Adhyaya 298

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे गोनसादिचिकित्सा नाम सप्तनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः षष्टिव्योषगुडक्षीरयोग इति क , ज , ञ , ट च अथाष्टनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः बलग्रहहरबालतन्त्रम् अग्निर् उवाच बालतन्त्रं प्रवक्ष्यामि बालादिग्रहमर्दनं अथ जातदिने वत्सं ग्रही गृह्णाति पापिनी

ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ଗୋନସାଦିଚିକିତ୍ସା’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ନବତିସାତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ; ‘ଷଷ୍ଟି-ବ୍ୟୋଷ-ଗୁଡ-କ୍ଷୀର-ଯୋଗ’ ନାମକ (କ, ଜ, ଞ, ଟ ବର୍ଗର) ଏକ ଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏବେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଦୁଇଶେ ନବତିଆଠତମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ବଳଗ୍ରହହର ବାଳତନ୍ତ୍ର’। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ଶିଶୁ-ବାଳକଙ୍କୁ ପୀଡ଼ାଦାୟକ ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ମର୍ଦନ/ନିବାରଣ କରିବା ବାଳତନ୍ତ୍ର ମୁଁ କହିବି। ଜନ୍ମଦିନେଇ ପାପିଣୀ ଗ୍ରହିଣୀ ବତ୍ସ/ଶିଶୁକୁ ଧରିନେଇଥାଏ।

Verse 2

गात्रोद्वेगो निराहारो नानाग्रीवाविवर्तनं तच्चेष्टितमिदं तस्यान्मातॄणाञ्च बलं हरेत्

ଅଙ୍ଗରେ କମ୍ପ/ଉଦ୍ବେଗ, ଆହାର ନ ନେବା, ଏବଂ ଗଳାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ପୁନଃପୁନଃ ଘୁଞ୍ଚାଇବା—ଏହା ତାହାର (ଗ୍ରହପୀଡ଼ାର) ଲକ୍ଷଣ; ଏବଂ କୁହାଯାଏ, ଏହା ମାତୃକାମାନଙ୍କର ବଳ ମଧ୍ୟ ହରଣ କରେ।

Verse 3

सत्स्यमांससुराभक्ष्यगन्धस्रग्धूपदीपकैः लिम्पेच्च धातकीलोध्रमञ्जिष्ठातालचन्दनैः

ମାଛ, ମାଂସ, ସୁରା ଓ ଭକ୍ଷ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟର ଗନ୍ଧ ସହ, ମାଳା, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା (ବ୍ୟକ୍ତି/ବସ୍ତୁ) ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଧାତକୀ, ଲୋଧ୍ର, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ତାଳ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଲେପ ମଧ୍ୟ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।

Verse 4

महिषाक्षेण धूपश् च द्विरात्रे भौषणी ग्रही तच्चेष्टा कासनिश्वासौ गात्रसङ्कोचनं मुहुः

ମହିଷାକ୍ଷ ନାମକ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଦୁଇ ରାତି ଧୂପନ କଲେ ରୋଗୀ ଭୌଷଣୀ-ଗ୍ରହରେ ଗୃହୀତ ହୁଏ। ଲକ୍ଷଣ—ବିଚିତ୍ର ଚେଷ୍ଟା, କାଶ, କଷ୍ଟଶ୍ୱାସ, ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଗାତ୍ରସଙ୍କୋଚନ/ଖିଚୁଣି।

Verse 5

आजमूत्रैर् लिपेत् कृष्णासेव्यापामार्गचन्दनैः गोशृङ्गदन्तकेशैश् च धूपयेत् पूर्ववद्बलिः

ଛାଗମୂତ୍ରରେ କୃଷ୍ଣା, ଅସେବ୍ୟା, ଅପାମାର୍ଗ ଓ ଚନ୍ଦନ ମିଶାଇ ଲେପ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଗୋଶୃଙ୍ଗ, ଦନ୍ତ ଓ କେଶଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବବତ୍ ଧୂପନ କରି; ତାପରେ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଭାବେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 6

ग्रही त्रिरात्रे घण्ठाली तच्चेष्टा क्रन्दनं मुहुः जृम्भणं स्वनितन्त्रासो गात्रोद्वेगमरोचनं

