Adhyaya 231

Verse 1

मल्लब्धेषु नवपुस्तकेषु प्रायः समान एव तेषामेकतमस्यापि साहाय्येन शोधितुं न स शक्यते अभिधानादिष्वपि तत्रत्यशब्दो नोपलभ्यन्ते अतस्तत्र विरतिः अथैकत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः शकुनानि पुष्कर उवाच विशन्ति येन मार्गेण वायसा बहवः पुरं तेन मार्गेण रुद्धस्य पुरस्य ग्रहणं भवेत्

ନବଲବ୍ଧ ପାଣ୍ଡୁଲିପିଗୁଡ଼ିକରେ ପାଠ ପ୍ରାୟ ସମାନ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏର ସାହାଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଯଥାର୍ଥ ସଂଶୋଧନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଅଭିଧାନ ଆଦିରେ ମଧ୍ୟ ସେଠାର ଶବ୍ଦ ମିଳେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେଠାରେ ବିରତି। ଏବେ 231ତମ ଅଧ୍ୟାୟ—“ଶକୁନ” ଆରମ୍ଭ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ଯେ ମାର୍ଗରେ ଅନେକ କାଉ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେଇ ମାର୍ଗରେ ଅବରୋଧିତ ନଗର ଗ୍ରହଣ ସମ୍ଭବ।

Verse 2

सेनायां यदि वासार्थे निविष्टो वायसो रुवन् वामो भयातुरस्त्रस्तो भयं वदति दुस्तरं

ବାସ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ ସେନାଶିବିରରେ ଯଦି କୌଣସି କାଉ ବାମପଟେ ବସି ଭୟାତୁର ଓ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ କାଉକାଉ କରେ, ତେବେ ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭୟର ସୂଚନା ଦେଏ।

Verse 3

छायाङ्गवाहनोपानच्छत्रवस्त्रादिकुट्टने मृत्युस्तत्पूजने पूजा तदिष्टकरणे शुभं

ଛାୟା, ଅଙ୍ଗ, ବାହନ, ପାଦୁକା, ଛତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର ଇତ୍ୟାଦିକୁ କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଅବମାନରେ ଆଘାତ କରି କ୍ଷତି କରିବା ମୃତ୍ୟୁର ଶକୁନ; କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକର (ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଶକ୍ତିର) ପୂଜା କଲେ ପୂଜାଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଶୁଭ ହୁଏ।

Verse 4

प्रोषितागमकृत्काकः कुर्वन् द्वारि गतागतं रक्तं दग्धं गृहे द्रव्यं क्षिपन्वह्निवेदकः

ଗୃହସ୍ୱାମୀ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ଯେ କାଉ ପରି ଅବଲମ୍ବ ତିଆରି କରି ଆସିଯାଏ-ଯାଏ କରେ, ଦ୍ୱାରେ ଆଗପଛ ଘୁରେ, ଏବଂ ଘରଭିତରେ ଲାଲ କିମ୍ବା ଜଳିଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଛାଡ଼େ—ସେ ଅଗ୍ନିର ସୂଚକ (ଅର୍ଥାତ୍ ଅଗ୍ନିସଂଯୋଗ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ) ହୁଏ।

Verse 5

न्यसेद्रक्तं पुरस्ताच्च निवेदयति बन्धनं पीतं द्रव्यं तथा रुक्म रूप्यमेव तु भार्गव

ହେ ଭାର୍ଗବ! ସେ ସାମ୍ନାରେ ଲାଲ ଚିହ୍ନ ରଖିବ ଏବଂ ବନ୍ଧନ (ପ୍ରତିଜ୍ଞା/ଗିରବି) ନିବେଦନ କରିବ—ଅର୍ଥାତ୍ ପୀତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୌପ୍ୟ ହିଁ।

Verse 6

यच्चैवोपनयेद् द्रव्यं तस्य लब्धिं विनिर्दिशेत् द्रव्यं वापनयेद्यत्तु तस्य हानिं विनिर्दिशेत्

ଯେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜେ ଆଣି ପ୍ରଦାନ କରେ, ସେହିଟି ତାହାର ଲାଭ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେବ। ଯେ ଦ୍ରବ୍ୟ ସେ ହଟାଇବାକୁ କରାଏ କିମ୍ବା ଅପହରଣ କରାଏ, ସେହିଟି ତାହାର ହାନି ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେବ।

Verse 7

पुरतो धनलब्धिः स्यादाममांसस्य छर्दने भूलब्धिः स्यान् मृदः क्षेपे राज्यं रत्नार्पणे महत्

(ସ୍ୱପ୍ନ/ନିମିତ୍ତରେ) ସମ୍ମୁଖରେ ଧନ ଦେଖାଗଲେ ଧନଲାଭ ହୁଏ। କାଚା ମାଂସ ବାନ୍ତି ହେଲେ ଭୂମିଲାଭ ହୁଏ। ମାଟିର ଢେଲା ଛାଡ଼ିଲେ ରାଜ୍ୟପ୍ରାପ୍ତି; ରତ୍ନ ଅର୍ପଣ କଲେ ମହାନ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ମିଳେ।

Verse 8

यातुः काको ऽनुकूलस्तु क्षेमः कर्मक्षमो भवेत् न त्वर्थसाधको ज्ञेयः प्रतिकूलो भयावहः

ଯାତ୍ରାକୁ ବାହାରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ କାଉଡ଼ିଆ (କାକ) ଯଦି ଅନୁକୂଳ ହୁଏ, ତେବେ କୁଶଳ-କ୍ଷେମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ସୂଚାଏ; କିନ୍ତୁ ଧନଲାଭର ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରତିକୂଳ ହେଲେ ଭୟାବହ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

Verse 9

सम्मुखे ऽभ्येति विरुवन् यात्राघातकरो भवेत् वामः काकः स्मृतो धन्यो दक्षिणो ऽर्थविनाशकृत्

କାକ ସମ୍ମୁଖରୁ ଆସି କର୍କଶ ଧ୍ୱନି କଲେ ଯାତ୍ରାକୁ ଘାତ/ବାଧା କରୁଥିବା ନିମିତ୍ତ ହୁଏ। ବାମପାର୍ଶ୍ୱର କାକ ଶୁଭ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଦାୟକ, ଦକ୍ଷିଣ (ଡାହାଣ) ପାର୍ଶ୍ୱର କାକ ଧନନାଶକ।

Verse 10

दुष्करमिति ख , छ च दक्षिणो ऽन्नविनाशकृदिति ग , घ , ञ च वामो ऽनुलोमगः श्रेष्ठो मध्यमो दक्षिणः स्मृतः प्रतिलोमगतिर्वामो गमनप्रतिषेधकृत्

ଖ ଓ ଛ ମାମଲାରେ ଯତି/ଛେଦ ‘ଦୁଷ୍କର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଗ, ଘ ଓ ଙ ମାମଲାରେ ‘ଦକ୍ଷିଣ’—ଯାହା ଅନ୍ନ (ଅର୍ଥାତ୍ ସୁଗମ ପାଠ) ନାଶକ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅନୁଲୋମ କ୍ରମରେ ଚାଲୁଥିବା ‘ବାମ’ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ‘ଦକ୍ଷିଣ’ ମଧ୍ୟମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ପ୍ରତିଲୋମ କ୍ରମରେ ଚାଲୁଥିବା ‘ବାମ’ ଗମନ-ପ୍ରତିଷେଧକ (ଛନ୍ଦ-ପ୍ରବାହରେ ବାଧକ) ହୁଏ।

Verse 11

निवेदयति यात्रार्थमभिप्रेतं गृहे गतः एकाक्षरचरणस्त्वर्कं वीक्षमाणो भयावहः

ଯଦି କେହି ଘରକୁ ଯାଇ ଯାତ୍ରାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ଜଣାଏ, ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ତକାଇ ଏକଚକ୍ଷୁ ବ୍ୟକ୍ତି ଚାଲିଆସେ, ତେବେ ଏହା ଭୟଙ୍କର, ଅପାୟ-ସୂଚକ ଅଶୁଭ ନିମିତ୍ତ।

