Mukti-bheda-nirūpaṇa (Classification of Liberation) and Śiva as the Sole Bestower of Mokṣa

Verse 1

ऋषय ऊचुः । मुक्तिर्नाम त्वया प्रोक्ता तस्यां किं नु भवेदिह । अवस्था कीदृशी तत्र भवेदिति वदस्व नः

ရိရှီတို့က ပြောကြသည်။ «သင်သည် ‘မောက္ခ’ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ကျွန်ုပ်တို့အား ဟောပြောခဲ့ပြီ။ ထိုအခြေအနေ၌ အမှန်တကယ် ဘာဖြစ်ပေါ်သနည်း။ ထိုလောက၌ အတ္တ၏ အနေအထားသည် မည်သို့ရှိသနည်း။ ကျွန်ုပ်တို့အား ပြောပြပါ» ဟု။

Verse 2

सूत उवाच । मुक्तिश्चतुर्विधा प्रोक्ता श्रूयतां कथयामि वः । संसारक्लेशसंहर्त्री परमानन्ददायिनी

စူတာက ပြောသည်—“မုက္တိ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို လေးမျိုးဟု ကြေညာထားသည်။ နားထောင်ကြလော့—သင်တို့အား ငါရှင်းပြမည်။ ၎င်းသည် သံသရာ၏ ကလိသ (ဒုက္ခကျပ်တည်းမှု) များကို ဖျက်ဆီးကာ အမြင့်ဆုံး အာနန္ဒ (ပရမသုခ) ကို ပေးအပ်သည်”။

Verse 3

सारूप्या चैव सालोक्या सान्निध्या च तथा परा । सायुज्या च चतुर्थी सा व्रतेनानेन या भवेत्

ဤသန့်ရှင်းသော ဝရတ (သစ္စာကတိ) ကြောင့် လူသည် သီဝ၏ အနီးကပ်အခြေအနေ အမြင့်ဆုံး လေးပါးကို ရရှိသည်—စာရူပျ (သီဝနှင့် တူသော ရုပ်သဏ္ဌာန်), စာလိုကျ (သီဝ၏ လောက၌ နေထိုင်ခြင်း), စာန္နိဓျ (သီဝ၏ နီးကပ်သော ရှေ့မှောက်၌ တည်နေခြင်း), နှင့် စတုတ္ထအမြင့်ဆုံးဖြစ်သော စာယုဇျ (သီဝနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်း)။

Verse 4

मुक्तेर्दाता मुनिश्रेष्ठाः केवलं शिव उच्यते । ब्रह्माद्या न हि ते ज्ञेया केवलं च त्रिवर्गदाः

အို မုနိအထူးမြတ်တို့၊ မုက္တိကို ပေးအပ်သူဟု ကြေညာထားသည်မှာ သီဝတစ်ပါးတည်းသာ ဖြစ်သည်။ ဗြဟ္မာနှင့် အခြားဒေဝတားတို့ကို ထိုသို့ မသိမှတ်ရ; သူတို့သည် တြိဝဂ္ဂ (ဓမ္မ၊ အဓ္ဓ၊ ကာမ) ကိုသာ ပေးနိုင်ကြသည်။

Verse 5

ब्रह्माद्यास्त्रिगुणाधीशाश्शिवस्त्रिगुणतः परः । निर्विकारी परब्रह्म तुर्यः प्रकृतितः परः

ဗြဟ္မာနှင့် အခြားဒေဝတားတို့သည် သုံးဂုဏ်၏ အုပ်စိုးရှင်များ ဖြစ်သော်လည်း၊ ရှိဝသည် သုံးဂုဏ်ကို ကျော်လွန်တော်မူ၏။ ပြောင်းလဲမရှိသော အမြင့်ဆုံး ဘြဟ္မန်—တုရိယ (စတုတ္ထ) ဟူ၍၊ ပရကృతိကိုပါ ကျော်လွန်တော်မူ၏။

