Adhyaya 309

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरितापूजा नामाष्टाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ नवाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरितामन्त्रादिः अग्निर् उवाच अपरां त्वरिताविद्यां वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदां पुरे वज्राकुले देवीं रजोभिर्लिखिते यजेत्

ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ତ୍ୱରିତାପୂଜା’ ନାମକ ତିନିଶେ ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ତିନିଶେ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ତ୍ୱରିତା-ମନ୍ତ୍ରାଦି’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ଅପର (ଗୂଢ) ତ୍ୱରିତାବିଦ୍ୟା ମୁଁ କହୁଛି। ନଗରେ ବଜ୍ରାକୁଲା ରୂପିଣୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ରଜ (ଧୂଳି/ଚୂର୍ଣ୍ଣ) ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ଆକୃତିରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 2

पद्मगर्भे दिग्विदिक्षु चाष्टौ वज्राणि वीथिकां द्वारशोभोपशोभाञ्च लिखेच्छ्रीघ्रं स्मरेन्नरः

ପଦ୍ମଗର୍ଭରେ ଏବଂ ଆଠ ଦିଗ-ବିଦିଗରେ ବଜ୍ରଚିହ୍ନ ଲେଖିବା ଉଚିତ; ପରିକ୍ରମା ପଥ (ବୀଥିକା) ଓ ପ୍ରଧାନ-ଉପଦ୍ୱାର ଶୋଭାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସବୁ ଲେଖି ସାଧକ ଶୀଘ୍ର ସ୍ମରଣ (ଆବାହନ/ଧ୍ୟାନ) କରିବ।

Verse 3

अष्टादशभुजां सिंहे वामजङ्घा प्रतिष्ठिता दक्षिणा द्विगुणा तस्याः पादपीठे समर्पिता

ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜା ଦେବୀ ସିଂହ ଉପରେ ଆରୂଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତାଙ୍କ ବାମ ଜଂଘା ସିଂହରେ ସ୍ଥାପିତ, ଡାହାଣ ଜଂଘା ଅଧିକ ମୁଡ଼ି ପାଦପୀଠରେ ଅର୍ପିତ।

Verse 4

नागभूषां वज्रकुण्डे खड्गं चक्रं गदां करमात् शूलं शरं तथा शक्तिं वरदं दक्षिणैः करैः

ନାଗଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ ଓ ବଜ୍ରାକାର କୁଣ୍ଡଳଧାରିଣୀ (ଦେବୀ)ଙ୍କ ଡାହାଣ ହସ୍ତଗୁଡ଼ିକରେ କ୍ରମେ ଖଡ୍ଗ, ଚକ୍ର, ଗଦା; ତଥା ଶୂଳ, ଶର, ଶକ୍ତି ଏବଂ ବରଦ-ମୁଦ୍ରା ଧାରଣ କରାଯାଉ।

Verse 5

धनुः पाशं शरं घण्टां तर्जनींशङ्खमङ्कुशम् अभयञ्च तथा वर्जं वामपार्श्वे धृतायुधम्

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଧାରିତ ଆୟୁଧ/ଉପକରଣ ଭାବେ ଧନୁ, ପାଶ, ଶର, ଘଣ୍ଟା, ତର୍ଜନୀ-ମୁଦ୍ରା, ଶଙ୍ଖ, ଅଙ୍କୁଶ, ଅଭୟ-ମୁଦ୍ରା ଏବଂ ବଜ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉ।

Verse 6

पूजनाच्छत्रुनाशः स्याद्राष्ट्रं जयति लीलया दीर्घायूराष्ट्रभूतिः स्याद्दिव्यादिसिद्धिभाक्

ଯଥାବିଧି ପୂଜନରୁ ଶତ୍ରୁନାଶ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ଲୀଳାମାତ୍ରେ ରାଜ୍ୟ ଜୟ କରାଯାଏ। ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ, ଦିବ୍ୟାଦି ସିଦ୍ଧିର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।

Verse 7

वज्रार्गले इति ञ तलेतिसप्तपातालाः कालाग्निभुवनान्तकाः ॐ कारादिस्वरारभ्य यावद्ब्रह्माण्डवाचकम्

