Adhyaya 4
Vayaviya SamhitaUttara BhagaAdhyaya 488 Verses

शिवशक्त्यैक्य-तत्त्वविचारः / Inquiry into the Unity of Śiva and Śakti (Para–Apara Ontology)

အဓ್ಯಾಯ ၄ တွင် ကృష్ణသည် အလင်းတောက်ပသည့် သာရဝ (ရှီဝ) ၏ မူရတိ (ရုပ်သဏ္ဌာန်) များက စကြဝဠာကို မည်သို့ ပြည့်နှံ့စိမ့်ဝင်ထားသနည်း၊ မိန်း–ယောက်ျား သဘောနှစ်ဖက်ဖြစ်သော လောကကို ဘုရားစုံတွဲက မည်သို့ အုပ်စိုးကြသနည်းဟု မေးမြန်းသည်။ ဥပမန်ယူက ရှီဝနှင့် ရှီဝါ (မဟာဒေဝီ) ၏ သီရိမဒ်-ဝိဘူတိ (မဟာအာနုဘော်/အာနုဘော်တန်ခိုး) နှင့် အမှန်သဘောကို အပြည့်အစုံဖော်ပြ၍ မရနိုင်သဖြင့် အကျဉ်းချုပ်သာ ပြောမည်ဟု ဖြေသည်။ သူက ရှက္တိကို မဟာဒေဝီဟု သတ်မှတ်ပြီး ရှီဝကို ရှက္တိပိုင်ရှင်ဟု ဆိုကာ လှုပ်ရှားသည့်နှင့် မလှုပ်ရှားသည့် စကြဝဠာတစ်လုံးလုံးသည် သူတို့၏ ဝိဘူတိ၏ အစိတ်အပိုင်းသေးငယ် (လေရှ) သာ ဖြစ်ကြောင်း ထောက်ပြသည်။ ထို့နောက် စစ်မှန်မှုအမျိုးအစားများ—စိတ် (cit) နှင့် အစိတ် (acit)၊ သန့်ရှင်း/မသန့်ရှင်း၊ ပရ/အပရ—ကို ခွဲခြားပြီး စံသာရကို အပရ/မသန့်ရှင်းဘက်တွင် စိတ်သည် အစိတ်နှင့် ဆက်စပ်နေသည့် အစုအဖွဲ့နှင့် ချိတ်ဆက်ဖော်ပြသည်။ သို့ရာတွင် ပရနှင့် အပရ နှစ်မျိုးလုံးသည် ရှီဝ–ရှီဝါ၏ သဘာဝအုပ်စိုးမှု (svāmya) အောက်တွင် ရှိကြောင်း၊ လောကသည် သူတို့အောက်တွင်ရှိပြီး သူတို့သည် လောကအောက်တွင် မဟုတ်ကြောင်း အလေးပေးသည်။ လနှင့် လရောင် မခွဲနိုင်သကဲ့သို့ ရှီဝသည် ရှက္တိမရှိလျှင် လောကတွင် ထင်ရှားသော အလင်းမဖြစ်နိုင်ဟု ဥပမာဖြင့် အဘေဒ (မကွဲပြားမှု) ကို အတည်ပြုကာ၊ ထင်ရှားပေါ်ထွန်းမှုနှင့် ညီညွတ်မှု-နှစ်မျိုးတည်းဖြစ်မှု၏ သဘောတရားသို့ ဆက်လက် ဦးတည်စေသည်။

Shlokas

Verse 1

कृष्ण उवाच । भगवन्परमेशस्य शर्वस्यामिततेजसः । मूर्तिभिर्विश्वमेवेदं यथा व्याप्तं तथा श्रुतम्

ကృష్ణက ပြော၏ — «အရှင်မြတ်ဘုရား၊ အလင်းတန်ခိုးအဆုံးမရှိသော ပရမေရှဝရ ရှရဝ (သီဝ) ၏ မူရတိအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ဤစကြဝဠာတစ်လုံးလုံး ပျံ့နှံ့ပြည့်စုံနေသည်ဟု ကြားနာရပါသည်»။

Verse 2

अथैतज्ज्ञातुमिच्छामि याथात्म्यं पमेशयोः । स्त्रीपुंभावात्मकं चेदं ताभ्यां कथमधिष्ठितम्

ယခု အမြင့်ဆုံးဘုရားနှင့် အမြင့်ဆုံး မဟာဒေဝီ၏ အမှန်တရားကို သိလိုပါသည်။ ဤလောကသည် မိန်းမနှင့် ယောက်ျား သဘောတရားတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားလျှင် ထိုနှစ်ပါးက မည်သို့ အုပ်စိုးထိန်းသိမ်းထားသနည်း။

Verse 3

उपमन्युरुवाच । श्रीमद्विभूतिं शिवयोर्याथात्म्यं च समासतः । वक्ष्ये तद्विस्तराद्वक्तुं भवेनापि न शक्यते

ဥပမန်ယုက ပြော၏ — «သီဝနှင့် သူ၏ သာသနာတော်မိခင် (ဒေဝီ) တို့၏ သာယာမြတ်သော ဗိဘူတိနှင့် အမှန်တရားကို အကျဉ်းချုပ် ပြောမည်။ ထိုအရာကို အပြည့်အစုံ အသေးစိတ် ပြောဆိုခြင်းသည် ဘဝ (သီဝ) ကိုယ်တိုင်တောင် မဖြစ်နိုင်»။

Verse 4

शक्तिः साक्षान्महादेवी महादेवश्च शक्तिमान् । तयोर्विभूतिलेशो वै सर्वमेतच्चराचरम्

ရှက်တိသည် မဟာဒေဝီကိုယ်တိုင် ဖြစ်ပြီး မဟာဒေဝသည် ရှက်တိကို ပိုင်ဆိုင်သူ ဖြစ်သည်။ လှုပ်ရှားသည့်အရာနှင့် မလှုပ်ရှားသည့်အရာ အားလုံးပါဝင်သော ဤစကြဝဠာတစ်လုံးလုံးသည် ထိုဓမ္မဒွိတ၏ ဗိဘူတိ (တန်ခိုးတော်) ၏ အနည်းငယ်သော အစိတ်အပိုင်းသာ ဖြစ်သည်။

Verse 5

वस्तु किंचिदचिद्रूपं किंचिद्वस्तु चिदात्मकम् । द्वयं शुद्धमशुद्धं च परं चापरमेव च

အရာဝတ္ထုအချို့သည် အစိတ် (အသိမရှိသော) သဘောဖြစ်ပြီး အရာဝတ္ထုအချို့သည် စိတ် (အသိဉာဏ်) သဘောဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤနှစ်မျိုးခွဲခြားမှုကို သန့်ရှင်း/မသန့်ရှင်း ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပရ (မြင့်) / အပရ (နိမ့်) ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုကြသည်။

Verse 6

यत्संसरति चिच्चक्रमचिच्चक्रसमन्वितम् । तदेवाशुद्धमपरमितरं तु परं शुभम्

လှည့်လည်ပြန်လည်မွေးဖွားသည့်အရာမှာ အချိတ့် (သိမြင်မှု) သည် အအချိတ့် (မသိမြင်မှု) ၏ စက်ဝိုင်းနှင့် ချည်နှောင်ထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုအရာသာ မသန့်ရှင်းသော အနိမ့်အခြေအနေ ဖြစ်၏။ အခြားတစ်ဖက်ကတော့ အမြင့်ဆုံး ပရမတတ္တဝါ၊ မင်္ဂလာနှင့် လွန်ကဲမြင့်မြတ်သော အရာ ဖြစ်သည်။

Verse 7

अपरं च परं चैव द्वयं चिदचिदात्मकम् । शिवस्य च शिवायाश्च स्वाम्यं चैतत्स्वभावतः

အနိမ့်နှင့် အမြင့်ဟူသော နှစ်ပါးလုံးသည် သိမြင်မှု (ချိတ့်) နှင့် မသိမြင်မှု (အချိတ့်) တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းသော နှစ်မျိုးတရား ဖြစ်၏။ ဤအရာအားလုံးသည် သဘာဝအရ သီဝနှင့် သီဝာ (ဒေဝီ) တို့၏ အရှင်အာဏာပိုင်မှု ဖြစ်သည်။

Verse 8

शिवयोर्वै वशे विश्वं न विश्वस्य वशे शिवौ । ईशितव्यमिदं यस्मात्तस्माद्विश्वेश्वरौ शिवौ

