
Madhukāṣṭha-pratimāyām arcā-sthāpanavidhiḥ
Ritual-Manual
ဤအধ্যာယသည် သင်ကြားရေးဆန်သော ဆွေးနွေးပုံစံဖြစ်သည်။ ပෘထိဝီ (ဝဆုန္ဓရာ) သန့်ရှင်းရာကွင်းများနှင့် ထိုနေရာများ၏ ကర్మပွဲများ၏ အထူးအကျိုးကို ကြားပြီး “က்ஷೇತ್ರ-ရှက္တိ” အား အံ့ဩကာ၊ ဗိဿဏုသည် သစ်သား၊ ကျောက်၊ မြေညှိ၊ ကြေးနီ၊ ခေါင်းလောင်းသတ္တု၊ ငွေ၊ ရွှေ၊ “သွား-ရတနာ” အထိနှင့် နံရံ/မြေပြင်ပေါ် တပ်ဆင်သည့် အထောက်အထားမျိုးစုံတွင် မည်သို့ တည်ရှိ၍ ပရတိဋ္ဌာဖြင့် တည်ထောင်နိုင်သနည်း၊ ထို့ပြင် ဘြဟ္မစာရီက မည်သို့ ချဉ်းကပ်ပူဇော်နိုင်သနည်းဟု လျှို့ဝှက်မေးမြန်းသည်။ ဝရာဟာက မဓူကာသစ်သား ပရတိမာ တပ်ဆင်-အဘိသေက အစီအစဉ်ကို လက်တွေ့ညွှန်ကြားသည်—မှန်ကန်သော လက္ခဏာများပါသော ရုပ်တုကို အမိန့်ပေးလုပ်စေခြင်း၊ သန့်စင်ခြင်းနှင့် တရားဝင် ပရတိဋ္ဌာပြုခြင်း၊ သတ်မှတ်ထားသော အနံ့သာနှင့် လိမ်းဆေးများ ပူဇော်ခြင်း၊ ပရာဏာယာမ ပြုခြင်း၊ တပ်ဆင်မန္တရားများ ရွတ်ဆိုခြင်း၊ မျက်စိအာရုံနှင့် စိတ်ခံစားမှုကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ ပရဒက္ခိဏာ လှည့်ခြင်း၊ မီးအိမ်ထွန်းခြင်းနှင့် စုဝေးလာသော ဘာဂဝတများကို ဂုဏ်ပြုခြင်း။ မှန်ကန်သော ပွဲနည်းသည် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ခြင်းနှင့် ကမ္ဘာပေါ်၌ ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းရန် နည်းလမ်းဟု ဆိုထားသည်။
Verse 1
अथ मधुकाष्ठप्रतिमायामर्चास्थापनम् ॥ सूत उवाच ॥ एवं श्रुत्वा परं स्थानं सा मही संहितव्रता ॥ सर्वक्षेत्रविभागेषु यश्च वै परमो विधिः ॥
ယခု မဓုကာဋ္ဌ သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်သော ရုပ်တု၌ အာရ္ချာ (ပူဇော်ရေး) တည်ထောင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ စူတက ပြောသည်—ဤသို့ အမြင့်ဆုံးသော နေရာ (ပရမဓာမ) နှင့် သန့်ရှင်းရာ က္ෂೇತ್ರများ၏ ခွဲခြားမှုအနှံ့ အကျုံးဝင်သော အမြတ်ဆုံး ဝိဓိကို ကြားသိပြီးနောက်၊ ဝရတ၌ တည်ကြည်သော မဟီ (မြေမိခင်) သည် ဆွေးနွေးပွဲကို ဆက်လက်ပြောကြား하였다။
Verse 2
संश्रुत्य विस्मयाविष्टा प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥ धरण्युवाच ॥ अहो क्षेत्रप्रभावो वै यस्त्वया समुदाहृतः ॥
ဤသို့ ကြားသိပြီးနောက် အံ့ဩမှုဖြင့် လွှမ်းမိုးနေသော ဝသုန္ဓရာက ပြန်လည်ဖြေကြား하였다။ ဓရဏီက ဆိုသည်—“အဟော! သန့်ရှင်းရာ က္ෂೇತ್ರတို့၏ အာနုဘော်ကို သင် ကြေညာခဲ့သည်မှာ အလွန်ကြီးမြတ်လှ၏။”
