Adhyaya 33

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अष्टचत्वारिंशत्संस्कारकथनं नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः अथ त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः पवित्रारोहणविधानं अग्निर् उवाच पवित्रारोहणं वक्ष्ये वर्षपूजाकलं हरेः आषाढादौ कार्तिकान्ते प्रतिपद्वनदा तिथिः

ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣ ଅଗ୍ନିପୁରାଣରେ ‘ଅଷ୍ଟଚତ୍ୱାରିଂଶତ୍ ସଂସ୍କାରକଥନ’ ନାମକ ବତ୍ତିସତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ତେତ୍ରିସତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ପବିତ୍ରାରୋହଣବିଧାନ’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ହରିଙ୍କ ବାର୍ଷିକ ପୂଜାର ଯଥୋଚିତ କାଳରେ ପବିତ୍ରାରୋହଣର ବିଧି କହିବି; ଆଷାଢ ଆରମ୍ଭରୁ କାର୍ତ୍ତିକ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିପଦା ତିଥି ଉପଯୁକ୍ତ।

Verse 2

श्रिया गौर्या गणेशस्य सरस्वत्या गुहस्य च मार्तण्डमातृदुर्गाणां नागर्षिहरिमन्मथैः

ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ଓ ଗୌରୀ ସହ, ଗଣେଶ, ସରସ୍ୱତୀ ଏବଂ ଗୁହ (ସ୍କନ୍ଦ) ସହ; ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ମାତୃଗଣ ଓ ଦୁର୍ଗା ସହ—ନାଗ, ଋଷି, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ମନ୍ମଥ (କାମ) ସହିତ।

Verse 3

शिवस्य ब्रह्मणस्तद्वद्द्वितीयादितिथेः क्रमात् यस्य देवस्य यो भक्तः पवित्रा तस्य सा तिथिः

ଶିବ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରମାନୁସାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ଭକ୍ତ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ (ସମ୍ବନ୍ଧିତ) ତିଥି ପବିତ୍ରକାରୀ।

Verse 4

आरोहणे तुल्यविधिः पृथक् मन्त्रादिकं यदि वर्धते तिथिरिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सौवर्णे राजतं ताम्रं नेत्रकार्पासिकादिकं

ଆରୋହଣରେ ବିଧି ସମାନ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ମନ୍ତ୍ରାଦି ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥାଏ, ତେବେ ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିର ପାଠ—‘ବର୍ଧତେ ତିଥିଃ’। ସୁବର୍ଣ୍ଣର ସ୍ଥାନରେ ରୌପ୍ୟ ଓ ତାମ୍ର ମଧ୍ୟ (ଗ୍ରହଣୀୟ), ଏବଂ ନେତ୍ର-କାର୍ପାସିକା (କପାସ ବତି) ଆଦି ସାମଗ୍ରୀ।

Verse 5

ब्राह्मण्या कर्तितं सूत्रं तदलाभे तु संस्कृतं त्रिगुणं त्रिगुणीकृत्य तेन कुर्यात् पवित्रकं

ବ୍ରାହ୍ମଣୀ (ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାରୀ) କାତିଥିବା ସୂତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ତାହା ନ ମିଳିଲେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସଂସ୍କୃତ (ଶୁଦ୍ଧ/ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ) ସୂତ୍ର ନେବା ଉଚିତ। ତାହାକୁ ତିନି ଭାଜ କରି ପୁଣି ତ୍ରିଗୁଣୀକୃତ (ନଅ ଭାଜ) କରି ସେଥିରେ ପବିତ୍ରକ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

अष्तोत्तरशतादूर्ध्वं तदर्धं चोत्तमादिकं क्रियालोपाविघातार्थं यत्त्वयाभिहितं प्रभो

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି—ଗଣନା ୧୦୮ ଠାରୁ ଅଧିକ ହେବ, ଏବଂ ‘ଉତ୍ତମ’ ଆଦି ଶ୍ରେଣୀରୁ ତାହାର ଅର୍ଧ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣୀୟ—ଏହା କ୍ରିୟାରେ ଲୋପ ଓ ବିଘ୍ନ ନିବାରଣ ପାଇଁ।

Verse 7

मया तत् क्रियते देव यथा यत्र पावित्रकं अविघ्नं तु भवेदत्र कुरु नाथ जयाव्यय

ହେ ଦେବ! ଏଠାରେ ପବିତ୍ରକ କର୍ମ ଯେପରି ଯଥାଯୋଗ୍ୟ, ସେପରି ମୁଁ କରିବି, ଯେଣୁ ଏହି ପାବିତ୍ର୍ୟ ଏଠାରେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ସିଦ୍ଧ ହେଉ। ହେ ନାଥ, ଜୟାବ୍ୟୟ! ଏଠାରେ ତେଣୁ ଅନୁଗ୍ରହ କର।

