Adhyaya 308
Mantra-shastraAdhyaya 30817 Verses

Adhyaya 308

Chapter 308 — Worship of Tvaritā (त्वरितापूजा)

ପୂର୍ବ ଅଧ୍ୟାୟରେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟମୋହିନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି ଅଗ୍ନିଦେବ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତ୍ୱରିତା-ଉପାସନା ଉପଦେଶ କରନ୍ତି। ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁହିଁ ପାଇଁ ପ୍ରେରକ ଆଜ୍ଞା-ସୂତ୍ର ସହିତ ମନ୍ତ୍ରାଙ୍ଗ ଓ ବିଧି ପ୍ରଥମେ ଦିଆଯାଏ। ପରେ ଶିରରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ ଓ ମନ୍ତ୍ରନ୍ୟାସ, ଏବଂ ଶେଷରେ ବ୍ୟାପକ ନ୍ୟାସ କରାଯାଏ। ଧ୍ୟାନରେ ତ୍ୱରିତାଙ୍କୁ କିରାତ/ଶବରୀ ଭାବଯୁକ୍ତ, ତ୍ରିନେତ୍ରୀ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ବନମାଳାଭୂଷିତା, ମୟୂରପିଚ୍ଛ-ଚିହ୍ନଧାରିଣୀ, ସିଂହାସନସ୍ଥା, ବରାଭୟପ୍ରଦାୟିନୀ ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଏ। ପରେ ଅଷ୍ଟବିଧ ପୀଠ/ପଦ୍ମପୂଜାରେ ପତ୍ରକ୍ରମେ ଅଙ୍ଗଗାୟତ୍ରୀ ସ୍ଥାପନ, ସମ୍ମୁଖ ଓ ଦ୍ୱାରସ୍ତମ୍ଭରେ ଶକ୍ତି-ଉପଚାର, ବାହ୍ୟ ରକ୍ଷକ ପରିବାର ବିଧାନ ରହିଛି। ଶେଷରେ ଯୋନିଆକାର କୁଣ୍ଡରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ହୋମଭେଦ ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧି, ରକ୍ଷା, ଲୋକପ୍ରସାଦ, ସନ୍ତାନଲାଭ ଏବଂ ଶତ୍ରୁକର୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସିଦ୍ଧି; ସହିତ ଅଧିକ ଜପ, ମଣ୍ଡଳପୂଜା, ଦୀକ୍ଷାସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦାନ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ଚରୁବିଧି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे त्रैलोक्यमोहनीलक्ष्म्यादिपूजा नाम सप्ताधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथाष्टाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरितापूजा अग्निर् उवाच त्वरिताङ्गान्समाख्यास्ये भुक्तिमुक्तिप्रदायकान् प्रचोदयात् श्रीप्रणितायै नमः ह्रूं कारायै नमः ॐ खेच हृदयाय नमः खेचर्यै नमः ॐ चण्डायै नमः छेदन्यै नमः क्षेपण्यै नमः स्त्रियै ह्रूं कार्यै नमः क्षेमङ्कर्यै जयायै किङ्कराय रक्ष ॐ त्वरिताज्ञया स्थिरो भव वषट् तोतला त्वरिता तूर्णेत्येत्येवं विद्येयमीरिता

ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟମୋହିନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆଦିଙ୍କ ପୂଜା’ ନାମକ ତିନିଶେ ସାତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ତିନିଶେ ଆଠମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ତ୍ୱରିତା ପୂଜା’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନକାରୀ ତ୍ୱରିତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରାଙ୍ଗ ମୁଁ କହୁଛି; ପ୍ରଚୋଦନାତ୍ମକ ଆହ୍ୱାନ ଭାବେ ଏଭଳି ଜପ କର: ‘ଶ୍ରୀପ୍ରଣିତାୟୈ ନମଃ; ହ୍ରୂଂକାରାୟୈ ନମଃ; ଓଂ, ଖେଚ-ହୃଦୟାୟ ନମଃ; ଖେଚର୍ୟୈ ନମଃ; ଓଂ, ଚଣ୍ଡାୟୈ ନମଃ; ଛେଦନ୍ୟୈ ନମଃ; କ୍ଷେପଣ୍ୟୈ ନମଃ; ସ୍ତ୍ରିୟୈ ନମଃ; ହ୍ରୂଂକାର୍ୟୈ ନମଃ; କ୍ଷେମଙ୍କର୍ୟୈ ନମଃ; ଜୟାୟୈ ନମଃ; ହେ କିଙ୍କର, ରକ୍ଷ।’ ‘ଓଂ—ତ୍ୱରିତାଜ୍ଞୟା ସ୍ଥିରୋ ଭବ—ବଷଟ୍।’ ଏବଂ ‘ତୋତଲା, ତ୍ୱରିତା, ତୂର୍ଣ’—ଏଭଳି ଏହି ବିଦ୍ୟା ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 2

शिरोभ्रुमस्तके कण्ठे हृदि नाभौ च गुह्यके उर्वोश् च जानुजङ्घोरुद्वये चरणयोः क्रमात्

ଶିରରେ, ଭ୍ରୂମଧ୍ୟରେ, ମସ୍ତକରେ, କଣ୍ଠରେ, ହୃଦୟରେ, ନାଭିରେ ଏବଂ ଗୁହ୍ୟସ୍ଥାନରେ; ପରେ ଉରୁରେ, ଜାନୁରେ, ଜଂଘାରେ, କଟିର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏବଂ ଚରଣରେ—ଏହି କ୍ରମରେ (ମନ୍ତ୍ର) ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

न्यस्ताङ्गो न्यस्तमन्त्रस्तु समस्तं व्यापकं न्यसेत् पार्वती शवरी चेशा वरदाभयहस्तिका

ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ ଓ ମନ୍ତ୍ରନ୍ୟାସ କରି ସାରିଲେ ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାପକ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବୀଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀ, ଶବରୀ ଓ ଈଶା ରୂପେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ହସ୍ତ ଵରଦାନ ଓ ଅଭୟ ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Verse 4

मयूरबलया पिच्छमौलिः किसलयांशुका सिंहासनस्था मायूरवर्हच्छत्रसमन्विता

ସେ ମୟୂର-ବଳୟ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ମସ୍ତକରେ ପିଚ୍ଛମୌଳି (ପଙ୍ଖ-ମୁକୁଟ) ଅଛି, କିସଲୟ ସଦୃଶ କୋମଳ ହରିତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି; ସିଂହାସନରେ ଆସୀନ ଓ ମୟୂରପିଚ୍ଛର ଛତ୍ରଦ୍ୱାରା ସମନ୍ୱିତ।

Verse 5

त्रिनेत्रा श्यामला देवी वनमालाविभूषणा विप्राहिकण्राभरणा चत्रकेयूरभूषणा

ଦେବୀ ତ୍ରିନେତ୍ରା ଓ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା; ସେ ବନମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ। ତାଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ଶୋଭାମୟ ହାର ଅଛି, ଏବଂ କଙ୍କଣ ଓ କେୟୂରରେ ଅଲଙ୍କୃତ।

Verse 6

वैश्यनागकटीबन्धा वृषलाहिकृतनूपुरा एवं रूपात्मिका भूत्वा तन्मन्त्रं नियुतं जपेत्

ବୈଶ୍ୟ-ନାଗରେ ନିର୍ମିତ କଟିବନ୍ଧ ଧାରଣ କରି, ଵୃଷଲାହିରେ କୃତ ନୂପୁର ପିନ୍ଧି—ଏପରି ରୂପ ଧ୍ୟାନରେ ଧାରଣ କରି—ସେ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କରିବ।

Verse 7

ईशः किरातरूपो ऽभूत् पुरा गौरी च तादृशी जपेद्ध्यायेत् पूजयेत्तां सर्वसिद्ध्यैविषादिहृत्

ପୁରାତନ କାଳରେ ଈଶ କିରାତରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଗୌରୀ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ରୂପ ନେଲେ। ସର୍ବସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ବିଷାଦ ଆଦି ହରେ।

Verse 8

अष्टसिंहासने पूज्या दले पूर्वादिके क्रमात् अङ्गगायत्री प्रणीता हूङ्काराद्या दलाग्रके

ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟସିଂହାସନରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦଳଗୁଡ଼ିକରେ ପୂର୍ବ ଆଦିକ୍ରମେ, ‘ହୂଂ’ ବୀଜରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଅଙ୍ଗ-ଗାୟତ୍ରୀ (ଅଙ୍ଗମନ୍ତ୍ର)କୁ ଦଳାଗ୍ରରେ ନିୟୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 9

फट्कारी चाग्रतो देव्याः श्रीवीजेनार्चयेदिमाः लोकेशायुधवर्णास्ताः फट्कारी तु धनुर्धरा

ଦେବୀଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଶ୍ରୀ-ବୀଜ ଦ୍ୱାରା ଏହି (ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ) ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଆୟୁଧର ବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଧ୍ୟାନିତ ହେଉନ୍ତୁ; ଫଟ୍କାରୀ ତୁ ଧନୁର୍ଧରା।

Verse 10

जया च विजया द्वास्थे पूज्ये सौवर्णयष्टिके किङ्करा वर्वरी मुण्डी लगुडी च तयोर्वहिः

ଦ୍ୱାରସ୍ତମ୍ଭଦ୍ୱୟରେ ଜୟା ଓ ବିଜୟାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ସୌବର୍ଣ୍ଣୟଷ୍ଟିକାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ସେହି ଦ୍ୱାରଦ୍ୱୟର ବାହାରେ କିଙ୍କରା, ବର୍ବରୀ, ମୁଣ୍ଡୀ ଓ ଲଗୁଡୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

इष्ट्वैवं सिद्धयेद्द्रव्यैः कुण्डे योन्याकृतौ हुनेत् हेमलाभो ऽर्जुनैर् धान्यैर् गोधूमैः पुष्टिसम्पदः

