Adhyaya 170
प्रायश्चित्तानि (Expiations) — Association-Impurity, Purification Rites, and Graded Penance
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ (ଅଗ୍ନି ପୁରାଣ ୧୭୦)ରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତକୁ ଧର୍ମ-ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଭାବେ ସୁସଂଗଠିତ କରାଯାଇଛି, ବିଶେଷକରି ସଂସର୍ଗ ଓ କ୍ରିୟାକାଣ୍ଡରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଅଶୌଚ ନିବାରଣ ପାଇଁ। ପୁଷ୍କର କହନ୍ତି—ପତିତଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘ ସଙ୍ଗତି ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପତନର କାରଣ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଦୋଷଯୁକ୍ତ “ସଙ୍ଗ” ପୌରୋହିତ୍ୟ ସେବା, ଉପଦେଶ କିମ୍ବା ମୈଥୁନ ଦ୍ୱାରା, କେବଳ ଯାତ୍ରା/ଭୋଜନ/ଆସନ ସାଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ପରେ ଶୁଦ୍ଧି-ବିଧି—ପତିତ ସମାନ ବ୍ରତ, ସପିଣ୍ଡଙ୍କ ସହ ଜଳଦାନ, ପ୍ରେତସଦୃଶ ଘଟ ଓଲଟାଇବାର ସଙ୍କେତ, ଦିନ-ରାତି ନିୟମ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବହାର। ତାପରେ କୃଚ୍ଛ୍ର, ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ, ପରାକ, ଶାନ୍ତପନ ଇତ୍ୟାଦି ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଚାଣ୍ଡାଳ-ସ୍ପର୍ଶ, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ, ଶବ-ସଂସ୍ପର୍ଶ, ରଜସ୍ୱଳା ଅଶୌଚ, ଅନୁଚିତ ଦାନ, ନିଷିଦ୍ଧ ବୃତ୍ତି, ଯଜ୍ଞ-ଲୋପ ଆଦି ଦୋଷ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଅନୁତାପକୁ ହୋମ, ଜପ, ଉପବାସ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ସ୍ନାନ ଓ ଉପନୟନ/ସଂସ୍କାର ପୁନଃସ୍ଥାପନ ସହ ଯୋଡ଼ି ବର୍ଣାଶ୍ରମ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଯଜ୍ଞାଧିକାର ରକ୍ଷା କରାଯାଏ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे प्रायश्चित्तानि नाम एकोनसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ सप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः प्रायश्चित्तानि पुष्कर उवाच महापापानुयुक्तानां प्रायश्चित्तानि वच्मिते संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन्
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ’ ନାମକ ଏକୋନସପ୍ତତ୍ୟଧିକଶତତମ (୧୬୯ତମ) ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ସପ୍ତତ୍ୟଧିକଶତତମ (୧୭୦ତମ) ଅଧ୍ୟାୟ ‘ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ’ ଆରମ୍ଭ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ—ମହାପାପରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୁଁ କହିବି; ପତିତଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ କଲେ ଏକ ବର୍ଷରେ ସେହି ସଙ୍ଗଦୋଷରୁ ନିଜେ ପତିତ ହୁଏ।
Verse 2
याजनाद्ध्यापनाद्यौनान्न तु यानाशनासनात् यो येन पतितेनैषां संसर्गं याति मानवः
ପତିତଙ୍କ ସହ ଯାଜନ (ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଋତ୍ୱିକ୍ ହେବା), ଅଧ୍ୟାପନ (ତାଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇବା) ଓ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ପତିତ-ସଂସର୍ଗଦୋଷ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ କେବଳ ଏକେ ଯାନ, ଭୋଜନ କିମ୍ବା ଆସନ ସାଂଝା କରିଲେ ନୁହେଁ। ଯେ ଯେ ପତିତଙ୍କ ସହ ମନୁଷ୍ୟ ଏଭଳି ସଂସର୍ଗ କରେ, ସେ ସେ ପତିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଲୁଷିତ ସଂସର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 3