Verse 3
यं श्रुत्वा देवतत्त्वेन जातास्मि विगतज्वरा ॥ एकं मे परमं गुह्यं यन्नित्यं हृदि वर्त्तते ॥
ထိုအကြောင်းကို ကြားသိပြီးနောက် ငါသည် ဒေဝတတ္တဝ (ဘုရားသဘောတရား) ကို နားလည်သဘောပေါက်ရာ၌ တည်ငြိမ်လာပြီး အဖျားပူလည်း ပျောက်ကင်းသွား하였다။ သို့သော် ငါ့အတွင်း၌ အမြင့်ဆုံး လျှို့ဝှက်ချက်တစ်ခု ကျန်ရှိနေသေးပြီး၊ အမြဲတမ်း နှလုံးသားထဲတွင် တည်ရှိနေသည်။
Verse 4
मम प्रीत्यर्थमखिलं तद्विष्णो वक्तुमर्हसि ॥ कथं तिष्ठसि काष्ठेषु शैलमृन्मयजेषु च ॥
ငါ့စိတ်ကျေနပ်မှုအတွက်၊ အို ဗိဿဏု၊ ထိုအရာအားလုံးကို မိန့်ကြားရှင်းလင်းပေးရန် သင့်တော်ပါသည်။ သင်သည် သစ်သားရုပ်တုများ၌လည်းကောင်း၊ ကျောက်၊ မြေညှိ (မဏ္ဍ) နှင့် အခြား မြေဓာတ်ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်သော ရုပ်တုများ၌လည်းကောင်း မည်သို့ အဓိဋ္ဌာန်တည်ရှိပါသနည်း။
Verse 5
ताम्रे कांस्ये च रौप्ये च तिष्ठसि स्थापितः कथम् ॥ सौवर्णेषु च सर्वेषु तिष्ठसि स्थापितः कथम् ॥
ကြေးနီ၊ ကြေးဝါ (ကံသ) နှင့် ငွေတို့တွင် တည်ထောင်ထားသောအခါ သင်သည် မည်သို့ အဓိဋ္ဌာန်တည်ရှိပါသနည်း။ ထို့ပြင် ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်သော ရုပ်ပုံအမျိုးမျိုးအားလုံးတွင် တည်ထောင်ထားသောအခါ သင်သည် မည်သို့ အဓိဋ္ဌာန်တည်ရှိပါသနည်း။
Verse 6
ब्रह्मचारी समासाद्य कथं तिष्ठसि माधव ॥ दन्तरत्ने समासाद्य कथं सन्तिष्ठते भवान्
ဗြဟ္မစာရီ (သန့်ရှင်းစွာ သီလထိန်းသင်တန်းသား) အဖြစ် သင့်ထံ ချဉ်းကပ်လာပြီး၊ ဟေ မာဓဝ၊ သင်သည် မည်သို့ တည်နေသနည်း။ ထို့ပြင် ရတနာကဲ့သို့သော ဆင်စွယ်ကို ချဉ်းကပ်လျှင် သင်၏ တည်ရှိမှုသည် မည်သို့ တည်မြဲလာသနည်း။
Verse 7
कथं तिष्ठसि वा सव्ये भित्तिसंस्थो जनार्दनः ॥ भूमिसंस्थो महाभाग विधिदृष्टेन कर्मणा
ဟေ ဇနာရ္ဒန၊ နံရံပေါ်တွင် တည်ထောင်ထားသော် ဘယ်ဘက်၌ သင်သည် မည်သို့ တည်နေသနည်း။ ဟေ မဟာဘဂ္ဂ၊ မြေပြင်ပေါ်တွင် တည်ထောင်ထားသော် စည်းကမ်းတော်တည့်သည့် ကర్మအရ သင်သည် မည်သို့ တည်နေသနည်း။
Verse 8
एवं धरावचः श्रुत्वा प्रत्युवाचादिसूकरः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ प्रतिमा यस्य कर्तव्या तदानिय वसुन्धरे
ဓရာ (မြေမိခင်) ၏ စကားများကို ကြားပြီးနောက် အာဒိ-ဝက်ကြီးသည် ပြန်လည်ဖြေကြား하였다။ သရီဝရာဟာ မိန့်တော်မူသည်– “ရုပ်တုကို ပြုလုပ်ရမည့်သူအတွက်ဆိုလျှင်၊ ဟေ ဝစុន္ဓရာ၊ ထိုသူကို ထိုခဏ ရှေ့သို့ ခေါ်လာလော့။”
