Adhyaya 150

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे युद्धजयार्णवे अयुतलक्षकोटिहोमो नामोनपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः मन्वन्तराणि अग्निर् उवाच मन्वन्तराणि वक्ष्यामि आद्याः स्वायम्भुवो मनुः अग्नीध्राद्यास्तस्य सुता यमो नाम तदा सुराः

ଏହିପରି ଆଗ୍ନେୟ ମହାପୁରାଣର ‘ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣବ’ ଖଣ୍ଡରେ ‘ଅୟୁତ-ଲକ୍ଷ-କୋଟିହୋମ’ ନାମକ ଏକଶ ଊନପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ଏକଶ ପଞ୍ଚାଶତମ ‘ମନ୍ୱନ୍ତର’ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ମୁଁ ମନ୍ୱନ୍ତରମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଆଦି, ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଯମ’ ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 2

और्वाद्याश् च सप्तर्षय इन्द्रश् चैव शतक्रतुः पारावताः सतुषिता देवाः स्वारोचिषे ऽन्तरे

ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଔର୍ବ ଆଦି ସପ୍ତର୍ଷି ଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ ଶତକ୍ରତୁ; ଦେବଗଣ ପାରାବତ ଓ ସତୁଷିତ ଥିଲେ।

Verse 3

विपश्चित्तत्र देवेन्द्र ऊर्जस्तम्भादयो द्विजाः चैत्रकिम्पुरुषाः पुत्रास्तृतीयश्चोत्तोतमो मनुः

ସେହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ବିପଶ୍ଚିତ୍ ଓ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ; ଊର୍ଜସ୍ତମ୍ଭ ଆଦି ଦ୍ୱିଜ ଋଷି ଥିଲେ; ପୁତ୍ରମାନେ ଚୈତ୍ର ଓ କିମ୍ପୁରୁଷ; ଏବଂ ତୃତୀୟ ମନୁ ଉତ୍ତୋତମ ଥିଲେ।

Verse 4

सुशान्तिरिन्द्रो देवाश् च सुधामाद्या वशिष्ठजाः सप्तर्षयो ऽजाद्याः पुत्राश् चतुर्थस्तामसी मनुः

ସୁଶାନ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ; ଦେବଗଣ ସୁଧାମା ଆଦି ଥିଲେ; ସପ୍ତର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ପୁତ୍ରମାନେ ଅଜ ଆଦି; ଚତୁର୍ଥ ମନୁ ତାମସୀ ମନୁ।

Verse 5

स्वरूपाद्याः सुरगणाः शिखिरिन्द्रः सुरेश्वरः ज्योतिर्धामादयो विप्रा नव ख्यातिमुखाः सुताः

ସ୍ୱରୂପ ଆଦି ସୁରଗଣ ଏହିପରି ନାମରେ ପରିଚିତ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିଖିରିନ୍ଦ୍ର ଓ ସୁରେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଜ୍ୟୋତିର୍ଧାମ ଆଦି ବିପ୍ର ଋଷି; ଖ୍ୟାତି-ପ୍ରମୁଖ ନଅ ପୁତ୍ର।

Verse 6

रैवते वितथश्चेन्द्रो अमिताभास् तथा सुराः हिरण्यरोमाद्या मुनयो बलबन्धादयः सुताः

ରୈବତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ବିତଥ (ପ୍ରଜାପତି) ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ; ଦେବଗଣ ଅମିତାଭାସ ନାମରେ ପରିଚିତ; ମୁନିମାନେ ହିରଣ୍ୟରୋମ ଆଦି; ପୁତ୍ରମାନେ ବଲବନ୍ଧ ଆଦି।

Verse 7

मनोजवश्चाक्षुषे ऽथ इन्द्रः स्वात्यादयः सुराः सुमेधाद्या महर्षयः पुरुप्रभृतयः सुताः

ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମନୋଜବ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ; ସ୍ୱାତୀ ଆଦି ସୁରଗଣ ଥିଲେ; ସୁମେଧା ଆଦି ମହର୍ଷି ଥିଲେ; ଏବଂ ପୁରୁ ଆଦି ପୁତ୍ର (ପ୍ରଜା) ଥିଲେ।