ଗ୍ରହବାଧାରେ ଗୃହୀତ ହେଲେ ତିନି ରାତି ମଧ୍ୟରେ ଘଣ୍ଟାଧ୍ୱନି ସଦୃଶ ଶବ୍ଦ (ମୁଣ୍ଡ/କାନରେ) ହୁଏ। ଲକ୍ଷଣ—ବିଚିତ୍ର ଚେଷ୍ଟା, ବାରମ୍ବାର କ୍ରନ୍ଦନ, ପୁନଃପୁନଃ ଜୃମ୍ଭଣ, ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ଭୟ, ଗାତ୍ରୋଦ୍ବେଗ, ଏବଂ ଅରୋଚନ।

Verse 7

केशराञ्जनगोहस्तिदन्तं साजपयो लिपेत् नखराजीबिल्वदलैर् धूपयेच्च बलिं हरेत्

କେଶର, ଅଞ୍ଜନ, ଗୋ-ଉତ୍ପାଦ (ଘୃତାଦି) ଓ ହସ୍ତିଦନ୍ତକୁ ଛାଗଦୁଧ ସହ ମିଶାଇ ଲେପ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ନଖକାଟା ଓ ବିଲ୍ୱପତ୍ରଦ୍ୱାରା ଧୂପନ କରି; ତାପରେ ବଳି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

ग्रही चतुर्थी काकोली गात्रोद्वेगप्ररोचनं फेनोद्गारो दिशो दृष्टिः कुल्माषैः सासवैर् बलिः

ଗ୍ରହବାଧିତଙ୍କ ପାଇଁ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ କାକୋଲୀ ପକ୍ଷୀର ଡାକ ନିମିତ୍ତ ହୁଏ। ଗାତ୍ରୋଦ୍ବେଗ ଓ ଅରୋଚନ, ଫେନଯୁକ୍ତ ଡକାର, ଏବଂ ଦିଗଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି (ଇଧର-ଉଧର ତାକିବା) ହୁଏ। ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କୁଲ୍ମାଷ (ସିଧା ଡାଲି) ଓ ଆସବ (କିଣ୍ୱିତ ମଦ୍ୟ) ସହ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 9

गजदन्ताहिनिर्मोकवाजिमूत्रप्रलेपनं सराजीनिम्बपत्रेण धूतकेशेन छूपयेत्

ହାତୀଦାନ୍ତ, ସର୍ପନିର୍ମୋକ ଓ ଘୋଡ଼ାମୂତ୍ର ମିଶାଇ ବାହ୍ୟ ଲେପ ଭାବେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ରେଖାଯୁକ୍ତ ନିମ୍ବପତ୍ର ଓ ଧୋଇଥିବା କେଶ ସହିତ ବିଧିମତେ ଧୂପନ/ଛୂପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

हंसाधिका पञ्चमी स्याज्जृम्भाश्वासोर्धधारिणी मुष्टिबन्धश् च तच्चेष्टा बलिं मत्स्यादिना हरेत्

ପଞ୍ଚମ ମୁଦ୍ରା ‘ହଂସାଧିକା’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହା ଜମ୍ଭା-ସଦୃଶ ଶ୍ୱାସ, ଉର୍ଧ୍ୱରେ ଧାରଣ ଓ ମୁଷ୍ଟିବନ୍ଧ (ମୁଠି ବନ୍ଦ) ସହ କରାଯାଏ। ସେହି ମୁଦ୍ରାରେ ମତ୍ସ୍ୟ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବଲି ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

मेषशृङ्गबलालोध्रशिलातालैः शिशुं लिपेत् फट्कारी तु ग्रही षष्ठी भयमोहप्ररोदनं

ମେଷଶୃଙ୍ଗ, ବଲା, ଲୋଧ୍ର, ଶିଲା ଓ ତାଲ (ହରତାଳ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଲେପ ଶିଶୁରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ଏହା ‘ଷଷ୍ଠୀ’ ନାମକ ଗ୍ରହୀର ପ୍ରତିକାର, ଯେ ଭୟ, ମୋହ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ରୋଦନ କରାଏ।

Verse 12

निराहारो ऽङ्गविक्षेपो हरेन्मत्स्यादिना बलिं राजीगुग्गुलुकुष्ठेभदन्ताद्यैर् धूपलेपनैः

ନିରାହାର ରହିବା ଓ ଅଙ୍ଗବିକ୍ଷେପ (କମ୍ପ/ଝଟକା) ହେଲେ ମତ୍ସ୍ୟ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ବଲି ଦେଇ ଉପଦ୍ରବ ହରଣ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜୀ (ସରିଷ), ଗୁଗ୍ଗୁଲୁ, କୁଷ୍ଠ, ଏଭଦନ୍ତ ଆଦିରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଧୂପ ଓ ଲେପ ଦ୍ୱାରା ଶମନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