Verse 8

प्रार्थ्य तन्मण्डलायादौ गायत्र्या बन्धयेन्नरः ॐ नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि

ପ୍ରଥମେ ସେହି ମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରାର୍ଥନାପୂର୍ବକ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପରେ ଗାୟତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ବାନ୍ଧି/ସ୍ଥିର କରିବ—“ॐ ନାରାୟଣାୟ ବିଦ୍ମହେ, ବାସୁଦେବାୟ ଧୀମହି।”

Verse 9

तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् देवदेवानुरूपतः जानूरुनाभिनामान्तं प्रतिमासु पवित्रकं

ଦେବଦେବଙ୍କ ଅନୁରୂପ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଆମକୁ ପ୍ରେରିତ କରୁନ୍ତୁ। ପ୍ରତିମାମାନଙ୍କରେ ପବିତ୍ରକକୁ ଘୁଁଡି, ଜଂଘା, ନାଭି ଏବଂ ‘ନାମ’-ଅନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ (ଅର୍ଥାତ୍ କଣ୍ଠ/ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଭାଗ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

पादान्ता वनमाला स्यादष्टोत्त्रसहस्रतः माला तु कल्पसाध्यं वा द्विगुणं षोडशाङ्गुलात्

ଏକ ହଜାର ଆଠ ସଂଖ୍ୟାର ବନମାଳା ପାଦାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଟକିବା ଉଚିତ। ଜପମାଳା କଳ୍ପବିଧି ଅନୁସାରେ କରିବା; ନଚେତ୍ ତାହାର ଲମ୍ବ ସୋଳ ଅଙ୍ଗୁଳର ଦ୍ୱିଗୁଣ ହେବ।

Verse 11

कर्णिका केशरं पत्रं मन्त्राद्यं मण्डलान्तकं मण्डलाङ्गुलमात्रैकचक्राब्जाद्यौ पवित्रकं

କର୍ଣ୍ଣିକା, କେଶର ଓ ପତ୍ରର ବିନ୍ୟାସ କରିବା; ମନ୍ତ୍ର ଆରମ୍ଭରେ ସ୍ଥାପିତ ହେବ ଏବଂ ଶେଷରେ ମଣ୍ଡଳ ସମାପ୍ତ ହେବ। ପବିତ୍ରକ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣର ଏକଚକ୍ର କମଳ (ଚକ୍ରାବ୍ଜ) ଆଦି ଆକୃତିରେ ମଣ୍ଡଳରୂପେ ଗଢ଼ିବା।

Verse 12

स्थण्डिले ऽङ्गुलमानेन आत्मनः सप्तविंशतिः आचार्याणां च सूत्राणि पितृमात्रादिपुस्तके

ସ୍ଥଣ୍ଡିଲରେ ନିଜ ଅଙ୍ଗୁଳମାନ ଅନୁସାରେ ସତାଇଶ ପ୍ରମାଣ ରହେ। ଏବଂ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପିତା-ମାତା ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ପୁସ୍ତକରେ ଦେଖି ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ଲିପିବଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

नाभ्यन्तं द्वादशग्रन्थिं तथा गन्धपवित्रके द्व्यङ्गुलात् कल्पनादौ द्विर्माला चाष्टोत्तरं शतं

ଜପସୂତ୍ରୀ ନାଭି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱାଦଶ ଗ୍ରନ୍ଥି (ଗଠି)ଯୁକ୍ତ ହେବ; ଗନ୍ଧପବିତ୍ରକରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ବିନ୍ୟାସର ଆରମ୍ଭରେ ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳ ପ୍ରମାଣ ରଖିବା, ଏବଂ ମାଳା ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୋଇ ଏକଶେ ଆଠ ସଂଖ୍ୟାର ହେବ।

Verse 14

अथवार्कचतुर्विंशषड्त्रिंशन्मालिका द्विजः अनामामध्यमाङ्गुष्ठैर् मन्दाद्यैः मालिकार्थिभिः

ଏବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଅର୍କ-ପ୍ରକାରର ମାଳିକା ଚବିଶ ଓ ଛତିଶ ମାତ୍ରା/ପ୍ରମାଣର। ମନ୍ଦ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଅଙ୍ଗୁଳ-ମାନ ଅନୁସାରେ, ଅନାମା, ମଧ୍ୟମା ଓ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରା ଗଣନା କରି, ମାଳିକାର୍ଥୀମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣି ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ।