‘ବଜ୍ରାର୍ଗଲେ’ ହେଉଛି ଞ-କାରର ଗୂଢ ସଂଜ୍ଞା; ‘ତଲ’ ଶବ୍ଦରେ ସପ୍ତ ପାତାଳ ବୁଝାଯାଏ, ଯାହାକୁ ‘କାଳାଗ୍ନି’ ଓ ‘ଭୁବନାନ୍ତକ’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଓଂକାରାଦି ସ୍ୱରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ‘ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ’ବାଚକ ପଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣକ୍ରମ ଜ୍ଞେୟ/ଜପ୍ୟ।

Verse 8

ॐ काराद्भ्रामयेत्तोयन्तोतला त्वरिता ततः प्रस्तावं सम्प्रवक्ष्यामि स्वरवर्गं लिखेद्भुवि

ଓଁକାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜଳକୁ ଘୁରାଇ/ମଥି ନଡ଼ାଇବ; ପରେ ଶୀଘ୍ର ଲତା-ରେଖା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ। ତାପରେ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ସମ୍ୟକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଭୂମିରେ ସ୍ୱରବର୍ଗ ଲେଖିବ।

Verse 9

तालुर्वर्गः कवर्गः स्यात्तृतीयो जिह्वतालुकः चतुर्थस्तालुजिह्वाग्रो जिह्वादन्तस्तु पञ्चमः

ତାଲୁ-ବର୍ଗ ହେଉଛି କ-ବର୍ଗ; ତୃତୀୟଟି ଜିହ୍ୱା ଓ ତାଲୁର ସଂଯୋଗରେ ହୁଏ। ଚତୁର୍ଥଟି ତାଲୁ ଓ ଜିହ୍ୱାଗ୍ରରେ; ପଞ୍ଚମଟି ଜିହ୍ୱା ଓ ଦନ୍ତରେ ହୁଏ।

Verse 10

षष्ठो ऽष्टपुटसम्पन्नो मिश्रवर्गस्तु सप्तमः ऊष्माणः स्याच्छ्वर्गस्तु उद्धरेच्च मनुं ततः

ଷଷ୍ଠ ବର୍ଗ ଅଷ୍ଟ-ପୁଟସମ୍ପନ୍ନ; ସପ୍ତମଟି ମିଶ୍ରବର୍ଗ। ଊଷ୍ମ ଧ୍ୱନିଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ୱବର୍ଗ; ତାପରେ ସେହି ବିନ୍ୟାସରୁ ‘ମନୁ’ ଅର୍ଥାତ୍ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ (ଅର୍ଧସ୍ୱର)କୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର/ଚିହ୍ନଟ କରିବ।

Verse 11

षष्ठस्वरसमारूढं ऊष्मणान्तं सविन्दुकम् तालुवर्गद्वितीयन्तु स्वरैकादशयोजितम्

ଏହାକୁ ଷଷ୍ଠ ସ୍ୱରରେ ଆରୋହଣ କରି, ଊଷ୍ମ ଅକ୍ଷରରେ ଶେଷ କରି, ବିନ୍ଦୁସହିତ କରିବ। ପୁନଃ ତାଲୁବର୍ଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅକ୍ଷରରେ ଅନ୍ତ କରି, ଏକାଦଶ ସ୍ୱର ସହ ଯୋଜିବ।

Verse 12

जिह्वातालुसमायोगः प्रथमं केवलं भवेत् तदेव च द्वितीयन्तु अधस्ताद्विनियोजयेत्

ପ୍ରଥମ ଅଭ୍ୟାସ ହେଉଛି କେବଳ ଜିହ୍ୱା ଓ ତାଲୁର ସଂଯୋଗ। ଦ୍ୱିତୀୟଟି ସେହି ସଂଯୋଗକୁ ଅଧସ୍ତାତ୍ (ନିମ୍ନଦିଗରେ) ବିନିଯୋଜନ/ସ୍ଥାପନ କରିବା।

Verse 13

एकादशस्वरैर् युक्तं प्रथमं तालुवर्गतः ऊष्माणस्य द्वितीयन्तु अधस्ताद् दृश्य योजयेत्