အမှန်တကယ်အားဖြင့် စကြဝဠာတစ်ခုလုံးသည် သီဝနှင့် သီဝာ (ရှက္တိ) တို့၏ အာဏာအောက်တွင် ရှိသည်။ စကြဝဠာက သီဝတို့ကို မအုပ်ချုပ်နိုင်။ ဤလောကကို အုပ်စိုးညွှန်ကြားရမည်ဖြစ်သဖြင့် သီဝသည် “ဝိශ්ဝေရှ္ဝရ” — စကြဝဠာ၏ အရှင်ဟု ခေါ်တော်မူ၏။

Verse 9

यथा शिवस्तथा देवी यथा देवी तथा शिवः । नानयोरंतरं विद्याच्चंद्रचन्द्रिकयोरिव

သီဝကဲ့သို့ပင် ဒေဝီလည်း ထိုနည်းတူ၊ ဒေဝီကဲ့သို့ပင် သီဝလည်း ထိုနည်းတူ ဖြစ်၏။ လမင်းနှင့် လရောင်ကဲ့သို့ သူတို့နှစ်ပါးအကြား ကွာခြားမှုကို မစဉ်းစားသင့်။

Verse 10

चंद्रो न खलु भात्येष यथा चंद्रिकया विना । न भाति विद्यमानो ऽपि तथा शक्त्या विना शिवः

လရောင်မရှိဘဲ ဤလသည် အမှန်တကယ် မလင်းနိုင်သကဲ့သို့၊ ရှိနှင့်ပြီးဖြစ်သော သိဝနတ်ဘုရားသည်လည်း ရှက္ကတိမရှိဘဲ ထင်ရှားပေါ်လွင်ခြင်း မရှိနိုင်ပေ။

Verse 11

प्रभया हि विनायद्वद्भानुरेष न विद्यते । प्रभा च भानुना तेन सुतरां तदुपाश्रया

ဤနေမင်းသည် မိမိ၏ရောင်ခြည်မရှိလျှင် မတည်ရှိနိုင်သကဲ့သို့၊ ထိုရောင်ခြည်လည်း နေမင်းကို အပြည့်အဝ အားထား၍သာ တည်ရှိ၏။ ထိုနည်းတူ ပေါ်လွင်သော သက္တိနှင့် သက္တိပိုင်ရှင်တို့သည် အပြန်အလှန် မခွဲမခွာ ဖြစ်သော်လည်း၊ သက္တိသည် မိမိ၏ အရှင်ကို အထောက်အကူအဖြစ် အမြဲ အားထားနေ၏။

Verse 12

एवं परस्परापेक्षा शक्तिशक्तिमतोः स्थिता । न शिवेन विना शक्तिर्न शक्त्या च विना शिवः

ထို့ကြောင့် သက္တိနှင့် သက္တိပိုင်ရှင် (ရှီဝ) တို့၏ အပြန်အလှန် အားထားမှုသည် ထင်ရှားစွာ တည်မြဲ၏။ ရှီဝမရှိလျှင် သက္တိမရှိ၊ သက္တိမရှိလျှင်လည်း ရှီဝမရှိ။

Verse 13

शक्तौयया शिवो नित्यं भक्तौ मुक्तौ च देहिनाम् । आद्या सैका परा शक्तिश्चिन्मयी शिवसंश्रया

မိမိ၏ သက္တိအားဖြင့် ရှီဝသည် ကိုယ်ရှိသတ္တဝါတို့၏ ဘက္တိနှင့် မုတ်တိ၌ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေ၏။ ထိုအစဉ်အလာအရင်းမြစ်ဖြစ်သော တစ်ပါးတည်းသော အမြင့်ဆုံး သက္တိသည် သန့်ရှင်းသော အသိဉာဏ်ဖြစ်၍ ရှီဝ၌ အာश्रयပြုကာ ရှီဝကိုသာ တစ်ခုတည်းသော ခိုလှုံရာအဖြစ် ထားရှိ၏။

Verse 14

यामाहुरखिलेशस्य तैस्तैरनुगुणैर्गुणैः । समानधर्मिणीमेव शिवस्य परमात्मनः

သူတို့သည် နាងကို အရာအားလုံး၏ အရှင်နှင့် ကိုက်ညီသော ဂုဏ်သတ္တိများဖြင့် ပြည့်စုံသည့် အတူတူသော တန်ဖိုးရှိသူဟု ကြေညာကြ၏။ အမှန်တကယ် နាង၏ သဘာဝသည် အမြင့်ဆုံး အတ္တမန်ဖြစ်သော ရှီဝ၏ သဘာဝနှင့် တူညီ၏။

Verse 15

सैका परा च चिद्रूपा शक्तिः प्रसवधर्मिणी । विभज्य बहुधा विश्वं विदधाति शिवेच्छया

သူမသည် တစ်ဆူတည်းသော၊ အမြင့်မြတ်ဆုံးနှင့် စင်ကြယ်သော အသိစိတ်သဘောရှိသော—မျိုးဆက်ပွားစေနိုင်သော စွမ်းအင်တော်ဖြစ်သည်။ မိမိကိုယ်ကို ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးဖြင့် ခွဲခြား၍ သျှီဝမြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်အတိုင်း စကြဝဠာကို ဖန်တီးတော်မူ၏။

Verse 16

सा मूलप्रकृतिर्माया त्रिगुणा च त्रिधा स्मृता । शिवया च विपर्यस्तं यया ततमिदं जगत्

ထိုအင်အားကို မူလပရကృతိ—မာယာဟု ခေါ်ကြပြီး၊ ဂုဏသုံးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ကာ သုံးမျိုးသုံးသွယ်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ရှိဝနှင့် ဆက်နွယ်သည့် မြင်ကွင်းပြောင်းလဲမှု၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထိုမာယာကြောင့် ဤလောကတစ်လုံးလုံး ပျံ့နှံ့ကာ ထင်ရှားလာသည်။

Verse 17

एकधा च द्विधा चैव तथा शतसहस्रधा । शक्तयः खलु भिद्यंते बहुधा व्यवहारतः

သက္တိတော်များကို အမှန်တကယ် တစ်ပါး၊ နှစ်ပါး၊ ထို့ပြင် ရာထောင်ပေါင်းများစွာဟုတောင် ပြောဆိုကြသည်။ အကြောင်းမှာ လောကသုံးနှုန်းနှင့် သာသနာစာပေသုံးနှုန်းအရ အမျိုးမျိုးခွဲခြား၍ သုံးစွဲကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 18

शिवेच्छया पराशक्तिः शिवतत्त्वैकतां गता । ततः परिस्फुरत्यादौ सर्गे तैलं तिलादिव

ရှီဝ၏ အလိုတော်ကြောင့် ပရာရှက္တိ (အထွဋ်အမြတ် အင်အား) သည် ရှီဝတတ္တဝတည်းဟူသော တစ်ဦးတည်းသော သဘောတရားနှင့် တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ဖြစ်သွားသည်။ ထို့နောက် ဖန်ဆင်းခြင်းအစတွင် နာရီကဲ့သို့ တုန်ခါ၍ ထင်ရှားပေါ်လွင်လာသည်—နှမ်းစေ့တို့မှ ဆီထွက်လာသကဲ့သို့။

Verse 19

ततः क्रियाख्यया शक्त्या शक्तौ शक्तिमदुत्थया । तस्यां विक्षोभ्यमाणायामादौ नादः समुद्बभौ

ထို့နောက် «ကရိယာ» ဟုခေါ်သော သက္တိ၏ အင်အားသည် သက္တိပိုင်ရှင်မှ ပေါ်ထွန်း၍ သက္တိအတွင်း၌ လှုပ်ရှားစေရာ၊ သက္တိသည် ပထမဦးဆုံး လှုပ်ရှားသွားချိန်တွင် မူလသံ «နာဒ» ပေါ်ထွက်လာ၏။

Verse 20

नादाद्विनिःसृतो बिंदुर्बिंदोदेवस्सदाशिवः । तस्मान्महेश्वरो जातः शुद्धविद्या महेश्वरात्

«နာဒ» (မူလသံ) မှ «ဗိန္ဒု» (မျိုးစေ့အမှတ်) ထွက်ပေါ်လာ၏။ ထိုဗိန္ဒုသည်ပင် ဒေဝ «စဒါရှီဝ» ဖြစ်၏။ ထိုသူမှ «မဟေရှဝရ» ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ မဟေရှဝရမှ «ရှုဒ္ဓ-ဝိဒ္ယာ» (လွတ်မြောက်ခြင်းသို့ ဦးတည်စေသော သန့်ရှင်းညီမျှသော ဉာဏ်) ပေါ်ထွက်၏။