स तस्यैव व्रतं कुर्यात्तत्संसर्गस्य शुद्धये पतितस्योदकं कार्यं सपिण्डैर् बान्धवैः सह
ତାଙ୍କ (ପତିତଙ୍କ) ସଂସର୍ଗଦୋଷର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ଏହି ଏକେ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବ। ଏବଂ ସେହି ‘ପତିତ’ ପାଇଁ ଉଦକ-କ୍ରିୟା (ଜଳତର୍ପଣ) ସପିଣ୍ଡ ଜ୍ଞାତି ଓ ଅନ୍ୟ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 4
निन्दिते ऽहनि सायाह्णे ज्ञात्यृत्विग् गुरुसन्निधौ दासो घटमपां पूर्णं पर्यस्येत् प्रेतवत्पदा
ନିନ୍ଦିତ (ଅଶୁଭ) ଦିନର ସାୟାହ୍ନେ, ଜ୍ଞାତି, ଋତ୍ୱିକ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ, ଦାସ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟକୁ ପ୍ରେତକର୍ମବିଧି ଅନୁସାରେ ପାଦଦ୍ୱାରା ଉଲଟାଇ ଦେବ।
Verse 5
अहोरात्रमुपासीतन्नशौचं बान्धवैः सह निवर्तयेरंस्तस्मात्तु ज्येष्ठांशम्भाषणादिके
ସେ ଏକ ଅହୋରାତ୍ର (ଦିନ-ରାତି) ନିୟମ ପାଳନ କରିବ; ତାହାପରେ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ ସେହି ଅଶୌଚ ନିବୃତ୍ତ ହେବ। ତେଣୁ ସେ ସମୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଇତ୍ୟାଦି ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 6
ज्येष्ठांशम्प्राप्नुयाच्चास्य यवीयान् गुणतो ऽधिकः महापापोपपन्नानामिति ङ प्रायश्चित्तं वदामि त इति झ प्रेतवत् सदेति ख , ग , घ , ङ च प्रायश्चित्ते तु चरिते पूर्णं कुम्भमपां नवं
ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନିଷ୍ଠ (ଭାଇ/ସ୍ୱଜନ) ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ଅଂଶ ପାଇବ। ମହାପାପରେ ଦୂଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ—ପାଠଭେଦ ଅନୁସାରେ—ମୁଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହୁଛି। କିଛି ପାଠରେ ‘ପ୍ରେତବତ୍’ (ଅଶୌଚାବସ୍ଥା) ଭାବେ ଧରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ନୂଆ, ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 7
तेनैव सार्धं प्राश्येयुः स्नात्वा पुण्यजलाशये एवमेव विधिं कुर्युर्योषित्सु पपितास्वपि
ପୁଣ୍ୟ ଜଳାଶୟରେ ସ୍ନାନ କରି ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକାସଙ୍ଗେ ଭୋଜନ କରିବେ। ଏହି ଏକେଇ ବିଧି ନାରୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ପତିତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
Verse 8
वस्त्रान्नपानन्देयन्तु वसेयुश् च गृहान्तिके तेषां द्विजानां सावित्री नानूद्येत यथाविधि
ସେମାନଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟ ଦେବା ଉଚିତ ଏବଂ ଘର ନିକଟରେ ବସିବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ଜପ ବିଧିବିରୁଦ୍ଧ ଭାବେ ନୁହେଁ, କେବଳ ଯଥାବିଧି ହିଁ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 9
तांश्चारयित्वा त्रीन् कृछ्रान् यथाविध्युपनाययेत् विकर्मस्थाः परित्यक्तास्तेषां मप्येतदादिशेत्
ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ତିନିଟି କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରାଇ, ନିୟମାନୁସାରେ ପୁନଃ ଉପନୟନ (ପୁନର୍ଦୀକ୍ଷା) କରାଇବା ଉଚିତ। ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମରେ ପଡ଼ି ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଏକେଇ ଆଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି।
Verse 10
जपित्वा त्रीणि सावित्र्याः सहस्त्राणि समाहितः मासङ्गोष्ठे पयः पीत्वा मुच्यते ऽसत्प्रतिग्रहात्
ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ମନ୍ତ୍ର ତିନି ହଜାର ଥର ଜପ କରି, ଗୋଷ୍ଠ/ଗୋଶାଳାରେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀର ପାନ କଲେ, ଅସତ୍ ପ୍ରତିଗ୍ରହ (ଅଯୋଗ୍ୟ ଦାନ ଗ୍ରହଣ) ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
Verse 11
ब्रात्यानां याजनं कृत्वा परेषामन्त्यकर्म च अभिचारमहीनानान्त्रिभिः कृच्छैर् व्यपोहति
ବ୍ରାତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାଜନ (ପୁରୋହିତକର୍ମ) କରି ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅନ୍ତ୍ୟକର୍ମ କରିଲେ, ଏପରି ଅନୁଚିତ କର୍ମଜନ୍ୟ ଦୋଷ ତିନି କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ଦୂର ହୁଏ।
Verse 12
शरणागतं परित्यज्य वेदं विप्लाव्य च द्विजः संवत्सं यताहारस्तत्पापमपसेधति
ଶରଣାଗତକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଏବଂ ବେଦକୁ ଲଂଘନ/ଅପମାନ କରିଥିବା ଦ୍ୱିଜ, ଏକ ବର୍ଷ ଯତାହାର (ନିୟମିତ ଆହାର) ରହି ସେହି ପାପ ନିବାରଣ କରେ।
Verse 13
श्वशृगालखरैर् दष्टो ग्राम्यैः क्रव्याद्भिरेव च नरोष्ट्राश्वैर् वराहैश् च प्राणायामेन शुद्ध्यति
କୁକୁର, ଶୃଗାଳ, ଗଧା ଇତ୍ୟାଦି, ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ମାଂସଭକ୍ଷୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ, ଉଷ୍ଟ୍ର, ଅଶ୍ୱ, ବରାହ ଆଦି ଦ୍ୱାରା କାମୁଡ଼ାଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରାଣାୟାମରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 14
स्नातकव्रतलोपे च कर्मत्यागे ह्य् अभोजनं हुङ्कारं ब्राह्मणस्योक्त्वा त्वङ्करञ्च गरीयसः
ସ୍ନାତକର ବ୍ରତଲୋପ କିମ୍ବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟକର୍ମ ତ୍ୟାଗରେ ‘ଅଭୋଜନ’ (ଉପବାସ) ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ‘ହୁଂ’ ବୋଲି କହିବା ଏବଂ ଅଧିକ ଗୁରୁତର ‘ତ୍ୱଙ୍କର’ ଉକ୍ତି କହିବା ମଧ୍ୟ ଦୋଷକାରକ।
Verse 15
स्नात्वानश्नन्नहःशेषमभिवाद्य प्रसादयेत् अवगूर्य चरेक्षच्छ्रमतिकृच्छ्रन्निपातने
ସ୍ନାନ କରି ଦିନର ଶେଷ ଅଂଶରେ ଭୋଜନ ନ କରି, ଅଭିବାଦନ କରି ପ୍ରସାଦ/ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କରୁ। ଶୁଚି ହୋଇ ସାବଧାନରେ ଚାଲୁ; ପତନ ହେଲେ ଶ୍ରମ ଓ ଅତିକଷ୍ଟ ହୁଏ।
Verse 16
कृच्छ्रातिकृच्छ्रं कुर्वीत विप्रस्योत्पाद्य शोणितं न युज्येतेति ख कृच्छ्रैर् विशुद्ध्यति इति ग , घ , ङ च नरोष्टविड्वराहैश्चेति ङ क्रूङ्कारमिति ख , घ , छ च ओङ्कारमिति ग , ङ च हङ्कारञ्चेति ख चाण्डालादिरविज्ञातो यस्य तिष्ठेत वेश्मनि
ଯଦି କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ତପାତ କରାଏ, ତେବେ ସେ ‘କୃଚ୍ଛ୍ରାତିକୃଚ୍ଛ୍ର’ ନାମକ ଅଧିକ କଠୋର କୃଚ୍ଛ୍ର-ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। କିଛି ପାଠରେ ‘ଅନ୍ୟଥା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ’ ବୋଲି, ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ‘କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ’ ବୋଲି ମିଳେ। କେତେକ ପ୍ରତିରେ ମନୁଷ୍ୟ, ଉଠ, ଶୁଆର ଓ ବରାହ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଶୌଚ ଏବଂ ‘କ୍ରୂଙ୍’, ‘ଓଁ’, ‘ହଂ’ ପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ଉଚ୍ଚାରଣ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। କାହାର ଘରେ ଅଜଣା ଚାଣ୍ଡାଳାଦି ରହିଲେ, ତାହା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧିକର୍ମ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 17
सम्यग् ज्ञातस्तु कालेन तस्य कुर्वीत शोधनं चान्द्रायणं पराकं वा द्विजानान्तु विशोधनं