Verse 8

विवस्वतः सुतो विप्रः श्राद्धदेवो मनुस्ततः आदित्यवसुरुद्राद्या देवा इन्द्रः पुरन्दरः

ହେ ବିପ୍ର! ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ମନୁ ଥିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଆଦି ଦେବଗଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ।

Verse 9

वशिष्ठः काश्यपो ऽथात्रिर्जमदग्निः सगोतमः विश्वामित्रभरद्वाजौ मुनयः सप्त साम्प्रतं

ବଶିଷ୍ଠ, କାଶ୍ୟପ, ତାପରେ ଅତ୍ରି, ଜମଦଗ୍ନି ଏବଂ ଗୌତମ; ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଭରଦ୍ୱାଜ—ଏମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ବର୍ତ୍ତମାନ ସପ୍ତ ମୁନି।

Verse 10

इक्ष्वाकुप्रमुखाः पुत्रा अंशेन हरिराभवत् स्वायम्भुवे मानसो ऽभूदजितस्तदनन्तरे

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଆଦି ପୁତ୍ରମାନେ ହରିଙ୍କ ଅଂଶରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ‘ମାନସ’ ଅବତାର ହେଲା; ତାହା ପରେ ‘ଅଜିତ’ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହେଲା।

Verse 11

सत्यो हरिर्देवदरो वैकुण्ठो वामनः क्रमात् छायाजः सूर्यपुत्रस्तु भविता चाष्टमो मनुः

କ୍ରମାନୁସାରେ (ସେ) ସତ୍ୟ, ହରି, ଦେବଦାର, ବୈକୁଣ୍ଠ ଓ ବାମନ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏବଂ ଛାୟାଜ—ଯିଏ ସୂର୍ୟପୁତ୍ର—ସେଇ ଅଷ୍ଟମ ମନୁ ହେବେ।

Verse 12

पूर्वस्य च सवर्णो ऽसौ सावर्णिर्भविताष्टमः सुतपाद्या देवगणा दीप्तिमद्द्रौणिकादयः

ପୂର୍ବ ମନୁଙ୍କ ସମବଂଶୀୟ ସେ ହେବେ; ‘ସାବର୍ଣ୍ଣି’ ନାମରେ ସେ ଅଷ୍ଟମ ମନୁ ହେବେ। ଦେବଗଣ ସୁତପା ଆଦି ହେବେ, ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମତ୍ ଓ ଦ୍ରୌଣିକ ଆଦି (ପ୍ରମୁଖ) ହେବେ।

Verse 13

मुनयो बलिरिन्द्रश् च विरजप्रमुखाः सुताः नवमो दक्षसावर्णिः पाराद्याश् च तदा सुराः

ମୁନିମାନେ, ବଳି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ବିରଜ-ପ୍ରମୁଖ ପୁତ୍ରମାନେ (ସେହି କାଳରେ) ଥିବେ। ତେବେ ନବମ ମନୁ ‘ଦକ୍ଷ-ସାବର୍ଣ୍ଣି’; ଦେବତାମାନେ ପାରା ଆଦି ହେବେ।

Verse 14

इन्द्रश् चैवाद्भुतस्तेषां सवनाद्या द्विजोत्तमाः धृतकेत्वादयः पुत्रा ब्रह्मसावर्णिरित्यतः

ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ‘ଅଦ୍ଭୁତ’ ହେବେ। ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଋଷିମାନେ ସବନ ଆଦି; ଏବଂ ପୁତ୍ରମାନେ ଧୃତକେତୁ ଆଦି। ଏଠାରୁ ପରେ ‘ବ୍ରହ୍ମ-ସାବର୍ଣ୍ଣି’ର ବର୍ଣ୍ଣନା ହୁଏ।

Verse 15

सुखादयो देवगणास्तेषां शान्तिः शतक्रतुः हिरण्यरोमाद्या ऋषय इति ञ तथा सुरा इति छ हविष्याद्याश् च मुनयः सुक्षेत्राद्याश् च तत्सुताः