Verse 6

ज्ञानरूपोऽव्ययः साक्षी ज्ञानगम्योऽद्वयस्स्वयम् । कैवल्यमुक्तिदस्सोऽत्र त्रिवर्गस्य प्रदोऽपि हि

ပရမသိဝသည် ဉာဏ်၏သဘောတရားတည်းဟူ၍ မပျက်မယွင်း၊ အတွင်းသက်သေ (စాక్షီ) ဖြစ်တော်မူ၏။ သစ္စာဉာဏ်ဖြင့်သာ ရောက်နိုင်ပြီး၊ ကိုယ်တိုင် အဒွယ (မနှစ်ခွဲ) ဖြစ်တော်မူ၏။ ကైవလျ မုက္ခတိကို ပေးတော်မူသကဲ့သို့၊ ဤလောက၏ တြိဝဂ္ဂ—ဓမ္မ၊ အರ್ಥ၊ ကာမ—ကိုလည်း ချီးမြှင့်တော်မူ၏။

Verse 7

कैवल्याख्या पंचमी च दुर्लभा सर्वथा नृणाम् । तल्लक्षणं प्रवक्ष्यामि श्रूयतामृषिसत्तमाः

«ကైవလျာ» ဟု ခေါ်သော လဆန်း/လဆုတ် ပဉ္စမတိထီသည် လူသားတို့အတွက် အလွန်ရှားပါး၏။ ၎င်း၏ လက္ခဏာများကို ယခု ငါဟောပြမည်—အို ရှင်ရသီတို့အထွဋ်အမြတ်တို့၊ နားထောင်ကြလော့။

Verse 8

उत्पद्यते यतः सर्वं येनैतत्पाल्यते जगत् । यस्मिंश्च लीयते तद्धि येन सर्वमिदं ततम्

အရာအားလုံးသည် ထိုအမြင့်မြတ်သော အရှင်ထံမှ ပေါ်ပေါက်လာ၏၊ ထိုအရှင်ကြောင့် ဤလောကကို ထိန်းသိမ်းထား၏၊ ထိုအရှင်အတွင်းသို့ပင် ပြန်လည်လျောကွယ်သွား၏။ အမှန်တကယ် ထိုအရှင်ကြောင့်ပင် ဤအရာအားလုံးသည် အနှံ့အပြား ပြည့်နှက်နေ၏။

Verse 9

तदेव शिवरूपं हि पठ्यते च मुनीश्वराः । सकलं निष्कलं चेति द्विविधं वेदवर्णितम्

ထိုအရာတည်းဟူသည် သီဝ၏ အမှန်တကယ်သော ရူပသဘောဟု မုနိအရှင်တို့အား သင်ကြားဖတ်ကြားသည်။ ဝေဒများက ထိုသဘောကို နှစ်မျိုး—ပေါ်လွင်သော (စကလ) နှင့် မပေါ်လွင်သော (နိෂ္ကလ)—ဟု ကြေညာထားသည်။

Verse 10

विष्णुना तच्च न ज्ञातं ब्रह्मणा न च तत्तथा । कुमाराद्यैश्च न ज्ञातं न ज्ञातं नारदेन वै

ထိုအမှန်တရားကို ဗိෂ္ဏုတောင် မသိခဲ့၊ ဗြဟ္မာလည်း ထိုနည်းအတိုင်း မသိခဲ့။ သနတ်ကူမာရနှင့် အခြား ကူမာရတို့လည်း မသိခဲ့ကြ၊ အမှန်တကယ် နာရဒတောင် မသိခဲ့ပါ။

Verse 11

शुकेन व्यास पुत्रेण व्यासेन च मुनीश्वरैः । तत्पूर्वैश्चाखिलैर्देवैर्वेदैः शास्त्रैस्तथा न हि