ପ୍ରଥମ ପଙ୍କ୍ତିକୁ ଏକାଦଶ ସ୍ୱର ସହିତ ତାଲୁବର୍ଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଊଷ୍ମାଣ (ଶ୍/ଷ୍/ସ୍/ହ୍) ର ଦ୍ୱିତୀୟ ପଙ୍କ୍ତିକୁ ପ୍ରଚଳିତ ଦୃଶ୍ୟାନୁସାରେ ତଳେ ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ।

Verse 14

षोडशस्वरसंयुक्तमूष्माणस्य द्वितीयकम् जिह्वादन्तसमायोगे प्रथमं योजयेदधः

ଊଷ୍ମାଣ ଅକ୍ଷରମାଳାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗଟି ଷୋଡଶ ସ୍ୱର ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଜିହ୍ୱା–ଦନ୍ତ ସ୍ପର୍ଶରେ ପ୍ରୟୋଗ/ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଥମ ଭାଗଟି ତଳେ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 15

मिश्रवर्गाद् द्वितीयन्तु अधस्तात् पुनरेव तु चतुर्थस्वरसम्भिन्नं तालुवर्गादिसंयुतम्

ମିଶ୍ରବର୍ଗର ତଳେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିନ୍ୟାସ ପୁନର୍ବାର କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ତାଲୁବର୍ଗ ଆଦି ସହ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ୱରଭେଦରେ ପୃଥକ/ବିଶିଷ୍ଟ।

Verse 16

ऊष्मणश् च द्वितीयन्तु अधस्ताद्विनियोजयेत् स्वरैकादशभिन्नन्तु ऊष्मणान्तं सविन्दुकम्

ଊଷ୍ମାଣ ଶ୍ରେଣୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗକୁ ତଳେ ବିନିଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଏକାଦଶ ସ୍ୱରଭେଦରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଯାହା, ତାହାକୁ ଊଷ୍ମାଣର ଶେଷରେ ବିନ୍ଦୁ (ଅନୁସ୍ୱାର) ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 17

पञ्चस्वरसमारूढं ओष्ठसम्पुटयोगतः द्वितीयमक्षरञ्चान्यज्जिह्वाग्रे तालुयोगतः

ପଞ୍ଚ ସ୍ୱରଧ୍ୱନିର ଆଧାରରେ, ଓଷ୍ଠଦ୍ୱୟର ସମ୍ପୁଟ-ଯୋଗ (ଅର୍ଥାତ୍ ଓଠ ବନ୍ଦ କରିବା) ଦ୍ୱାରା ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଅକ୍ଷରଟି ତଥାପି ଜିହ୍ୱାଗ୍ରର ତାଲୁ-ସ୍ପର୍ଶରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 18

ऊष्माणस्येत्ययं पाठो न साधुः प्रथमं पञ्चमे योज्यं स्वरार्धेनोद्धृता इमे ओंकाराद्या नमोन्ताश् च जपेत् स्वाहाग्निकार्यके

“ଊଷ୍ମାଣସ୍ୟ …” ଏହି ପାଠ ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ପ୍ରଥମଟିକୁ ପଞ୍ଚମ ସହ ଯୋଜିବା ଉଚିତ। ସ୍ୱରାର୍ଧରୁ ଉଦ୍ଧୃତ, ଓଂକାରାଦି ଓ “ନମଃ” ଅନ୍ତ ଏହି ଅକ୍ଷର/ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ “ସ୍ୱାହା” ସହ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 19

ॐ ह्रीं ह्रूं ह्रः हृदयं हां हृश्चेति शिरः ह्रीं ज्वल ज्जलशिखा स्यात् कवचं हनुद्वयम् ह्रीं श्रीं क्षून्नेत्रत्रयाय विद्यानेत्रं प्रकीर्तितम् क्षौं हः खौं हूं फडस्त्राय गुह्याङ्गानि पुरा न्यसेत् त्वरिताङ्गानि वक्ष्यामि विद्याङ्गानि शृणुष्व मे आदिद्विहृदयं प्रोक्तं त्रिचतुःशिर इष्यते