Verse 21

सा वाचामीश्वरी शक्तिर्वागीशाख्या हि शूलिनः । या सा वर्णस्वरूपेण मातृकेपि विजृम्भते

ထို အမိန့်တော်၏ အာဏာရှင် စကားသက္တိ—“ဝါဂီရှာ” ဟု ခေါ်သော—သည် သုံးမြှားကိုင် ရှိဝ၏ သက္တိဖြစ်သည်။ သူမသည် အက္ခရာပုံသဏ္ဍာန်ကို ယူကာ မာတၖကာ (အသံအက္ခရာမက်ထရစ်) အဖြစ်ပင် ပွင့်လင်းထင်ရှားလာသည်။

Verse 22

अथानंतसमावेशान्माया कालमवासृजत् । नियतिञ्च कलां विद्यां कलातोरागपूरुषौ

ထို့နောက် မာယာသည် အနန္တ (အဆုံးမရှိ) ထဲသို့ စိမ့်ဝင်ကာ ကာလ (အချိန်) ကို ထုတ်လွှတ်ပြီး၊ နိယတိ (ကမ္ဘာ့ကန့်သတ်စည်းကမ်း)၊ ကလာ (ကန့်သတ်လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း)၊ ဝိဒ္ယာ (ကန့်သတ်သိမြင်မှု) ကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေ하였다။ ထို့ပြင် ကလာမှ ရာဂ (တွယ်တာလိုလားမှု) နှင့် ပုရုရှ (ချည်နှောင်ခံ အတ္တ) တို့ ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 23

मायातः पुनरेवाभूदव्यक्तं त्रिगुणात्मकम् । त्रिगुणाच्च ततो व्यक्ताद्विभक्ताः स्युस्त्रयो गुणाः

မာယာမှ ထပ်မံ၍ သုံးဂုဏ်ပါဝင်သော အဗျက္တ (မထင်ရှားသေးသော) သဘောတရား ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထို သုံးဂုဏ်တရားသည် ဗျက္တ (ထင်ရှား) ဖြစ်လာသောအခါ စတ္တဝ၊ ရဇသ၊ တမသ ဟူသော ဂုဏ်သုံးပါးသည် ခွဲခြားထင်ရှားလာကြသည်။

Verse 24

सत्त्वं रजस्तमश्चेति यैर्व्याप्तमखिलं जगत् । गुणेभ्यः क्षोभ्यमाणेभ्यो गुणेशाख्यास्त्रिमूर्तयः

စတ္တဝ၊ ရဇသ၊ တမသ ဟူသော ဂုဏ်သုံးပါးကြောင့် ကမ္ဘာလောက အလုံးစုံ ပြန့်နှံ့လွှမ်းမိုးနေသည်။ ထိုဂုဏ်များ လှုပ်ရှားနှိုးဆော်ခံရသောအခါ ဂုဏေရှ ဟု ခေါ်သော တြိမూర్తိ သုံးပါး ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 25

अधिष्ठितान्यनन्ताद्यैर्विद्येशैश्चक्रवर्तिभिः । शरीरांतरभेदेन शक्तेर्भेदाः प्रकीर्तिताः

အနန္တနှင့် အခြားသော ဗိဒ္ဓျေဣရှ္ဝရများ—ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဓိပတိများ—က အုပ်စိုးကြီးကြပ်နေသဖြင့်၊ ရုပ်ခန္ဓာအမျိုးမျိုးသို့ ဝင်ရောက်သည့် ပုံစံကွဲပြားမှုအရ သက္တိ၏ ကွဲပြားချက်များကို ကြေညာထားသည်။

Verse 26

नानारूपास्तु विज्ञेयाः स्थूलसूक्ष्मविभेदतः । रुद्रस्य रौद्री सा शक्तिर्विष्णौर्वै वैष्णवी मता

ဤသတ္တိများကို အကြမ်းနှင့် အနုကွဲပြားမှုအရ ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသည်ဟု သိမြင်ရမည်။ ရုဒြ၌ ထိုသတ္တိကို «ရော်ဒြီ» ဟုသိကြပြီး၊ ဗိဿဏု၌ «ဝိုင်ရှ္ဏဝီ» ဟုမှတ်ယူကြသည်။

Verse 27

ब्रह्माणी ब्रह्मणः प्रोक्ता चेन्द्रस्यैंद्रीति कथ्यते । किमत्र बहुनोक्तेन यद्विश्वमिति कीर्तितम्

ဗြဟ္မာ၏ သက္တိကို «ဗြဟ္မာဏီ» ဟုခေါ်ကြပြီး၊ အိန္ဒြ၏ သက္တိကို «အိုင်န္ဒြီ» ဟုဆိုကြသည်။ သို့သော် အများကြီးပြောရန် ဘာလိုသနည်း? «ကမ္ဘာလောက» ဟုချီးကျူးသမျှ အရာအားလုံးသည် အမှန်အားဖြင့် ထိုသတ္တိတည်း—သက္တိ—က အရာရာအဖြစ် ထင်ရှားလာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

Verse 28

शक्यात्मनैव तद्व्याप्तं यथा देहे ऽंतरात्मना । तस्माच्छक्तिमयं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम्

ထိုအမြင့်မြတ်သော အတ္ထသည် မိမိ၏ အင်အားတည်းဖြင့် အနှံ့အပြား ပြည့်နှက်နေသည်၊ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း၌ အတွင်းအတ္တမန်က အနှံ့အပြား ပြည့်နှက်သကဲ့သို့။ ထို့ကြောင့် မရွေ့မလျားနှင့် ရွေ့လျားသတ္တဝါတို့ပါဝင်သော ဤကမ္ဘာလောကတစ်ခုလုံးသည် သက္တိမယ—သက္တိဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။

Verse 29

कला या परमा शक्तिः कथिता परमात्मनः । एवमेषा परा शक्तिरीश्वरेच्छानुयायिनी

ထို 'Kalā' သည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော အတ္တ၏ အမြင့်မြတ်ဆုံးသော တန်ခိုးတော် (Śakti) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုအပ်၏။ ဤသို့လျှင် ဤအမြင့်မြတ်ဆုံးသော စွမ်းအားတော်သည် အရှင်မြတ်၏ အလိုတော်အတိုင်း အမြဲလိုက်ပါဆောင်ရွက်တော်မူ၏။

Verse 30

स्थिरं चरं च यद्विश्वं सृजतीति विनिश्चयः । ज्ञानक्रिया चिकीर्षाभिस्तिसृभिस्स्वात्मशक्तिभिः

အတည်ပြုသတ်မှတ်ထားသည်မှာ၊ အရှင်သည် မလှုပ်မရှားသောအရာနှင့် လှုပ်ရှားသောအရာတို့ပါဝင်သည့် စကြဝဠာတစ်ခုလုံးကို မိမိ၏အတွင်းသဘာဝ သက္တိသုံးပါးဖြင့် ဖန်ဆင်းတော်မူသည်—ဉာဏ်သက္တိ၊ ကရိယာသက္တိ၊ နှင့် အလိုတော်သက္တိ (ပြီးမြောက်စေလိုသော) တို့ဖြစ်သည်။

Verse 31

शक्तिमानीश्वरः शश्वद्विश्वं व्याप्याधितिष्ठति । इदमित्थमिदं नेत्थं भवेदित्येवमात्मिका

သက္တိပြည့်ဝသော အီශ්ဝရသည် စကြဝဠာတစ်ခုလုံးကို အမြဲတမ်း လွှမ်းခြုံကာ အတွင်းမှ အုပ်စိုးတော်မူ၏။ သူ၏သဘာဝသည်— «ဤသည် ဤသို့; ဤသည် မဤသို့; ဤသို့ ဖြစ်လာသည်» ဟူသော အတ္တသဘောဖြင့် စကြဝဠာကို သတ်မှတ်စီမံပေးသည်။

Verse 32

इच्छाशक्तिर्महेशस्य नित्या कार्यनियामिका । ज्ञानशक्तिस्तु तत्कार्यं करणं कारणं तथा

