Adhyaya 163

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे धर्मशास्त्रं नाम द्विषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ त्रिषष्ठ्यधिकशततमो ऽध्यायः श्राद्धकल्पकथनं पुष्कर उवाच श्राद्धकल्पं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदं शृणु निमन्त्र्य विप्रान् पूर्वेद्युः स्वागतेनापराह्णतः

ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର’ ନାମକ ଏକଶେ ବାଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ଏକଶେ ତେଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପ କଥନ’ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ—ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧବିଧି ମୁଁ କହୁଛି; ଶୁଣ। ପୂର୍ବଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଅପରାହ୍ଣରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସ୍ୱାଗତ-ସତ୍କାର ସହ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

प्राच्योपवेशयेत् पीठे युग्मान्दैवे ऽथ पित्रके अयुग्मान् प्राङ्मुखान्दैवे त्रीन् पैत्रे चैकमेव वा

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଆସନ ପତି ଦେଇ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ବସାଇବା ଉଚିତ। ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ସମ ସଂଖ୍ୟାରେ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଷମ ସଂଖ୍ୟାରେ ବସାଇବା ଉଚିତ। ଦେବାର୍ପଣରେ ସେମାନେ ପୂର୍ବମୁଖ ହେବେ; ପୈତୃଆର୍ପଣରେ ତିନିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିମ୍ବା କେବଳ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ବସାଯାଇପାରେ।

Verse 3

मातामहानामप्येवन्तन्त्रं वा वैश्यदेविकं प्राणिप्रक्षालनं दत्त्वा विष्टरार्थं कुशानपि

ମାତାମହମାନଙ୍କ (ନାନା ଆଦି) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ସେହି ତନ୍ତ୍ର—ବୈଶ୍ୱଦେବିକ ବିଧି—କରିବା ଉଚିତ। ‘ପ୍ରାଣି-ପ୍ରକ୍ଷାଳନ’ ଦେଇ, ବିଷ୍ଟର (ଆସନ) ପାଇଁ କୁଶ ଘାସ ମଧ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 4

आवाहयेदनुज्ञातो विश्वे देवास इत्य् ऋचा यवैरन्ववकीर्याथ भाजने सपवित्रके

ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇଲା ପରେ ‘ବିଶ୍ୱେ ଦେବାସଃ…’ ଆରମ୍ଭ ଋଚାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବ। ପରେ ପବିତ୍ର (କୁଶ-ବଳୟ) ଯୁକ୍ତ ପାତ୍ରରେ ଯବଦାଣା ଚାରିପଟେ ଛିଟାଇବ।

Verse 5

शन्नोदेव्या पयः क्षिप्त्वा यवोसीति यवांस् तथा यादिव्या इतिमन्त्रेण हस्ते ह्य् अर्घं विनिक्षिपेत्

‘ଶନ୍ନୋ ଦେବ୍ୟା’ ମନ୍ତ୍ର ପଢି କ୍ଷୀର ଅର୍ପଣରେ ଢାଳିବ; ‘ଯବୋऽସି’ ମନ୍ତ୍ରରେ ସେହିପରି ଯବ ଯୋଗ କରିବ। ପରେ ‘ଯା ଦିବ୍ୟା’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ଘ୍ୟକୁ ହାତରେ ରଖିବ।

Verse 6

दत्वोदकं गन्धमाल्यं धूपदानं प्रदीपकं अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणामप्रदक्षिणं

ଜଳ, ଗନ୍ଧ, ମାଳ୍ୟ, ଧୂପଦାନ ଓ ପ୍ରଦୀପ ଦେଇ, ପରେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତକୁ ଅପସବ୍ୟ କରି ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ପରିକ୍ରମା କରିବ (ସେମାନଙ୍କୁ ବାମପଟେ ରଖି)।

Verse 7

द्विगुणांस्तु कुशान् कृत्वा ह्य् उशन्तस्त्वेत्यृचा पितॄन् आवाह्य तदनुज्ञातो जपेदायान्तु नस्ततः

କୁଶକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ କରି ‘ଉଶନ୍ତସ୍ତ୍ୱା…’ ଋଚାରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବ। ପରେ ସେମାନଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ ‘ଆୟାନ୍ତୁ ନଃ ତତଃ’ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବ।

Verse 8

यवार्थास्तु तिलैः कार्याः कुर्यादर्घ्यादि पूर्ववत् दत्त्वार्घ्यं संश्रवान् शेषान् पात्रे कृत्वा विधानतः

ଯବ ଦ୍ୱାରା କରିବାକୁ ଥିବା ଅର୍ପଣଗୁଡ଼ିକୁ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ। ଅର୍ଘ୍ୟାଦି କ୍ରିୟା ପୂର୍ବବତ୍ କରିବ। ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ସାରିଲା ପରେ ସଂଶ୍ରବ ସହିତ ଶେଷ ଅଂଶକୁ ବିଧିଅନୁସାରେ ପାତ୍ରରେ ସଂଗ୍ରହ କରିବ।

Verse 9

पितृभ्यः स्थानमसीति न्युब्जं पात्रं करोत्यधः अग्नौ करिष्य आदाय पृच्छत्यन्नं घृतप्लुतं

“ତୁମେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଆସନ” ବୋଲି କହି ସେ ପାତ୍ରଟିକୁ ଉଲଟାଇ ଭୂମିରେ ରଖେ। ପରେ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବାକୁ ଚାହିଁ ଘୃତସିକ୍ତ ଅନ୍ନ ଉଠାଇ ବିଧିମତେ ଅନୁଜ୍ଞା/ସ୍ୱୀକୃତି ପଚାରେ।

Verse 10

कुरुष्वेति ह्य् अनुज्ञातो हुत्वाग्नौ पितृयज्ञवत् हुतशेषं प्रदद्यात्तु भाजनेषु समाहितः

“କର” ବୋଲି ଅନୁଜ୍ଞା ମିଳିଲେ, ପିତୃଯଜ୍ଞ ପରି ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ, ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ହୁତଶେଷକୁ ପାତ୍ରମାନଙ୍କରେ ବଣ୍ଟନ କରିବ।

Verse 11

यथालाभोपपन्नेषु रौप्येषु तु विशेषतः दत्वान्नं पृथिवीपात्रमिति पात्राभिमन्त्रणं

ଯଥାଲାଭ ମିଳିଥିବା ପାତ୍ରମାନଙ୍କରେ—ବିଶେଷତଃ ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ—ଅନ୍ନ ରଖି “ଏହା ପୃଥିବୀପାତ୍ର” ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର କହି ପାତ୍ରାଭିମନ୍ତ୍ରଣ (ସଂସ୍କାର) କରିବ।

Verse 12

कृत्वेदं विष्णुरित्यन्ने द्विजाङ्गुष्ठं निवेशयेत् सव्याहृतिकां गायत्रीं मधुवाता इति त्यचं

“ଏହିଟି ବିଷ୍ଣୁ” ବୋଲି କହି ଅନ୍ନ ଉପରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠା ରଖିବ। ପରେ ବ୍ୟାହୃତିସହିତ ଗାୟତ୍ରୀ ଏବଂ “ମଧୁବାତାଃ…” ଆରମ୍ଭ ଋଚାକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରଣାର୍ଥେ ଜପ କରିବ।

Verse 13

जप्त्वा यथासुखं वाच्यं भुञ्जीरंस्ते ऽपि वाग्यताः अन्नमिष्टं हविष्यञ्च दद्याज्जप्त्वा पवित्रकं

ଜପ ସମାପ୍ତ କରି ସୁବିଧାନୁସାରେ କଥା କହିପାରେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବାକ୍-ସଂଯମ ରଖି ଭୋଜନ କରିବେ। ପରେ ପୁନଃ ଜପ କରି ଇଷ୍ଟ ଅନ୍ନ ଓ ହବିଷ୍ୟଯୋଗ୍ୟ ହବି ପବିତ୍ରକ ସହ ଦେବ।