Verse 15

माला स्यादष्टोत्तरसहस्रशः इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः गदाद्यमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः चक्राङ्गदौ पवित्रके इति घ, चिह्नितपुतकपाठः मन्दादौ इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः मन्द्राद्यैर् इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कनिष्टादौ द्वादश वा ग्रन्थयः स्युः पवित्रके रवेः कुम्भहुताशादेः सम्भवे विष्णुवन्मतम्

ମାଳା ୧୦୦୮ ଜପ-ଗଣନାରେ ହୋଇପାରେ। ପବିତ୍ରକରେ ଗଦା ଆଦି ଚିହ୍ନ, ଏବଂ ଚକ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗଦ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଥାଉ। କନିଷ୍ଠ କ୍ରମରୁ ପବିତ୍ରକରେ ବାରଟି ଗ୍ରନ୍ଥି (ଗଠି) ରହିବ। ରବି, କୁମ୍ଭ, ହୁତାଶ (ଅଗ୍ନି) ଆଦିଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ରକ ତିଆରି ହେଲେ ବିଧି ବିଷ୍ଣୁବତ୍ ମନାଯାଏ।

Verse 16

पीठस्य पीठमानं स्यान्मेखलान्ते च कुण्डकं यथाशक्ति सूत्रग्रन्थिपरिचारेथ वैष्णवे

ପୀଠର ମାପ ପୀଠବିଧି ଅନୁସାରେ ହେବ; ମେଖଲାର ଶେଷରେ ଛୋଟ କୁଣ୍ଡକ ରହିବ। ବୈଷ୍ଣବ ବିଧିରେ ଯଥାଶକ୍ତି ସୂତ୍ର ଓ ତାହାର ଗ୍ରନ୍ଥି (ଗଠି)ର ସଠିକ୍ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

सूत्राणि वा सप्तदश सूत्रेण त्रिविभक्तके रोचनागुरुकर्पूरहरिद्राकुङ्कुमादिभिः

ଅଥବା ସତରଟି ସୂତ୍ର (ଧାଗା) ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ତ୍ରିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ସୂତ୍ରରେ ଗୋରୋଚନା, ଅଗୁରୁ, କର୍ପୂର, ହଳଦୀ, କୁଙ୍କୁମ (କେଶର) ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କାର (ଲେପନ/ରଞ୍ଜନ) କର।

Verse 18

रञ्जयेच्चन्दनाद्यैर् वा स्नानसन्ध्यादिकृन्नरः एकादश्यां यागगृहे भगवन्तं हरिं जयेत्

ଅଥବା ଚନ୍ଦନ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଲେପନ/ରଞ୍ଜନ କରି, ସ୍ନାନ-ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଦି କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଯାଗଗୃହରେ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ।

Verse 19

समस्तपरिवाराय बलिं पीठे समर्चयेत् क्ष्यौं क्षेत्रपालाय द्वारान्ते द्वारोपरि तथा श्रियं

ସମସ୍ତ ପରିବାର-ଶକ୍ତି ସହିତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୀଠରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ବଳି ଅର୍ପଣ କର। ‘କ୍ଷ୍ୟୌଂ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦ୍ୱାରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ଏବଂ ଦ୍ୱାର ଉପରେ ସେହିପରି ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କର।

Verse 20

धात्रे दक्षे विधात्रे च गङ्गाञ्च यमुनां तथा शङ्खपद्मनिधी पूज्य मध्ये वास्त्वपसारणं सारङ्गायेति भूतानां भूतशुद्धिं स्थितश् चरेत्

ଧାତୃ, ଦକ୍ଷ ଓ ବିଧାତୃ, ଗଙ୍ଗା‑ଯମୁନା ଏବଂ ଶଙ୍ଖ‑ପଦ୍ମ ନିଧି‑ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଗୃହ/ସ୍ଥଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦାଁଡି ‘ବାସ୍ତୁ‑ଅପସାରଣ’ ନାମକ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ‘ସାରଙ୍ଗାୟେ’ ମନ୍ତ୍ର ଜପି ଭୂତଶୁଦ୍ଧି କରି ବିଘ୍ନକାରୀ ଉପସ୍ଥିତି ଦୂର କରିବା।

Verse 21

फट् ह्रूनिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रां हः ह्रूं इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रां हः फट् ह्रीमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रां हः फट् इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः पञ्चोद्घातैर् गन्धतन्मात्ररूपं भूमिमण्डलं चतुरस्रञ्च पीतञ्च कठिनं वज्रलाञ्छितम्