Verse 12

कोटरे वासमानश् च महानर्थकरो भवेत् न शुभस्तूषरे काकः पङ्काङ्कः स तु शस्यते

କୋଟରେ ବସୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମହା ଅନର୍ଥର କାରଣ ହୁଏ। ଶୁଖିଲା ତୁଷର ଉପରେ ବସିଥିବା କାଉ ଶୁଭ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ କାଦୁଆ ଚିହ୍ନିତ (ଭିଜା ଭୂମିରୁ ଆସିଥିବା) କାଉ ଶୁଭ ମନାଯାଏ।

Verse 13

अमेध्यपूर्णवदनः काकः सर्वार्थसाधकः ज्ञेयाः पतत्रिणो ऽन्ये ऽपि काकवद् भृगुनन्दन

ଅମେଧ୍ୟ ପଦାର୍ଥରେ ଠୁଣ୍ଟ ଭରା କାଉକୁ ‘ସର୍ବାର୍ଥସାଧକ’—ଅର୍ଥାତ୍ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି କରାଇଦେଇଥିବା ଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ହେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କାଉ ପରି ନିମିତ୍ତରୂପେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

Verse 14

स्कन्धावारापसव्यस्थाः श्वानो विप्रविनाशकाः इन्द्रस्थाने नरेन्द्रस्य पुरेशस्य तु गोपुरे

ସେନାଶିବିର (ସ୍କନ୍ଧାବାର)ର ଅପସବ୍ୟ/ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା କୁକୁରମାନେ ‘ବିପ୍ରବିନାଶକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ନିମିତ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ‘ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଥାନ’ରେ ଏବଂ ନଗରାଧିଶଙ୍କ ଗୋପୁର (ଦ୍ୱାରଗୋପୁର)ରେ ମଧ୍ୟ ଗଣ୍ୟ।

Verse 15

अन्तर्गृहे गृहेशस्य मरणाय भवेद्भषन् यस्य जिघ्रति वामाङ्गं तस्य स्यादर्थसिद्धये

କୁକୁର ଯଦି ଘର ଭିତରେ ଭୁଁକେ, ତେବେ ଗୃହସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ମରଣ-ସୂଚକ ନିମିତ୍ତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯାହାର ବାମ ଅଙ୍ଗକୁ ସେ ଶୁଁଘେ, ତାହା ପାଇଁ ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି/ଧନଲାଭର ସୂଚନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 16

भयाय दक्षिणं चाङ्गं तथा भुजमदक्षिणं यात्राघातकरो यातुर्भवेत् प्रतिमुखागतः

ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶରୀରର ଦକ୍ଷିଣ ଅଙ୍ଗ ଫଡ଼ିବା ଭୟର ଲକ୍ଷଣ, ଏବଂ ବାମ ଭୁଜା ଫଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ। ସମ୍ମୁଖରୁ ଆସୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯାତ୍ରାରେ ବାଧାକାରୀ ହୁଏ।

Verse 17

मार्गावरोधको मार्गे चौरान् वदति भार्गव अलाभो ऽस्थिमुखः पापो रज्जुचीरमुखस् तथा

ହେ ଭାର୍ଗବ! ଯେ ମାର୍ଗରେ ପଥ ଅଟକାଏ ସେ ‘ମାର୍ଗାବରୋଧକ’; ଯେ ମାର୍ଗର ଚୋରମାନଙ୍କ ବିଷୟ କହେ ସେ ଚୋର-ସୂଚକ। ଏହିପରି ‘ଅଲାଭ’, ‘ଅସ୍ଥିମୁଖ’, ‘ପାପ’ ଓ ‘ରଜ୍ଜୁଚୀରମୁଖ’ ନାମକ (ଅଶୁଭ) ପ୍ରକାର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 18