Verse 14

अन्नमादाय तृप्ताः स्थ शेषं चैवान्नमस्य च तदन्नं विकिरेद् भूमौ दद्याच्चापः सकृत् सकृत्

ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ କରି ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ସେହି ଅନ୍ନର ଶେଷ ଭାଗକୁ ଅଲଗା ରଖିବା ଉଚିତ। ସେଇ ଶେଷାନ୍ନକୁ ଭୂମିରେ ଛିଟାଇ ଜଳକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

सर्वमन्नमुपादाय सतिलं दक्षिणामुखः उच्छिष्टसन्निधौ पिण्डान् प्रदद्यात् पितृयज्ञवत्

ସମସ୍ତ ପକା ଅନ୍ନକୁ ତିଳ ସହ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ହୋଇ, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ସନ୍ନିଧିରେ ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ପିତୃଯଜ୍ଞବିଧି ଅନୁସାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

मातामहानामप्येवं दद्यादाचमनं ततः स्वस्ति वाच्यं ततः कुर्यादक्षय्योदकमेव च

ସେହିପରି ମାତାମହମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆଚମନୀୟ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ ସ୍ୱସ୍ତିବାଚନ କରି, ପରେ ‘ଅକ୍ଷୟ୍ୟୋଦକ’ ନାମକ ଅକ୍ଷୟ ଜଳାର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

दत्वा तु दक्षिणां शक्त्या स्वधाकारमुदाहरेत् वाच्यतामित्यनुज्ञातः स्वपितृभ्यः स्वधोच्यतां

ଯଥାଶକ୍ତି ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ‘ସ୍ୱଧା’କାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ‘ବାଚ୍ୟତାମ୍’ ବୋଲି ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ସ୍ୱଧା’ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।

Verse 18

मातामहानामित्यादिः, स्वपितृभ्यः स्वधोच्यतामित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति कुर्युरस्तु स्वधेत्युक्ते भूमौ सिञ्चेत्ततो जलं प्रीयन्तामिति वा दैवं विश्वे देवा जलं ददेत्

‘ମାତାମହାନାମ୍… ସ୍ୱପିତୃଭ୍ୟଃ ସ୍ୱଧୋଚ୍ୟତାମ୍’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଠ ଝ-ପୁସ୍ତକରେ ନାହିଁ। ‘କୁର୍ୟୁରସ୍ତୁ ସ୍ୱଧେ’ ବୋଲି କୁହାଗଲେ, ତାପରେ ଭୂମିରେ ଜଳ ସିଞ୍ଚିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ‘ପ୍ରୀୟନ୍ତାମ୍’ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ଅଥବା ଦେବାର୍ପଣ ରୂପେ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କୁ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 19

दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च श्रद्धा च नो माव्यगमद्बहुदेयं च नो स्त्विति

ଆମ ଦାତାମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉନ୍ତୁ; ବେଦବିଦ୍ୟା ଓ ଆମ ସନ୍ତତି ମଧ୍ୟ ଫଳିଫୁଲୁ। ଆମର ଶ୍ରଦ୍ଧା କେବେ ନ ହଟୁ, ଏବଂ ଦାନ ପାଇଁ ଆମ ପାଖରେ ସଦା ବହୁତ ଥାଉ—ଏହିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

इत्युक्त्वा तु प्रिया वाचः प्रणिपत्य विसर्जयेत् वाजे वाज इति प्रीतपितृपूर्वं विसर्जनं

ଏହି ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହି ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ‘ବାଜେ ବାଜ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଥମେ ତୃପ୍ତ ପିତୃମାନଙ୍କର ବିସର୍ଜନ କରାଯାଏ।

Verse 21

यस्मिंस्तु संश्रवाः पूर्वमर्घपात्रे निपातिताः पितृपात्रं तदुत्तानं कृत्वा विप्रान् विसर्जयेत्