(ପାଠଭେଦ:) ‘ଫଟ୍ ହ୍ରୂଂ’—ଏକ ଚିହ୍ନିତ ପୁସ୍ତକରେ; ‘ଓଂ ହ୍ରାଂ ହଃ ହ୍ରୂଂ’—ଅନ୍ୟରେ; ‘ଓଂ ହ୍ରାଂ ହଃ ଫଟ୍ ହ୍ରୀଂ’—ଏକରେ; ‘ଓଂ ହ୍ରାଂ ହଃ ଫଟ୍’—ଅନ୍ୟରେ। (ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର:) ‘ଓଂ ହ୍ରୂଂ ହଃ ଫଟ୍ ହ୍ରୂଂ—ନମଃ, ମୁଁ ଶବ୍ଦ‑ତନ୍ମାତ୍ରାକୁ ଲୟ କରୁଛି।’ ପଞ୍ଚ ‘ଉଦ୍ଘାତ’ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଗନ୍ଧ‑ତନ୍ମାତ୍ରା‑ରୂପ ଭୂମିମଣ୍ଡଳ ଧ୍ୟାନ କର—ପୀତ, ଚତୁରସ୍ର, କଠିନ, ବଜ୍ର‑ଲାଞ୍ଛିତ।

Verse 22

इन्द्राधिदैवतं पादयुग्ममध्यगतं स्मरेत् शुद्धञ्च रसतन्मात्रं प्रविलिप्याथ संहरेत् रसमात्ररूपमात्रे क्रमेणानेन पूजकः

ପୂଜକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଧିଦେବତା ଭାବେ ଦୁଇ ପାଦର ଯୁଗ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରୁ। ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ରସ‑ତନ୍ମାତ୍ରାକୁ ମନସିକ ନ୍ୟାସ/ଲେପନ କରି ପୁନଃ ଲୟ କରୁ। ଏହି କ୍ରମରେ ରସ‑ତନ୍ମାତ୍ରା‑ମାତ୍ରରୁ ରୂପ‑ତନ୍ମାତ୍ରା‑ମାତ୍ରକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।

Verse 23

ॐ ह्रीं हः फट् ह्रूं रसतन्मात्रं संहरामि नमः ॐ ह्रूं हः फट् रूपतन्मात्रं संहरामि नमः ॐ ह्रीं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः ॐ ह्रीं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः जानुनाभिमध्यगतं श्वेतं वै पद्मलाञ्छितं शुक्लवर्णं चार्धचन्द्रं ध्यायेद्वरुणदैवतं

‘ଓଂ ହ୍ରୀଂ ହଃ ଫଟ୍ ହ୍ରୂଂ—ନମଃ, ମୁଁ ରସ‑ତନ୍ମାତ୍ରାକୁ ଲୟ କରୁଛି।’ ‘ଓଂ ହ୍ରୂଂ ହଃ ଫଟ୍—ନମଃ, ମୁଁ ରୂପ‑ତନ୍ମାତ୍ରାକୁ ଲୟ କରୁଛି।’ ‘ଓଂ ହ୍ରୀଂ ହଃ ଫଟ୍ ହ୍ରୂଂ—ନମଃ, ମୁଁ ସ୍ପର୍ଶ‑ତନ୍ମାତ୍ରାକୁ ଲୟ କରୁଛି।’ ‘ଓଂ ହ୍ରୀଂ ହଃ ଫଟ୍ ହ୍ରୂଂ—ନମଃ, ମୁଁ ଶବ୍ଦ‑ତନ୍ମାତ୍ରାକୁ ଲୟ କରୁଛି।’ ତାପରେ ଜାନୁ ଓ ନାଭି ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଶ୍ୱେତ, ପଦ୍ମ‑ଲାଞ୍ଛିତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୁକ୍ଳବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ବରୁଣ‑ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 24

चतुर्भिश् च तदुद्घातैः शुद्धं तद्रसमात्रकं संहरेद्रूपतन्मात्रै रूपमात्रे च संहरेत्

ତାହାର ଚାରି ‘ଉଦ୍ଘାତ’ ଦ୍ୱାରା ସେହି ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ କେବଳ ରସ‑ମାତ୍ର ହୁଏ। ପରେ ତାହାକୁ ରୂପ‑ତନ୍ମାତ୍ରାରେ ଲୟ କରି, ତଦନନ୍ତରେ ରୂପ‑ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଲୟ କର।

Verse 25

ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं रूपतन्मात्रं संहरामि नमः ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः इति त्रिभिस्तदुद्घातैस्त्रिकोणं वह्निमण्डलम् नाभिकण्ठमध्यगतं रक्तं स्वस्तिकलाञ्छितं