सोपानत्कमुखो धन्यो मांसपूर्णमुखो ऽपि च अमङ्गल्यमुखद्रव्यं केशञ्चैवाशुभं तथा

ଦ୍ୱାରର ସୋପାନେ ପାଦତ୍ରାଣ ସହିତ ମୁଖ ଦେଖାଗଲେ ଶୁଭ; ମୁଖ ମାଂସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଗଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ। କିନ୍ତୁ ମୁଖ ସମ୍ମୁଖରେ ଅମଙ୍ଗଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ କେଶ ଦେଖାଗଲେ ଅଶୁଭ।

Verse 19

अवमूत्र्याग्रतो याति यस्य तस्य भयं भवेत् यस्यावमूत्र्य व्रजति शुभं देशन्तथा द्रुमं

ମୂତ୍ରତ୍ୟାଗ କରି ସେହି ଆଗକୁ (ସେହି ଦିଗକୁ) ଯାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଭୟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ମୂତ୍ରତ୍ୟାଗ ପରେ ଶୁଭ ସ୍ଥାନକୁ କିମ୍ବା (ପବିତ୍ର/ଶୁଭ) ବୃକ୍ଷ ନିକଟକୁ ଯିବା ମଙ୍ଗଳକର।

Verse 20

नन्वर्थसाधक इत्य् आदिः, गृहे गत इत्य् अन्तःः पाठः ट पुस्तके नास्ति कोटरे इत्य् आदिः सर्वार्थसाधक इत्य् अन्तः पाठः टपुस्तके नास्ति मङ्गलञ्च तथा द्रव्यं तस्य स्यादर्थसिद्धये श्ववच्च राम विज्ञेयास् तथा वै जम्बुकादयः

‘ନନ୍ୱର୍ଥସାଧକ…’ ଠାରୁ ‘ଗୃହେ ଗତ…’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଠ ṭ-ପୁସ୍ତକରେ ନାହିଁ; ଏବଂ ‘କୋଟରେ…’ ଠାରୁ ‘ସର୍ବାର୍ଥସାଧକ…’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଠ ମଧ୍ୟ ṭ-ପୁସ୍ତକରେ ନାହିଁ। (ମୂଳାର୍ଥ:) ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ହେ ରାମ, ଶକୁନବିଚାରରେ କୁକୁର ଓ ଜମ୍ବୁକ ଆଦିକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବା ଦରକାର।

Verse 21

भयाय स्वामिनि ज्ञेयमनिमित्तं रुतङ्गवां निशि चौरभयाय स्याद्विकृतं मृत्यवे तथा

କୁକୁରମାନଙ୍କର ଅନିମିତ୍ତ ହୁଁହୁଁ କରିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ଏହା ଚୋରଭୟ ସୂଚାଏ; ଧ୍ୱନି ବିକୃତ ହେଲେ ମୃତ୍ୟୁ ସୂଚାଏ।

Verse 22

शिवाय स्वामिनो रात्रौ बलीवर्दो नदन् भवेत् उत्सृष्टवृषभो राज्ञो विजयं सम्प्रयच्छति

ରାତିରେ ବଳିବର୍ଦ୍ଦ (ବଳଦ) ନାଦ କଲେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ। ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବୃଷଭ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେଇଥାଏ।

Verse 23

अभयं भक्षयन्त्यश् च गावो दत्तास् तथा स्वकाः त्यक्तस्नेहाः स्ववत्सेषु गर्भक्षयकरा मताः

ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିବା ଗାଈ—ପରର ହେଉ କି ନିଜର—‘ଅଭୟା’ ନାମକ ଉଦ୍ଭିଦ ଭକ୍ଷଣ କଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ବଛଡ଼ା ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ଗର୍ଭକ୍ଷୟ (ଗର୍ଭପାତ) କରାଉଥିବା ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 24

भूमिं पादैर् विनिघ्नन्त्यो दीना भीता भयावहाः आर्द्राङ्ग्यो हृष्टरोमाश् च शृगलग्नमृदः शुभाः

ପାଦଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା—ଦୀନ, ଭୀତ ଓ ଭୟାବହ—ଆର୍ଦ୍ର ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ, ରୋମାଞ୍ଚିତ, ଏବଂ ଶୃଗାଳକୁ ଲାଗିଥିବା କାଦୁଆରେ ଲିପ୍ତ (ନାରୀମାନେ) ଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ମନାଯାନ୍ତି।