ପ୍ରଥମେ ସଂଶ୍ରବାଃ (ଅବଶିଷ୍ଟ/ଅତିରିକ୍ତ ଅର୍ପଣ) ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ରରେ ପକାଇଦେଲା ପରେ, ପିତୃପାତ୍ରକୁ ଉତ୍ତାନ କରି (ସମାପନ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖି) ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

प्रदक्षिणमनुब्रज्य भक्त्वा तु पितृसेवितं ब्रह्मचारी भवेत्तान्तु रजनीं ब्राह्मणैः सह

ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ପିତୃସେବାରେ ଅର୍ପିତ ଭୋଜନ ଭୁଞ୍ଜି, ସେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ନିୟମରେ ରହିବ; ଏବଂ ସେଇ ରାତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିବ।

Verse 23

एवं प्रदक्षिणं कृत्वा वृद्धौ नान्दीमुखान् पितॄन् यजेत दधिकर्कन्धुमिश्रान् पिण्डान् यवैः क्रिया

ଏଭଳି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ରୀତିରେ ନାନ୍ଦୀମୁଖ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦଧି ଓ କର୍କନ୍ଧୁ (ବେର) ମିଶ୍ରିତ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିବା; ଏବଂ କ୍ରିୟା ଯବ (ଜଉ) ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା।

Verse 24

एकोद्दिष्टं दैवहीनमेकार्घैकपवित्रकं आवाहनाग्नौकरणरहितं ह्य् अपसव्यवत्

ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ବିନା କରାଯାଏ; ଏଥିରେ ଗୋଟିଏ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଗୋଟିଏ ପବିତ୍ର (କୁଶ-ବଳୟ) ଥାଏ, ‘ଆବାହନ-ଅଗ୍ନି’ କ୍ରିୟା ନଥାଏ, ଏବଂ ଅପସବ୍ୟ ଭାବେ (ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଡାହାଣେ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

उपतिष्ठतामित्यक्षय्यस्थाने पितृविसर्जने अभिरम्यतामिति वदेद् ब्रूयुस्ते ऽभिरताः स्म ह

ପିତୃ-ବିସର୍ଜନ ସମୟରେ ‘ଅକ୍ଷୟ୍ୟ-ସ୍ଥାନ’ରେ ‘ଉପତିଷ୍ଠତାମ୍’ (ଏବେ ଉଠନ୍ତୁ/ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତୁ) ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ; ପରେ ‘ଅଭିରମ୍ୟତାମ୍’ (ନିଜ ଧାମରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ) ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେହିପରି ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି।

Verse 26

गन्धोदकतिलैर् युक्तं कुर्यात् पात्रचतुष्टयं अर्घार्थपितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत्

ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଓ ତିଳ ସହିତ ଚାରିଟି ପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପ୍ରେତପାତ୍ରରୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପିତୃପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ (କିଛି ଅଂଶ) ଢାଳିବା ଉଚିତ।

Verse 27

ये समाना इति द्वाभ्यां शेषं पूर्ववदाचरेत् एतत् सपिण्डीकरणमेकोद्दिष्टं स्तिया सह

‘ଯେ ସମାନାଃ…’ ଆରମ୍ଭ ଥିବା ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶେଷ କ୍ରିୟା ପୂର୍ବବତ୍ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିଟି ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ବିଧି—ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ କରାଯାଉଥିବା ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ।

Verse 28

अर्वाक्सपिण्डीकरणं यस्य संवत्सराद् भवेत् पितृपूर्वं विसर्जयेदिति ख , छ , झ च स्त्र्या अपीति ख , छ च तस्याप्यन्नं सोदकुम्भं दद्यात् संवत्सरं द्विजे

ଯାହାର ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ସଂବତ୍ସର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ହୁଏ, ସେ ପ୍ରଥମେ ପିତୃମାନଙ୍କର ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ—ଏହିପରି ଖ, ଛ, ଝ ପାଠ କହେ। ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମାମଲାରେ ମଧ୍ୟ—ଖ ଓ ଛ ପାଠ କହେ। ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱିଜକୁ ଅନ୍ନ ଓ ଉଦକକୁମ୍ଭ ସହିତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 29