“ଓଁ ହ୍ରୂଁ ହଃ ଫଟ୍ ହ୍ରୂଁ— ମୁଁ ରୂପ-ତନ୍ମାତ୍ରାକୁ ଲୟ କରେ; ନମଃ।” “ଓଁ ହ୍ରୂଁ ହଃ ଫଟ୍ ହ୍ରୂଁ— ମୁଁ ସ୍ପର୍ଶ-ତନ୍ମାତ୍ରାକୁ ଲୟ କରେ; ନମଃ।” “ଓଁ ହ୍ରୂଁ ହଃ ଫଟ୍ ହ୍ରୂଁ— ମୁଁ ଶବ୍ଦ-ତନ୍ମାତ୍ରାକୁ ଲୟ କରେ; ନମଃ।” ଏହି ତିନି ଉଦ୍ଘାତରେ ନାଭି ଓ କଣ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱସ୍ତିକ-ଚିହ୍ନିତ ତ୍ରିକୋଣ ଅଗ୍ନି-ମଣ୍ଡଳକୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 26

ध्यात्वानलाधिदैवन्तच्छुद्धं स्पर्शे लयं नयत् , चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रं हः फट् हूमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पद्मासनमध्यगतमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रौं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः ॐ ह्रौं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः कण्ठनासामध्यगतं वृत्तं वै वायुमण्डलम्

ଅଗ୍ନିର ଅଧିଦେବତାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ-ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୟ କର। (ପାଠାନ୍ତର: “ଓଁ ହ୍ରଂ ହଃ ଫଟ୍ ହୂଁ”; ଏବଂ “ପଦ୍ମାସନ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ”।) “ଓଁ ହ୍ରୌଁ ହଃ ଫଟ୍ ହ୍ରୂଁ— ମୁଁ ସ୍ପର୍ଶ-ତନ୍ମାତ୍ରାକୁ ଲୟ କରେ; ନମଃ।” “ଓଁ ହ୍ରୌଁ ହଃ ଫଟ୍ ହ୍ରୂଁ— ମୁଁ ଶବ୍ଦ-ତନ୍ମାତ୍ରାକୁ ଲୟ କରେ; ନମଃ।” କଣ୍ଠ ଓ ନାସା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବୃତ୍ତାକାର ଅଞ୍ଚଳ ହିଁ ବାୟୁ-ମଣ୍ଡଳ।

Verse 27

द्विरुद्घातैर् धूम्रवर्णं ध्यायेच्छुद्धेन्दुलाञ्छितम् स्पर्शमात्रं शब्दमात्रैः संहरेद्ध्यानयोगतः

ଦ୍ୱି-ଉଦ୍ଘାତରେ ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ର-ଚିହ୍ନିତ (ଲକ୍ଷଣ)କୁ ଧ୍ୟାନ କର; ଏବଂ ଧ୍ୟାନ-ଯୋଗରେ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରକୁ ଶବ୍ଦମାତ୍ରରେ ଲୟ କର।

Verse 28

ॐ ह्रौं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः एकोद्घातेन चाकाशं शुद्धस्फटिकसन्निभम् नासापुटशिखान्तस्थमाकाशमुपसंहरेत्

“ଓଁ ହ୍ରୌଁ ହଃ ଫଟ୍ ହ୍ରୂଁ— ମୁଁ ଶବ୍ଦ-ତନ୍ମାତ୍ରାକୁ ଲୟ କରେ; ନମଃ।” ପରେ ଏକ ଉଦ୍ଘାତରେ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ଆକାଶ-ତତ୍ତ୍ୱକୁ, ଯାହା ନାସାପୁଟର ଶିଖରାନ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଉପସଂହାର (ଲୟ) କର।

Verse 29

शोषणाद्यैर् देहशुद्धिं कुर्यादेवम् क्रमात्ततः शुष्कं कलेवरं ध्यायेत् पादाद्यञ्च शिखान्तकम्

‘ଶୋଷଣ’ ଆଦି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଏଭଳି କ୍ରମେ ଦେହ-ଶୁଦ୍ଧି କର। ତାପରେ ଦେହକୁ ଶୁଷ୍କ (ନିର୍ଜଳ) ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରି, ପାଦରୁ ଶିଖା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତନ କର।

Verse 30

यं वीजेन वं वीजेन ज्वालामालासमायुतम् देहं रमित्यनेनैव ब्रह्मरन्ध्राद्विनिर्गतम्

‘ୟଂ’ ଓ ‘ବଂ’ ବୀଜାକ୍ଷରଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ଜ୍ୱାଲାମାଳାସହିତ ଧ୍ୟାନ କରିବ; ଏବଂ ‘ରମ୍’ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣରେ ପ୍ରାଣ/ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ର (ମୁଣ୍ଡ ରନ୍ଧ୍ର) ଦ୍ୱାରା ବାହାରକୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରେ।

