Home›Agni Purana›Raja-dharma›Adhyaya 236›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Agni Purana — Raja-dharma, Shloka 1

Adhyaya 236 — श्रीस्तोत्रम् (Śrī-stotra) / Hymn to Śrī (Lakṣmī) for Royal Stability and Victory

Devanagari script

क्षा नाम पञ्चत्रिंअशधिकद्विशततमो ऽध्यायः धर्मनिष्ठो जयो नित्य इति ख , छ च देवान् विप्रान् गुरून् यजेदिति घ , ज , ञ च अथ षट्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः श्रीस्तोत्रं पुष्कर उवाच राज्यलक्ष्मीस्थिरत्वाय यथेन्द्रेण पुरा श्रियः स्तुतिः कृता तथा राजा जयार्थं स्तुतिमाचरेत्

Transliteration

kṣā nāma pañcatriṃaśadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ dharmaniṣṭho jayo nitya iti kha , cha ca devān viprān gurūn yajediti gha , ja , ña ca atha ṣaṭtriṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīstotraṃ puṣkara uvāca rājyalakṣmīsthiratvāya yathendreṇa purā śriyaḥ stutiḥ kṛtā tathā rājā jayārthaṃ stutimācaret

Translation

ଏହିପରି ‘କ୍ଷା’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ—(ଯେଉଁଥିରେ କୁହାଯାଇଛି) ଧର୍ମନିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଇଁ ବିଜୟ ସଦା ନିଶ୍ଚିତ, ଏବଂ ଦେବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ (କିଛି ପାଠାନ୍ତରରେ ଏପରି ମିଳେ)। ଏବେ ଦୁଇଶେ ଛତ୍ରିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ଶ୍ରୀସ୍ତୋତ୍ର’ ଆରମ୍ଭ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ରାଜ୍ୟଲକ୍ଷ୍ମୀର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ, ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଶ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ସେପରି ରାଜା ମଧ୍ୟ ବିଜୟାର୍ଥେ ଏହି ସ୍ତୁତି ଆଚରଣ କରୁ।

Word by Word
क्षा“Kṣā” (name/title)
क्षा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन; (अध्याय-नामरूपेण)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसंज्ञासूचक अव्यय (particle meaning “named/called”)
पञ्च-त्रिंशत्-अधिक-द्वि-शत-तमःthe 235th
पञ्च-त्रिंशत्-अधिक-द्वि-शत-तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (प्रातिपदिक) + त्रिंशत् (प्रातिपदिक) + अधिक (प्रातिपदिक) + द्वि (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक) + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन; क्रमवाचक/क्रमसंख्या (ordinal) समास-समूहः (संख्यासमास-प्रायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन
धर्म-निष्ठःsteadfast in dharma
धर्म-निष्ठः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + निष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन; समासः—धर्मे निष्ठा यस्य (सप्तमी-तत्पुरुष/उपपद-समास)
जयःvictory
जयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन
नित्यःconstant/everlasting
नित्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन; (जयः-विशेषण)
इतिthus
इति:
Vacana-parisamapti (वचन-परिसमाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्तिसूचक अव्यय (quotative)
ख(variant marker) kha
ख:
Sanketa (संकेत)
TypeNoun
Rootख (प्रातिपदिक)
Formअक्षर-संज्ञा, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन
छ(variant marker) cha
छ:
Sanketa (संकेत)
TypeNoun
Rootछ (प्रातिपदिक)
Formअक्षर-संज्ञा, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
देवान्the gods
देवान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2 विभक्ति), बहुवचन
विप्रान्brahmins
विप्रान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2 विभक्ति), बहुवचन
गुरून्teachers
गुरून्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2 विभक्ति), बहुवचन
यजेत्should worship
यजेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
इतिthus
इति:
Vacana-parisamapti (वचन-परिसमाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्तिसूचक अव्यय (quotative)
घ(variant marker) gha
घ:
Sanketa (संकेत)
TypeNoun
Rootघ (प्रातिपदिक)
Formअक्षर-संज्ञा, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन
ज(variant marker) ja
ज:
Sanketa (संकेत)
TypeNoun
Rootज (प्रातिपदिक)
Formअक्षर-संज्ञा, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन
ञ(variant marker) ña
ञ:
Sanketa (संकेत)
TypeNoun
Rootञ (प्रातिपदिक)
Formअक्षर-संज्ञा, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अथnow/then
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formआरम्भ/अनन्तरबोधक अव्यय (discourse particle: now/then)
षट्-त्रिंशत्-अधिक-द्वि-शत-तमःthe 236th
षट्-त्रिंशत्-अधिक-द्वि-शत-तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषट् (प्रातिपदिक) + त्रिंशत् (प्रातिपदिक) + अधिक (प्रातिपदिक) + द्वि (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक) + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन; क्रमवाचक/क्रमसंख्या (ordinal) समास-समूहः
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन
श्री-स्तोत्रम्hymn to Śrī
श्री-स्तोत्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + स्तोत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2 विभक्ति), एकवचन; समासः—श्रिया स्तोत्रम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
पुष्करःPuṣkara
पुष्करः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
राज्य-लक्ष्मी-स्थिरत्वायfor the stability of royal fortune
राज्य-लक्ष्मी-स्थिरत्वाय:
Prayojana (प्रयोजन/चतुर्थी)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक) + स्थिरत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4 विभक्ति), एकवचन; समासः—राज्यस्य लक्ष्मीः (षष्ठी-तत्पुरुष) + तस्याः स्थिरत्वम् (षष्ठी-तत्पुरुष); प्रयोजनार्थे चतुर्थी
यथाjust as
यथा:
Upamana (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक अव्यय (as/just as)
इन्द्रेणby Indra
इन्द्रेण:
Kartr-karana (कर्ता-करण/Agent in passive)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3 विभक्ति), एकवचन
पुराformerly
पुरा:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time: formerly)
श्रियाḥof Śrī
श्रियाḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6 विभक्ति), एकवचन
स्तुतिःpraise/hymn
स्तुतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्तुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन
कृताdone/made
कृता:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन; (स्तुतिः-विशेषण)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतुल्यताबोधक अव्यय (so/likewise)
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन
जय-अर्थम्for victory (as purpose)
जय-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootजय (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2 विभक्ति), एकवचन; समासः—जयस्य अर्थः (षष्ठी-तत्पुरुष); प्रयोजनार्थे द्वितीया (accusative of purpose)
स्तुतिम्praise/hymn
स्तुतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्तुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2 विभक्ति), एकवचन
आचरेत्should perform/practice
आचरेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + चर् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
Speaker

