Adhyaya 161
Yati-dharma (The Dharma of the Renunciate Ascetic)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଯତି-ଧର୍ମକୁ ସାମାଜିକ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ଜ୍ଞାନକୁ ଯିବା ଶିସ୍ତବଦ୍ଧ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଭାବେ ସଂହିତାକୃତ କରାଯାଇଛି। ବୈରାଗ୍ୟ ଜାଗିଲେ ସେଇ କ୍ଷଣେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଇଷ୍ଟି କରି ବାହ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଅନ୍ତରେ ସ୍ଥାପନ—ବାହ୍ୟ କର୍ମକାଣ୍ଡରୁ ଅନ୍ତସ୍ତପସ୍ୟାକୁ ମୁହଁ ଫେରାଇବାର ସୂଚନା। ଏକାନ୍ତବାସ, ଅପରିଗ୍ରହ, ଅଳ୍ପାହାର, ଅହିଂସାରେ ସାବଧାନତା, ସତ୍ୟଶୁଦ୍ଧ ବାକ୍-କାୟ-ମନ ଆଚରଣ, ଏବଂ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ଭାର ନଦେଇ ଭିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣର ନୀତି ଖୁବ ବିସ୍ତାରରେ ଦିଆଯାଇଛି। କୁଟୀରକ→ବହୂଦକ→ହଂସ→ପରମହଂସ ଭିକ୍ଷୁକ ଅବସ୍ଥାକ୍ରମ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀଭାବର ବୃଦ୍ଧି ଦର୍ଶାଏ। ପରେ ଯମ-ନିୟମ, ଆସନ, ପ୍ରାଣାୟାମ (ଗର୍ଭ/ଅଗର୍ଭ; ପୂରକ-କୁମ୍ଭକ-ରେଚକ ମାତ୍ରାସହ), ପ୍ରତ୍ୟାହାର, ଧାରଣା, ଧ୍ୟାନ, ସମାଧି ଯୋଗାଙ୍ଗକୁ ଯତିଚର୍ଯ୍ୟା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ମହାବାକ୍ୟଶୈଳୀର ଅଦ୍ୱୈତ ନିଶ୍ଚୟ—ଆତ୍ମା ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ/ବାସୁଦେବ/ହରି—ବୋଲି ପ୍ରତିପାଦନ; ଷଟ୍ ପ୍ରାଣାୟାମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे वानप्रस्थाश्रमो नाम षष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अथैकषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः यतिधर्मः पुष्कर उवाच यतिर्धर्मं प्रवक्ष्यामि ज्ञानमोक्षादिदर्शकं चतुर्धमायुषो भागं प्राप्य सङ्गात् परिवर्जयेत्
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ବାନପ୍ରସ୍ଥାଶ୍ରମ’ ନାମକ ଏକଶ ଷାଠିଏତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ଏକଶ ଏକଷଠିଏତମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ଯତିଧର୍ମ’ ଆରମ୍ଭ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ—ଜ୍ଞାନ, ମୋକ୍ଷ ଆଦିକୁ ଦର୍ଶାଉଥିବା ଯତିଧର୍ମକୁ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଆୟୁଷର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ସଙ୍ଗ ଓ ଆସକ୍ତି ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 2
यदह्नि विरजेद्धीरस्तदह्नि च परिव्रजेत् प्रजापत्यां निरूप्येष्टिं सर्वदेवसदक्षिणां
ଧୀର ପୁରୁଷ ଯେଦିନ ବିରାଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସେଦିନେ ହିଁ ସେ ପରିବ୍ରାଜକ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବ; ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଇଷ୍ଟିର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାମରେ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପନ୍ନ କରି।
Verse 3
आत्मन्यग्नीन् समारोप्य प्रव्रजेद्ब्राह्मणो गृहात् दृष्ट्वावश्यमिति ङ तपश्चोग्रं वने चरेदिति ङ भजेद्दिशमजिम्हग इति ङ सङ्गान् परित्यजेदिति ङ विरजेद्वापि तदह्नि इति ङ एक एव चरेन्नित्यं ग्रासमन्नाथमाश्रयेत्
ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥାପନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହ ଛାଡ଼ି ପ୍ରବ୍ରଜିତ ହେବ। ଅନିତ୍ୟତା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଅନିବାର୍ୟତାକୁ ଦେଖି, ସେ ବନରେ ରହି ତୀବ୍ର ତପ କରିବ; କୁଟିଳତା ବିନା ସିଧା ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବ; ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗ ଓ ଆସକ୍ତି ପରିତ୍ୟାଗ କରିବ; ଏବଂ ସେହି ଦିନରୁ ହିଁ ବିରାଗ ଓ ଶୁଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ସେ ନିତ୍ୟ ଏକା ହୋଇ ବିଚରଣ କରି, କେବଳ ଏକ ଗ୍ରାସ ଅନ୍ନରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବ—ଅପରିଗ୍ରହଭାବରେ ଲଭ୍ୟ ଆହାରକୁ ମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ କରିବ।
Verse 4
उपेक्षको ऽसिञ्चयिको मुनिर्ज्ञानसमन्वितः कपालं वृक्षमूलञ्च कुचेलमसहायाता
ସେ ସଂସାରବିଷୟରେ ଉପେକ୍ଷକ, ସଞ୍ଚୟ ନକରୁଥିବା ଏବଂ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ମୁନି; କପାଳପାତ୍ର ଧାରଣ କରି, ବୃକ୍ଷମୂଳେ ବସି, ଫାଟା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କାହାର ଆଶ୍ରୟ ବିନା ବିଚରଣ କରୁ।
Verse 5
समता चैव सर्वस्मिन्नेतन्मुक्तस्य लक्षणं नाभिनन्देन मरणं नाभिनन्देत जीवनं
ସମସ୍ତ ବିଷୟରେ ସମତା—ଏହା ମୁକ୍ତଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ; ସେ ନ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରେ, ନ ଜୀବନକୁ।
Verse 6
कालमेव प्रतीक्षेत निदेशं भृतको यथा दृष्टिपूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं जलं पिवेत्
ସେ କେବଳ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାଳକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁ, ଯେପରି ଭୃତ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇଁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରେ; ଦୃଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷା କରି ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ ପାଦ ରଖୁ, ଏବଂ ବସ୍ତ୍ରରେ ଛାଣା ଜଳ ପିଉ।
Verse 7
सत्यपूतां वदेद्वाचं मनःपूतं समाचरेत् अलावुदारुपत्राणि मृण्मयं वैष्णवं यतेः
ଯତି ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ବାଣୀ କହୁ, ଏବଂ ମନଃଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ କରୁ; ବୈଷ୍ଣବ ଯତିଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଉ, କାଠ, ପତ୍ର ଓ ମାଟିର ପାତ୍ର ଯଥୋଚିତ।
Verse 8
विधूमे न्यस्तमुषले व्यङ्गारे भुक्तवज्जने वृत्ते शरावसम्पाते भिक्षां नित्यं यतिश् चरेत्
ଯତି ନିତ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ସେତେବେଳେ ଯାଉ, ଯେତେବେଳେ ଘରେ ଧୂଆଁ ନଥାଏ (ରନ୍ଧା ସରିଥାଏ), ମୁଷଳ ରଖାଯାଇଥାଏ, ଅଙ୍ଗାର ଶୀତଳ ହୋଇଥାଏ, ଲୋକେ ଭୋଜନ କରିସାରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ପାତ୍ରର ଝଙ୍କାର ଥମିଯାଇଥାଏ।
Verse 9
मधूकरमसङ्क्लिप्तं प्राक्प्रणीतमयाचितं तात्कालिकञ्चोपपन्नं भैक्षं पञ्चविधं स्मृतं
ଭୈକ୍ଷ (ଭିକ୍ଷା) ପଞ୍ଚବିଧ ସ୍ମୃତ—ମଧୂକରବତ୍, ଅସଙ୍କ୍ଲିଷ୍ଟ (ଅସଞ୍ଚିତ), ପ୍ରାକ୍ପ୍ରଣୀତ, ଅୟାଚିତ, ଏବଂ ତାତ୍କାଳିକ-ଉପପନ୍ନ (ଯଥାସମୟେ ଯଥାବିଧି ପ୍ରାପ୍ତ)।
Verse 10
पाणिपात्री भवेद्वापि पात्रे पात्रात् समाचरेत् अवेक्षेत गतिं नॄणां कर्मदोषसमुद्भवां