मृताहनि च कर्तव्यं प्रतिमासन्तु वत्सरं प्रतिसंवत्सरं कार्यं श्राद्धं वै मासिकान्नवत्

ମୃତ୍ୟୁଦିନେ ହିଁ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିମାସ କରିବା ଉଚିତ। ତାହାପରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ; ବାର୍ଷିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମାସିକ ଅନ୍ନାର୍ପଣ ବିଧିରେ ହିଁ କରାଯିବ।

Verse 30

हविष्यान्नेन वै मासं पायसेन तु वत्सरं मात्स्यहारिणकौरभ्रशाकुनच्छागपार्षतैः

ହବିଷ୍ୟାନ୍ନରେ ଏକ ମାସ ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପାୟସ (ଦୁଧ-ଚାଉଳ)ରେ ଏକ ବର୍ଷ। ଏହିପରି ନିୟମାନୁସାରେ ମାଛ, ହରିଣ, ବରାହ, ମେଷ, ପକ୍ଷୀ, ଛାଗ ଓ ଖରଗୋଶ ଆଦି ଅନୁମତ ଆହାର।

Verse 31

ऐणरौरववाराहशाशैर् मांसैर् यथाक्रमं मासवृद्ध्याभितृप्यन्ति दत्तैर् एव पितामहाः

ଏଣ, ରୁରୁ, ବରାହ ଓ ଶଶ (ଖରଗୋଶ)ର ମାଂସକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ଅର୍ପଣ କଲେ ପିତାମହମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ମାସେ ମାସେ ତୃପ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ସେହି ଦାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ କ୍ରମେ ବଢ଼େ।

Verse 32

खड्गामिषं महाशल्कं मधुयुक्तान्नमेव च लोहामिषं कालशाकं मांसं वार्धीनसस्य च

ଖଡ୍ଗ (ଗଣ୍ଡା)ର ମାଂସ, ମହାଶଲ୍କ (ବଡ଼ ଶଲ୍କଯୁକ୍ତ ମାଛ), ମଧୁମିଶ୍ରିତ ଅନ୍ନ, ଲୋହାମିଷ (ରୋହିତ-ପ୍ରକାର)ର ମାଂସ, କାଳଶାକ, ଏବଂ ୱାର୍ଧୀନସ ନାମକ ଜଳଚରର ମାଂସ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶେଷ ଆହାର ଭାବେ ଗଣାଯାଇଛି।

Verse 33

यद्ददाति गयास्थञ्च सर्वमानन्त्यमुच्यते तथा वर्षात्रयोदश्यां मघासु च न संशयः

ଗୟାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି ଯାହା କିଛି ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେହିପରି ବର୍ଷାକାଳର ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ଏବଂ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଦିଆ ଦାନ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଫଳଦାୟକ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 34

कन्यां प्रजां वन्दिनश् च पशून् मुख्यान् सुतानपि घृतं कृषिं च वाणिज्यं द्विशफैकशफं तथा

କନ୍ୟା, ଆଶ୍ରିତ ପ୍ରଜା, ବନ୍ଦିଜନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଶୁ, ପୁତ୍ରମାନେ; ଘୃତ, କୃଷି ଓ ବାଣିଜ୍ୟ; ଏବଂ ଦ୍ୱିଶଫ ଓ ଏକଶଫ ପଶୁ—ଏସବୁ ଦାନ/ବର ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 35

ब्रह्मवर्चस्विनः पुत्रान् स्वर्णरूप्ये सकुप्यके ज्ञातिश्रैष्ठ्यं सर्वकामानाप्नोति श्राद्धदः सदा

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ ଓ କୁପ୍ୟକ (ଅଧାତୁ) ଦାନ କଲେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାତା ସଦା ବ୍ରହ୍ମତେଜସ୍ବୀ ପୁତ୍ର, ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଓ ସର୍ବକାମସିଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 36