မဟေရှဝရ၏ အလိုတော်သက္တိသည် အမြဲတမ်းတည်ရှိ၍ ပေါ်ထွန်းလာသော အကျိုးရလဒ်အားလုံးကို ထိန်းညှိအုပ်ချုပ်သည်။ သူ၏ ဉာဏ်သက္တိသည်လည်း ထိုလုပ်ငန်း၏ အကျိုးတရားတည်းဟူ၍ ၎င်းကို ပြီးမြောက်စေရာတွင် ကိရိယာလည်းဖြစ်၊ အကြောင်းရင်းအခြေခံလည်းဖြစ်သည်။

Verse 33

प्रयोजनं च तत्त्वेन बुद्धिरूपाध्यवस्यति । यथेप्सितं क्रियाशक्तिर्यथाध्यवसितं जगत्

အမှန်တကယ်အားဖြင့် ဆုံးဖြတ်သိမြင်မှု၏ပုံသဏ္ဍာန်ဖြစ်သော ဉာဏ်သည် ရည်ရွယ်ချက်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ လိုလားသမျှအတိုင်း လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းသည် လှုပ်ရှားလာပြီး၊ ဆုံးဖြတ်ထားသကဲ့သို့ပင် လောကသည် ထင်ရှားပေါ်ပေါက်လာသည်။

Verse 34

कल्पयत्यखिलं कार्यं क्षणात्संकल्परूपिणी । यथा शक्तित्रयोत्थानं शक्तिप्रसवधर्मिणी

စင်္ကల్ప (ဆန္ဒ) ကို သဘာဝအဖြစ်ထားသော သူမသည် အကျိုးဖြစ်ရာ အရာအားလုံးကို ခဏချင်းပင် ဖန်ဆင်းတည်ဆောက်သည်။ ထို့အတူ အင်အားများကို မွေးဖွားပေးသော သဘာဝကြောင့် သူမသည် သက္တိသုံးပါး၏ ပေါ်ထွန်းမှုကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 35

शक्त्या परमया नुन्ना प्रसूते सकलं जगत् । एवं शक्तिसमायोगाच्छक्तिमानुच्यते शिवः

အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ရှက္တိ၏ အားပေးနှိုးဆော်မှုကြောင့် စကြဝဠာတစ်လုံးလုံး ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ထို့ကြောင့် ရှက္တိနှင့် ပေါင်းစည်းတော်မူခြင်းကြောင့် ရှိဝကို “ရှက္တိမန်” (အင်အားပိုင်ရှင်) ဟု ခေါ်ကြ၏။

Verse 36

शक्तिशक्तिमदुत्थं तु शाक्तं शैवमिदं जगत् । यथा न जायते पुत्रः पितरं मातरं विना

ဤစကြဝဠာသည် ရှက္တိနှင့် ရှက္တိပိုင်ရှင် (ရှိဝ) တို့မှ ပေါ်ထွန်းလာသဖြင့် “ရှာက်တ” လည်းဖြစ် “ရှိုင်ဝ” လည်းဖြစ်၏။ ဖခင်နှင့် မိခင် မရှိဘဲ သားမမွေးနိုင်သကဲ့သို့ပင်။

Verse 37

तथा भवं भवानीं च विना नैतच्चराचरम् । स्त्रीपुंसप्रभवं विश्वं स्त्रीपुंसात्मकमेव च

ထို့အတူ ဘဝ (ရှီဝ) နှင့် ဘဝါနီ (ရှက္တိ) မရှိလျှင် လှုပ်ရှားသည့်အရာနှင့် မလှုပ်ရှားသည့်အရာ အပါအဝင် စကြဝဠာတစ်ခုလုံး မတည်ရှိနိုင်။ လောကသည် မိန်းမနှင့် ယောက်ျားမှ ပေါ်ပေါက်လာပြီး မိန်းမ-ယောက်ျား သဘောတရားကိုယ်တိုင်ဖြစ်သည်။

Verse 38

स्त्रीपुंसयोर्विभूतिश्च स्त्रीपुंसाभ्यामधिष्ठितम् । परमात्मा शिवः प्रोक्तश्शिवा सा च प्रकीर्तिता

မိန်းမနှင့် ယောက်ျားအဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာသော အာနုဘော (ဗိဘူတိ) သည် မိန်းမနှင့် ယောက်ျား နှစ်ပါးလုံး၏ အုပ်စိုးမှုအောက်တွင် တည်ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံး အတ္တမ (ပရမာတ္မာ) ကို ရှီဝဟု ကြေညာကြပြီး၊ ထိုအမြင့်ဆုံး အင်အားကိုလည်း ရှီဝါ (Śivā) ဟု ချီးကျူးခေါ်ဆိုကြသည်။

Verse 39

शिवस्सदाशिवः प्रोक्तः शिवा सा च मनोन्मनी । शिवो महेश्वरो ज्ञेयः शिवा मायेति कथ्यते

ရှီဝကို စဒါရှီဝဟု ကြေညာကြပြီး၊ သူ၏ ရှက္တိသည် စိတ်ကိုလွန်ကဲသော အမြင့်ဆုံး မနောန်မနီ ဖြစ်သည်။ ရှီဝကို မဟေရှ္ဝရဟု သိရမည်၊ သူ၏ ရှက္တိကို မာယာဟု ခေါ်ကြသည်—လောကများကို ပေါ်ထွန်းစေ၍ အတ္တကို ချည်နှောင်သော အင်အား။

Verse 40

पुरुषः परमेशानः प्रकृतिः परमेश्वरी । रुद्रो महेश्वरस्साक्षाद्रुद्राणी रुद्रवल्लभा

ပုရုရှသည် အမြင့်ဆုံးအရှင် ပရမေရှာန ဖြစ်၏။ ပရကృతိသည် အမြင့်ဆုံးမဟာမယ်တော် ပရမေရှဝရီ ဖြစ်၏။ ရုဒြသည် မဟာဒေဝ မဟေရှဝရ ကိုယ်တိုင်ဖြစ်ပြီး၊ ရုဒြာဏီသည် ရုဒြ၏ ချစ်မြတ်နိုးရသော မဟာမယ်တော် ဖြစ်၏။

Verse 41

विष्णुर्विश्वेश्वरो देवो लक्ष्मीर्विश्वेश्वरप्रिया । ब्रह्मा शिवो यदा स्रष्टा ब्रह्माणी ब्रह्मणः प्रिया

ဗိဿနုသည် စကြဝဠာ၏ အရှင် (ဗိရှွေရှဝရ) ဖြစ်၏၊ လက္ရှမီသည် ထိုစကြဝဠာအရှင်၏ ချစ်မြတ်နိုးရသူ ဖြစ်၏။ ရှီဝသည် ဖန်ဆင်းရှင် ဘြဟ္မာအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည့်အခါ ဘြဟ္မာဏီ (ဆရஸဝတီ) သည် ဘြဟ္မာ၏ ချစ်မြတ်နိုးရသူ ဖြစ်၏။

Verse 42

भास्करो भगवाञ्छंभुः प्रभा भगवती शिवा । महेंद्रो मन्मथारातिः शची शैलेन्द्रकन्यका

ဘ္ဟာစကရ (နေမင်း) သည် ဘဂဝန် ရှမ္ဘု ဖြစ်၏။ သူ၏ အလင်းရောင်သည် ဘဂဝတီ ရှီဝါ ဖြစ်၏။ မဟိန္ဒြ (အိန္ဒြ) သည် မန္မထာရတိ (ရှီဝ) ၏ ရန်သူဖြစ်ပြီး၊ သချီသည် တောင်တန်းအရှင်၏ သမီး (တောင်မွေးမဟာမယ်တော်) ဖြစ်၏။

Verse 43

जातवेदा महादेवः स्वाहा शर्वार्धदेहिनी । यमस्त्रियंबको देवस्तत्प्रिया गिरिकन्यका

ဇာတဝေဒါသည် မဟာဒေဝ ဖြစ်၏။ စွာဟာသည် ရှර්ဝ၏ ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ဝက်ကို ဆောင်ထားသော မယ်တော် ဖြစ်၏။ ယမသည် တြိယမ္ဗက ဒေဝ ဖြစ်ပြီး၊ သူ၏ ချစ်မြတ်နိုးရာမှာ တောင်သမီး ပါရဝတီ ဖြစ်၏။