“ଓଂ ହ୍ରୀଂ ହ୍ରୂଂ ହ୍ରଃ”—ଏହା ହୃଦୟ-ନ୍ୟାସ। “ହାଂ ହୃଶ୍”—ଏହା ଶିରୋ-ନ୍ୟାସ। “ହ୍ରୀଂ ଜ୍ୱଲ ଜ୍ୱଲଶିଖା”—ଏହା କବଚ; ଦୁଇ ହନୁରେ ନ୍ୟସିବା ଉଚିତ। “ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ କ୍ଷୂଂ”—ତ୍ରିନେତ୍ର ପାଇଁ ‘ବିଦ୍ୟା-ନେତ୍ର’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। “କ୍ଷୌଂ ହଃ ଖୌଂ ହୂଂ ଫଡ୍”—ଏହା ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର; ପୂର୍ବେ ଗୁହ୍ୟାଙ୍ଗର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏବେ ତ୍ୱରିତାଙ୍ଗ କହୁଛି—ବିଦ୍ୟାଙ୍ଗ ଶୁଣ: ‘ଆଦି-ଦ୍ୱି-ହୃଦୟ’ କଥିତ, ଶିର ତିନି କିମ୍ବା ଚାରି ପ୍ରକାର ମନାଯାଏ।

Verse 20

पञ्चषष्ठः शिखा प्रोक्ता कवचं सप्तमाष्टमम् तारकन्तु भवेन्नेत्रं नवार्धाक्षरलक्षणं

ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠ (୬୫ତମ) ମନ୍ତ୍ର ‘ଶିଖା’ ବୋଲି କଥିତ; ସପ୍ତମ ଓ ଅଷ୍ଟମ ‘କବଚ’। କିନ୍ତୁ ‘ତାରକ’ ‘ନେତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର’, ଯାହା ସାଢେ ନଅ ଅକ୍ଷର-ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ।

Verse 21

तोतलेति समाख्याता वज्रतुण्डे ततो भवेत् ख ख हूं दशवीजा स्याद्वज्रतुण्डेन्द्रद्रूतिका

ଏହା “ତୋତଲା” ବୋଲି ସମାଖ୍ୟାତ; ତଦନନ୍ତରେ ଏହା ବଜ୍ରତୁଣ୍ଡର ମନ୍ତ୍ର ହୁଏ। “ଖ ଖ ହୂଂ” ଏହା ଦଶ-ବୀଜ; ଏହା ବଜ୍ରତୁଣ୍ଡେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୀଘ୍ର-କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଦ୍ରୂତିକା ଆହ୍ୱାନ।

Verse 22

खेचरि ज्वालिनीज्वाले खखेति ज्वालिनीदश वर्चे शरविभीषणि खखेति च शवर्यपि

‘ଖେଚରୀ’, ‘ଜ୍ୱାଲିନୀ-ଜ୍ୱାଲା’, ‘ଖଖେତି’, ‘ଜ୍ୱାଲିନୀ-ଦଶା’, ‘ବର୍ଚ୍ଚା’, ‘ଶର-ବିଭୀଷଣୀ’, ‘ଖଖେତି’ ଏବଂ ‘ଶବରୀ’—ଏଗୁଡ଼ିକ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ମନ୍ତ୍ର-ପ୍ରୟୋଗରେ ପଠିତ ନାମ।

Verse 23

छे छेदनि करालिनि खखेति च कराल्यपि वक्षःश्रवद्रवप्लवनी ख ख दूतीप्लवं ख्यपि

“ଛେ! ହେ ଛେଦନୀ, ହେ କରାଳିନୀ, ହେ ଖଖେତୀ ଏବଂ ହେ କରାଳୀ! ବକ୍ଷଃରୁ ସ୍ରବିତ ଦ୍ରବକୁ ଉଛ୍ୱସିତ କରି ପ୍ଲାବିତ କରୁଥିବା ଦେବୀ! ‘ଖ ଖ’; ଦୂତୀ-ପ୍ଲବ ଓ ‘ଖ୍ୟ’ ମଧ୍ୟ।”