प्रतिपत्प्रभृतिष्वेतान्वर्जयित्वा चतुर्दशीं शस्त्रेण तु हता ये वै तेषां तत्र प्रदीयते

ପ୍ରତିପଦାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି—ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ବାଦ ଦେଇ—ଏହି ତିଥିଗୁଡ଼ିକରେ ସେଠାରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଶସ୍ତ୍ରରେ ହତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟତ ହୁଏ।

Verse 37

स्वर्गं ह्य् अपत्यमोजश् च शौर्यं क्षेत्रं बलं तथा पुत्रश्रैष्ठ्यं ससौभाग्यमपत्यं मुख्यतां सुतान्

ସନ୍ତାନ ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗର ହେତୁ; ସେହି ଓଜ, ଶୌର୍ୟ, ବଂଶଧାରାର କ୍ଷେତ୍ର ଓ ବଳ ମଧ୍ୟ। ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ସହ—ସନ୍ତାନକୁ ମୁଖ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି କୁହାଯାଏ; ଅର୍ଥାତ୍ ପୁତ୍ରମାନେ ପରମ ଧନ।

Verse 38

मात्स्याविहारिणौरभ्रशाकुनच्छागपार्षतैर् इति छ दत्तैर् इहेति घ , ङ , ञ च मधुमुद्गान्नमेव वेति ङ सर्वमानन्त्यमश्नुते इति घ , ङ च स्वर्णमिति ख , छ च प्रवृत्तचक्रतां पुत्रान् वाणिज्यं प्रसुतां तथा अरोगित्वं यशो वीतशोकतां परमाङ्गतिं

ମାଛ, ମାଂସ, ପକ୍ଷୀ, ଛାଗ ଇତ୍ୟାଦି ଯୋଗ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କଲେ ଇହଲୋକରେ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ମଧୁ, ମୁଦ୍ଗ (ମୁଗ) ଓ ଅନ୍ନଦାନରେ ସର୍ବପ୍ରକାର ଅକ୍ଷୟ ପ୍ରାଚୁର୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନରେ କାର୍ଯ୍ୟଚକ୍ର ପ୍ରବୃତ୍ତି, ପୁତ୍ର, ବାଣିଜ୍ୟସିଦ୍ଧି, ସନ୍ତାନ, ଆରୋଗ୍ୟ, ଯଶ, ଶୋକହୀନ ଅବସ୍ଥା ଓ ପରମଗତି ମିଳେ।

Verse 39

घनं विद्यां भिषकसिद्धिं रूप्यं गाश्चाप्यजाविकं अश्वानायुश् च विधिवत् यः श्राद्धं सम्प्रयच्छति

ଯେ ନିୟମମତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ କରେ, ସେ ଘନ ଧନ, ବିଦ୍ୟା, ଚିକିତ୍ସା-ସିଦ୍ଧି, ରୂପ୍ୟ (ଚାନ୍ଦି), ଗାଈ, ଛେଳି-ମେଘା, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଏ।

Verse 40

कृत्तिकादिभरण्यन्ते स कामानाप्नुयादिमान् वसुरुद्रादितिसुताः पितरः श्राद्धदेवताः

କୃତ୍ତିକାରୁ ଭରଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେ ନିୟମମତେ ଏହି କର୍ମ କରେ, ସେ ଏହି କାମ୍ୟ ଫଳ ପାଏ। ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟଗଣ ଓ ପିତୃଗଣ—ଏମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତା।

Verse 41

प्रीणयन्ति मनुष्याणां पितॄन् श्राद्धेन तर्पिताः आयुः प्रजां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ତର୍ପିତ ହୋଇ ପିତୃଗଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ, ବିଦ୍ୟା, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ସୁଖ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 42

प्रयच्छन्ति तथा राज्यं प्रीता नॄणां पितामहाः

ସେହିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପିତାମହଗଣ ରାଜ୍ୟ (ଆଧିପତ୍ୟ) ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।