ଦୋଷ କିମ୍ବା ଅଶୁଦ୍ଧି ତାହାର ଯଥାଯଥ କାଳ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ସହିତ ସମ୍ୟକ୍ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଲେ, ତାହାର ଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ—ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିମ୍ବା ପରାକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ; ଏହିଏ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ବିଶୋଧନ ଉପାୟ।
Verse 18
प्राजापत्यन्तु शूद्राणां शेषन्तदनुसारतः गुंडङ्कुसुम्भं लवणं तथा धान्यानि यानि च
ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବିକାର ପ୍ରକାର ‘ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଶେଷ ସବୁ ତାହାନୁସାରେ ଅନୁସରଣୀୟ। ସେମାନେ ଗୁଣ୍ଡ, କୁସୁମ୍ଭ (ସାଫ୍ଫ୍ଲାୱର), ଲୁଣ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧାନ୍ୟର ବ୍ୟବହାର/ବାଣିଜ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି।
Verse 19
कृत्वा गृहे ततो द्वारि तेषान्दद्याद्धुताशनं मृणमयानान्तु भाण्डानां त्याग एव विधीयते
ଘର ଭିତରେ କର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି, ପରେ ଦ୍ୱାରରେ ସେହି (ଅବଶେଷ/ବ୍ୟବହୃତ ବସ୍ତୁ) ହୁତାଶନ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ମାଟିର ପାତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ତ୍ୟାଗ (ପରିତ୍ୟାଗ) ହିଁ ବିଧି।
Verse 20
द्रव्याणां परिशेषाणां द्रव्यशुद्धिर्विधीयते कूपैकपानसक्ता ये स्पर्शात्सङ्कल्पदूषिताः
ଦ୍ରବ୍ୟମାନଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ପାଇଁ ଦ୍ରବ୍ୟ-ଶୁଦ୍ଧିର ବିଧାନ ଅଛି। ବିଶେଷତଃ ଯେମାନେ ଏକମାତ୍ର କୂପ (କୁଆଁ)ରୁ ଜଳ ପାନ କରିବାରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ (ଅଶୁଦ୍ଧ) ସଙ୍କଳ୍ପ ହେତୁ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ଦୂଷିତ ହୁଅନ୍ତି—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଶୁଦ୍ଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 21
शुद्ध्येयुरुपवासेन पञ्चगव्येन वाप्यथ यस्तु संस्पृश्य चण्डालमश्नीयाच्च स्वकामतः
ଉପବାସ କିମ୍ବା ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଚଣ୍ଡାଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଅଶୌଚଦୋଷ ପାଏ ଏବଂ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 22
द्विजश्चान्द्रायणं कुर्यात्तप्तकृच्छ्रमथापि वा भाण्डसङ्कलसङ्कीर्णश्चाण्डालादिजुगुप्सितैः
ଦ୍ୱିଜ ଯଦି ଚଣ୍ଡାଳ ଆଦି ଅପବିତ୍ର ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଭାଣ୍ଡ, ଶୃଙ୍ଖଳା ଇତ୍ୟାଦି ବସ୍ତୁ ସ୍ପର୍ଶରେ ଦୂଷିତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରୁ; କିମ୍ବା ବିକଳ୍ପରେ ତପ୍ତ-କୃଚ୍ଛ୍ର ଆଚରଣ କରୁ।
Verse 23
भुक्त्वापीत्वा तथा तेषां षड्रात्रेण विशुद्ध्यति अन्त्यानां भुक्तशेषन्तु भक्षयित्वा द्विजातयः
ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଅନ୍ନ କିମ୍ବା ପାନୀୟ ଭୋଗ କଲେ ଛଅ ରାତିରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜାତି ଯଦି ଅନ୍ତ୍ୟଜମାନଙ୍କ ଭୁକ୍ତଶେଷ (ଜୁଠ) ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ତାହା ଗୁରୁତର ଦୋଷ; ବିଧିମତେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
Verse 24
व्रतं चान्द्रायणं कुर्युस्त्रिरात्रं शूद्र एव तु चण्डालकूपभाण्डेषु अज्ञानात्पिवते जलं
ଶୂଦ୍ର ଯଦି ଅଜ୍ଞାନତାବଶତଃ ଚଣ୍ଡାଳର କୂପରୁ କିମ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳର ଭାଣ୍ଡରୁ ଜଳ ପିଏ, ତେବେ ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରୁ; କିମ୍ବା ତିନି ରାତିର ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରୁ।