ହାତ ଯଦି ପାତ୍ର ହୋଇଯାଏ ମଧ୍ୟ, ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ପ୍ରତି ଯଥୋଚିତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଗତି ନିଜ କର୍ମଦୋଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ—ଏହା ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 11
शुद्धभावश् चरेद्भर्मं यत्र तत्राश्रमे रतः समः सर्वेषु भूतेषु न लिङ्गं धर्मकारणं
ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଧର୍ମାଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ରହୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆଶ୍ରମଧର୍ମରେ ରତ ରହିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଭୂତ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖିବା; କେବଳ ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ଧର୍ମକାରଣ ନୁହେଁ।
Verse 12
फलं कतकवृक्षस्य यद्यप्यम्बुप्रसादकं न नामग्रहणादेव तस्य वारि प्रसीदति
କଟକବୃକ୍ଷର ଫଳ ଯଦିଓ ଜଳକୁ ପ୍ରସାଦିତ (ସ୍ୱଚ୍ଛ) କରେ, କିନ୍ତୁ କେବଳ ତାହାର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଜଳ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 13
वृक्षमूलानि ख , घ , छ , झ च वृक्षमूलादि इति ट एतच्छुद्धस्येति ङ जीवितमिति ख , घ , ङ , छ , ज च अजिह्मः पण्डकः पङ्गुरन्धो बधिर एव च सद्भिश् च मुच्यते मद्भिरज्ञानात् संसृतो द्विजः
‘ବୃକ୍ଷମୂଳାନି’—ଖ, ଘ, ଛ, ଝ ପାଠ; ‘ବୃକ୍ଷମୂଳାଦି’—ଟ ପାଠ; ‘ଏତଚ୍ଛୁଦ୍ଧସ୍ୟ’—ଙ ପାଠ; ଏବଂ ‘ଜୀବିତମିତି’—ଖ, ଘ, ଙ, ଛ, ଜ ପାଠ। ଅଜ୍ଞାନରୁ ସଂସାରେ ଜଡିତ ଦ୍ୱିଜ—ଅଜିହ୍ମ ହେଉ କି ପଣ୍ଡକ, ପଙ୍ଗୁ, ଅନ୍ଧ କିମ୍ବା ବଧିର—ସଦ୍ଭିଃ (ସତ୍ସଙ୍ଗ/ଶୁଦ୍ଧି-ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ) ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 14
अह्नि रात्र्याञ्च यान् जन्तून् हिनस्त्यज्ञानतो यतिः तेषां स्नात्वा विशुद्ध्यर्थं प्राणायामान् षडाचरेत्
ଦିନେ କିମ୍ବା ରାତିରେ ଯତି ଅଜାଣତେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ହିଂସା କରେ, ସେହି ଦୋଷଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରି ଛଅ ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 15
अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनं चर्मावनद्धं दुर्गन्धं पूर्णं मूत्रपुरीषयोः
ଏହି ଶରୀର ଅସ୍ଥିର ଥମ୍ଭ, ସ୍ନାୟୁଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଲେପିତ, ଚର୍ମରେ ଆବୃତ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧମୟ ଏବଂ ମୂତ୍ର-ପୁରୀଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
Verse 16
जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमातुरं रजस्वलमनित्यञ्च भूतावासमिमन्त्यजेत्
ଜରା ଓ ଶୋକରେ ଆବିଷ୍ଟ, ରୋଗର ଆଶ୍ରୟ, ପୀଡିତ, ରଜସ୍ୱଲ ଦୋଷଯୁକ୍ତ, ଅନିତ୍ୟ ଏବଂ ଭୂତ (ଜୀବ) ମାନଙ୍କର ଆବାସ ଥିବା ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 17
धृतिः क्षमा दमो ऽस्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रहः ह्रीर्विद्या सत्यमक्रोधो दशकं धर्मलक्षणं
ଧୃତି, କ୍ଷମା, ଦମ (ସଂୟମ), ଅସ୍ତେୟ, ଶୌଚ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ, ହ୍ରୀ, ବିଦ୍ୟା, ସତ୍ୟ ଓ ଅକ୍ରୋଧ—ଏହି ଦଶଟି ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ।
Verse 18
चतुर्विधं भैक्षवस्तु कुटीरकवहूदके हंसः परमहंसश् च यो यः पश्चात् स उत्तमः
