Adhyaya 159

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे स्रावाद्यशौचं नाम अष्टपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथैकोनषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः असंस्कृतादिशौचं पुष्कर उवाच संस्कृतस्यासंस्कृतस्य स्वर्गो मोक्षो हरिम्मृतेः अस्थ्नाङ्गङ्गाम्भसि क्षेपात् प्रेतस्याभ्युदयो भवेत्

ଏହିପରି ଆଗ୍ନେୟ ମହାପୁରାଣରେ ‘ସ୍ରାବାଦ୍ୟାଶୌଚ’ ନାମକ ଏକଶେ ଅଠାବନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ‘ଅସଂସ୍କୃତାଦିଶୌଚ’ ନାମକ ଏକଶେ ଉଣଷଠତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ—ସଂସ୍କୃତ ଓ ଅସଂସ୍କୃତ, ଉଭୟଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁକାଳେ ହରିସ୍ମରଣରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ; ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଅସ୍ଥି କ୍ଷେପ କଲେ ପ୍ରେତର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ହୁଏ।

Verse 2

आपात इति ख , छ च अननेप्येवमेवं स्यादित्यादिः, भोक्तुरेकमहोन्यथेत्यन्तः पाठः घ , झ , ञ पुस्तकत्रयेषु नास्ति गङ्गातोये नरस्यास्थि यावत्तावद्दिवि स्थतिः आत्मनस्त्यागिनां नास्ति पतितानां तथा क्रिया

ପାଠାନ୍ତର-ଟୀକା: ଖ ଓ ଛ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ପାଠ ‘ଆପାତ…’ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ। ‘ଅନନେପ୍ୟେବମେବଂ ସ୍ୟାଦ…’ ଅଂଶ ଏବଂ ଶେଷର ‘ଭୋକ୍ତୁରେକମହୋऽନ୍ୟଥା’ ପାଠ ଘ, ଝ, ଞ—ଏହି ତିନି ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ନାହିଁ। — ଶ୍ଲୋକ: ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ମନୁଷ୍ୟର ଅସ୍ଥି ଯେତେଦିନ ରହେ, ସେତେଦିନ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ। ଆତ୍ମତ୍ୟାଗୀ (ଆତ୍ମହତ୍ୟାକାରୀ) ଓ ପତିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେପରି କ୍ରିୟା ବିହିତ ନୁହେଁ।

Verse 3

तेषामपि तथा गाङ्गे तोये ऽस्थ्नां पतनं हितं तेषां दत्तं जलं चान्नं गगने तत् प्रलीयते

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଅସ୍ଥି ପତନ କରାଇବା ହିତକର; ଏବଂ ତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ ଓ ଅନ୍ନ (ଏଭଳି ଭାବେ ନ ହେଲେ) ଆକାଶରେ ଲୟ ହୋଇ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 4

अनुग्रहेण महता प्रेतस्य पतितस्य च नारायणबलिः कार्यस्तेनानुग्रहमश्नुते

ମହା କରୁଣାରେ ପ୍ରେତ ଓ ପତିତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣ-ବଳି କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହ ମିଳେ।

Verse 5

अक्षयः पुण्डरीकाक्षस्तत्र दत्तं न नश्यति पतनात्रायते यस्मात् तस्मात् पात्रं जनार्दनः

ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ (ବିଷ୍ଣୁ) ଅକ୍ଷୟ; ସେଠାରେ ଦିଆ ଦାନ ନଶେ ନାହିଁ। ଯେହେତୁ ସେ ପତନରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଜନାର୍ଦନ ହିଁ ପରମ ପାତ୍ର।

Verse 6

पततां भुक्तिमुक्त्यादिप्रद एको हरिर्ध्रुवं दृष्ट्वा लोकान् म्रियमाणान् सहायं धर्ममाचरेत्

ପତନଶୀଳମାନଙ୍କୁ ଭୋଗ, ମୋକ୍ଷ ଆଦି ଦେବାଳା ନିଶ୍ଚୟ ଏକମାତ୍ର ହରି। ଲୋକମାନେ ମରଣଶୀଳ ବୋଲି ଦେଖି, ସହାୟ ଭାବେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 7

मृतो ऽपि बान्धवः शक्तो नानुगन्तुं नरं मृतं जायावर्जं हि सर्वस्य याम्यः पन्था विभिद्यते