Verse 25
द्विजः शान्तपनं कुर्याच्छूद्रश्चोपवसेद्दिनं चण्डालेन तु संस्पृष्टो यस्त्वपः पिवते द्विजः
ଦ୍ୱିଜ ଶାନ୍ତପନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରୁ, ଶୂଦ୍ର ଏକଦିନ ଉପବାସ କରୁ। ଏବଂ ଚଣ୍ଡାଳର ସ୍ପର୍ଶ ପରେ ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଜଳ ପିଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ବିଧିମତେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରୁ।
Verse 26
त्रिरात्रन्तेन कर्तव्यं शूद्रश्चोपवसेद्दिनं उच्छिष्टेन यदि स्पृष्टः शुना शूद्रेण वा द्विजः
ଯଦି କୌଣସି ଦ୍ୱିଜ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ, କୁକୁର କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ସ୍ପୃଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ତିନି ରାତିର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବ; ଶୂଦ୍ର ଏକ ଦିନ ଉପବାସ କରିବ।
Verse 27
स्पर्शसङ्कल्पभूषिता इति झ संसृष्ट इति क यदेति ख , ग , घ , ङ , छ च उपोष्य रजनीमेकां पञ्चगव्येन शुद्ध्यति वैश्येन क्षत्रियेणैव स्नानं नक्तं समाचरेत्
‘ସ୍ପର୍ଶକାଳର ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଭୂଷିତ’ ଏବଂ ‘ସଂସୃଷ୍ଟ/ମିଶ୍ରିତ’ ଓ ‘ଯଦି ଏପରି ହୁଏ’ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ—ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରି ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ବୈଶ୍ୟ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଧିମତେ ନକ୍ତସ୍ନାନ (ସନ୍ଧ୍ୟା ସ୍ନାନ) କରିବେ।
Verse 28
अध्वानं प्रस्थितो विप्रः कान्तारे यद्यनूदके पक्वान्नेन गृहीतेन मूत्रोच्चारङ्करोति वै
ଯାତ୍ରାକୁ ବାହାରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଜଳହୀନ ଅରଣ୍ୟପ୍ରଦେଶରେ ଥାଏ, ତେବେ ସହେ ନେଇଥିବା ପକ୍ୱ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ମୂତ୍ରୋତ୍ସର୍ଗ କରିବ।
Verse 29
अनिधायैव तद्द्रव्यं अङ्गे कृत्वा तु संस्थितं शौचं कृत्वान्नमभ्युक्ष्य अर्कस्याग्नेयश् च दर्शयेत्
ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ତଳେ ନ ରଖି, ଦେହରେ ଧାରଣ କରି ସ୍ଥିର ରହି ଶୌଚ କରିବ; ପରେ ଅନ୍ନରେ ଜଳ ଛିଟାଇ, ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବ।
Verse 30
म्लेच्छैर् गतानां चौरैर् वा कान्तारे वा प्रवासिनां भक्ष्याभक्ष्यविशुद्ध्यर्थं तेषां वक्ष्यामिनिष्कृतिं
ଯେମାନେ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କ ସହ ଗଲେ, କିମ୍ବା ଚୋରମାନଙ୍କ ସହ ରହିଲେ, ଅଥବା ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବାସୀ ହେଲେ—ତାଙ୍କର ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ବିଧି କହିବି।
Verse 31
पुनः प्राप्य स्वदेशञ्च वर्णानामनुपूर्वशः कृच्छ्रस्यान्ते ब्राह्मणस्तु पुनः संस्कारमर्हति
ପୁନଃ ସ୍ୱଦେଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଓ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ଅନୁକ୍ରମରେ ଯଥାବିଧି ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହେଲେ, କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଶେଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନର୍ବାର ସଂସ୍କାର ପାଇବାର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
Verse 32
पादोनान्ते क्षत्रियश् च अर्धान्ते वैश्य एव च पादं कृत्वा तथा शूद्रो दानं दत्वा विशुद्ध्यति
ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ପାଦ (ଚତୁର୍ଥାଂଶ) ମାତ୍ର ଶେଷ ରହିଲେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଅର୍ଧ ଶେଷ ରହିଲେ ବୈଶ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏହିପରି ଶୂଦ୍ର ପାଦ କରି ଦାନ ଦେଲେ ବିଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 33
उदक्या तु सवर्णा या स्पृष्टा चेत् स्यादुदक्यया तस्मिन्नेवाहनि स्नाता शुद्धिमाप्नोत्यसंशयं
ଯଦି ସମାନ ବର୍ଣ୍ଣର ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀକୁ ଅନ୍ୟ ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ତେବେ ସେହି ଦିନେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ।
Verse 34
रजस्वला तु नाश्नीयात् संस्पृष्टा हीनवर्णया यावन्न शुद्धिमाप्नोति शुद्धस्नानेन शुद्ध्यति
ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ହୀନ ବର୍ଣ୍ଣର ନାରୀ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥାଏ, ତେବେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିରତ ରହିବ; ଯଥାବିଧି ଶୁଦ୍ଧି-ସ୍ନାନରେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 35
मूत्रं कृत्वा व्रजन्वर्त्म स्मृतिभ्रंशाज्जलं पिवेत् अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुद्ध्यति
ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ମୂତ୍ରତ୍ୟାଗ କରି, ସ୍ମୃତିଭ୍ରଂଶରୁ ଯଦି କେହି ଜଳ ପିଇଦିଏ, ତେବେ ଏକ ଦିନ ଏକ ରାତି (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତାବସ୍ଥାରେ) ରହି ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ/ପ୍ରୟୋଗରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 36
मूत्रोच्चारं द्विजः कृत्वा अकृत्वा शौचमात्मनः मोहाद्भुक्त्वा त्रिरात्रन्तु यवान् पीत्वा विशुद्ध्यति
ଯଦି କୌଣସି ଦ୍ୱିଜ ମୂତ୍ରୋଚ୍ଚାର କରି ମୋହବଶତଃ ଆତ୍ମଶୌଚ ନ କରି ଭୋଜନ କରେ, ତେବେ ସେ ତିନି ରାତି ଯବଜଳ ପାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 37
ये प्रत्यवसिता विप्राः प्रव्रज्यादिबलात्तथा भक्ष्यभोज्यविशुद्ध्यर्थमिति झ लोभाद्भुक्त्वेति ख , ग , घ , ङ , छ च अनाशकनिवृताश् च तेषां शुद्धिः प्रचक्ष्यते
ଯେ ବିପ୍ରମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ପ୍ରବ୍ରଜ୍ୟା ଆଦି ପରିସ୍ଥିତିବଳରେ ବାଧ୍ୟ, ‘ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ’ ଭାବି ଖାଇଥିବା, ଲୋଭବଶତଃ ଖାଇଥିବା, ଏବଂ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା—ସେମାନଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧି (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ) ଏବେ କୁହାଯାଉଛି।
Verse 38
चारयेत्त्रीणि कृच्छ्राणि चान्द्रायणमथापि वा जातकर्मादिसंस्कारैः संस्कुर्यात्तं तथा पुनः
ସେ ତିନିଟି କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରୁ, କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ; ତାପରେ ଜାତକର୍ମ ଆଦି ସଂସ୍କାରଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ବିଧିପୂର୍ବକ ସଂସ୍କୃତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 39
उपानहममेध्यं च यस्य संस्पृशते मुखं मृत्तिकागोमयौ तत्र पञ्चगव्यञ्च शोधनं
ଯଦି ଉପାନହ (ପାଦତ୍ରାଣ) କିମ୍ବା କୌଣସି ଅମେଧ୍ୟ ବସ୍ତୁ ମୁଖକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ତେବେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ତିକା ଓ ଗୋମୟଦ୍ୱାରା ଶୋଧନ, ଏବଂ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ।