ଭିକ୍ଷୁଜୀବନ ଚାରି ପ୍ରକାର—କୁଟୀରକ, ବହୂଦକ, ହଂସ ଓ ପରମହଂସ; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରମରେ ଯେ ପରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ମନାଯାଏ।
Verse 19
एकदण्डी त्रिदण्डी वा योगी मुच्यते बन्धनात् अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ
ଏକଦଣ୍ଡୀ ହେଉ କି ତ୍ରିଦଣ୍ଡୀ—ଯୋଗୀ ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଅସ୍ତେୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅପରିଗ୍ରହ ଆଚରଣ କରି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 20
यमाः पञ्चाथ नियमाः शौचं सन्तोषणन्तपः स्वाध्यायेश्वरपूजा च पद्मकाद्यासनं यतेः
ପାଞ୍ଚ ଯମ, ତାପରେ ନିୟମ—ଶୌଚ, ସନ୍ତୋଷ, ତପ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ଈଶ୍ୱରପୂଜା; ଏବଂ ପଦ୍ମକ ଆଦି ଆସନ—ଏସବୁ ଯତି (ସନ୍ନ୍ୟାସୀ)ଙ୍କର ଅନୁଷ୍ଠେୟ।
Verse 21
प्राणायामस्तु द्विविधः स गर्भो ऽगर्भ एव च जपध्यानयुतो गर्भो विपरीतस्त्वगर्भकः
ପ୍ରାଣାୟାମ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଗର୍ଭ (ବୀଜସହିତ) ଓ ଅଗର୍ଭ (ବୀଜହୀନ)। ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନଯୁକ୍ତଟି ‘ଗର୍ଭ’; ତାହାର ବିପରୀତଟି ‘ଅଗର୍ଭ’।
Verse 22
प्रत्येकं त्रिविधं सोपि पूरकुम्भकरेचकैः पूरणात् पूरको वायोर् निश् चलत्वाच्च कुम्भकः
ପ୍ରତ୍ୟେକ (ପ୍ରାଣାୟାମ) ତ୍ରିବିଧ—ପୂରକ, କୁମ୍ଭକ, ରେଚକ। ଶ୍ୱାସ ଭରିବାରୁ ‘ପୂରକ’; ବାୟୁ ନିଶ୍ଚଳ ହେବାରୁ ‘କୁମ୍ଭକ’।
Verse 23
समाचरेदिति ख , छ च दयास्तेयमिति ङ त्रिदण्डी चेति ङ पद्मकाद्यासनं महत् इति ट रेचनाद्रेचकः प्रोक्तो मात्राभेदेन च त्रिधा द्वादशात्तु चतुर्विंशः षट्त्रिंशन्मात्रिको ऽपरः
ଖ/ଛ ପାଠରେ ‘ସମାଚରେତ୍’—ଅର୍ଥାତ୍ ଏହାମାନେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଙ ପାଠରେ ‘ଦୟା’ ଓ ‘ଅସ୍ତେୟ’ ଏବଂ ‘ତ୍ରିଦଣ୍ଡୀ’ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଟ ପାଠରେ ‘ପଦ୍ମକାଦି ମହତ୍ ଆସନ’ କୁହାଯାଇଛି। ‘ରେଚନ’ (ନିଷ୍କାସନ) ଠାରୁ ‘ରେଚକ’ ଶବ୍ଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ମାତ୍ରାଭେଦରେ ଏହା ତିନି ପ୍ରକାର—ଦ୍ୱାଦଶମାତ୍ରା, ଚତୁର୍ବିଂଶମାତ୍ରା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶମାତ୍ରା।
Verse 24
तालो लघ्वक्षरो मात्रा प्रणवादि चरेच्छनैः प्रत्याहारो जापकानां ध्यानमीश्वरचिन्तनं
ତାଳ, ଲଘ୍ୱକ୍ଷର ଓ ମାତ୍ରା—ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି—ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଜପକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିବୃତ୍ତି, ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ଈଶ୍ୱର-ଚିନ୍ତନ।
Verse 25
मनोधृतिर्धारणा स्यात् समाधिर्ब्रह्मणि स्थितिः अयमात्मा परं ब्रह्म सत्यं ज्ञानमनन्तकं
ମନର ଧୃତିକୁ ଧାରଣା କୁହାଯାଏ; ସମାଧି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତି। ଏହି ଆତ୍ମା ପରମ ବ୍ରହ୍ମ—ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନନ୍ତ।
Verse 26
विज्ञानमानन्दं ब्रह्म तत्त्वमस्यअहमस्मि तत् परम् ब्रह्म ज्योतिरात्मा वासुदेवो विमुक्त ॐ
ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ବିଜ୍ଞାନ (ଚେତନା) ଓ ଆନନ୍ଦ। ‘ତତ୍ତ୍ୱମସି’—ତୁମେ ସେହି; ‘ଅହମସ୍ମି ତତ୍’—ମୁଁ ସେହି। ସେହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଜ୍ୟୋତିସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମା, ବାସୁଦେବ; (ଏହାର ସାକ୍ଷାତ୍କାରେ) ମୁକ୍ତି। ଓଁ।