Puṣkara

Vidya Category

Vidya Category: {"primary_vidya":"Stotra","secondary_vidya":"Dharmashastra","practical_application":"Use of Śrī-stotra as a royal success rite to stabilize sovereignty (rājya-lakṣmī) and support victory; also serves as chapter colophon and textual navigation.","sutra_style":false}

Encyclopedic Reference

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"Commentary","entry_title":"Śrī-stotra Prastāva: Rājya-lakṣmī-sthairya and Jaya","lookup_keywords":["śrī-stotra","rājya-lakṣmī","sthairya","indra-kṛta-stuti","puṣkara"],"quick_summary":"The transition introduces a hymn to Śrī (Lakṣmī) as a practiced royal devotion for stabilizing fortune and attaining victory, modeled on Indra’s ancient praise."}

Kavya & Alamkara Layer

Alamkara Type: Itihāsa-prasaṅga (exemplum)

Philosophical Teaching

Concept: Rājya-lakṣmī is stabilized through disciplined praise and worship; dharma-aligned kingship attracts enduring prosperity.

Application: Adopt regular Śrī-stotra recitation in royal/household worship, especially before governance decisions and campaigns, as a dharmic prosperity practice.

Khanda Section

Khanda Section: Rajadharma (Governance, Dharma, and Royal Success Rituals)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: Tirtha

Visual Art Cues

Visual Art Cues: {"scene_description":"A manuscript-like colophon transitions into a sacred scene: sage Puṣkara instructs that kings should recite Indra’s hymn to Śrī for stable royal fortune and victory.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural, sage Puṣkara seated with palm-leaf manuscript, instructing a crowned king; behind them a symbolic Śrī with lotus aura, temple-lamp motifs, flat bold colors","tanjore_prompt":"Tanjore, Puṣkara and king under ornate arch with gold leaf, a small framed Lakṣmī icon in background, rich brocade, inscriptions suggesting chapter transition","mysore_prompt":"Mysore style, instructional composition: Puṣkara pointing to a manuscript titled Śrī-stotra, king listening with folded hands, subtle depiction of Lakṣmī as auspicious emblem, fine detailing","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, scholar-sage presenting a text to a king in a pavilion, attendants and scribes, marginal notes indicating chapter end/beginning, delicate architectural perspective"}

Audio Atmosphere

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"contemplative","suggested_raga":"Shri","pace":"slow","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: 'अध्यायः' इत्यत्र तमो+अध्यायः → तमोऽध्यायः (अवग्रह); नृपतेर्ध्रुवा इव—रेफसन्धिः; स्तुतिम्+आचरेत् → स्तुतिमाचरेत्; पाठे 'पञ्चत्रिंअश' इति अशुद्धलेखः, अपेक्षितं 'पञ्चत्रिंशद्'.

Cross References

Related Themes: Agni Purana 235 (Kṣā chapter colophon: victory through dharma; worship of gods/brāhmaṇas/gurus); Agni Purana 236 (Śrī-stotra proper begins)

Characters & Entities
Ś
Śrī (Lakṣmī)
I
Indra
D
Devas
B
Brāhmaṇas (Vipras)
G
Gurus (Teachers/Preceptors)

FAQs

It prescribes a royal application of stotra-vidhi: a king should recite/practice a hymn to Śrī (Lakṣmī) to stabilize rājya-lakṣmī (state prosperity) and obtain victory, alongside the dharmic duty of honoring devas, brāhmaṇas, and gurus.

It links governance (rājadharma) with liturgical practice (stotra), showing how the text integrates political success, ethical discipline, and devotional/ritual methods—typical of the Agni Purana’s multi-domain coverage.

By grounding kingship in dharma and reverence to divine and learned authorities, the verse frames victory as a fruit of righteous conduct and devotion to Śrī, implying merit (puṇya) and the stabilization of auspicious fortune.

←Previous Verse
Next Verse→