सप्तमे मुक्तकेश्यार्तः पूतिगन्धो विजृम्भणं सादः प्ररोदनङ्कासो धूपो व्याघ्रनखैर् लिपेत्

ସପ୍ତମ ଉପଦ୍ରବରେ ରୋଗୀ ମୁକ୍ତକେଶ ଅବସ୍ଥାରେ ଆର୍ତ୍ତ ହୁଏ; ପୂତିଗନ୍ଧ, ବାରମ୍ବାର ଜମ୍ଭା, ସାଦ (ଶିଥିଳତା), ରୋଦନ ଓ କାଶ ହୁଏ। ବ୍ୟାଘ୍ରନଖ ଦ୍ୱାରା ଧୂପନ କରି ରକ୍ଷାର୍ଥ ଲେପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

वचागोमयगोमूत्रैः श्रीदण्डी चाष्टमे ग्रही दिशो निरीक्षणं जिह्वाचालनङ्कासरोदनं

ବଚା, ଗୋମୟ ଓ ଗୋମୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶମନ-ଉପଚାର କରିବା ଉଚିତ। ଅଷ୍ଟମେ ‘ଶ୍ରୀଦଣ୍ଡୀ’ ନାମକ ଗ୍ରହ ଶିଶୁକୁ ଧରେ; ଲକ୍ଷଣ—ବାରମ୍ବାର ଦିଗକୁ ଚାହିଁବା, ଜିଭର କମ୍ପନ/ଝଟକା, ଏବଂ ଗଳା ଅଟକିବା ପରି ଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିବା।

Verse 15

बलिः पूर्वैव मत्स्याद्यैर् धूपलेपे च हिङ्गुला वचासिद्धर्थलशुनैश्चोर्ध्वग्राही महाग्रही

ପ୍ରଥମେ ମାଛ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ବଳି ଦେବା ଉଚିତ। ଧୂପ ଓ ଲେପ (ରକ୍ଷା-ପ୍ରୟୋଗ) ପାଇଁ ହିଙ୍ଗୁଲା (ସିନ୍ନାବର) ବିଧିତ; ଏବଂ ବଚା, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ (ଧଳା ସୋରିଷ) ଓ ରସୁଣ ସହ ‘ଊର୍ଧ୍ୱଗ୍ରାହୀ’ ଓ ‘ମହାଗ୍ରାହୀ’ ଗ୍ରହପୀଡାର ଶମନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

उद्वेजनोर्ध्वनिःश्वासः स्वमुष्टिद्वयखादनं रक्तचन्दनकुष्ठाद्यैर् धूपयेल्लेपयेच्छिशुं

ଶିଶୁରେ ଉଦ୍ବେଗ/ଚମକ-ଭୟ, ଉପରମୁଖୀ କଷ୍ଟଦାୟକ ଶ୍ୱାସ, ଏବଂ ନିଜ ଦୁଇ ମୁଠିକୁ କାମୁଡ଼ିବା/ଚବାଇବା ଅଭ୍ୟାସ ଦେଖାଗଲେ, ରକ୍ତଚନ୍ଦନ, କୁଷ୍ଠ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଧୂପନ କରି ଓ ଲେପନ କରି ଶିଶୁକୁ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

कपिरोमनखैर् धूपो दशमी रोदनी ग्रही तच्चेष्टा रोदनं शश्वत् सुगन्धो नीलवर्णता

କପିର ରୋମ ଓ ନଖ ପରି ଧୂପ/ଗନ୍ଧ; ଦଶମୀ ତିଥି; ‘ରୋଦନୀ’ ନାମକ ଗ୍ରହପୀଡା। ଏହାର ଚେଷ୍ଟା-ଲକ୍ଷଣ—ସଦା କାନ୍ଦିବା, ସୁଗନ୍ଧ, ଏବଂ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣତା।

Verse 18

धूपो निम्बेन भूतोग्रराजीसर्जरसैर् लिपेत् बलिं वहिर्हरेल्लाजकुल्माषकवकोदनम्

ଧୂପ ପାଇଁ ନିମ୍ବ ଏବଂ ଭୂତୋଗ୍ରା, ରାଜୀ, ସର୍ଜର ରସ/ରାଳ ଦ୍ୱାରା ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ବଳିକୁ ବାହାରକୁ ନେବା ଉଚିତ—ଲାଜ (ଭଜା ଧାନ), କୁଲ୍ମାଷ (ସିଜା ଡାଲି), କବକ, ଓ ଓଦନ (ସିଜା ଭାତ) ସହ।