Verse 40
वापनं विक्रयञ्चैव नीलवस्त्रादिधारणं तपनीयं हि विप्रस्य त्रिभिः कृछ्रैर् विशुद्ध्यति
ଅନୁଚିତ କାରଣରେ ବାପନ (ମୁଣ୍ଡନ), ବ୍ୟବସାୟ/ବିକ୍ରୟକୁ ବୃତ୍ତି କରିବା, ଏବଂ ନୀଳ ବସ୍ତ୍ର ଆଦି ଧାରଣ—ଏଗୁଡ଼ିକ ବିପ୍ର ପାଇଁ ଅନୁଚିତ; ସେ ତିନି କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 41
अन्त्यजातिश्वपाकेन संस्पृष्टा स्त्री रजस्वला चतुर्थे ऽहनि शुद्धा सा त्रिरात्रं तत्र आचरेत्
ଅନ୍ତ୍ୟଜାତି ଶ୍ୱପାକଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଦୂଷିତ ରଜସ୍ୱଳା ସ୍ତ୍ରୀ ଚତୁର୍ଥ ଦିନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ତାପରେ ସେ ତେଠାରେ ତିନି ରାତି ନିୟତ ଆଚାର ପାଳନ କରୁ।
Verse 42
चाण्डालश्वपचौ स्पृष्ट्वा तथा पूयञ्च सूतिकां शवं तत्स्पर्शिनं स्पृष्ट्वा सद्यः स्नानेन शुद्ध्यति
ଚାଣ୍ଡାଳ କିମ୍ବା ଶ୍ୱପଚକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତଥା ପୁୟ, ସୂତିକା (ପ୍ରସବୋତ୍ତର ଅଶୌଚାବସ୍ଥା), ଶବ, କିମ୍ବା ଶବସ୍ପର୍ଶୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ—ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସ୍ନାନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 43
नारं स्पृष्ट्वास्थि सस्नेहं स्नात्वा विप्रो विशुद्ध्यति रथ्यार्कद्दमतोयेन अधीनाभेर्मृदोदकैः
ମନୁଷ୍ୟ ଶବ କିମ୍ବା ସସ୍ନେହ (ମାଂସାବଶେଷଯୁକ୍ତ) ଅସ୍ଥି ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ନାନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ—ରଥ୍ୟାଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟତପ୍ତ ଜଳ, କର୍ଦ୍ଦମଜଳ, କିମ୍ବା ନାଭି ତଳ ଜଳରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 44
वान्तो विविक्तः स्नात्वा तु घृतं प्राश्य विशुद्ध्यति स्नानात् क्षुरकर्मकर्ता कृच्छ्रकृद्ग्रहणे ऽन्नभुक्
ବାନ୍ତି କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏକାନ୍ତରେ ରହୁ; ସ୍ନାନ କରି ଘୃତ ପ୍ରାଶନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ସ୍ନାନରେ କ୍ଷୌରକର୍ମକର୍ତ୍ତା (ମୁଣ୍ଡନ/କ୍ଷୌର) ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣକାଳେ ନିୟମାନୁସାରେ ଅନ୍ନ ଭୁଞ୍ଜୁ।
Verse 45
अपाङ्क्तेयाशी गव्याशी शुना दष्टस् तथा शुचिः कृमिदष्टश्चात्मघाती कृच्छ्राज्जप्याच्च होमतः
ଅପାଙ୍କ୍ତ୍ୟ ଅନ୍ନ ଭୋଜନକାରୀ, ଗୋମାଂସ ଭୋଜନକାରୀ, କୁକୁର ଦଂଶିତ, ତଥା ଅଶୌଚଗ୍ରସ୍ତ; କୃମି/କୀଟ ଦଂଶିତ, ଏବଂ ଆତ୍ମଘାତୀ ମଧ୍ୟ—କୃଚ୍ଛ୍ର ତପ, ନିୟତ ଜପ ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 46
होमाद्यैश्चानुतापेन पूयन्ते पापिनो ऽखिलाः
ହୋମ ଆଦି ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଏବଂ ହୃଦୟପୂର୍ବକ ଅନୁତାପ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପୀ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
Frequently Asked Questions
Officiating at their sacrifices (yājana), teaching them (adhyāpana), or sexual relations; not merely sharing conveyance, food, or a seat.
By prescribing graded penances (kṛcchra, cāndrāyaṇa, parāka, etc.), supported by bathing, pañcagavya, japa/homa, and—where required—formal restoration via upanayana and renewed saṃskāras.
The chapter explicitly states that sinners are purified not only by rites such as homa but also by heartfelt repentance, treating inner contrition as a necessary companion to external expiation.