Adhyaya 19

Verse 1

इत्य् आदिमाहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम अष्टादशो ऽध्यायः अथोनविंशतितमो ऽध्यायः कश्यपवंशवर्णनम् अग्निर् उवाच कश्यपस्य वेदे सर्गमदित्यादिषु हे मुने चाक्षुषे तुषिता देवास्ते ऽदित्यां कश्यपात्पुनः

ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣରେ ‘ଜଗତ୍ସର୍ଗବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ‘କଶ୍ୟପବଂଶବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଊନବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ହେ ମୁନି, କଶ୍ୟପଙ୍କ ସର୍ଗବର୍ଣ୍ଣନରେ, ଆଦିତ୍ୟାଦି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ତୁଷିତ ନାମକ ଦେବମାନେ ପୁନର୍ବାର ଅଦିତିରୁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 2

आसन् विष्णुश् च शक्रश् च त्वष्टा धाता तथार्यमा पूषा विवस्वान् सविता मित्रोथ वरुणो भगः

ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ତଥା ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଧାତା ଏବଂ ଆର୍ୟମା ମଧ୍ୟ। ପୂଷନ, ବିବସ୍ୱାନ, ସବିତୃ, ମିତ୍ର, ଏବଂ ଵରୁଣ ଓ ଭଗ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 3

अंशुश् च द्वादशादित्या आसन् वैवस्वतेन्तरे अरिष्टनेमिपत्रीनामपत्यानीह षोडश

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଂଶୁ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଥିଲେ; ଏଠାରେ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ସଂଖ୍ୟା ଷୋଳହ।

Verse 4

बहुपुत्रस्थ विदुषश् चतस्रो विद्युतः सुताः प्रत्यङ्गिरजाः श्रेष्ठाः कृशाश्वस्य सुरायुधाः

ବହୁପୁତ୍ରରୁ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଚାରି ପୁତ୍ର ‘ବିଦ୍ୟୁତ୍’—ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗିରାଜ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୃଶାଶ୍ୱ ବଂଶୀୟ, ଦିବ୍ୟ ଆୟୁଧଧାରୀ।

Verse 5

उदयास्तमने सूर्ये तद्वदेते युगे युगे हिरण्यकशिपुर्दित्यां हिरण्याक्षश् च कश्यपात्

ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ନିୟମିତ, ସେପରି ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଦିତିରୁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।

Verse 6

सप्तम इति ख ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्मृता इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सिंहिका चाभवत् कन्या विप्रचित्तेः परिग्रहः राहुप्रभृतयस्तस्यां सैंहिकेया इति श्रुताः

ସିଂହିକା ନାମକ କନ୍ୟା ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ପରିଗ୍ରହ (ପତ୍ନୀ) ହେଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ରାହୁ ଆଦି ଜନ୍ମିଲେ; ସେମାନେ ପରମ୍ପରାରେ ‘ସୈଂହିକେୟ’—ସିଂହିକାଙ୍କ ବଂଶଜ—ବୋଲି ଶ୍ରୁତ।

Verse 7

हिरण्यकशिपोः पुत्राश् चत्वारः प्रथितौजसः अनुह्रादश् च ह्रादश् च प्रह्रादश्चातिवैष्णवः

ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଚାରି ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ଅନୁହ୍ରାଦ, ହ୍ରାଦ ଏବଂ ପ୍ରହ୍ରାଦ; ପ୍ରହ୍ରାଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ଭକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 8

संह्रादश् च चतुर्थोभूत् ह्रादपुत्रो ह्रदस् तथा ह्रदस्य पुत्र आयुष्मान् शिबिर्वास्कल एव च

ସଂହ୍ରାଦ ଚତୁର୍ଥ ଥିଲେ। ହ୍ରାଦରୁ ହ୍ରଦ ଜନ୍ମିଲେ; ହ୍ରଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଆୟୁଷ୍ମାନ୍, ଶିବି ଓ ବାସ୍କଲ।

Verse 9

विरोवनस्तु प्राह्रादिर्बलिर्जज्ञे विरोचनात् बलेः पुत्रशतं त्वासीद्वाणश्रेष्ठं महामुने

ବିରୋବନ ପ୍ରହ୍ରାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ଏବଂ ବିରୋଚନରୁ ବଲି ଜନ୍ମିଲେ। ହେ ମହାମୁନି, ବଲିଙ୍କର ଶତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।

Verse 10

पुराकल्पे हि बाणेन प्रसाद्योमापतिं वरः पार्श्वतो विहरिष्यामीत्येवम् प्राप्तश् च ईश्वरात्

ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ବାଣ ଉମାପତି (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ବର ପାଇଲେ—“ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିହାର କରିବି।”

Verse 11

हिरण्याक्षसुताः पञ्च शम्बरः शकुनिस्त्विति द्विमूर्धा शङ्कुरार्यश् च शतमासन् दनोः सुताः

ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର—ଶମ୍ବର, ଶକୁନି, ଦ୍ୱିମୂର୍ଧା, ଶଙ୍କୁ ଓ ଆର୍ୟ; ଏବଂ ଦନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶତଜନ ଥିଲେ।

Verse 12

स्वर्भानोस्तु प्रभा कन्या पुलोम्नस्तु शची स्मृता उपदानवी हयशिरा शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी

ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ପ୍ରଭା ବୋଲି କଥିତ; ପୁଲୋମନଙ୍କ କନ୍ୟା ଶଚୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହା ସହ ଉପଦାନବୀ, ହୟଶିରା, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଓ ବାର୍ଷପର୍ବଣୀ ନାମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 13

पुलोमा कालका चैव वैश्वानरसुते उभे कश्यपस्य तु भार्ये द्वे तयोः पुत्राश् च कोटयः

ପୁଲୋମା ଓ କାଳକା—ଉଭୟେ ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କ କନ୍ୟା—କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ କୋଟିସଂଖ୍ୟକ ଥିଲେ।

Verse 14

प्रह्रादस्य चतुष्कोट्यो निवातकवचाः कुले ताम्रायाः षट् सुताः स्युश् च काकी श्वेनी च भास्यपि

ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ବଂଶରେ ନିବାତକବଚମାନେ ଚାରି କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ ଥିଲେ। ତାମ୍ରାଙ୍କ ଛଅ ପୁତ୍ର—କାକୀ, ଶ୍ୱେନୀ ଓ ଭାସୀ ମଧ୍ୟ—ଥିଲେ।

Verse 15

गृध्रिका शुचि सुग्रीवा ताभ्यः काकादयो ऽभवन् अरः शकुनिस्त्वतीति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शक्निस्त्वथेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्विमूर्धा शम्बराद्याश् च इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गृध्रिका च शुचिग्रीवो इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गृध्रिकाशुचिसुग्रीवो इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अश्वाश्चोष्ट्राश् च ताम्राया अरुणो गरुडस् तथा

ଗୃଧ୍ରିକା, ଶୁଚି ଓ ସୁଗ୍ରୀବାଙ୍କ ଠାରୁ କାଉଆ ଆଦି ପକ୍ଷୀମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ଅନ୍ୟ ପାଠରେ ‘ଅର’ ଓ ‘ଶକୁନି’ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ତାମ୍ରାଙ୍କ ଠାରୁ ଘୋଡ଼ା ଓ ଉଠ, ଏବଂ ଅରୁଣ ଓ ଗରୁଡ଼ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 16

विनतायाः सहस्रन्तु सर्पाश् च सुरसाभवाः काद्रवेयाः सहस्रन्तु शेषवासुकितक्षकाः

ବିନତାଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ସହସ୍ର ସର୍ପ ଜନ୍ମିଲେ, ସୁରସାଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ସହସ୍ର। କଦ୍ରୁଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ସହସ୍ର ସର୍ପ ଜନ୍ମିଲେ—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶେଷ, ବାସୁକି ଓ ତକ୍ଷକ ଥିଲେ।

Verse 17

दंष्ट्रिणः क्रोधवशजा धरोत्थाः पक्षिणो जले सुरभ्यां गोमहिष्यादि इरोत्पन्नास्तृणादयः

ଦଂଷ୍ଟ୍ରଧାରୀ ପ୍ରାଣୀ କ୍ରୋଧବଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଧରୋତ୍ଥ ଭୂମିଜାତ ହୋଇ ସ୍ଥଳଚର; ପକ୍ଷୀ ଜଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସୁରଭୀରୁ ଗୋ, ମହିଷ ଆଦି ଜନ୍ମେ; ଏବଂ ଈରା (କ୍ଷୀର)ରୁ ତୃଣାଦି ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 18

स्वसायां यक्षरक्षांसि मुनेरश्वरसोभवन् अरिष्टायान्तु गन्धर्वाः कश्यपाद्धि स्थिरञ्चरं

ସ୍ୱାସାରୁ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମିଲେ; ମୁନିଙ୍କ ଅଶ୍ୱରସାରୁ ଅନ୍ୟ ଜୀବଗଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଅରିଷ୍ଟାରୁ ଗନ୍ଧର୍ବ ଜନ୍ମିଲେ। ନିଶ୍ଚୟ କଶ୍ୟପରୁ ହିଁ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ନିଷ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 19