ଦେବଗଣ ‘ସୁଖ’ ଆଦି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଶାନ୍ତି’ ଓ ‘ଶତକ୍ରତୁ’ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଋଷିମାନେ ହିରଣ୍ୟରୋମା ଆଦି; ଏବଂ ‘ସୁରା’ ଆଦି ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ଥିବେ। ମୁନିମାନେ ହବିଷ୍ୟ ଆଦି; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ସୁକ୍ଷେତ୍ର ଆଦି।

Verse 16

धर्मसावर्णिकश्चाथ विहङ्गाद्यास्तदा सुराः गणेशश्चेन्द्रो नश् चराद्या मुनयः पुत्रकामयोः

ତେବେ ମନୁ ‘ଧର୍ମ-ସାବର୍ଣ୍ଣିକ’ ହେବେ। ଦେବତାମାନେ ବିହଙ୍ଗ ଆଦି; ଏବଂ ଗଣେଶଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଇନ୍ଦ୍ର ‘ନଶ୍’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ; ପୁତ୍ରକାମ୍ୟ କର୍ମସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମୁନିମାନେ ‘ଚର’ ଆଦି ହେବେ।

Verse 17

सर्वत्रगाद्या रुद्राख्यः सावर्णिभविता मनुः ऋतधामा सुरेन्द्रश् च हरिताद्याश् च देवताः

ସର୍ବତ୍ରଗା ଆଦି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି; ରୁଦ୍ରାଖ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ର; ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁ ହେବେ; ଋତଧାମା ଦେବାଧିପତି (ସୁରେନ୍ଦ୍ର) ଭାବେ କଥିତ; ହରିତ ଆଦି ଦେବଗଣ ଘୋଷିତ।

Verse 18

तपस्याद्याः सप्तर्षयः सुता वैदेववन्मुखाः मनुस्त्रयोदशो रौच्यः सूत्रामाणादयः सुराः

ରୌଚ୍ୟ ନାମକ ତ୍ରୟୋଦଶ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ତପସ୍ୟା ଆଦି ସପ୍ତର୍ଷି ହେବେ; ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈଦେବବତ୍ ପ୍ରମୁଖ; ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂତ୍ରାମାଣ ଆଦି ଅଗ୍ରଣୀ।

Verse 19

इन्द्रो दिवस्पतिस्तेषां दानवादिविमर्दनः निर्मोहाद्याः सप्तर्षयश्चित्रसेनादयः सुताः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିବସ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ର—ଦାନବ ଆଦିଙ୍କୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରୁଥିବା—ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ। ନିର୍ମୋହ ଆଦି ସପ୍ତର୍ଷି ଥିଲେ, ଏବଂ ଚିତ୍ରସେନ ଆଦି ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 20

मनुश् चतुर्दशो भौत्यः शुचिरिन्द्रो भविष्यति चाक्षुषाद्याः सुरगणा अग्निबाह्णादयो द्विजाः

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁ ଭୌତ୍ୟ ହେବେ; ଶୁଚି ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ। ଦେବଗଣ ଚାକ୍ଷୁଷ ଆଦି ହେବେ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ଅଗ୍ନିବାହୁ ଆଦି ହେବେ।

Verse 21

चतुर्दशस्य भौत्यस्य पुत्रा ऊरुमुखा मनोः प्रयर्तयन्ति देवांश् च भुवि सप्तर्षयो दिवः

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଭୌତ୍ୟ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମନୁଙ୍କ ଊରୁମୁଖ ଆଦି ପୁତ୍ରମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି; ପୃଥିବୀରେ ସପ୍ତର୍ଷି ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦିବିରେ ଦେବଗଣ ସ୍ଥିତ।

Verse 22

देवा यज्ञभुजस्ते तु भूः पुत्रैः परिपाल्यते ब्रह्मणो दिवसे ब्रह्मन्मनवस्तु चतुर्दश

ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞର ଭୋକ୍ତା; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନରେ ନିଶ୍ଚୟ ଚଉଦ ମନୁ ଅଛନ୍ତି।