Verse 31

विन्दुन्ध्यात्वा चामृतस्य तेन भस्मकलेवरम् सम्प्लावयेल्लमित्यस्मात् देहं सम्पाद्य दिव्यकम्

ଅମୃତସ୍ୱରୂପ ବିନ୍ଦୁକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେହି ଅମୃତଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମସଦୃଶ ଦେହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ଲାବିତ (ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବ୍ୟାପ୍ତ) କରିବ; ପରେ ‘ଲମ୍’ ଅକ୍ଷରରୁ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଗଢ଼ିବ।

Verse 32

न्यासं कृत्वा करे देहे मानसं यागमाचरेत् विष्णुं साङ्गं हृदि पद्मे मानसैः कुसुमादिभिः

ହାତ ଓ ଦେହରେ ନ୍ୟାସ କରି ମାନସ ଯାଗ ଆଚରଣ କରିବ; ହୃଦୟପଦ୍ମରେ ସାଙ୍ଗ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମାନସିକ ପୁଷ୍ପାଦି ଅର୍ପଣଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବ।

Verse 33

मूलमन्त्रेण देवेशम्प्रार्चयेद्भुक्तिमुक्तिदम् स्वागतं देवदेवेश सन्निधौ भव केशव

ମୂଳମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦେବେଶ—ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତିଦାତା—ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ: “ସ୍ୱାଗତଂ ଦେବଦେବେଶ; ସନ୍ନିଧୌ ଭବ, କେଶବ।”

Verse 34

गृहाण मानसीं पूजां यथार्थं परिभाविताम् आधारशक्तिः कूर्माथ पूज्योनन्तो मही ततः

ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପରିଭାବିତ ଏହି ମାନସୀ ପୂଜାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। (ଧ୍ୟାନକ୍ରମରେ) ପ୍ରଥମେ ଆଧାରଶକ୍ତି, ପରେ କୂର୍ମ, ତାପରେ ପୂଜ୍ୟ ଅନନ୍ତ, ଏବଂ ତାହାପରେ ମହୀ (ପୃଥିବୀ)।

Verse 35

मध्येग्न्यादौ च धर्माद्या अधर्मादीन्द्रमुख्यगम् फट् क्रूमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ क्षौं हः फट् क्रूमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ज्वालामालासमप्रभमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः यथास्वमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः धर्मादीनिन्द्रादौ विपरीतकानिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः सत्त्वादि मध्ये पद्मञ्च मायाविद्याख्यतत्त्वके

ମଧ୍ୟରେ—ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି—ଧର୍ମାଦି ଗୁଣମାନଙ୍କର ନ୍ୟାସ କର; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ପ୍ରଧାନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଧର୍ମାଦିକୁ ବିପରୀତ କ୍ରମରେ ସ୍ଥାପନ କର। କିଛି ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ମନ୍ତ୍ରପାଠ “ଫଟ୍ କ୍ରୂଂ” ଓ “ଓଁ କ୍ଷୌଂ ହଃ ଫଟ୍ କ୍ରୂଂ” ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ; କେଉଁଠି “ଜ୍ୱାଲାମାଳାସମ ପ୍ରଭା” ଓ “ଯଥାସ୍ୱ ସ୍ଥାନେ” ମଧ୍ୟ ଯୋଗ। ସତ୍ତ୍ୱାଦି ଗୁଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମାୟା/ବିଦ୍ୟା ନାମକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପଦ୍ମ ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 36

कालतत्त्वञ्च सूर्यादिमण्डलं पक्षिराजकः मध्ये ततश् च वायव्यादीशान्ता गुरुपङ्क्तिकाः

କାଳତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି ଗ୍ରହମଣ୍ଡଳକୁ ସ୍ଥାପନ କର। ମଧ୍ୟରେ ପକ୍ଷିରାଜ ଗରୁଡ; ତାପରେ ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଠାରୁ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁପଙ୍କ୍ତିମାନ।

Verse 37

गणः सरस्वती पूज्या नारदो नलकूवरः गुरुर्गुरुपादुका च परो गुरुश् च पादुका

ଗଣ ପୂଜ୍ୟ; ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟା; ନାରଦ ଓ ନଲକୂବର ମଧ୍ୟ। ଗୁରୁ, ଗୁରୁପାଦୁକା, ପରମଗୁରୁ ଏବଂ (ତାଙ୍କ) ପାଦୁକା—ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 38