Verse 19

यावत्त्रयोदशाहं स्यादेवं धूपादिका क्रिया गृह्नाति मासिकं वत्सं पूतनासङ्कुली ग्रही

ଶିଶୁର ପୀଡା ତେର ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଇଲେ, ସେତେଦିନ ଏହି ପ୍ରକାରେ ଧୂପ ଆଦି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସହଚରଗଣ ସହିତ ପୂତନା-ଗ୍ରାହୀ ଏକ ମାସର ଶିଶୁକୁ ଧରିନେଇଥାଏ।

Verse 20

काकवद्रोदनं श्वासो मूत्रगन्धो ऽक्षिमीलनं गोमूत्रस्नपनं तस्य गोदन्तेन च धूपनम्

କାକ ପରି କାନ୍ଦିବା, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, ମୂତ୍ରଗନ୍ଧ, ଆଖି ମିଳିଯିବା—ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେଲେ ଗୋମୂତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଓ ଗୋଦନ୍ତରେ ଧୂପ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 21

धूपदीपे चेति ट करकोदनमिति ख पीतवस्त्रं ददेद्रक्तस्रग्गन्धौ तैलदीपकः त्रिविधं पायसम्मद्यं तिलमासञ्चतुर्विधम्

ଧୂପ ଓ ଦୀପ—ଏହା ‘ଟ-ବର୍ଗ’; ଏବଂ ‘କରକୋଦନ’କୁ ‘ଖ-ବର୍ଗ’ କୁହାଯାଏ। ପୀତବସ୍ତ୍ର ଦେବା, ରକ୍ତମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଅର୍ପଣ କରିବା, ତେଲଦୀପ ଜ୍ୱାଳାଇବା ଉଚିତ। ପାୟସ ଓ ମଦ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର; ତିଳ ଓ ମାଷ ଚାରି ପ୍ରକାର।

Verse 22

करञ्जाधो यमदिशि सप्ताहं तैर् बलिं हरेत् द्विमासिकञ्च मुकुटा वपुः शीतञ्च शीतलं

କରଞ୍ଜ ଗଛ ତଳେ, ଯମଦିଶାରେ, ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟସହ ସାତ ଦିନ ବଳି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିମାସିକରେ (ପ୍ରେତ) ମୁକୁଟଧାରୀ; ତାହାର ଦେହ ଶୀତ ଓ ଶୀତଳତାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 23

छर्धिः स्यान्मुखशोषादिपुष्पगन्धांशुकानि च अपूपमोदनं दीपः कृष्णं नीरादि धूपकम्

ବାନ୍ତି ହୋଇପାରେ, ଏବଂ ମୁଖଶୋଷ ଆଦି ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଥାଇପାରେ। ଏହିପାଇଁ ପୁଷ୍ପସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ଅପୂପ ଓ ମୋଦକ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ। ଦୀପ ଜ୍ୱାଳାଇବା ଓ ନୀର ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କୃଷ୍ଣ ଧୂପକ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

तृतीये गोमुखी निद्रा सविन्मूत्रप्ररोदनम् यवाः प्रियङ्गुः पलनं कुल्माषं शाकमोदनम्

ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଗୋମୁଖୀ-ନିଦ୍ରା, ଅର୍ଥାତ୍ ମୁହଁ ତଳକୁ କରି ଶୋଇବ; ପ୍ରଭାତ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ମୂତ୍ରତ୍ୟାଗ କରିବ; ଯବ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ପଲନ, କୁଲ୍ମାଷ ଓ ଶାକସହ ଓଦନ ଗ୍ରହଣ କରିବ।

Verse 25

क्षीरं पूर्वे ददेन्मध्ये ऽहनि धूपश् च सर्पिषा पञ्चभङ्गेन तत् स्नानं चतुर्थे पिङ्गलार्तिहृत्

ପ୍ରଥମେ କ୍ଷୀର ଦେବା ଉଚିତ; ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଘୃତଦ୍ୱାରା ଧୂପନ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ପଞ୍ଚଭଙ୍ଗ ମିଶ୍ରଣରେ ସ୍ନାନ ବିଧିତ; ଚତୁର୍ଥ ଦିନ/ପ୍ରୟୋଗରେ ଏହା ପିଙ୍ଗଲା-ବ୍ୟଥା ହରେ।

Verse 26

तनुः शीता पूतिगन्धः शोषः स म्रियते ध्रुवम् पञ्चमी ललना गात्रसादः स्यान्मुखशोषणं

ଦେହ ଶୀତଳ ହୋଇ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ଶୋଷ (କ୍ଷୟ) ଥାଏ ଯଦି, ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମରେ। ପଞ୍ଚମ ଦିନ ନାରୀରେ ଗାତ୍ରସାଦ ଓ ମୁଖଶୋଷ ହୁଏ।