ମୃତ ବାନ୍ଧବ ମଧ୍ୟ ମୃତ ନରକୁ ଅନୁଗମନ କରିପାରେ ନାହିଁ। ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତଙ୍କର ଯାମ୍ୟ ପଥ (ଯମମାର୍ଗ) ଭିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ।

Verse 8

धर्म एको व्रजत्येनं यत्र क्वचन गामिनं श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकं

ଯେ କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଥିବା ମଣିଷଙ୍କ ସହ ଧର୍ମ ଏକା ଯାଏ। ତେଣୁ ଆସନ୍ତାକାଲିର କାମ ଆଜି କର, ଏବଂ ଅପରାହ୍ନର କାମ ପୂର୍ବାହ୍ନରେ କର।

Verse 9

न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतः वास्य न वा कृतं क्षेत्रापणगृहासक्तमन्यत्रगतमानसं

ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରେନାହିଁ—କାମ ସରିଲା କି ନାହିଁ। କ୍ଷେତ୍ର, ହାଟବଜାର ଓ ଘରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ମନ ଅନ୍ୟତ୍ର ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଲୋକକୁ ସେ ନେଇଯାଏ।

Verse 10

वृकीवीरणमासाद्य मृत्युरादाय गच्छति न कालस्य प्रियः कश्चिद् द्वेष्यश्चास्य न विद्यते

(ବୃକୀବୀରଣକୁ ମଧ୍ୟ) ପହଞ୍ଚିଲେ ସୁଦ୍ଧା ମୃତ୍ୟୁ ତାକୁ ନେଇ ଚାଲିଯାଏ। କାଳର କାହାରି ପ୍ରିୟତା ନାହିଁ, କାହାରି ଦ୍ୱେଷ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 11

आयुष्ये कर्मणि क्षीणे प्रसह्य हरिते जनं नाप्राप्तकालो म्रियते बिद्धः शरशतैर् अपि

ଆୟୁଷ୍ୟକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା କର୍ମ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ କାଳ ବଳପୂର୍ବକ ମନୁଷ୍ୟକୁ ହରିନେଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯାହାର ନିୟତ ସମୟ ଆସିନାହିଁ, ସେ ଶତଶରରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମରେନାହିଁ।

Verse 12

कुशाग्रेणापि संस्पृष्टः प्राप्तकालो न जीवति पन्था विभज्यते इति ग धर्म एवेति ज औषधानि न मन्त्राद्यास्त्रायन्ते मृत्युनान्वितं

କୁଶର ଅଗ୍ରରେ ଅଳ୍ପ ସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯାହାର କାଳ ଆସିଛି ସେ ବଞ୍ଚେନାହିଁ। କୁହାଯାଏ—‘ପଥ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ’ (ଅର୍ଥାତ ଜୀବନଗତି ନିୟତ); ପ୍ରକୃତରେ ଧର୍ମ ଏକା ରକ୍ଷକ। ମୃତ୍ୟୁସଂଯୁକ୍ତକୁ ଔଷଧ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରାଦି ରକ୍ଷା କରେନାହିଁ।

Verse 13

वत्सवत् प्राकृतं कर्म कर्तारं विन्दति ध्रुवं अव्यक्तादि व्यक्तमध्यमव्यक्तनिधनं जगत्

ପ୍ରାକୃତ କର୍ମ ବଛୁର ପରି ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ କର୍ତ୍ତାକୁ ଖୋଜି ପାଏ। ଜଗତ ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟକ୍ତ, ଏବଂ ଶେଷରେ ପୁଣି ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ଲୟ ପାଏ।

Verse 14

कौमारादि यथा देहे तथा देहान्तरागमः नवमन्यद्यथा वस्त्रं गृह्णात्येवं शरीरिकं

ଏହି ଦେହରେ ଯେପରି କୌମାର୍ୟ ଆଦି ଅବସ୍ଥାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ସେପରି ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ ମଧ୍ୟ ହୁଏ; ଏବଂ ଯେପରି ନୂଆ ଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ସେପରି ଦେହଧାରୀ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଗ୍ରହଣ କରେ।

Verse 15

देही नित्यमबध्यो ऽयं यतः शोकं ततस्त्यजेत्

ଦେହଧାରୀ ଆତ୍ମା ସଦା ଅବଦ୍ଧ; ତେଣୁ ଶୋକକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।