पूर्वसिद्धाः परसिद्धाः केशरेषु च शक्तयः लक्ष्मीः सरस्वती प्रीतिः कीर्तिः शान्तिश् च कान्तिका

କେଶର (ପୁଷ୍ପତନ୍ତୁ) ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କର—ପୂର୍ବସିଦ୍ଧା ଓ ପରସିଦ୍ଧା; ଯଥା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ପ୍ରୀତି, କୀର୍ତ୍ତି, ଶାନ୍ତି ଏବଂ କାନ୍ତିକା।

Verse 39

पुष्टिस्तुष्टिर्महेन्द्राद्या मध्ये वाचाहितो हरिः धृतिः श्रीरतिकान्त्याद्या मूलेन स्थापितो ऽच्युतः

ପୁଷ୍ଟି, ତୁଷ୍ଟି ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ରାଦି ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କର; ଏବଂ ବାକ୍/ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ସେଠାରେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର। ଧୃତି, ଶ୍ରୀ, ରତି, କାନ୍ତି ଆଦିକୁ ମୂଳରେ ସ୍ଥାପନ କର; ଏହିପରି ମୂଳମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 40

ॐ अभिमुखो भवेति प्रार्थ्य सन्निहितो भव विन्यस्यार्घ्यादिकं दत्वा गन्धाद्यैर् मूलतो यजेत्

'ଓଁ ଅଭିମୁଖୋ ଭବ' ଏବଂ 'ସନ୍ନିହିତୋ ଭବ' ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ନ୍ୟାସ କରିବେ । ତା’ପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ପ୍ରଦାନ କରି ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ସହ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବେ ।

Verse 41

ॐ भीषय भीषय हृत् शिरस्त्रासय वै पुनः मर्दय मर्दय शिखा अग्न्यादौ शस्त्रतोस्त्रकं

ଓଁ ଭୀଷୟ ଭୀଷୟ (ଭୟଭୀତ କର), ହୃଦୟ ଓ ମସ୍ତକକୁ କମ୍ପିତ କର । ଶିଖାକୁ ମର୍ଦ୍ଦୟ ମର୍ଦ୍ଦୟ (ଦଳି ଦିଅ) । ଅଗ୍ନି ଆଦି କୋଣରେ ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କର ।

Verse 42

रक्ष रक्ष प्रध्वंसय प्रध्वंसय कवचाय नमस्ततः ॐ ह्रूं फट् अस्त्राय नमो मूलवीजेन चाङ्गकं

'ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ' (ରକ୍ଷା କର), 'ପ୍ରଧ୍ୱଂସୟ ପ୍ରଧ୍ୱଂସୟ' (ବିନାଶ କର), କବଚକୁ ନମସ୍କାର । ତା’ପରେ 'ଓଁ ହ୍ରୁଂ ଫଟ୍ ଅସ୍ତ୍ରାୟ ନମଃ' ଏବଂ ମୂଳ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରିବେ ।

Verse 43

पूर्वदक्षाप्यसौम्येषु मूर्त्यावरणमर्चयेत् वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः

ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଭଗବାନଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଆବରଣକୁ ପୂଜା କରିବେ । ବାସୁଦେବ, ସଙ୍କର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ରୂପ ।

Verse 44

अग्न्यादौ श्रीधृतिरतिकान्तयो मूर्तयो हरेः शङ्खचक्रगदापद्ममग्न्यादौ पूर्वकादिकं

ଅଗ୍ନି (ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ) ଆଦି କୋଣରେ ହରିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଶ୍ରୀ, ଧୃତି, ରତି ଓ କାନ୍ତି ଅବସ୍ଥିତ । ଏବଂ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମକୁ ଅଗ୍ନି କୋଣରୁ କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ପୂଜା କରିବେ ।

Verse 45

शार्ङ्गञ्च मुषलं खड्गं वनमालाञ्च तद्वहिः इन्द्राद्याश् च तयानन्तो नैरृत्यां वरुणस्ततः

ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ, ମୁଷଳ, ଖଡ୍ଗ ଓ ବନମାଳାକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବ। ତାହାର ବାହାରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦିକ୍ପାଳ ରହିବେ; ସେହି କ୍ରମେ ନୈଋତ୍ୟେ ଅନନ୍ତ, ତଦନନ୍ତରେ ବରୁଣ ସ୍ଥାପ୍ୟ।

Verse 46

ब्रह्मेन्द्रेशानयोर्मध्ये अस्त्रावरणकं वहिः ऐरावतस्ततश्छागो महिषो वानरो झषः

ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଈଶାନଙ୍କ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅସ୍ତ୍ରାବରଣ (ରକ୍ଷା-ବେଷ୍ଟନ) କରିବ; ତାହାର ବାହାରେ ଐରାବତ, ପରେ ଛାଗ, ମହିଷ, ବାନର ଓ ଝଷ (ମତ୍ସ୍ୟ) ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 47