Verse 24

स्त्रीबालकारे धुननि शास्त्री वसनवेगिका क्षे पक्षे कपिले हस हस कपिला नाम दूतिका

ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ବାଳକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୂତୀ ‘ଧୁନନୀ’; ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଶାସ୍ତ୍ରୀ’; ବସ୍ତ୍ରକୁ ବେଗ ଦେଉଥିବା ‘ବସନବେଗିକା’; ‘କ୍ଷ’ ଓ ‘ପକ୍ଷ’ ବିଭାଗରେ ‘କପିଲା’; ଏବଂ ‘ହସ ହସ’ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଦୂତୀର ନାମ ‘କପିଲା’।

Verse 25

ह्रूं तेजोवति रौद्री च मातङ्गरौद्रिदूतिका पुटे पुटे ख ख खड्गे फट् ब्रह्मकदूतिका

“ହ୍ରୂଂ! ହେ ତେଜୋବତୀ, ହେ ରୌଦ୍ରୀ, ଏବଂ ହେ ମାତଙ୍ଗ-ରୌଦ୍ରୀ ଦୂତିକା! ପୁଟେ ପୁଟେ ରକ୍ଷା କର; ‘ଖ ଖ’; ଖଡ୍ଗେ ‘ଫଟ୍’; ହେ ବ୍ରହ୍ମକା-ଦୂତିକା!”

Verse 26

वैतालिनि दशार्णाः स्युस्त्यजान्यहिपलालवत् हृदादिकन्यासादौ स्यान् मध्ये नेत्रे न्यसेत्सुधीः

ବୈତାଲିନୀ ବିନ୍ୟାସରେ ଦଶ ଅକ୍ଷର ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଘୋଡ଼ୀ, ସର୍ପ ଓ ପାଳାଳ ପରି ତ୍ୟାଜ୍ୟ ମନାଯାଏ। ହୃଦୟାଦି ନ୍ୟାସର ଆରମ୍ଭରେ, ସୁଧୀ ସାଧକ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟରେ—ନେତ୍ରଦ୍ୱୟରେ—ନ୍ୟସିବ।

Verse 27

पादादरभ्य मूर्दान्तं शिर आरभ्य पादयोः वक्षःश्रवद्रवप्लवनीथथेति ख , छ च अङ्घ्रिजानूरुगुह्ये च नाभिहृत्कण्ठदेशतः

ପାଦରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମୂର୍ଧାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ଶିରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ଦେହାଙ୍ଗର କ୍ରମ) କୁହାଯାଇଛି। ବକ୍ଷଃ ଓ ଶ୍ରବଣ-ପ୍ରଦେଶ ସହ ‘ଦ୍ରବ’, ‘ପ୍ଲବନୀ’, ‘ଈଥ’, ‘ଥେ’ ଏବଂ ‘ଖ’, ‘ଛ’ ଇତ୍ୟାଦି ସୂଚନା; ତଥା ଅଙ୍ଘ୍ରି, ଜାନୁ, ଊରୁ, ଗୁହ୍ୟ, ଏବଂ ନାଭି, ହୃତ୍, କଣ୍ଠ-ଦେଶର ସ୍ଥାନମାନ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 28

वज्रमण्डलबूर्धे च अघोर्धे चादिवीजतः सोमरूपं ततो गावं धारामृतसुवर्षिणम्

ବଜ୍ରମଣ୍ଡଳର ଉପରେ ଏବଂ ଅଘୋର-ପ୍ରଦେଶର ତଳେ—ଆଦିବୀଜ ମନ୍ତ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି—ସାଧକ ସୋମରୂପିଣୀ ଗାଈଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ; ସେ ଅମୃତଧାରାକୁ ସୁନ୍ଦର ବର୍ଷା ପରି ବର୍ଷାଏ।

Verse 29

विशन्तं ब्रह्मरन्ध्रेण साधकस्तु विचिन्तयेत् मूर्धास्यकण्ठहृन्नाभौ गुह्योरुजानुपादयोः