Verse 25

महिष्यादिषु चाप्येतत् सर्वं वाच्यं विजानता आरोहणं तथान्येन सपर्याणस्य वाजिनः

ମହିଷ ଆଦି (ଅନ୍ୟ ବାହନ) ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସବୁ କଥା ବିଧିଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ସପର୍ୟା (ସେବା-ସତ୍କାର) ପାଉଥିବା ଘୋଡ଼ାରେ ଆରୋହଣ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

जलोपवेशनं नेष्टं भूमौ च परिवर्तनं विपत्करन्तुरङ्गस्य सुप्तं वाप्यनिमित्ततः

ଜଳରେ ବସିବା ଅଶୁଭ; ଭୂମିରେ ଗଡ଼ାଗଡ଼ି ହେବା ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ। ଯାହାର ଦେହ ବିପଦ ଦିଗକୁ ଯାଉଛି, ତାହାର କାରଣବିନା ନିଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ଅପଶକୁନ।

Verse 27

यवमोदकयोर्द्वेषस्त्वकस्माच्च न शस्यते वदनाद्रुधिरोत्पत्तिर्वेपनं न च शस्यते

ଯବ କିମ୍ବା ମୋଦକ ପ୍ରତି ହଠାତ୍ ଦ୍ୱେଷ ହେବା ଶୁଭ ନୁହେଁ। ସେହିପରି ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ବାହାରିବା ଓ କମ୍ପନ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ।

Verse 28

क्रीडन् वैकः कपोतैश् च सारिकाभिर्मृतिं वदेत् साश्रुनेत्रो जिह्वया च पादलेही विनष्टये

ଯଦି ଏକାକୀ ପକ୍ଷୀ କପୋତ ଓ ସାରିକା (ମଇନା) ସହ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ମୃତ୍ୟୁ ସୂଚକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ ଆଖିରେ ଲୁହ ଓ ଜିଭରେ ପାଦ ଚାଟିବା ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ସଙ୍କେତ।

Verse 29

वामपादेन च तथा विलिखंश् च वसुन्धरां स्वपेद्वा वामपार्श्वेन दिवा वा न शुभप्रदः

ବାମ ପାଦରେ ଭୂମିକୁ ଖୋଚି/ଚିହ୍ନ କରିବା, କିମ୍ବା ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୋଇବା, କିମ୍ବା ଦିନେ ଶୋଇବା—ଏଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭଫଳଦାୟକ ନୁହେଁ।

Verse 30

भयाय स्यात् सकृन्मूत्री तथा निद्राविलाननः सपर्यार्हस्येति साधुः विनाशकृदिति ज , ट च आरोहणं न चेद्दद्यात् प्रतीपं वा गृहं व्रजेत्

ଆରମ୍ଭରେ ଏକଥର ମାତ୍ର ମୂତ୍ର ହେବା ଓ ନିଦ୍ରାରେ ମୁହଁ ମଲିନ ହେବା—ଏହା ଭୟର ସୂଚନା। ସେ ସମୟରେ କେହି “ଏ ଜଣ ସେବା/ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ” ବୋଲି କହିଲେ ଶୁଭ; କିନ୍ତୁ ‘ଜ’ ଓ ‘ଟ’ ଅକ୍ଷର ବିନାଶକାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଆରୋହଣ/ବାହନ ନ ଦିଆଯାଏ କିମ୍ବା ପ୍ରତିକୂଳ ଘଟେ, ତେବେ ଫେରି ଘରକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 31

यात्राविघातमाचष्टे वामपार्श्वं तथा स्पृशन् हेषमाणः शत्रुयोधं पादस्पर्शी जयावहः

ଘୋଡ଼ା ଯଦି ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ତେବେ ଯାତ୍ରାରେ ବିଘ୍ନ ସୂଚାଏ। ହେଷା କରି ଖୁରରେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଶତ୍ରୁସହ ଯୁଦ୍ଧର ଇଙ୍ଗିତ; ଖୁର-ସ୍ପର୍ଶୀ ଅଶ୍ୱ ଜୟଦାୟକ।