Verse 23

मन्वाद्याश् च हरिर्वेदं द्वापरान्ते विभेद सः आद्यो वेदश् चतुष्पादः शतसाहस्रसम्मितः

ମନୁ ଆଦି ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଦ୍ୱାପରାନ୍ତେ ବେଦକୁ ବିଭାଜନ କଲେ। ଆଦି ବେଦ ଚତୁଷ୍ପାଦ ଏବଂ ଲକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ର-ପରିମିତ ଥିଲା।

Verse 24

एकश्चासीद् यजुर्वेदस्तं चतुर्धा व्यकल्पयत् आध्वर्यवं यजुर्भिस्तु ऋग्भिर्होत्रं तथा मुनिः

ଯଜୁର୍ବେଦ ପୂର୍ବେ ଏକମାତ୍ର ଥିଲା; ପରେ ମୁନି ତାହାକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଯଜୁଃମନ୍ତ୍ରରେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ କର୍ମ, ଋଗ୍‌ଋଚାରେ ହୋତୃ କର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା।

Verse 25

औद्गात्रं सामभिओश् चक्रे ब्रह्मत्वञ्चाप्यथर्वभिः प्रथमं व्यासशिष्यस्तु पैलो ह्य् ऋग्वेदपारगः

ସେ ସାମମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଔଦ୍ଗାତ୍ର (ଉଦ୍ଗାତୃ) କର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଅଥର୍ବମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ (ବ୍ରହ୍ମା-ପୁରୋହିତ) ପଦ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ପୈଲ, ଯିଏ ଋଗ୍ବେଦପାରଗ ଥିଲେ।

Verse 26

इन्द्रः प्रमतये प्रादाद्वास्कलाय च संहितां बौध्यादिभ्यो ददौ सोपि चतुर्धा निजसंहितां

ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରମତିକୁ ଏବଂ ବାସ୍କଳକୁ ମଧ୍ୟ ସଂହିତା ଦେଲେ। ବାସ୍କଳ ନିଜ ସଂହିତାକୁ ଚାରି ଭାଗ କରି ବୌଧ୍ୟ ଆଦିଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 27

यजुर्वेदतरोः शाखाः सप्तविंशन्महामतिः वैशम्पायननामासौ व्यासशिष्यश् चकार वै

ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ମହାତ୍ମା ବୈଶମ୍ପାୟନ ଯଜୁର୍ବେଦ-ବୃକ୍ଷର ସତାଇଶଟି ଶାଖା ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 28

काण्वा वाजसनेयाद्या याज्ञवल्क्यादिभिः स्मृताः सामवेदतरोः शाखा व्यासशिष्यः सजैमिनिः

କାଣ୍ୱ, ବାଜସନେୟୀ ଆଦି ଶାଖାଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ମୃତ କରାଯାଇଛି। ସାମବେଦ-ବୃକ୍ଷର ଶାଖା ଭାବେ ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟ ଜୈମିନି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 29

सुमन्तुश् च सुकर्मा च एकैकां संहितां ततः गृह्णते च सुकर्माख्यः सहस्रं संहितां गुरुः

ତାପରେ ସୁମନ୍ତୁ ଓ ସୁକର୍ମା ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ସଂହିତା ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ସୁକର୍ମା ନାମକ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ସହସ୍ର ସଂହିତା ପାଇଲେ।

Verse 30

सुमन्तुश्चाथर्वतरुं व्यासशिष्यो विभेद तं शिष्यानध्यापयामास पैप्यलादान् सहस्रशः

ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟ ସୁମନ୍ତୁ ଅଥର୍ବବେଦ-ପରମ୍ପରାକୁ ଶାଖାଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ ଏବଂ ପୈପ୍ୟଲ ଆଦି ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସହସ୍ରଶଃ ତାହା ଅଧ୍ୟୟନ କରାଇଲେ।

Verse 31

पुराणसंहितां चक्रे सुतो व्यासप्रसादतः

ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସୂତ ପୁରାଣ-ସଂହିତା, ଅର୍ଥାତ୍ ପୁରାଣସଂଗ୍ରହ, ରଚନା କଲେ।