ସାଧକ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣପ୍ରବାହକୁ ଚିନ୍ତନ କରୁ; ପରେ ତାହା ମୁଣ୍ଡ, ମୁଖ, କଣ୍ଠ, ହୃଦୟ, ନାଭି, ଗୁହ୍ୟସ୍ଥାନ, ଉରୁ, ଜାନୁ ଓ ପାଦ ମାଧ୍ୟମରେ କ୍ରମେ ଗତି କରୁଛି ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 30

आदिवीजं न्यसेन्मन्त्री तर्जन्यादि पुनः पुनः ऊर्धं सोममधः पद्मं शरीरं वीजविग्रहं

ମନ୍ତ୍ରୀ ତର୍ଜନୀ ଆଦି ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଆଦିବୀଜର ନ୍ୟାସ ପୁନଃପୁନଃ କରୁ। ଉପରେ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର), ତଳେ ପଦ୍ମ, ଏବଂ ଶରୀରକୁ ବୀଜମନ୍ତ୍ରର ସାକାର ବିଗ୍ରହ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 31

यो जानाति न मृत्युः स्यात्तस्य न व्याधयो ज्वरा यजेज्जपेत्तां विन्यस्य ध्यायेद्देवीं शताष्टकम्

ଯେ ଏହି ବିଧିକୁ ଜାଣି ସମ୍ୟକ୍ ଆଚରଣ କରେ, ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ନ ହୁଏ; ତାହାର ରୋଗ ଓ ଜ୍ୱର ମଧ୍ୟ ନ ହୁଏ। ସେ ପୂଜା କରୁ ଓ ଜପ କରୁ; ନ୍ୟାସ ସ୍ଥାପନ କରି ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ—ଏହା ଶତାଷ୍ଟକ (୧୦୮ର ସ୍ତୋତ୍ର/ସମୂହ)।

Verse 32

मुद्रा वक्ष्ये प्रणीताद्याः प्रणीताः पञ्चधास्मृताः ग्रथितौ तु करौ कृत्वा मध्ये ऽङ्गुष्ठौ निपातयेत्

ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରଣୀତା ଆଦି ମୁଦ୍ରାମାନଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ପ୍ରଣୀତା ମୁଦ୍ରା ପଞ୍ଚବିଧ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଦୁଇ ହାତକୁ ଗୁଞ୍ଜି ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗୁଠାଦ୍ୱୟକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁ।

Verse 33

तर्जनीं मूर्ध्निसंलग्नां विन्यसेत्तां शिरोपरि प्रणीतेयं समाख्याता हृद्देशे तां समानयेत्

ତର୍ଜନୀକୁ ମୁଣ୍ଡର ଶିଖା ସହ ସଂଲଗ୍ନ କରି ଶିରୋପରି ବିନ୍ୟାସ କରିବ। ଏହାକୁ ‘ପ୍ରଣୀତା’ କୁହାଯାଏ; ପରେ ତାହାକୁ ହୃଦ୍ଦେଶକୁ ଆଣିବ।

Verse 34

ऊर्धन्तु कन्यसामध्ये सवीजान्तां विदुर्द्विजाः नियोज्य तर्जनीमध्ये ऽनेकलग्नां परस्पराम्

ଦ୍ୱିଜମାନେ ଜାଣନ୍ତି—ଆଙ୍ଗୁଳିଗୁଡ଼ିକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ କନିଷ୍ଠାକୁ ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ‘ବୀଜ’ ପରି ମିଳାଇବ। ପରେ ତର୍ଜନୀମଧ୍ୟରେ ନିୟୋଜନ କରି, ପରସ୍ପର ଅନେକ ସ୍ପର୍ଶବିନ୍ଦୁରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଭାବେ ଯୋଡ଼ିବ।

Verse 35

ज्येष्टाग्रं निक्षिपेन्मध्ये भेदनी सा प्रकीर्तिता नाभिदेशे तु तां बद्ध्वा अङ्गुष्ठावुत्क्षिपेत्ततः

ମଧ୍ୟରେ ତର୍ଜନୀର ଅଗ୍ରଭାଗ ନିକ୍ଷେପ କରିବାକୁ ‘ଭେଦନୀ’ ମୁଦ୍ରା କୁହାଯାଏ। ତାହାକୁ ନାଭିଦେଶରେ ବାନ୍ଧି ସ୍ଥିର କରି, ପରେ ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଠାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇବ।