Verse 27

अपानः पीतवर्णश् च मत्स्याद्यैर् दक्षिणे बलिः षण्मासे पङ्कजा चेष्टा रोदनं विकृतः स्वरः

ଏହା ଅପାନ-ଦୋଷର ଲକ୍ଷଣ ଓ ପୀତବର୍ଣ୍ଣତା; ମତ୍ସ୍ୟ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ। ଷଷ୍ଠ ମାସରେ ପଦ୍ମସଦୃଶ ଅସ୍ଥିର ଚେଷ୍ଟା, ରୋଦନ ଓ ସ୍ୱରବିକୃତି ହୁଏ।

Verse 28

मत्स्यमांससुराभक्तपुष्पगन्धादिभिर्बलिः सप्रमे तु निराहारा पूतिगन्धादिदन्तरुक्

ମତ୍ସ୍ୟ, ମାଂସ, ସୁରା, ଭକ୍ତ (ପକ୍କ ଅନ୍ନ), ପୁଷ୍ପ, ଗନ୍ଧ ଆଦିଦ୍ୱାରା ବଳି ଦିଆଯାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ସପ୍ରମେ ଶ୍ରେଣୀ ପାଇଁ ବଳି ନିରାହାର—ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟାଦି ସହ, ଦନ୍ତରୁକ ଯୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 29

पिष्टमांससुरामांसैर् बलिः स्याद्यमुनाष्टमे विस्फोटशोषणाद्यं स्यात् तच्चिकित्सान्न कारयेत्

ଯମୁନାତଟେ ଅଷ୍ଟମୀତିଥିରେ ପିଷ୍ଟମାଂସ, ସୁରା ଓ ମାଂସଦ୍ୱାରା ବଳି ଦେବା ଉଚିତ। ବିସ୍ଫୋଟ, ଶୋଷଣ ଆଦି ପୀଡା ହେଲେ ତାହାର ଚିକିତ୍ସା ନ କରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶାନ୍ତିକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 30

नवमे कुम्भकर्ण्यार्तो ज्वरी च्छर्दति पालकम् रोदनं मांसकुल्माषमद्याद्यैर् वैश्वके बलिः

ନବମୀରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣୀ-ପୀଡା ହେଲେ ଶିଶୁର ପାଳକ ଜ୍ୱରଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ବାନ୍ତି କରେ ଏବଂ ରୋଦନ ହୁଏ। ବୈଶ୍ୱଦେବ କର୍ମରେ ମାଂସ, କୁଲ୍ମାଷ (ସିଧା ଡାଲି), ମଦ୍ୟ ଆଦିଦ୍ୱାରା ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 31

दशमे तापसी चेष्टा निराहारोक्षिमीलनम् घण्टा पताका पिष्टोक्ता सुरामांसबलिः समे

ଦଶମୀରେ ତାପସୀ ଚେଷ୍ଟା—ନିରାହାର ଓ ନେତ୍ରନିମୀଳନ। କର୍ମରେ ଘଣ୍ଟା ଓ ପତାକା ଥାଏ; ପିଷ୍ଟ (ଆଟା) ବଳି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏବଂ ସେହି କର୍ମରେ ସୁରା-ମାଂସ ବଳି ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣୀୟ।

Verse 32

राक्षस्येकादशी पीडा नेत्राद्यं न चिकित्सनम् चञ्चला द्वादशे श्वासः त्रासादिकविचेष्टितम्

ରାକ୍ଷସୀ-ପୀଡାରେ ଏକାଦଶୀରେ ବେଦନା ହୁଏ; ନେତ୍ରାଦି ବିକାରର ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଚଞ୍ଚଳତା, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଏବଂ ଭୟଜନିତ ବ୍ୟାକୁଳ ଚେଷ୍ଟା ଆଦି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 33

बलिः पूर्वे ऽथ मध्याह्ने कुल्मापाद्यैस्तिलादिभिः यातना तु द्वितीये ऽब्दे यातनं रोदनादिकम्

ପ୍ରଥମେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ; ପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ କୁଲ୍ମାଷ ଆଦି ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ତିଳ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯାତନାର କାଳ ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଷରେ; ସେ ଯାତନା ରୋଦନ ଆଦି କଷ୍ଟରୂପ।