Verse 44

निरृतिर्भगवानीशो नैरृती नगनंदनी । वरुणो भगवान्रुद्रो वारुणी भूधरात्मजा

နိရ္ရတိသည် ကောင်းချီးတော်ရသော အီရှ (ရှီဝ) ကိုယ်တိုင် ဖြစ်၏။ နိုင်ရ္ရတီသည် တောင်သမီး ဖြစ်၏။ ဝရုဏသည် ကောင်းချီးတော်ရသော ရုဒြ ဖြစ်ပြီး၊ ဝါရုဏီသည် ဘူဓရ (တောင်ကို ထမ်းဆောင်သူ) ၏ သမီး ဖြစ်၏။

Verse 45

बालेंदुशेखरो वायुः शिवा शिवमनोहरा । यक्षो यज्ञशिरोहर्ता ऋद्धिर्हिमगिरीन्द्रजा

ဝါယုသည် လငယ်တံဆိပ်ကို ဦးထုပ်တင်ဆောင်သော အရှင်ဖြစ်၏။ ရှီဝါသည် ရှီဝ၏ စိတ်ကိုဖမ်းစားသော ချစ်မြတ်နိုးရသော မဟာဒေဝီဖြစ်၏။ ယက္ခသည် ယဇ္ဉ၏ ခေါင်းကို ဖယ်ရှားသူဖြစ်၏။ ရိဒ္ဓိသည် တောင်တန်းအရှင် ဟိမဂိရိ၏ သမီးတော်ဖြစ်၏။

Verse 46

चंद्रार्धशेखरश्चंद्रो रोहिणी रुद्रवल्लभा । ईशानः परमेशानस्तदार्या परमेश्वरी

သူသည် လဝက်တံဆိပ်ကို ဦးခေါင်း၌ ဆင်မြန်းသော စန္ဒြာဓရှေခရ ဖြစ်၏၊ ထို့ပြင် လကိုယ်တိုင်လည်း ဖြစ်၏။ ရိုဟိဏီသည် ရုဒြ၏ ချစ်သူဖြစ်၏။ သူသည် အီရှာန၊ အမြင့်မြတ်ဆုံး အရှင် (ပရမေရှာန) ဖြစ်ပြီး၊ သူ၏ မြတ်နိုးဖွယ် မဟာမယ်တော်မှာ အမြင့်မြတ်ဆုံး ဒေဝီ (ပရမေရှွရီ) ဖြစ်၏။

Verse 47

अनंतवलयो ऽनंतो ह्यनंतानंतवल्लभा । कालाग्निरुद्रः कालारिः काली कालांतकप्रिया

သူသည် အနန္တဝလယ၊ အဆုံးမရှိသော အရှင်—အမှန်တကယ် အနန္တ ဖြစ်၏။ သူမသည် အနန္တာ၊ အဆုံးမရှိသူ၏ ချစ်သူဖြစ်၏။ သူသည် ကာလာဂ္နိရုဒြ၊ အချိန်၏ မီးဖြစ်သော ရုဒြ၊ အချိန်၏ ရန်သူဖြစ်၏။ သူမသည် ကာလီ၊ အချိန်ကို သတ်သူ၏ ချစ်သူ—ထို့ကြောင့် အမြင့်မြတ်သော ဇနီးမောင်နှံသည် အချိန်နှင့် သေခြင်းကို ကျော်လွန်ကြောင်း ချီးမွမ်းခံရသည်။

Verse 48

पुरुषाख्यो मनुश्शंभुः शतरूपा शिवप्रिया । दक्षस्साक्षान्महादेवः प्रसूतिः परमेश्वरी

ပုရုෂဟု ခေါ်သော မနုသည် သမ္ဘု (ရှီဝ) ကိုယ်တိုင်ဖြစ်၏။ သတရူပါသည် ရှီဝ၏ ချစ်မြတ်နိုးရာ ဖြစ်၏။ ဒက္ခသည် မဟာဒေဝ ကိုယ်တိုင်ဖြစ်ပြီး၊ ပရသူတိသည် ပရမေရှွရီ အမြင့်မြတ်သော မဟာဒေဝီ ဖြစ်၏။

Verse 49

रुचिर्भवो भवानी च बुधैराकूतिरुच्यते । भृगुर्भगाक्षिहा देवः ख्यातिस्त्रिनयनप्रिया

ပညာရှိတို့က ရုချိသည် ဘဝ (ရှီဝ) ဖြစ်ကြောင်း၊ ဘဝါနီသည် အာကူတိ ဖြစ်ကြောင်း ဆိုကြ၏။ ဘൃဂုသည် ဘဂ၏ မျက်စိကို ထုတ်ပစ်ခဲ့သော သာသနာတော်သဘောရှိသော ဒေဝတော်ဖြစ်ပြီး၊ ချျာတိသည် သုံးမျက်စိရှင်၏ ချစ်မြတ်နိုးရာ ဖြစ်၏။

Verse 50

मरीचिभगवान्रुद्रः संभूतिश्शर्ववल्लभा । गंगाधरो ऽंगिरा ज्ञेयः स्मृतिः साक्षादुमा स्मृता

မြတ်စွာသော မရီချိကို ရုဒ္ဒရဟု သိမှတ်ကြလော့၊ စံဘူတီကိုလည်း ရှရဝ (သီဝ) ၏ ချစ်မြတ်နိုးရာ မဟာဒေဝီဟု သိကြလော့။ ဂင်္ဂါဓရ (ဂင်္ဂါကို ဆောင်ထားသူ) ကို အင်္ဂိရာဟု နားလည်ကြလော့၊ စ್ಮృతိသည်လည်း အူမာကိုယ်တိုင်ပင် ဖြစ်ကြောင်း သတိပြုကြလော့။

Verse 51

पुलस्त्यः शशभृन्मौलिः प्रीतिः कांता पिनाकिनः । पुलहस्त्रिपुरध्वंसी तत्प्रिया तु शिवप्रिया

ပုလஸ္တျကို လမောက်တော်ဆင်သော အရှင် (ချန္ဒ్రమော်လိ) ဟု သိမှတ်ကြလော့။ ပရီးတိသည် ပိနာကင် (ပိနာကာဓနုကိုင် သီဝ) ၏ ချစ်မြတ်နိုးရာ မဟာဒေဝီ ဖြစ်သည်။ ပုလဟသည် တြိပုရကို ဖျက်ဆီးသော အရှင်နှင့် ဆက်နွယ်သည်ဟု သိကြလော့၊ ထိုသူ၏ ချစ်သူမူ သီဝကို ချစ်မြတ်နိုးသူ—သီဝ၏ ချစ်သူပင် ဖြစ်သည်။

Verse 52

क्रतुध्वंसी क्रतुः प्रोक्तः संनतिर्दयिता विभोः । त्रिनेत्रो ऽत्रिरुमा साक्षादनसूया स्मृता बुधैः

ပညာရှိတို့က ကရတုကို “ကရတုဓွံစီ” (ယဇ္ဉာအလွန်အကျွံကို ဖျက်ဆီးသူ) ဟု ခေါ်ကြသည်။ စန္နတိကို အရှင်၏ ချစ်မြတ်နိုးရာ မဟာဒေဝီဟု ဆိုကြသည်။ အတြိကို ဤနေရာတွင် “တြိနేత్ర” (မျက်စိသုံးပါးရှင်) ဟု မှတ်ယူကြလော့။ အနသူယာကိုလည်း ပညာရှင်တို့က အူမာကိုယ်တိုင်ပင် ဟု သတိပြုကြသည်။

Verse 53

कश्यपः कालहा देवो देवमाता महेश्वरी । वसिष्ठो मन्मथारातिर्देवी साक्षादरुंधती

ကဿယပသည် ကာလဟာ နတ်တော်ဟု သိမှတ်ရ၏။ ဒေဝမာတာသည် မဟေශ්ဝရီ ကိုယ်တိုင်ဖြစ်၏။ ဝသိဋ္ဌသည် မန್ಮထ၏ ရန်သူ (ရှီဝ) ဖြစ်ပြီး၊ ဒေဝီသည် အရုန္ဓတီ ကိုယ်တိုင်ဖြစ်၏။

Verse 54

शंकरः पुरुषास्सर्वे स्त्रियस्सर्वा महेश्वरी । सर्वे स्त्रीपुरुषास्तस्मात्तयोरेव विभूतयः

ယောက်ျားအားလုံးသည် ရှင်ကရ (ရှီဝ) ဖြစ်ကြပြီး၊ မိန်းမအားလုံးသည် မဟေශ්ဝရီ (ရှက္တိ) ဖြစ်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် သတ္တဝါအားလုံး—ယောက်ျားမိန်းမမခွဲ—ထိုနှစ်ပါး၏ ဗိဘူတိ (ထင်ရှားမှု) များပင် ဖြစ်၏။