Verse 9
प्रतिमां कारयेच्चैव लक्षणोक्तां वसुन्धरे ॥ अर्चाशुद्धिं ततः कृत्वा प्रतिष्ठाप्य विधानतः
ဟေ ဝစុន္ဓရာ၊ သတ်မှတ်ထားသော လက္ခဏာများအတိုင်း ရုပ်တုကို ပြုလုပ်စေသင့်သည်။ ထို့နောက် အာရ္ချာ (ပူဇော်ဝတ္ထု) ကို သန့်စင်ပွဲ ပြုလုပ်ပြီး၊ ဗိဓာန်အတိုင်း တည်ထောင် (ပရတိဋ္ဌာ) လုပ်သင့်သည်။
Verse 10
कृत्वा तत्प्रतिमां चैव प्रतिष्ठाविधिनार्च्चयेत् ॥ तांस्तु दद्यात्तु गन्धान्श्च ये मया समुदाहृताः
ထိုရုပ်တုကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် ပရတိဋ္ဌာ-ဗိဓိအတိုင်း ပူဇော်အာရ္ချနာ ပြုလုပ်သင့်သည်။ ထို့ပြင် ငါက ဖော်ပြထားသော အနံ့သာများကိုလည်း ပူဇော်ဆက်ကပ်သင့်သည်။
Verse 11
कर्पूरं कुङ्कुमं चैव त्वचं चागुरुमेव च ॥ रसं च चन्दनं चैव सिल्हकोशीरकं तथा
ကာဖူးနှင့် ကုင်ကူမ (ဇာဖရန်)၊ မွှေးသောအခေါက်နှင့် အဂရု (အလှူမွှေးသစ်) တို့လည်းကောင်း၊ မွှေးရနံ့အနှစ်နှင့် စန္ဒန်သစ်လည်းကောင်း၊ ထို့အပြင် စိလ္ဟက နှင့် ဥရှီရ (ဗက်တီဗာ) တို့ပါ။
Verse 12
एतैर्विलेपनं दद्यादर्चितस्तु विचक्षणः ॥ स्वस्तिकं वर्द्धमानं च श्रीवत्सं कौस्तुभं तथा
ဤအရာတို့ဖြင့် ပူဇော်မှုကို ပြီးစီးပြီးသော ဉာဏ်ရှိသော ဘုရားဝတ်ပြုသူသည် လိမ်းသုတ်မွှေး (ဝိလေပန) ကို ဆက်ကပ်ရမည်။ ထို့ပြင် စွဝတ္စတိက၊ ဝဍ္ဍမာန သင်္ကေတ၊ ရှရီဝတ္စ နှင့် ကောස්တုဘ သင်္ကေတတို့ကိုလည်း အမှတ်တံဆိပ်/ရေးဆွဲရမည်။
Verse 13
विधानपूर्वकं चैव मङ्गल्यं चैव पायसम् ॥ वर्तिस्तिलफलं चैव कर्मण्यानि न संशयः
ထို့ပြင် စည်းကမ်းနည်းလမ်းအတိုင်း မင်္ဂလာပစ္စည်းများနှင့် ပာယသ (နို့ဆန်) ကို ဆက်ကပ်ရမည်။ မီးတိုင်အတွက် ဝတ်တိ (မီးချောင်း) နှင့် တီလဖလ (နှမ်းအလှူ) တို့လည်း—ဤတို့သည် အခမ်းအနားကర్మများဖြစ်သည်၊ သံသယမရှိ။
Verse 14
एवं सर्वं ततो दद्यात्पूजायां विहितं शुभम् ॥ कर्मणा विधिदृष्टेन शुद्धो भागवतः शुचिः
ဤသို့ပင် ပူဇာတွင် သတ်မှတ်ထားသော ကောင်းမြတ်မင်္ဂလာပစ္စည်းအားလုံးကို ထို့နောက် ဆက်ကပ်ရမည်။ စည်းကမ်းနည်းလမ်းအတိုင်း ခွင့်ပြုထားသော ကర్మဖြင့် ဘဂဝန်၏ ဘာဂဝတဘက်တသည် သန့်စင်လာသည်—သန့်ရှင်း၍ စည်းကမ်းရှိသူဖြစ်သည်။
Verse 15
प्राणायामं ततः कृत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ योऽसौ भवान्तिष्ठते च सर्वयोगप्रधानतः