Verse 32

ग्रामे व्रजति नागश्चेन् मैथुनं देशहा भवेत् प्रसूता नागवनिता मत्ता चान्ताय भूपतेः

ହାତୀ ଯଦି ଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ତେବେ ଦେଶହାନି/ଭୂମି ଉଜାଡ଼ର ସୂଚନା। ମୈଥୁନାବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ପ୍ରଦେଶକ୍ଷୟର ଇଙ୍ଗିତ। ପ୍ରସୂତା ହାତୀଣୀ କିମ୍ବା ମତ୍ତ ହାତୀ—ଏଗୁଡ଼ିକ ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତ (ମୃତ୍ୟୁ/ବିନାଶ)ର ପୂର୍ବଲକ୍ଷଣ।

Verse 33

आरोहणं न चेद्दद्यात् प्रतीपं वा गृहं व्रजेत् मदं वा वारणो जह्याद्राजघातकरो भवेत्

ଯଦି କେହି ଆରୋହଣ ପାଇଁ ଆସନ/ବାହନ ନ ଦିଏ, କିମ୍ବା ବିରୋଧୀ ଭାବେ ଘରକୁ ଯାଏ, କିମ୍ବା ହାତୀର ମଦ ହରାଇଦିଏ, ତେବେ ସେ ରାଜଘାତର କାରଣ/କର୍ତ୍ତା ହୁଏ।

Verse 34

वामं दक्षिणपादेन पादमाक्रमते शुभः दक्षिणञ्च तथा दन्तं परिमार्ष्टि करेण च

ଦକ୍ଷିଣ ପାଦରେ ବାମ ପାଦ ଉପରେ ପଦକ୍ଷେପ କରିବା ଶୁଭ; ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱର ଦାନ୍ତକୁ ହାତରେ ଘସି ପରିଷ୍କାର କରିବା ମଧ୍ୟ ଶୁଭ।

Verse 35

वृषो ऽश्वः कुञ्जरो वापि रिपुसैन्यगतो ऽशुभः खण्डमेघातिवृष्ट्या तु सेना नाशमवाप्नुयात्

ବଳଦ, ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ହାତୀ ଯଦି ଶତ୍ରୁସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ତେବେ ତାହା ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ; ଖଣ୍ଡିତ ମେଘରୁ ଅତିବୃଷ୍ଟି ହେଲେ ସେନା ବିନାଶ ପାଏ।

Verse 36

प्रतिकूलग्रहर्क्षात्तु तथा सम्मुखमारुतात् यात्राकाले रणे वापि छत्रादिपतनं भयं

ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ପ୍ରତିକୂଳ ହେଲେ ଏବଂ ସମ୍ମୁଖରୁ ପବନ ବହିଲେ, ଯାତ୍ରାକାଳେ କିମ୍ବା ରଣରେ ଛତା ଆଦି ପଡ଼ିବା ଭୟର ଅଶୁଭ ଶକୁନ।

Verse 37

हृष्टा नराश्चानुलोमा ग्रहा वै जयलक्षणं काकैर् योधाभिभवनं क्रव्याद्भिर्मण्डलक्षयः

ଲୋକମାନେ ହର୍ଷିତ ହେବା ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଅନୁକୂଳ (ସିଧା) ଗତି—ଏହା ଜୟର ଲକ୍ଷଣ। କିନ୍ତୁ କାକମାନେ ଯୋଧାମାନଙ୍କୁ ଅଭିଭବ କରିଲେ ଏବଂ ଶବଭକ୍ଷୀ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରବଳ ହେଲେ, ରାଜ୍ୟମଣ୍ଡଳର କ୍ଷୟ ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 38

प्राचीपश्चिमकैशानी शौम्या प्रेष्ठा शुभा च दिक्

ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ ଏବଂ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର‑ପୂର୍ବ) ଦିଗ ସୌମ୍ୟ, ପ୍ରିୟତମ ଓ ଶୁଭ ଅଟେ।