Verse 55

विषयी भगवानीशो विषयः परमेश्वरी । श्राव्यं सर्वमुमारूपं श्रोता शूलवरायुधः

အတွေ့အကြုံခံယူသူ စိတ်သိမြင်သူမှာ ကောင်းကြီးမင်္ဂလာရှင် ဣဿ (ရှီဝ) ဖြစ်၏။ အတွေ့အကြုံခံယူရသော အရာဝတ္ထုမှာ အမြင့်မြတ်ဆုံး မဟာဒေဝီ ပရမေရှွရီ ဖြစ်၏။ ကြားရမည့် အရာအားလုံးသည် အုမာ၏ သဘောသဘာဝတည်းဟူ၍၊ ကြားသူမှာ တြိရှူလ်ကို အထူးကောင်းမွန်သော လက်နက်အဖြစ် ကိုင်ဆောင်သည့် အရှင်ဖြစ်၏။

Verse 56

प्रष्टव्यं वस्तुजातं तु धत्ते शंकरवल्लभा । प्रष्टा स एव विश्वात्मा बालचन्द्रावतंसकः

ရှင်ကရ၏ ချစ်မြတ်နိုးရာ ဒေဝီသည် မေးမြန်းသိရှိရမည့် အရာဝတ္ထုအမျိုးမျိုး အားလုံးကို မိမိအတွင်း၌ ထမ်းဆောင်ထား၏။ မေးသူလည်း ထိုအရှင်တော်တည်း—ကမ္ဘာလောက၏ အတ္တမ—မိမိ၏ ဇဉ်းကပ်ဆံပင်ပေါ်တွင် ကလေးလမင်း (လဝက်) ကို တန်ဆာဆင်ထားသော အရှင်ဖြစ်၏။

Verse 57

द्रष्टव्यं वस्तुरूपं तु बिभर्ति वक्तवल्लभा । द्रष्टा विश्वेश्वरो देवः शशिखंडशिखामणिः

ဟောပြောသူ၏ချစ်မြတ်နိုးရာ သက္တိသည် မြင်ရမည့်အရာ၏ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ဆောင်ယူ၏။ သို့ရာတွင် အမှန်တကယ် မြင်သူမှာ စကြဝဠာ၏အရှင် ဗိශ්ဝေရှ్వర သီဝဖြစ်၍၊ လမင်းကို မဏိကဲ့သို့ ခေါင်းထိပ်၌ ဆင်ယင်ထား၏။

Verse 58

रसजातं महादेवी देवो रसयिता शिवः । प्रेयजातं च गिरिजा प्रेयांश्चैव गराशनः

အို မဟာဒေဝီ၊ ရသ (အနှစ်သာရ) မှ ပေါက်ဖွားသမျှကို အရသာခံ၍ အတွေ့အကြုံယူသူမှာ သီဝဘုရားတည်း။ ဂိရိဇာသည် ချစ်ခြင်း၏ရုပ်သဘောဖြစ်ပြီး၊ ချစ်မြတ်နိုးရာ အရှင်မှာ အဆိပ်ကို စားသုံးသူ ဂရာရှန (သီဝ) ဖြစ်၏။

Verse 59

मंतव्यवस्तुतां धत्ते सदा देवी महेश्वरी । मंता स एव विश्वात्मा महादेवो महेश्वरः

မဟေရှဝရီ ဒေဝီသည် စဉ်ဆက်မပြတ် စဉ်းစားသင့်သော အရာ၏ အမှန်တရားကို ထိန်းဆောင်ထား၏။ စဉ်းစားသူမှာ သူတစ်ပါးမဟုတ်၊ စကြဝဠာ၏အတ္တဖြစ်သော မဟာဒေဝ၊ မဟေရှဝရ တည်း။

Verse 60

बोद्धव्यवस्तुरूपं तु बिभर्ति भववल्लभा । देवस्स एव भगवान्बोद्धा मुग्धेन्दुशेखरः

ဘဝ၏ချစ်သူ ဘဝဝလ္လဘာ (ပါရဝတီ) သည် သိမြင်ရမည့် သတ္တဝါတရား၏ ပုံသဏ္ဍာန်ကို အမှန်တကယ် ထမ်းဆောင်ထားသည်။ ထိုဒေဝတည်းဟူသော ဘဂဝန် ရှိဝ—လခြမ်းတင်ဆောင်သော မောဟမင်းသက်သက်—သည် ကိုယ်တိုင်ပင် သိသူ၊ အလင်းပေးသူ ဖြစ်တော်မူ၏။

Verse 61

प्राणः पिनाकी सर्वेषां प्राणिनां भगवान्प्रभुः । प्राणस्थितिस्तु सर्वेषामंबिका चांबुरूपिणी

သက်ရှိအပေါင်းတို့အတွက် ပင်ာကီ (ရှီဝ) ဘုရားသည် ပရాణ—အတွင်း၌တည်သော အသက်ရှူသက်တမ်းနှင့် အရှင်မဟာပိုင်ရှင် ဖြစ်တော်မူ၏။ ထိုပရాణကို ထောက်တည်ပေးသော အခြေခံသည် အမ္ဗိကာ (ပါရဝတီ) ဖြစ်၍ ရေသဏ္ဍာန်ဖြင့် အာဟာရပေး၊ ထောက်ပံ့၍ အသက်ကို ဆောင်ရွက်တော်မူ၏။

Verse 62

बिभर्ति क्षेत्रतां देवी त्रिपुरांतकवल्लभा । क्षेत्रज्ञत्वं तदा धत्ते भगवानंतकांतकः

ထိုအခါ တိပုရာန္တက (ရှီဝ) ၏ ချစ်မြတ်နိုးရာ ဒေဝီသည် ‘က்ஷೇತ್ರ’ (ကွင်း/ခန္ဓာ-ကမ္ဘာ) အဖြစ်ကို ခံယူတော်မူ၏။ ထိုနောက် မရဏကို ဖျက်ဆီးသော အန္တကာန္တက (ရှီဝ) ဘုရားသည် ‘က္ෂೇತ್ರဇ္ဉ’ (ကွင်းကို သိမြင်သူ) အဖြစ်ကို ခံယူတော်မူ၏။

Verse 63

अहः शूलायुधो देवः शूलपाणिप्रिया निशा । आकाशः शंकरो देवः पृथिवी शंकरप्रिया

နေ့သည် သုံးချွန်တံ (သူလ) ကို လက်နက်အဖြစ် ကိုင်ဆောင်သော ဒေဝတော် ဖြစ်၏။ ညသည် သုံးချွန်တံကိုင်ရှင် အရှင်၏ ချစ်ရာ ဖြစ်၏။ ကောင်းကင်သည် သင်္ကရ (ရှီဝ) ဘုရားတော် ကိုယ်တိုင် ဖြစ်ပြီး၊ မြေကြီးသည် သင်္ကရ၏ ချစ်မြတ်နိုးရာ ဖြစ်၏။

Verse 64

समुद्रो भगवानीशो वेला शैलेन्द्रकन्यका । वृक्षो वृषध्वजो देवो लता विश्वेश्वरप्रिया

သမုဒ္ဒရာသည် ဘဂဝါန် အီရှ (ရှီဝ) ဖြစ်၏။ ကမ်းခြေ (ဝေလာ) သည် တောင်မင်း၏ သမီး ဖြစ်၏။ သစ်ပင်သည် နွားအလံတင်သော ဝೃષဓွဇ (ရှီဝ) ဒေဝတော် ဖြစ်ပြီး၊ လှည်းပင်/လျားပင် (လတာ) သည် ဗိශ්ဝေရှွရ (ရှီဝ) ၏ ချစ်ရာ (ပါရဝတီ) ဖြစ်၏။

Verse 65

पुंल्लिंगमखिलं धत्ते भगवान्पुरशासनः । स्त्रिलिंगं चाखिलं धत्ते देवी देवमनोरमा

သုံးမြို့ကို အနိုင်ယူသော အရှင်ဘုရား (Tripurāntaka) သည် အထီးသဘောတရားကို အပြည့်အဝ ဆောင်ယူတော်မူ၏။ ဒေဝတို့၏ စိတ်ကို ပျော်ရွှင်စေသော ဒေဝီမယ်တော်သည်လည်း အမသဘောတရားကို အပြည့်အဝ ဆောင်ယူတော်မူ၏။