Verse 27
देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्कारवर्जितं जाग्रत्स्वप्नसुसुप्त्यादिमुक्तं ब्रह्म तुरोयकं
ବ୍ରହ୍ମ ଦେହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରାଣ ଓ ଅହଂକାରରୁ ବର୍ଜିତ; ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ, ସୁଷୁପ୍ତି ଆଦିରୁ ମୁକ୍ତ—ସେହି ତୁରୀୟ (ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା)।
Verse 28
नित्यशुद्धबुद्धयुक्तसत्यमानन्दमद्वयं अहं ब्रह्म परं ज्योतिरक्षरं सर्वगं हरिः
ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ—ନିତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ, ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ (ଚେତନାସ୍ୱରୂପ), ସତ୍ୟ, ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଅଦ୍ୱୟ; ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ଅକ୍ଷର, ସର୍ବଗତ ହରି।
Verse 29
सो ऽसावादित्यपुरुषः सो ऽसावहमखण्ड ॐ सर्वारम्भपरित्यागी समदुःखसुखं क्षमी
ସେଇ ଆଦିତ୍ୟ-ପୁରୁଷ; ସେଇ ମୁଁ—ଅଖଣ୍ଡ, ଓଁ। (ସେ/ମୁଁ) ସମସ୍ତ ନୂତନ ଆରମ୍ଭ ପରିତ୍ୟାଗୀ, ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ସମଭାବୀ ଏବଂ କ୍ଷମାଶୀଳ।
Verse 30
भावशुद्धश् च ब्रह्माण्डं भित्त्वा ब्रह्म भवेन्नरः आषढ्यां पौर्णमास्याञ्च चातुर्मास्यं व्रतञ्चरेत्
ଭାବଶୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ନର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଭେଦି (ଅତିକ୍ରମ କରି) ବ୍ରହ୍ମରୂପ ହୁଏ। ଆଷାଢ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 31
ततो ज्रजेत् नवम्यादौ ह्य् ऋतुसन्धिषु वापयेत् प्रायश्चित्तं यतीनाञ्च ध्यानं वायुयमस् तथा
ତାପରେ ନବମୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଚାର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ; ଋତୁସନ୍ଧିରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଯତିମାନଙ୍କ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଏବଂ ଧ୍ୟାନ—ବାୟୁ ଓ ଯମଙ୍କ (ଚିନ୍ତନ) ସହ।
Frequently Asked Questions
Equanimity toward all, non-accumulation, solitary wandering, truth-purified speech and mind, careful non-harming, and indifference to life and death—paired with yogic discipline culminating in Brahman-realization.
It prescribes alms only after the household has finished cooking and eating (no smoke, pestle set down, embers cold), and defines five ethical modes of alms (madhūkara, asaṅklipta, prākpraṇīta, ayācita, tātkālika/upapanna) to prevent coercion, hoarding, and social disruption.
Yama-niyama and āsana support prāṇāyāma (garbha/agarbha; pūraka-kumbhaka-recaka with mātrā timing), leading to pratyāhāra, dhāraṇā, dhyāna (Īśvara-cintana), and samādhi as abiding in Brahman.
It presents non-dual identification statements—Self as Brahman (truth, knowledge, infinite; consciousness-bliss), Brahman as Turīya beyond waking/dream/deep sleep, and the realized Self as Vāsudeva/Hari—framing moksha as direct knowledge.