गणश् च तासु पूज्यो ऽथ इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः रक्ष रक्ष प्रध्वंसय कवचायेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रीमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मृगः शशो ऽथ वृषभः कूर्मो हंसस्ततो वहिः पृश्निगर्भः कुमुदाद्या द्वारपाला द्वयं द्वयं

ତାହାମଧ୍ୟରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ—ଏହା ଙ-ଚିହ୍ନିତ ପାଠ। “ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ, ପ୍ରଧ୍ୱଂସୟ, କବଚାୟ”—ଏହା ମଧ୍ୟ ଙ-ଚିହ୍ନିତ ପାଠ। “ॐ ହ୍ରୀଂ”—ଏହା ଖ-ଚିହ୍ନିତ ପାଠ। ଦ୍ୱାରପାଳ ଭାବେ ଯୁଗଳ-ଯୁଗଳ: ମୃଗ, ଶଶ, ବୃଷଭ, କୂର୍ମ, ହଂସ; ପରେ ବହିଃ; ଏବଂ ପୃଶ୍ନିଗର୍ଭ, କୁମୁଦାଦି—ଦୁଇ ଦୁଇ କରି ସ୍ଥାପ୍ୟ।

Verse 48

पूर्वाद्युत्तरद्वारान्तं हरिं नत्वा बलिं वहिः विष्णुपार्षदेभ्यो नमो बलिपीठे बलिं ददेत्

ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱାରେ ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବଲିକୁ ବାହାରେ ନେବ। “ବିଷ୍ଣୁପାର୍ଷଦେଭ୍ୟୋ ନମଃ” ବୋଲି ବଲିପୀଠରେ ବଲି ଦେବ।

Verse 49

विश्वाय विश्वक्सेनात्मने ईशानके यजेत् देवस्य दक्षिणे हस्ते रक्षासूत्रञ्च बन्धयेत्

‘ବିଶ୍ୱ’ ଏବଂ ‘ବିଶ୍ୱକ୍ସେନାତ୍ମା’ ଭାବେ ଈଶାନକଙ୍କୁ ଯଜନ (ପୂଜନ) କରିବ, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରେ ରକ୍ଷାସୂତ୍ର ବାନ୍ଧିବ।

Verse 50

संवत्सरकृताचार्याः सम्पूर्णफलदायिने पवित्रारोहणायेदं कौतुकं धारय ॐ नमः

ହେ ସଂବତ୍ସର-ନିୟମ ପାଳନକାରୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ! ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳଦାନାର୍ଥେ ପବିତ୍ରାରୋହଣ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଏହି କୌତୁକ (ତାବିଜ) ଧାରଣ କର। ଓଂ ନମଃ।

Verse 51

उपवासादिनियमं कुर्याद्वै देवसन्निधौ उपवासादिनियतो देवं सन्तोषयाम्यहम्

ଦେବଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଉପବାସ ଆଦି ନିୟମ କରିବା ଉଚିତ। ଉପବାସ ଆଦି ବ୍ରତରେ ନିୟତ ହୋଇ ମୁଁ ଦେବଙ୍କୁ ସନ୍ତୋଷ କରାଏ।

Verse 52

कामक्रोधादयः सर्वे मा मे तिष्ठन्तु सर्वथा अद्यप्रभृति देवेश यावद्वैशेषिकं दिनम्

ହେ ଦେବେଶ! ଆଜିଠାରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାମ, କ୍ରୋଧ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦୋଷ ମୋ ଭିତରେ କେବେ ବି ରହୁ ନାହିଁ।

Verse 53

यजमानो ह्य् अशक्तश्चेत् कुर्यान्नक्तादिकं व्रती हुत्वा विसर्जयेत् स्तुत्वा श्रीकरन्नित्यपूजनम् ॐ ह्रीं श्रीं श्रीधराय त्रैलोक्यमोहनाय नमः

ଯଜମାନ ଯଦି ଅଶକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ବ୍ରତୀ ନକ୍ତାଦି (ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ ଇତ୍ୟାଦି) ନିୟମ କରୁ। ହୋମ କରି, ସ୍ତୁତି କରି, ବିସର୍ଜନ କରୁ ଏବଂ ଶ୍ରୀଦାୟକ ନିତ୍ୟପୂଜା କରୁ। (ମନ୍ତ୍ର:) ଓଂ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଧରାୟ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟମୋହନାୟ ନମଃ।