एषां पुत्रादयो ऽसङ्ख्या देवैर् वै दानवा जिताः दितिर्विनष्टपुत्रा वै तोषयामास कश्यपं

ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଆଦି ସନ୍ତାନ ଅସଂଖ୍ୟ ଥିଲେ; ତଥାପି ଦାନବମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ। ପୁତ୍ରହାରା ଦିତି ତେବେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

Verse 20

पुत्रमिन्द्रप्रहर्तारमिच्छती प्राप कश्यपात् पादाप्रक्षालनात् सुप्ता तस्या गर्भं जघान ह

ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ପ୍ରହାର କରିବା ପୁତ୍ର ଇଚ୍ଛା କରି ସେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ (ତାଙ୍କ) ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନରୁ ସେ ଶୁଇପଡ଼ିଲେ, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ନଶ୍ଟ କଲା।

Verse 21

छिद्रमन्विष्य चेन्द्रस्तु ते देवा मरुतो ऽभवन् शक्रस्यैकोनपञ्चाशत्सहाया दीप्ततेजसः

କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଛିଦ୍ର (ଦୁର୍ବଳତା) ଖୋଜି ସେହି ଦେବମାନଙ୍କୁ ମରୁତ୍ କରିଦେଲା—ଶକ୍ରଙ୍କ ଉନପଞ୍ଚାଶ ଦୀପ୍ତତେଜସ୍ବୀ ସହାୟ।

Verse 22

एतत्सर्वं हरिर्ब्रह्मा अभिषिच्य पृथुं नृपं ददौ क्रमेण राज्यानि अन्येषामधिपो हरिः

ଏସବୁ କରି ହରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ; ପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ, ଏବଂ ହରି ହିଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଧିପତି ରହିଲେ।

Verse 23

द्विजौषधीनां चन्द्रश् च अपान्तु वरुणो नृपः राज्ञां वैश्रवणो राजा सूर्याणां विष्णोरीश्वरः

ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ଔଷଧୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଧିପତି; ଜଳମାନଙ୍କ ଉପରେ ରାଜା ବରୁଣ। ରାଜାମାନଙ୍କ ଉପରେ ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ଶାସନ କରନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 24

वसूनां पावको राजा मरुतां वासवः प्रभुः प्रजापतीनां दक्षो ऽथ प्रह्लादो दानवाधिपः

ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ରାଜା; ମରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରଭୁ; ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ; ଏବଂ ଦାନବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ପ୍ରହ୍ଲାଦ।

Verse 25

पितॄणां च यमो राजा भूतादीनां हरः प्रभुः हिमवांश् चैव शैलानां नदीनां सागरः प्रभुः

ପିତୃମାନଙ୍କ ରାଜା ଯମ; ଭୂତାଦି ସତ୍ତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ହର (ଶିବ)। ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିମବାନ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ନଦୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ସାଗର।

Verse 26

धरण्या इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कश्यपादि परस्परमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः देवैर् दाइत्याः पराजिता इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः भूतानाञ्च हर इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः गान्धर्वाणां चित्ररथो नागानामथ वासुकिः सर्पाणां तक्षको राजा गरुडः पक्षिणामथ

ଗାନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିତ୍ରରଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସୁକି। ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ତକ୍ଷକ; ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗରୁଡ ପ୍ରଭୁ।

Verse 27

ऐरावतो गजेन्द्राणां गोवृषोथ गवामपि मृगणामथ शार्दूलः प्लक्षो वनस्पतीश्वरः

ଗଜେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଐରାବତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଗୋବଂଶରେ ବୃଷଭ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ଲକ୍ଷ ବନସ୍ପତିର ଅଧିପତି କୁହାଯାଏ।

Verse 28

उच्चैःश्रवास् तथाश्वानां सुधन्वा पूर्वपालकः दक्षिणस्यां शङ्खपदः केतुमान् पालको जले हिरण्यरोमकः सौम्ये प्रतिसर्गोयमीरितः

ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା; ପୂର୍ବଦିଗର ପାଳକ ସୁଧନ୍ୱା; ଦକ୍ଷିଣଦିଗରେ ଶଙ୍ଖପଦ; ଜଳରେ କେତୁମାନ୍ ପାଳକ; ଏବଂ ସୌମ୍ୟ ଅର୍ଥାତ୍ ଉତ୍ତରଦିଗରେ ହିରଣ୍ୟରୋମକ—ଏହିପରି ପ୍ରତିସର୍ଗର ବିବରଣୀ କୁହାଗଲା।