ଏଭଳି ରୀତି ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଯୋନି-ଆକୃତି କୁଣ୍ଡରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଅର୍ଜୁନ କାଷ୍ଠର ଆହୁତିରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଲାଭ; ଧାନ୍ୟ ଓ ଗୋଧୂମରେ ପୁଷ୍ଟି ଓ ସମ୍ପଦ ମିଳେ।

Verse 12

यवैर् धान्यैस्तिलैः सर्वसिद्धिरीतिविनाशनम् अक्षैर् उन्मत्तता शत्रोः शाल्मलीभिश् च मारणम्

ଯବ, ଧାନ୍ୟ ଓ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବସିଦ୍ଧି ଏବଂ ଉପଦ୍ରବ/ମହାମାରୀର ବିନାଶ ହୁଏ। ଅକ୍ଷବୀଜ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁର ଉନ୍ମତ୍ତତା ହୁଏ; ଶାଲ୍ମଲୀ-ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମାରଣ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 13

जम्बुभिर्धनधान्याप्तिस्तुष्टिर्नीलोत्पलैर् अपि रक्तात्पलैर् महापुष्टिः कुन्दपुष्पैर् महोदयः

ଜମ୍ବୁଫଳ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ନୀଳୋତ୍ପଳ ଦ୍ୱାରା ତୁଷ୍ଟି। ରକ୍ତୋତ୍ପଳ ଦ୍ୱାରା ମହାପୁଷ୍ଟି ଓ ଆରୋଗ୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧି; କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ମହୋଦୟ (ମହୋନ୍ନତି) ହୁଏ।

Verse 14

मल्लिकाभिः पुरक्षोभः कुमुदैर् जनवर् लभः अशोकैः पुत्रलाभः स्यात् पाटलाभिः शुभाङ्गना

ମଲ୍ଲିକା (ଜୁଇ) ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ନଗରରେ କ୍ଷୋଭ/ଅଶାନ୍ତି ହୁଏ; କୁମୁଦ ଦ୍ୱାରା ଜନମଧ୍ୟରେ ବରଲାଭ (ଲୋକସମର୍ଥନ) ମିଳେ। ଅଶୋକ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ରଲାଭ ହୁଏ; ପାଟଲା ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଓ ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ନାରୀ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 15

आम्रैर् आयुस्तिलैर् लक्ष्मीर्बिल्वैः श्रीश् चम्पकैर् धनम् इष्टं मधुकपुष्पैश् च बिल्वैः सर्वज्णतां लभेत्

ଆମ୍ବ ଅର୍ପଣେ ଆୟୁ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ତିଳ ଅର୍ପଣେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ; ବିଲ୍ୱଫଳେ ଶ୍ରୀ-ମଙ୍ଗଳ; ଚମ୍ପକ ପୁଷ୍ପେ ଇଷ୍ଟଧନ ମିଳେ। ମଧୂକ ପୁଷ୍ପ ଓ ବିଲ୍ୱ ଅର୍ପଣେ ସର୍ବଜ୍ଞତା ଲଭ୍ୟ।

Verse 16

त्रिलक्षजप्यात्सर्वाप्तिर्होमाद्ध्यानात्तथेज्यया मण्डले ऽभ्यर्च्य गायत्र्या आहुतीः पञ्चविंशतिम्

ତିନି ଲକ୍ଷ ଜପରେ ସର୍ବସିଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ; ତଥା ହୋମ, ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜାରେ ମଧ୍ୟ। ମଣ୍ଡଳେ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ୟା କରି ଗାୟତ୍ରୀ ସହ ପଚିଶ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 17

दद्याच्छतत्रयं मूलात् पल्लवैर् दीक्षितो भवेत् पञ्चगव्यं पुरा पीत्वा चरुकं प्राशयेत्सदा

ନିଜ ସମ୍ପଦରୁ ତିନିଶେ (ଦ୍ରବ୍ୟ) ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; କୋମଳ ପଲ୍ଲବ ଅର୍ପଣେ ସେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୁଏ। ପ୍ରଥମେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପାନ କରି, ସଦା ଚରୁ (ଯଜ୍ଞାନ୍ନ) ପ୍ରାଶନ କରିବ।

Frequently Asked Questions

It proceeds from mantra-aṅga recitation to aṅga/mantra-nyāsa across bodily loci, then vyāpaka-nyāsa, Devī dhyāna, eightfold throne-lotus worship with attendants and guardians, and finally homa in a yoni-shaped kuṇḍa with substance-specific outcomes.

The chapter emphasizes tantric ritual engineering: precise nyāsa placement (head-to-feet sequence), structured maṇḍala/throne worship with petal-wise order, and a detailed dravya–phala mapping for homa offerings.

Tvaritā’s mantra-aṅgas are explicitly said to bestow both enjoyment and liberation; the same discipline—purified body via nyāsa, concentrated dhyāna, and dharmically framed worship—supports pragmatic siddhis while orienting the practitioner to spiritual completion.

She is three-eyed and dark-hued, adorned with forest garlands and ornaments, associated with kirāta/śabarī motifs, marked by peacock-feather emblems and a peacock-plume parasol, and enthroned on a lion-seat with varada and abhaya gestures.