Verse 34

तिलमांसमद्यमांसैर् बलिः स्नानादि पूर्ववत् तृतीये रोदनी कम्पो रोदनं रक्तमूत्रकं

ତିଳ, ମାଂସ, ମଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ମାଂସଦ୍ରବ୍ୟରେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ; ସ୍ନାନାଦି ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିରେ। ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରୋଦନ ଓ କମ୍ପ ହୁଏ; ରକ୍ତମିଶ୍ରିତ ମୂତ୍ରସ୍ରାବ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 35

गुडौदनं तिलापूपः प्रतिमा तिलपिष्टजा तिलस्नानं पञ्चपत्रैर् धूपो राजफलत्वचा

ଗୁଡ଼ ମିଶା ଓଦନ (ମିଠା ଭାତ), ତିଳ ଆପୂପ ଓ ତିଳପିଷ୍ଟରେ ନିର୍ମିତ ପ୍ରତିମା ବିଧିତ। ତିଳଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ପଞ୍ଚପତ୍ରରେ ଧୂପ ଦେଇ, ରାଜଫଳର ଛାଲରେ ଧୂପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 36

चतुर्थे चटकाशोफो ज्वरः सर्वाङ्गसादनम् मत्स्यमांसतिलाद्यैश् च बलिः स्नानञ्च धूपनम्

ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ହଠାତ୍ ସ୍ଫୀତି (ସୋଫ), ଜ୍ୱର ଓ ସର୍ବାଙ୍ଗ ଅବସାଦ ହୁଏ। ମାଛ, ମାଂସ, ତିଳ ଆଦିଦ୍ୱାରା ବଳି ଦେଇ, ସ୍ନାନ ଓ ଧୂପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 37

चञ्चला पञ्चमे ऽब्दे तु ज्वरस्त्रासो ऽङ्गसादनम् मांसौदनाद्यैश् च बलिर्मेषशृङ्गेण धूपनम्

ପଞ୍ଚମ ବର୍ଷରେ ‘ଚଞ୍ଚଳା’ ଗ୍ରହପୀଡା ଜ୍ୱର, ଭୟ ଓ ଅଙ୍ଗସାଦନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମାଂସ, ଓଦନ ଆଦିଦ୍ୱାରା ବଳି ଦେଇ, ମେଷଶୃଙ୍ଗରେ ଧୂପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 38

पलाशोदुम्बराश्वत्थवटबिल्वदलाम्बुधृक् षष्ठे ऽब्दे धावनीशोषो वैरस्यं गात्रसादनम्

ପଲାଶ, ଉଦୁମ୍ବର, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ବଟ ଓ ବିଲ୍ୱ ପତ୍ରରେ ସଂସ୍କୃତ ଜଳ ଆଶ୍ରୟ କରି ଯିଏ ଜୀବନ ଧାରଣ କରେ—ଷଷ୍ଠ ବର୍ଷରେ—ତାହାର ଦେହଶୋଷ, ମୁଖରେ ବୈରସ୍ୟ (କଷା/ଅରୁଚି) ଓ ଗାତ୍ରସାଦନ ହୁଏ।

Verse 39

सप्ताहोभिर्बलिः पूर्वैर् धुपस्नानञ्च भङ्गकैः सप्तमे यमुनाच्छर्दिरवचोहासरोदनम्

ପୂର୍ବତନ ସପ୍ତାହଗୁଡ଼ିକରେ ବଳକ୍ଷୟ ହୁଏ; ଧୂପନ-ସହିତ ସ୍ନାନ ଓ ଦେହଶିଥିଳତା/ଭଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ। ସପ୍ତମେ ଯମୁନାଜଳ ସଦୃଶ ବାନ୍ତି, ଅସଂଗତ ବାକ୍ୟ, ହାସ ଓ ରୋଦନ ହୁଏ।

Verse 40

मांसपाद्यसमद्याद्यैर् बलिः स्नानञ्च धूपनम् अष्टमे वा जातवेदा निराहारं प्ररोदनम्

ମାଂସ, ପକ୍କା ଅନ୍ନ ଆଦି ଓ ମଦ୍ୟାଦି ସହ ବଲି ଦେବା ଉଚିତ; ସ୍ନାନ ଓ ଧୂପନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟମେ ଜାତବେଦ (ଅଗ୍ନି) ପାଇଁ ନିରାହାର ବ୍ରତ ରଖି ବିଧିପୂର୍ବକ ବିଲାପ/ରୋଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

कृशरापूपदध्याद्यैर् बलिः स्नानञ्च धूपनम् कालाब्दे नवमे वाह्वोरास्फोटो गर्जनं भयम्

