Verse 49
Nirvana
नियमः स्वात्मेन्द्रियनिग्रहः। भयमोहशोकक्रोधत्यागस्त्यागः। अनियामकत्वनिर्मलशक्तिः। स्वप्रकाशब्रह्मतत्त्वे शिवशक्तिसम्पुटितप्रपञ्चच्छेदनम्। तथा पत्राक्षाक्षिकमण्डलुः। भवाभावदहनम्। बिभ्रत्याकाशाधारम्। शिवं तुरीयं यज्ञोपवीतम्। तन्मया शिखा। चिन्मयं चोत्सृष्टिदण्डम्। सन्तताक्षिकमण्डलुम्। कर्मनिर्मूलनं कन्था। मायाममताहङ्कारदहनम्। श्मशाने अनाहताङ्गी। निस्त्रैगुण्यस्वरूपानुसन्धानं समयम्। भ्रान्तिहरणम्। कामादिवृत्तिदहनम्। काठिन्यदृढकौपीनम्। चीराजिनवासः। अनाहतमन्त्रः। अक्रिययैव जुष्टम्। स्वेच्छाचारस्वस्वभावो मोक्षः परं ब्रह्म। प्लववदाचरणम्। ब्रह्मचर्यशान्तिसंग्रहणम्। ब्रह्मचर्याश्रमेऽधीत्य सर्वसंविन्न्यासं संन्यासम्। अन्ते ब्रह्माखण्डाकारम्। नित्यं सर्वसन्देहनाशनम्॥४९–६०॥
नियमः । स्वात्म-इन्द्रिय-निग्रहः । भय-मोह-शोक-क्रोध-त्यागः । त्यागः । अनियामकत्व-निर्मल-शक्तिः । स्व-प्रकाश-ब्रह्म-तत्त्वे । शिव-शक्ति-सम्पुटित-प्रपञ्च-च्छेदनम् । तथा । पत्राक्ष-अक्षि-क-मण्डलुः । भव-अभाव-दहनम् । बिभ्रति । आकाश-आधारम् । शिवम् । तुरीयम् । यज्ञोपवीतम् । तत्-मया । शिखा । चिन्मयम् । च । उत्सृष्टि-दण्डम् । सन्तत-अक्षि-क-मण्डलुम् । कर्म-निर्मूलनम् । कन्था । माया-अममता-अहङ्कार-दहनम् । श्मशाने । अनाहत-अङ्गी । निः-त्रैगुण्य-स्वरूप-अनुसन्धानम् । समयम् । भ्रान्ति-हरणम् । काम-आदि-वृत्ति-दहनम् । काठिन्य-दृढ-कौपीनम् । चीर-अजिन-वासः । अनाहत-मन्त्रः । अक्रियया एव । जुष्टम् । स्वेच्छा-आचार-स्व-स्वभावः । मोक्षः । परम् । ब्रह्म । प्लववत् । आचरणम् । ब्रह्मचर्य-शान्ति-संग्रहणम् । ब्रह्मचर्य-आश्रमे । अधीत्य । सर्व-संवित्-न्यासम् । संन्यासम् । अन्ते । ब्रह्म-अखण्ड-आकारम् । नित्यम् । सर्व-सन्देह-नाशनम् ।
niyamaḥ svātma-indriya-nigrahaḥ | bhaya-moha-śoka-krodha-tyāgas tyāgaḥ | aniyāmakatva-nirmala-śaktiḥ | sva-prakāśa-brahma-tattve śiva-śakti-sampuṭita-prapañca-cchedanam | tathā patrākṣa-akṣika-maṇḍaluḥ | bhavābhāva-dahanam | bibhraty ākāśādhāram | śivaṃ turīyaṃ yajñopavītam | tanmayā śikhā | cinmayaṃ cotsṛṣṭi-daṇḍam | santatākṣika-maṇḍalum | karma-nirmūlanaṃ kanthā | māyāmamatāhaṅkāra-dahanam | śmaśāne anāhatāṅgī | nistrai-guṇya-svarūpānusandhānaṃ samayam | bhrānti-haraṇam | kāmādi-vṛtti-dahanam | kāṭhinya-dṛḍha-kaupīnam | cīrājina-vāsaḥ | anāhata-mantraḥ | akriyayaiva juṣṭam | svecchācāra-sva-svabhāvo mokṣaḥ paraṃ brahma | plavavad ācaraṇam | brahmacarya-śānti-saṅgrahaṇam | brahmacaryāśrame 'dhītya sarva-saṃvid-nyāsaṃ saṃnyāsam | ante brahmākhaṇḍākāram | nityaṃ sarva-sandeha-nāśanam ||49–60||
“နိယမ” ဟူသည် မိမိကိုယ်နှင့် အင်ဒြိယတို့ကို ထိန်းချုပ်သိမ်းဆည်းခြင်း ဖြစ်သည်။ “တျာဂ” ဟူသည် ကြောက်ရွံ့မှု၊ မောဟ၊ ဝမ်းနည်းမှု၊ ဒေါသတို့ကို စွန့်လွှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြင်ပအမိန့်အာဏာတို့၏ ထိန်းချုပ်မှုမရှိသော အညွှန်းကင်းသန့်ရှင်းသော စွမ်းအားသည်ပင် နိယမ ဖြစ်သည်။ ကိုယ်တိုင်တောက်ပသော ဗြဟ္မန်တတ္တဝ၌၊ ရှီဝနှင့် ရှက္တိတို့၏ အဝန်းအကာအတွင်း၌ ပရပဉ္စကို ဖြတ်တောက်ပစ်ခြင်း—ဤသည် နိယမ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မဏ္ဍလု (ရေခွက်) သည် ပန်းပွင့်အရွက်ကဲ့သို့သော မျက်စိဝိုင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ရှိခြင်း” နှင့် “မရှိခြင်း” ကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်းသည် နိယမ ဖြစ်သည်။ အာကာသ (အာကာရှ) ကို အထောက်အထားအဖြစ် ထမ်းဆောင်ထားခြင်းသည် နိယမ ဖြစ်သည်။ ယဇ္ဉောပဝီတ (သန့်ရှင်းကြိုး) သည် ရှီဝ၊ တူရီယ (စတုတ္ထအခြေအနေ) ဖြစ်သည်။ ရှိခါ (ခေါင်းပေါ်ဆံထုံး) သည် “အဲဒါ” ထဲသို့ လုံးဝလျောဝင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ စွန့်ပစ်ထားသော ဒဏ္ဍ (တုတ်တံ) သည် ချိန် (အသိဉာဏ်) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမြဲရှိနေသော မဏ္ဍလု သည် မပြတ်မတောက် “မျက်စိဝိုင်း” — မပြတ်သားသော သတိတရား ဖြစ်သည်။ ကန္ထာ (အဝတ်အထည်) သည် ကမ္မ၏ အမြစ်ကို ဖြုတ်ချခြင်း ဖြစ်သည်။ မာယာ၊ မပိုင်ဆိုင်လိုမှု၊ အဟင်ကာရကို မီးရှို့ခြင်းသည် နိယမ ဖြစ်သည်။ သင်္ချိုင်းမြေ၌ ကိုယ်ခန္ဓာသည် အနာဟတ (မထိခိုက်/မထိုးနှက်) ဖြစ်သည်။ “သမယ” ဟူသည် သုံးဂုဏ် (ဂုဏ) ကို ကျော်လွန်သော သဘောသဘာဝကို စူးစမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ မှားယွင်းမှုကို ဖယ်ရှားခြင်းသည် နိယမ ဖြစ်သည်။ ကာမစသည့် စိတ်လှုပ်ရှားမှုများကို မီးရှို့ခြင်းသည် နိယမ ဖြစ်သည်။ ကೌပီန (လည်ပတ်အဝတ်) သည် တင်းကြပ်ခိုင်မာမှု ဖြစ်သည်။ အစုတ်အပြတ်နှင့် အရေပြားဝတ်ဖြင့် နေထိုင်ခြင်းသည် နိယမ ဖြစ်သည်။ မန္တရသည် အနာဟတ ဖြစ်သည်။ အလုပ်မလုပ်ခြင်း (အကရိယာ) ဖြင့်သာ အရသာခံနိုင်သည်။ မောက္ခသည် မိမိ၏ သဘာဝတရား—မိမိဆန္ဒအတိုင်း လွတ်လပ်စွာ ကျင့်သုံးခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ အမြင့်ဆုံး ဗြဟ္မန် ဖြစ်သည်။ ကျင့်စဉ်သည် လှေတံတားကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ဗြဟ္မစရိယဖြင့် ငြိမ်းချမ်းမှုကို စုဆောင်း၍၊ ဗြဟ္မစရိယ အာရှရမ၌ သင်ယူပြီးနောက် သတိအမှတ်အသားများအားလုံးကို စွန့်လွှတ်ခြင်းကို သံန്യാസ ဟု ခေါ်သည်။ နောက်ဆုံး၌ မခွဲမခြား ဗြဟ္မန်အဖြစ် တည်နေ၍ သံသယအားလုံးကို အမြဲဖျက်ဆီးသည်။
‘Niyama’ is the restraint of one’s own self and senses. Renunciation is the abandonment of fear, delusion, grief, and anger. The pure power of being unruled (not governed by external injunctions) [is niyama]. In the self-luminous reality of Brahman, cutting off the world, enclosed within Śiva and Śakti—thus [is niyama]. Likewise, the water-pot (maṇḍalu) is the circle of the eyes with leaf-like (petal-like) [form]. The burning of being and non-being [is niyama]. Bearing the support of space [is niyama]. The sacred thread is Śiva, the Fourth (turīya). The topknot is absorption in That. The staff cast away is made of consciousness. The ever-present water-pot is the continuous ‘eye-circle’ [i.e., unbroken awareness]. The cloak is the uprooting of karma. The burning of māyā, non-possessiveness, and egoism [is niyama]. In the cremation-ground, the body is ‘unstruck’ (unwounded/unanāhata). The ‘rule’ (samaya) is inquiry into the nature beyond the three guṇas. The removal of error [is niyama]. The burning of the mental modifications beginning with desire [is niyama]. The loincloth is hardness and firmness. Dwelling in rags and skin [is niyama]. The mantra is the ‘unstruck’ (anāhata). It is enjoyed by non-action alone. Liberation is one’s own nature—free conduct according to one’s will; it is the supreme Brahman. Conduct is like a raft. Gathering peace through brahmacarya; having studied in the brahmacarya-āśrama, [one undertakes] saṃnyāsa as the renunciation of all consciousness-identifications. In the end, [one abides as] Brahman of undivided form; ever the destruction of all doubts.