ထို့နောက် ပရာဏာယာမ (အသက်ရှုထိန်းညှိခြင်း) ကို ပြုလုပ်ပြီး ဤမန္တရကို ရွတ်ဆိုရမည်– ‘ဤနေရာ၌ တည်ရှိနေသော သင်သည် အမှန်တကယ်ပင် ယောဂအလေ့အကျင့်အားလုံးအနက် အဓိကတရားအဖြစ်…’
Verse 16
ससम्भ्रमं लोके सुप्रतीतस्तिष्ठ काष्ठे स त्वं भुवि ॥ एवं संस्थापनं कृत्वा काष्ठस्य प्रतिमासु च
ရိုသေသဒ္ဓါဖြင့် အလျင်အမြန်ဆိုသည်— ‘လောက၌ ထင်ရှားစွာ ပေါ်ထွန်း၍ တည်မြဲပါစေ; သင်သည် မြေပြင်ပေါ်၌ ဤသစ်သားအတွင်း၌ပင် နေထိုင်တည်မြဲပါစေ’။ ဤသို့ စတပ်ပန (တည်ထောင်) ကရိယာကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် သစ်သားပုံတော်များအတွက်လည်း ထိုနည်းတူ ဆောင်ရွက်ရသည်။
Verse 17
पुनः प्रदक्षिणीकृत्य शुद्धैर्भागवतैः सह ॥ प्रज्वाल्य दीपं तत्रैव चार्चायाः सम्मुखं स्थितः
ထို့နောက် သန့်ရှင်းသော ဘာဂဝတ ဘက္တများနှင့်အတူ ထပ်မံ ပရဒက္ခိဏာ (ဝိုင်းလှည့်) ပြု၍ ထိုနေရာ၌ပင် မီးအိမ်ကို ထွန်းညှိကာ အာರ್ಚာ (ပုံတော်) ၏ မျက်နှာမူဘက်တွင် ရပ်တည်သည်။
Verse 18
नोर्ध्वं न तिर्यगीक्षेत कामक्रोधविवर्जितः ॥ नमो नारायणायेति इमं मन्त्रमुदीरयेत्
ကာမနှင့် က্ৰောဓကို ပယ်ရှားထား၍ အပေါ်သို့လည်း မကြည့်၊ ဘေးသို့လည်း မလှည့်ကြည့်; ‘နမော နာရာယဏာယ’ ဟူသော မန္တရကို ရွတ်ဆိုရမည်။
Verse 19
मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजनप्रवीर गतिः प्रभुस्त्वं वससि ह्यमोघ ॥ अनेन मन्त्रेण च लोकनाथ संस्थापितस्तिष्ठ च वासुदेव
မန္တရ: ‘အရှင်ဘုရား၊ သင်သည် လူအပေါင်းတို့အတွင်း အထူးမြတ်သော သူရဲကောင်း; သင်သည် အားကိုးရာ (ဂတိ) နှင့် အရှင်; သင်သည် ဤနေရာ၌ မအောင်မမြင်မဖြစ်သော အမိုဃ အဖြစ် နေထိုင်တော်မူ၏။ ဤမန္တရဖြင့်၊ လောကနာထ အရှင်၊ စတပ်ပနပြု၍ ဤနေရာ၌ တည်မြဲပါ—ဝါစုဒေဝ’။
Verse 20
सर्वामेवं ततः कृत्वा मम संस्थापनक्रियाम् ॥ पूज्या भागवताः सर्वे ये तत्र समुपागताः
ဤသို့ အားလုံးကို ပြုလုပ်ပြီး—ငါ၏ စတပ်ပနကရိယာ (တည်ထောင်ပူဇာ) ကို ပြီးစီးစေပြီးနောက်—ထိုနေရာသို့ စုဝေးလာသော ဘာဂဝတ ဘက္တအားလုံးကို ပူဇာထိုက်သူများအဖြစ် ဂုဏ်ပြုရမည်။
Verse 21
गन्धमाल्यैरर्चयित्वा उपलेपैश्च भोजनैः ॥ कुर्यात्संस्करणं तेषां विधिदृष्टेन कर्मणा
နံ့သာနှင့် ပန်းကုံးတို့ဖြင့် ပူဇော်ပြီး၊ လိမ်းအုပ်သန့်စင်ရာနှင့် အာဟာရပူဇော်သကာတို့ဖြင့်လည်း ပြုလုပ်ကာ၊ နည်းလမ်းအရ သတ်မှတ်ထားသော ကမ္မအတိုင်း ထိုတို့၏ သံස්ကာရနှင့် သင့်လျော်သော ဂုဏ်ပြုစောင့်ရှောက်မှုကို ဆောင်ရွက်ရမည်။
Verse 22