ଖିଚୁଡ଼ି (କୃଶରା), ପୂପ (ମିଠା ପିଠା), ଦହି ଆଦି ସହ ବଲି ଦେବା ଉଚିତ; ସ୍ନାନ ଓ ଧୂପନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। କାଳଚକ୍ରର ନବମ ବର୍ଷରେ ବାହୁରେ ଫଡ଼ଫଡ଼/ଚଟକ ଓ ଗର୍ଜନ ଭୟର ଲକ୍ଷଣ।

Verse 42

बलिः स्यात् कृशरापूपशक्तुकुल्मासपायसैः दशमे ऽब्दे कलहंसी दाहो ऽङ्गकृशता ज्वरः

ଖିଚୁଡ଼ି, ପୂପ, ଶକ୍ତୁ (ସତ୍ତୁ), କୁଲ୍ମାଷ (ସିଧା ଡାଲ/ଧାନ୍ୟ) ଓ ପାୟସ ଦ୍ୱାରା ବଲି ଦେବା ଉଚିତ। ଦଶମ ବର୍ଷରେ କଲହପ୍ରବୃତ୍ତି, ଦାହ, ଅଙ୍ଗକୃଶତା ଓ ଜ୍ୱର ହୁଏ।

Verse 43

वैवर्ण्यमिति ठ भागकैर् इति ख पौलिकापूपदध्यन्नैः पञ्चरात्रं बलिं हरेत् निम्बधूपकुष्ठलेप एकादशमके ग्रही

‘ବୈବର୍ଣ୍ୟ’ ନାମକ ରୋଗରେ (ଠ-ଖ ଭେଦ ଅନୁସାରେ) ପୌଲିକା/ଚାଉଳ ପିଠା (ପୂପ), ଦହି ଓ ଭାତ ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚ ରାତି ବଲି ଦେବା ଉଚିତ। ଏକାଦଶ ପ୍ରକାରରେ ଗ୍ରହବାଧାକୁ ନିମ୍ବଧୂପ ଓ କୁଷ୍ଠ (କୋଷ୍ଟ) ଲେପ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

देवदूती निष्ठुरवाक् बलिर्लेपादि पूर्ववत् बलिका द्वादशे बलिर्लेपादि पूर्ववत्

ଦେବଦୂତୀ ଓ ନିଷ୍ଠୁରବାକ୍ ପାଇଁ ବଳି, ଲେପ ଆଦି କର୍ମ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ। ବଳିକା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ (ଦିନ/ବ୍ରତ)ରେ ବଳି, ଲେପ ଆଦି ସବୁ ପୂର୍ବବତ୍ କରିବାକୁ ହେବ।

Verse 45

त्रयोदशे वायवी च मुखवाह्याङ्गसादनम् रक्तान्नगन्धमाल्याद्यैर् बलिः पञ्चदलैः स्नपेत्

ତ୍ରୟୋଦଶ (ଦିନ/ବ୍ରତ)ରେ ବାୟବୀ ବିଧି କରିବା—ମୁଖ ଓ ବାହ୍ୟ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କର ସାଧନ/ସଂସ୍କାର। ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ନ, ଗନ୍ଧ, ମାଳ୍ୟ ଆଦିଦ୍ୱାରା ବଳି ଦେଇ, ପାଞ୍ଚ ଦଳ/ପତ୍ରରେ ସ୍ନପନ କରାଇବା।

Verse 46

राजीनिस्वदलैर् धूपो यक्षिणी च चतुर्दशे चेष्टा शूलं ज्वरो दाहो मांसभक्षादिकैर् बलिः

ରାଜୀନୀ ପତ୍ରଦ୍ୱାରା ଧୂପନ କରିବା; ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ (ଦିନ/ବ୍ରତ)ରେ ଯକ୍ଷିଣୀ ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଚେଷ୍ଟାବିକାର, ଶୂଳ, ଜ୍ୱର, ଦାହ ଆଦିରେ ମାଂସ, ଭକ୍ଷ୍ୟ ଆଦିଦ୍ୱାରା ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 47

स्नानादि पूर्ववच्छान्त्यै मुण्डिकार्तिस्त्रिपञ्चके तच्चेष्टासृक्श्रवः शश्वत्कुर्याम्मातृचिकित्सनम्

ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସ୍ନାନ ଆଦି ପୂର୍ବବତ୍ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଣ୍ଡିକା-ଆର୍ତ୍ତି ଆଦି ତ୍ରି-ପଞ୍ଚକ ଦୁଃଖରେ, ତଥା ଚେଷ୍ଟାବିକାର ଓ ନିରନ୍ତର ରକ୍ତସ୍ରାବ ସହ, ମାତୃ-ଚିକିତ୍ସନ (ମାତୃଦେବୀଙ୍କ ଉପଚାର-କର୍ମ) ସଦା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 48