Verse 36

कराली तु महामुद्रा हृदये योज्य मन्त्रिणः पुनस्तु पूर्ववद् बद्धलग्नां ज्येष्ठां समुत्क्षिपेत्

‘କରାଳୀ’ ମହାମୁଦ୍ରା; ମନ୍ତ୍ରୀ (ମନ୍ତ୍ରସାଧକ) ଏହାକୁ ହୃଦୟରେ ଯୋଜନ କରିବ। ପୁନଃ ପୂର୍ବବତ୍ ବଦ୍ଧ-ଲଗ୍ନ କରି ‘ଜ୍ୟେଷ୍ଠା’ (ମୁଦ୍ରା)କୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇବ।

Verse 37

वज्रतुण्डा समाख्याता वज्रदेशे तु बन्धयेत् उभाभ्याञ्चैव हस्ताभ्यां मणिबन्धन्तु बन्धयेत्

ଏହାକୁ ‘ବଜ୍ରତୁଣ୍ଡା’ କୁହାଯାଏ; ଏହାକୁ ବଜ୍ରଦେଶରେ ବନ୍ଧନ କରିବ। ଏବଂ ଉଭୟ ହସ୍ତଦ୍ୱାରା ମଣିବନ୍ଧ—କଳାଇ-ସନ୍ଧି—ରେ ସ୍ଥିର ଭାବେ ବନ୍ଧିବ।

Verse 38

त्रीणि त्रीणि प्रसार्येति वज्रमुद्रा प्रकीर्तिता प्रसार्या चेति ट दण्डः खड्गञ्चक्रगदा मुद्रा चाकारतः स्मृता

ତିନି ତିନି ଆଙ୍ଗୁଳି ପ୍ରସାରି ଯେ ମୁଦ୍ରା କରାଯାଏ, ତାହା ‘ବଜ୍ରମୁଦ୍ରା’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ‘ପ୍ରସାର୍ୟା’ ମୁଦ୍ରା ଦଣ୍ଡାକାର (ଟ-ଦଣ୍ଡ) ରୂପେ ସ୍ମୃତ; ଏବଂ ଖଡ୍ଗ, ଚକ୍ର, ଗଦା ମୁଦ୍ରାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆକାର ଅନୁସାରେ ପରିଚିତ।

Verse 39

अङ्गुष्ठेनाक्रमेत् त्रीणि त्रिशूलञ्चोर्ध्वतो भवेत् एका तु मध्यमोर्ध्वा तु शक्तिरेव विधीयते

ଅଙ୍ଗୁଠାଦ୍ୱାରା ତିନି ସ୍ଥାନରେ ଚିହ୍ନ (ଦବା) କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଚିହ୍ନ ହୁଏ। ଗୋଟିଏ ରେଖା ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ, ଏବଂ ଉପର ରେଖାକୁ ‘ଶକ୍ତି’ ବୋଲି ବିଧିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 40

शरञ्च वरदञ्चापं पाशं भारञ्च घण्टया शङ्खमङ्कुशमभयं पद्ममष्ट च विंशतिः

ଶର, ବରଦମୁଦ୍ରା, ଚାପ (ଧନୁ), ପାଶ, ଭାର (ଓଜନ) ଚିହ୍ନ, ଏବଂ ଘଣ୍ଟା; ଶଙ୍ଖ, ଅଙ୍କୁଶ, ଅଭୟମୁଦ୍ରା, ପଦ୍ମ—ଏସବୁ (ମିଶି) ଅଠାଇଶ (ଚିହ୍ନ/ଆୟୁଧ) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 41

मोहणी मोक्षणी चैव ज्वालिनी चामृताभया प्रणीताः पञ्चमुद्रास्तु पूजाहोमे च योजयेत्

ମୋହଣୀ, ମୋକ୍ଷଣୀ, ଜ୍ୱାଲିନୀ, ଅମୃତା, ଅଭୟା—ଏହି ପାଞ୍ଚ ମୁଦ୍ରା ବିଧିତ; ପୂଜା ଓ ହୋମ—ଦୁହିଁଠାରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।