एतत्कर्मविधानने मधुकाष्ठस्य सुन्दरी ॥ धर्मसंस्थापनार्थाय एतत्ते कथितं मया
အလှတရားရှိသူမ၊ မဓုကသစ်နှင့် သက်ဆိုင်သော ဤကမ္မနည်းလမ်းအတိုင်း၊ ဓမ္မကို တည်ထောင်ရန်အတွက် ဤအကြောင်းကို ငါသည် သင်အား ပြောကြားခဲ့သည်။
Verse 23
यस्त्वनेन विधानने अर्च्चां काष्ठस्य स्थापयेत् ॥ स न गच्छति संसारं मम लोकं च गच्छति
သို့သော် ဤသတ်မှတ်နည်းလမ်းအတိုင်း သစ်သားဖြင့် အရ္ဍ္ဓာ (ရုပ်တု) ကို တည်ထောင်သူသည် သံသရာ (မွေးသေပြန်လည်) သို့ မသွားတော့ဘဲ ငါ၏ လောကသို့ ရောက်ရှိမည်။
Verse 24
ततः सम्पूजयेद्देवि संसारभवमुक्तये ॥ तत्र काष्ठेषु मधुकमानिय च वसुन्धरे
ထို့နောက်၊ ဟေ ဒေဝီ၊ သံသရာဘဝမှ လွတ်မြောက်ရန်အတွက် အပြည့်အဝ ပူဇော်ရမည်။ ထိုနေရာ၌လည်း၊ ဟေ ဝသုန္ဓရာ (မြေမိခင်) သစ်တုံးအပိုင်းများအတွင်း မဓုကသစ်ကို ယူဆောင်လာ၍ …
Verse 25
कुर्यात्संस्करणं तेषां विधिदृष्टेन कर्मणा
နည်းလမ်းအရ သတ်မှတ်ထားသော ကမ္မအတိုင်း ထိုတို့၏ သံස්ကာရနှင့် သင့်လျော်သော ဂုဏ်ပြုစောင့်ရှောက်မှုကို ဆောင်ရွက်ရမည်။
The chapter’s instruction centers on how correct ritual form (vidhi) mediates divine presence across material supports and how disciplined conduct during worship—restraint from kāma and krodha, regulated attention, and communal honoring of bhāgavatas—supports dharma and is presented as a means toward release from saṃsāra.
No tithi, lunar phase, month, seasonal marker, or calendrical timing is specified in the provided verses; the instructions are procedural (vidhi-based) rather than time-bound.
Environmental framing appears through Pṛthivī as the questioning subject and through Varāha’s stated purpose of the rite as dharma-saṃsthāpana (“establishing dharma”), implying that properly regulated human ritual practice is one mechanism by which terrestrial order and stability are maintained.
No royal dynasties, administrative lineages, or named sages are referenced in this adhyāya; the principal figures are Pṛthivī/Vasundharā and Varāha, with mention of brahmacārin and bhāgavatas as social-religious categories rather than specific historical persons.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.