वानरी षोडशी भूमौ पतेन्निद्रा सदा ज्वरः पायसाद्यैस्त्रिरात्रञ्च वलिः स्नानादि पूर्ववत्

ଷୋଡଶୀ (ତିଥି/ଦିନ)ରେ ବାନରୀ ଦୋଷ ହେଲେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରହିବା ଉଚିତ; ନିଦ୍ରା ହେବ ଏବଂ ଜ୍ୱର ସଦା ରହିବ। ପାୟସ ଆଦିଦ୍ୱାରା ତିନି ରାତି ବଳି ଦେବା; ସ୍ନାନ ଆଦି ପୂର୍ବବତ୍ କରିବା।

Verse 49

गन्धवती सप्तदशे गात्रोद्वेगः प्ररोदनम् कुल्माषाद्यैर् बलिः स्नानधूपलेपादि पूर्ववत्

ସପ୍ତଦଶ ଗନ୍ଧଭେଦ ‘ଗନ୍ଧବତୀ’ରେ ଦେହରେ ଉଦ୍ବେଗ ଓ କ୍ରନ୍ଦନ ହୁଏ। କୁଲ୍ମାଷ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ; ସ୍ନାନ, ଧୂପ, ଲେପନ ଆଦି ପୂର୍ବବତ୍ କରିବାକୁ।

Verse 50

दिनेशाः पूतना नाम वर्षेशाः सुकुमारिकाः आकट्टय एवं सिद्धरूपो ज्ञापयति हरे हरे निर्दोषं कुरु कुरु बालिकां बालं स्त्रियम् पुरुषं वा सर्वग्रहाणामुपक्रमात् चामुण्डे नमो देव्यै ह्रूं ह्रूं ह्रीं अपसर अपसर दुष्टग्रहान् ह्रूं तद्यथा गच्छन्तु गृह्यकाः अन्यत्र पन्थानं रुद्रो ज्ञापयति सर्वबालग्रहेषु स्यान्मन्त्रो ऽयं सर्वकामिकः

ଦିନେଶ, ‘ପୂତନା’ ନାମକ, ବର୍ଷେଶ ଓ ସୁକୁମାରିକା—ଏଭଳି ସିଦ୍ଧରୂପ ଘୋଷଣା କରେ: “ହରେ ହରେ—ସମସ୍ତ ଗ୍ରହଙ୍କ ଉପକ୍ରମରୁ ବାଳିକା, ବାଳକ, ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷକୁ ନିର୍ଦୋଷ କର, ନିର୍ଦୋଷ କର। ହେ ଚାମୁଣ୍ଡେ ଦେବୀ, ନମୋ: ହ୍ରୂଂ ହ୍ରୂଂ ହ୍ରୀଂ—ଦୁଷ୍ଟ ଗ୍ରହମାନେ, ଅପସର ଅପସର—ହ୍ରୂଂ। ଗୃହ୍ୟକ (ଘରେ ଲାଗିଥିବା) ଅନ୍ୟ ପଥରେ ଯାଉନ୍ତୁ; ରୁଦ୍ର ପଥ ଜଣାନ୍ତି।” ସମସ୍ତ ବାଳଗ୍ରହରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଜ୍ୟ ଓ ସର୍ବକାମିକ।

Verse 51

ॐ नमो भगवति चामुण्डे मुञ्च मुञ्च बलिं बालिकां वा बलिं गृह्ण गृह्ण जय जय वस वस सर्वत्र बलिदाने ऽयं रक्षाकृत् पठ्यते मनुः रक्षन्तु च ज्वराभ्यान्तं मुञ्चन्तु च कुमारकम्

ଓଂ ଭଗବତୀ ଚାମୁଣ୍ଡେକୁ ନମୋ। ମୁଞ୍ଚ ମୁଞ୍ଚ—ବଳି (ଗ୍ରହଣ କର), ବାଳିକା ପାଇଁ ହେଉ କି ଅନ୍ୟଥା; ବଳି ଗୃହ୍ଣ ଗୃହ୍ଣ। ଜୟ ଜୟ; ସର୍ବତ୍ର ବସ ବସ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଳିଦାନରେ ଏହି ରକ୍ଷାକର ମନ୍ତ୍ର ପଠିତ ହୁଏ—“ଜ୍ୱରପୀଡିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ କୁମାରକୁ (ସେହି ପୀଡାରୁ) ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।”