Verse 66

शब्दजालमशेषं तु धत्ते सर्वस्य वल्लभा । अर्थस्वरूपमखिलं धत्ते मुग्धेन्दुशेखरः

သတ္တဝါအားလုံး၏ ချစ်မြတ်နိုးရာ ဒေဝီသည် အဆုံးမရှိသော အသံ/ဝါစာ၏ ကွန်ယက်အားလုံးကို ထမ်းဆောင်တည်တံ့စေသည်။ လမောက်တော်ဆင်သော သီဝရှင် (ရှီဝ) သည် အဓိပ္ပါယ်၏ အပြည့်အစုံသော အမှန်တရားကို ထမ်းဆောင်တည်တံ့စေသည်။ ထို့ကြောင့် အသံနှင့် အဓိပ္ပါယ်တို့သည် ဒေဝဒွယ၏ သဘာဝအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။

Verse 67

यस्य यस्य पदार्थस्य या या शक्तिरुदाहृता । सा सा विश्वेश्वरी देवी स स सर्वो महेश्वरः

အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၌ ရှိသည်ဟု ကြေညာထားသော အင်အား/သက္တိ မည်သည့်အရာမဆို—အင်အားတစ်ခုချင်းစီသည် ကမ္ဘာအရှင်မ ဒေဝီ ဝိශ්ဝေရှဝရီ ဖြစ်၏။ ထိုအရာဝတ္ထုကိုယ်တိုင်လည်း အပြည့်အစုံအားဖြင့် မဟာဒေဝ (မဟေရှဝရ) ကိုယ်တော်တိုင် ဖြစ်၏။

Verse 68

यत्परं यत्पवित्रं च यत्पुण्यं यच्च मंगलम् । तत्तदाह महाभागास्तयोस्तेजोविजृंभितम्

အမြင့်မြတ်ဆုံးသောအရာ၊ သန့်စင်စေသောအရာ၊ ကုသိုလ်ဖြစ်စေသောအရာ၊ မင်္ဂလာဖြစ်စေသောအရာ—ထိုအရာအားလုံးကို မဟာဘုန်းရှိသော ရှင်ပညာရှိတို့က ဒေဝဒွယ ပေါင်းစည်းရာမှ ပွင့်ထွန်းလာသော တေဇောရောင်ခြည်ဟု ကြေညာ하였다။

Verse 69

यथा दीपस्य दीप्तस्य शिखा दीपयते गृहम् । तथा तेजस्तयोरेतद्व्याप्य दीपयते जगत्

မီးအိမ်တစ်လုံး လင်းလက်စွာ လောင်ကျွမ်းသောအခါ ၎င်း၏ မီးလျှံသည် အိမ်တစ်လုံးကို ထွန်းလင်းစေသကဲ့သို့၊ ထိုနည်းတူ ဒေဝဒွယ၏ ပျံ့နှံ့နေသော တေဇောရောင်ခြည်သည် နေရာအနှံ့ ဖြန့်ကျက်၍ ကမ္ဘာလောကတစ်ခုလုံးကို ထွန်းလင်းစေသည်။

Verse 70

तृणादिशिवमूर्त्यंतं विश्वख्यातिशयक्रमः । सन्निकर्षक्रमवशात्तयोरिति परा श्रुतिः

မြက်တစ်စင်းမှ စ၍ သီဝ၏ မူရတိအထိ လောကီကျော်ကြားမှု၏ အထူးအကဲဖြတ်အဆင့်ဆင့်ကို တွေ့ရသော်လည်း၊ အမြင့်ဆုံး သြဝါဒတော်အရ (ဇီဝနှင့် သီဝ) ထိုနှစ်ပါးအတွက် နီးကပ်မှုအဆင့်လိုက်ကြောင့် «ဤဖြစ်မှု» သဘောတရား ပေါ်ထွန်းလာသည်—အရှင်ထံ ပိုနီးကပ်လေလေ အခြေအနေ ပိုထင်ရှားလေလေ။

Verse 71

सर्वाकारात्मकावेतौ सर्वश्रेयोविधायिनौ । पूजनीयौ नमस्कार्यौ चिंतनीयौ च सर्वदा

ထိုနှစ်ပါးသည် ပုံသဏ္ဌာန်အားလုံး၏ အနှစ်သာရဖြစ်၍ အမြင့်မြတ်ဆုံး ကောင်းကျိုးအားလုံးကို ပေးသနားသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသူတို့ကို အမြဲတမ်း ပူဇော်ထိုက်၊ နမസ്കာရထိုက်၊ စဉ်းစားဆင်ခြင်ထိုက်ကြသည်။

Verse 72

यथाप्रज्ञमिदं कृष्ण याथात्म्यं परमेशयोः । कथितं हि मया ते ऽद्य न तु तावदियत्तया

အို ကృష్ణာ၊ သင်နားလည်နိုင်သမျှအတိုင်း ယနေ့ ငါသည် အမြင့်ဆုံး အရှင်၏ အမှန်တရားနှင့် မဟာဂုဏ်ကို သင့်အား ရှင်းပြခဲ့သည်။ သို့သော် အပြည့်အဝ အတိုင်းအတာတစ်လျှောက်လုံး မပြောနိုင်သေးပါ။

Verse 73

तत्कथं शक्यते वक्तुं याथात्म्यं परमेशयोः । महतामपि सर्वेषां मनसो ऽपि बहिर्गतम्

အမြင့်ဆုံး အရှင်တို့၏ အမှန်တရားကို မည်သို့ ပြောဆိုနိုင်မည်နည်း။ ထိုအရာသည် မဟာသူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး၏ စိတ်တောင် မလှမ်းမီဘဲ၊ အတွေးအခေါ်၏ အကန့်အသတ်ကို ကျော်လွန်နေသည်။

Verse 74

अंतर्गतमनन्यानामीश्वरार्पितचेतसाम् । अन्येषां बुद्ध्यनारूढमारूढं च यथैव तत्

အတွင်းသို့ စိတ်တည်၍ မလှုပ်မယှက်၊ စိတ်ကို အီශ්ဝရ (ရှီဝ) ထံ အပ်နှံထားသူတို့အတွက် ဤသစ္စာတရားသည် ဉာဏ်အတွင်း၌ ခိုင်မြဲစွာ တည်နေ၏။ အခြားသူတို့အတွက်မူ မသိမြင်သေးသကဲ့သို့၊ နားလည်မှု မတက်ရောက်သေးခြင်း သို့မဟုတ် အနည်းငယ်သာ ဖမ်းမိခြင်းအဖြစ်ပင် ရှိနေ၏။

Verse 75

येयमुक्ता विभूतिर्वै प्राकृती सा परा मता । अप्राकृतां परामन्यां गुह्यां गुह्यविदो विदुः

ဤတွင် ဖော်ပြထားသော ဗိဘူတိ (vibhūti) သည် ပရကృతိ (Prakṛti) ဆိုင်ရာဖြစ်သော်လည်း “အထက်မြင့်” ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် လျှို့ဝှက်သင်ကြားမှုကို သိသူတို့သည် ပရကృతိမဟုတ်သော၊ အထွတ်အထိပ် ဗိဘူတိတစ်ပါး—အမှန်တကယ် လျှို့ဝှက်သော အရာကို သိကြသည်။

Verse 76

यतो वाचो निवर्तंते मनसा चेन्द्रियैस्सह । अप्राकृती परा चैषा विभूतिः पारमेश्वरी

နှုတ်ကပတ်တို့သည် စိတ်နှင့် အင်္ဂါရုံတို့နှင့်အတူ ပြန်လှည့်သွားရသော ထိုတရားအမှန်သည် ပရမေရှ్వర၏ ဗိဘူတိဖြစ်၏။ ၎င်းသည် ပရကృతိကို ကျော်လွန်သော အလွန်မြင့်မြတ်သည့် ပရမေရှဝရီ ဗိဘူတိတည်း။

Verse 77

सैवेह परमं धाम सैवेह परमा गतिः । सैवेह परमा काष्ठा विभूतिः परमेष्ठिनः

ဤနေရာ၌ပင် ရှိဝတစ်ပါးတည်း၌ အမြင့်ဆုံးသော နေရာတော်ရှိ၏။ ရှိဝတစ်ပါးတည်း၌ အမြင့်ဆုံးသော သွားရာလမ်းရှိ၏။ ရှိဝတစ်ပါးတည်း၌ အဆုံးစွန်သော ထိပ်တန်း—ပရမေဋ္ဌင်၏ အလွန်မြင့်မြတ်သော ဗိဘူတိရှိ၏။

