Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Agneya-vidya, Shloka 11

Sargaviṣayaka-varṇana — The Topics of Primary Creation

Sarga

पौर्णमासश् च सम्भूत्यां मरीचेरभवत् सुतः स्मृत्यामङ्गिरसः पुत्राः सिनीवाली कुहूस् तथा

paurṇamāsaś ca sambhūtyāṃ marīcerabhavat sutaḥ smṛtyāmaṅgirasaḥ putrāḥ sinīvālī kuhūs tathā

ସମ୍ଭୂତିଠାରୁ ମରୀଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ସ୍ମୃତିଠାରୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ସିନୀବାଳୀ ଓ କୁହୂ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

paurṇamāsaḥPaurṇamāsa
paurṇamāsaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpaurṇamāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
sambhūtyāmin Sambhūti
sambhūtyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootsambhūti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
marīceḥof Marīci
marīceḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootmarīci (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
abhavatbecame/was
abhavat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद
sutaḥson
sutaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsuta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
smṛtyāmin Smṛti
smṛtyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootsmṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
aṅgirasaḥof Aṅgiras
aṅgirasaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootaṅgiras (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
putrāḥsons
putrāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
sinīvālīSinīvālī
sinīvālī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsinīvālī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
kuhūḥKuhū
kuhūḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkuhū (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
tathālikewise
tathā:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), तथाऽपि/तथा = likewise/also

Lord Agni (narrating Purāṇic lineages to Vasiṣṭha in the Agni Purāṇa’s discourse frame)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes: पौर्णमासश् → पौर्णमासः + च; मरीचेरभवत् → मरीचेः + अभवत्; स्मृत्यामङ्गिरसः → स्मृत्याम् + अङ्गिरसः; कुहूस् → कुहूः (visarga sandhi before sibilant in recitation).

P
Paurṇamāsa
S
Sambhūti
M
Marīci
S
Smṛti
A
Aṅgiras
S
Sinīvālī
K
Kuhū

FAQs

It encodes ritual-calendar theology by identifying Paurṇamāsa (full-moon/paurṇamāsa context) and the tithi-linked figures Sinīvālī and Kuhū within Prajāpati lineages—useful for mapping Vedic observances to their presiding deities/personifications.

By cataloguing progeny tied to lunar phases and rites, it functions like a reference index connecting cosmology, genealogy, and ritual timekeeping—one of the Agni Purāṇa’s hallmark encyclopedic methods.

Remembering and reciting such lineage-and-deity mappings is traditionally treated as purifying (smṛti/anuśravaṇa of sacred genealogies) and as aligning one’s ritual awareness with cosmic order (ṛta) expressed through lunar observances.