Verse 78

तां प्राप्तुं प्रयतंते ऽत्र जितश्वासा जितेंद्रियाः । गर्भकारा गृहद्वारं निश्छिद्रं घटितुं यथा

ဤနေရာ၌ အသက်ရှုကို အနိုင်ယူ၍ အင်္ဂါရုံတို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူတို့သည် ထိုအရာ—ရှိဝ၏ အမြင့်ဆုံးသော အမှန်တရား—ကို ရရှိရန် ကြိုးပမ်းကြ၏။ ကျွမ်းကျင်သော အိုးလုပ်သမားတို့က အိမ်တံခါးကို အပေါက်မရှိအောင် သေချာစွာ တပ်ဆင်ပိတ်ကပ်သကဲ့သို့ ယောဂီတို့လည်း အတွင်းလမ်းကို ခိုင်မာမပြတ်တောက်အောင် ပြုလုပ်၍ သူ့ထံသို့ ရောက်ရန် ကြိုးစားကြသည်။

Verse 79

संसाराशीविषालीढमृतसंजीवनौषधम् । विभूतिं शिवयोर्विद्वान्न बिभेति कुतश्चन

ရှိဝ၏ သန့်ရှင်းသော ဗိဘူတိသည် သံသရာ၏ မြွေဗိသုကာ အဆိပ်ကို ကိုက်ခံရသူကိုတောင် အသက်ပြန်ရှင်စေသော ဆေးတော်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ထိုဗိဘူတိကို အားကိုးရာထားသော ပညာရှိသည် မည်သည့်ဘက်မှမဆို ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိ။

Verse 80

यः परामपरां चैव विभूतिं वेत्ति तत्त्वतः । सो ऽपरो भूतिमुल्लंघ्य परां भूतिं समश्नुते

အရှင်၏ အမြင့်နှင့် အနိမ့် ဗိဘူတိတို့ကို တရားအတိုင်း အမှန်တကယ် သိမြင်သူသည် အနိမ့်အခြေအနေကို ကျော်လွန်ကာ အမြင့်ဆုံး ဗိဘူတိသို့ ရောက်ပြီး ချည်နှောင်မှုကင်းသော ရှိဝနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်းကို ရရှိသည်။

Verse 81

एतत्ते कथितं कृष्ण याथात्म्यं परमात्मनोः । रहस्यमपि योग्यो ऽसि भर्गभक्तो भवानिति

အို ကృష్ణာ၊ အထွတ်အမြတ် အတ္တမန်၏ အမှန်တရားကို သင့်အား ငါရှင်းပြပြီးပြီ။ ဤလျှို့ဝှက်သင်ခန်းစာကိုပင် သင်လက်ခံရန် သင့်တော်သည်၊ အကြောင်းမူ သင်သည် ဘာရ္ဂ (ရှိဝ) ကို သဒ္ဓါပြည့်ဝစွာ ကိုးကွယ်သူ ဖြစ်သောကြောင့်။

Verse 82

नाशिष्येभ्यो ऽप्यशैवेभ्यो नाभक्तेभ्यः कदाचन । व्याहरेदीशयोर्भूतिमिति वेदानुशासनम्

သင်တန်းသားမဟုတ်သူများထံသို့လည်းကောင်း၊ ရှိဝကို မယုံကြည်မကိုးကွယ်သော သင်တန်းသားများထံသို့လည်းကောင်း၊ အရှင်နှစ်ပါး (ရှိဝနှင့် ရှက္တိ) ၏ သန့်ရှင်းသော ဂုဏ်တန်ခိုးကို မည်သည့်အခါမျှ မဖော်ပြရ။ ဤသို့ထိန်းသိမ်းခြင်းကို ဝေဒများက အမိန့်တော်ထားသည်။

Verse 83

तस्मात्त्वमतिकल्याणपरेभ्यः कथयेन्न हि । त्वादृशेभ्यो ऽनुरूपेभ्यः कथयैतन्न चान्यथा

ထို့ကြောင့် အမြင့်ဆုံးကောင်းမြတ်မှုကို အပြည့်အဝ မလိုလားမတည်ကြည်သူများထံ မပြောကြားရ။ သင်ကဲ့သို့ သင့်တော်၍ ဤလမ်းနှင့် ကိုက်ညီသူများထံသာ ပြောကြားရမည်၊ အခြားသူများထံ မဟုတ်။

Verse 84

विभूतिमेतां शिवयोर्योग्येभ्यो यः प्रदापयेत् । संसारसागरान्मुक्तः शिवसायुज्यमाप्नुयात्

ရှိဝ၏ သန့်ရှင်းသော ဗိဘူတိ (သန့်ပြာ) ကို သင့်တော်သူများထံ ပေးအပ်သူသည် လောကဘဝ၏ သမုဒ္ဒရာမှ လွတ်မြောက်ကာ ရှိဝနှင့် စာယုဇ္ယ—အပြည့်အဝ ပေါင်းစည်းခြင်း—ကို ရရှိမည်။

Verse 85

कीर्तनादस्य नश्यंति महान्त्यः पापकोटयः । त्रिश्चतुर्धासमभ्यस्तैर्विनश्यंति ततो ऽधिकाः

ဤကီရ္တနာကို သဒ္ဓါဖြင့် ရွတ်ဆိုခြင်းကြောင့် အပြစ်ကုဋေကြီးများ ပျက်စီးသွားသည်။ သုံးကြိမ် သို့မဟုတ် လေးကြိမ် ထပ်ခါထပ်ခါ လေ့ကျင့်ပါက ထို့ထက်ပိုသော အပြစ်အစုကြီးများပါ လုံးဝလျော်ကွယ်သွားသည်။

Verse 86

नश्यंत्यनिष्टरिपवो वर्धन्ते सुहृदस्तथा । विद्या च वर्धते शैवी मतिस्सत्ये प्रवर्तते

အန္တရာယ်ပေးသော ရန်သူဆိုးများ ပျက်စီးသွားပြီး၊ စိတ်ကောင်းရှိသော မိတ်ဆွေကောင်းများ တိုးတက်ကြသည်။ ရှိုင်ဝဗိဒ္ယာ တိုးပွားလာ၍ ဉာဏ်အမြင်သည် သစ္စာတရား၌ တည်မြဲလာသည်။

Verse 87

भक्तिः पराः शिवे साम्बे सानुगे सपरिच्छिदे । यद्यदिष्टतमं चान्यत्तत्तदाप्नोत्यसंशयम्

အမ္ဘာ (ဉမာ) နှင့်အတူရှိသော သမ္ဘရှီဝအား၊ အနုဂ (အတော်အပါး) များနှင့်အတူ တော်မူ၍ ဒေဝဂုဏ်တော်များ ပြည့်စုံသော အရှင်ထံသို့ အမြင့်မြတ်ဆုံး ဘက္တိရှိလျှင်၊ ကိုယ်တိုင်အလိုအပ်ဆုံး ဆန္ဒကို မသံသယဘဲ ရရှိစေသည်။

Verse 88

पुनः पुनः समभ्यस्येत्तस्य नास्तीह दुर्ल्लभम्

ထပ်ခါထပ်ခါ လေ့ကျင့်အကျင့်ပြုလျှင်၊ ဤလောက၌ ထိုရှာဖွေသူအတွက် မရနိုင်သောအရာ မရှိတော့ပေ—အထူးသဖြင့် ချည်နှောင်မှုကို ကျော်လွန်စေသော ရှီဝ၏ ကရုဏာတော်။

Frequently Asked Questions

Rather than a single narrative event, the chapter presents a philosophical teaching scene: Kṛṣṇa questions Upamanyu about Śiva’s pervasion through forms and the governance of a gendered (strī–puṃ) cosmos; Upamanyu answers with a doctrinal exposition on Śiva–Śakti.

It frames manifestation as dependent radiance: Śiva is not ‘shown forth’ without Śakti, just as the moon is not luminous without moonlight—supporting a non-severable Śiva–Śakti ontology while maintaining functional distinction (śaktimān/śakti).

Key manifestations include Śiva’s mūrtis as modes of cosmic pervasion, the entire carācaram as vibhūti-leśa of the divine pair, and the para/apara and cit/acit schema as a map of how reality appears as pure/impure and transcendent/empirical.