ဤပဝါဒသနာကို ဗျာသ၏သား ရှုကာကလည်းကောင်း၊ ဗျာသကိုယ်တိုင်ကလည်းကောင်း၊ မုနိအရှင်တို့ကလည်းကောင်း အတည်ပြုထားကြသည်။ ထို့ပြင် အတိတ်ကာလရှိ ဒေဝတားအားလုံးနှင့် ဝေဒများ၊ ရှာස්ထရများကလည်း ထောက်ခံထားသဖြင့် သံသယမရှိပါ။

Verse 12

सत्यं ज्ञानमनंतं च सच्चिदानन्दसंज्ञितम् । निर्गुणो निरुपाधिश्चाव्ययः शुद्धो निरंजनः

ထိုအရှင်သည် သစ္စာတရားနှင့် ဉာဏ်သိမြင်မှုဖြစ်၍ အနန္တ (အဆုံးမရှိ) ဖြစ်သကဲ့သို့၊ စတ်–စိတ်–အာနန္ဒ (Sat–Cit–Ānanda) ဟုလည်း ခေါ်ကြ၏။ သူသည် ဂုဏသုံးပါးကို ကျော်လွန်၍ ဥပာဓိကန့်သတ်ချက်မရှိ၊ မပျက်မယွင်း၊ အမြဲသန့်ရှင်း၍ အညစ်အကြေးမကပ်သော နိရဉ္ဇန ဖြစ်၏။

Verse 13

न रक्तो नैव पीतश्च न श्वेतो नील एव च । न ह्रस्वो न च दीर्घश्च न स्थूलस्सूक्ष्म एव च

အရှင်မြတ်သည် အနီမဟုတ်၊ အဝါမဟုတ်၊ အဖြူမဟုတ်၊ အပြာမဟုတ်။ အတိုမဟုတ်၊ အရှည်မဟုတ်၊ အကြမ်းမဟုတ်၊ အနုမဟုတ်—အမြင့်ဆုံးသခင်သည် အကန့်အသတ်သဘောလက္ခဏာအားလုံးကို ကျော်လွန်တော်မူ၏။

Verse 14

यतो वाचो निवर्तंते अप्राप्य मनसा सह । तदेव परमं प्रोक्तं ब्रह्मैव शिवसंज्ञकम्

စကားလုံးတို့သည် မရောက်နိုင်သဖြင့် ပြန်လှည့်လာရပြီး၊ စိတ်နှင့်အတူပင် မရောက်နိုင်သော ထိုအမှန်တရားကို အမြင့်ဆုံးဟု ကြေညာထားသည်။ ထိုသည်ပင် ဘြဟ္မန် (Brahman) ဖြစ်၍ «ရှီဝ» ဟူသော နာမဖြင့် သိကြ၏။

Verse 15

आकाशं व्यापकं यद्वत्तथैव व्यापकन्त्विदम् । मायातीतं परात्मानं द्वन्द्वातीतं विमत्सरम्

အာကာသ (ākāśa) သည် အနှံ့အပြား ပျံ့နှံ့သကဲ့သို့၊ ဤအမှန်တရားလည်း အနှံ့အပြား ပျံ့နှံ့၏။ ၎င်းသည် မာယာ (Māyā) ကို ကျော်လွန်သော ပရမာတ္မန် (Paramātman) ဖြစ်ပြီး၊ ဒွန္ဒ္ဝတို့ကို ကျော်လွန်ကာ မနာလိုမရှိ၊ ပြိုင်ဆိုင်မှုမရှိသောအရာတော် ဖြစ်၏။

Verse 16

तत्प्राप्तिश्च भवेदत्र शिवज्ञानोदयाद्ध्रुवम् । भजनाद्वा शिवस्यैव सूक्ष्ममत्या सतां द्विजाः

သီလသမာဓိရှိသော ဒွိဇာတို့အို၊ ဤအကြောင်း၌ “ထိုအရာ” ကို ရရှိခြင်းသည် ရှီဝဗောဓ (Śiva-jñāna) ပေါ်ထွန်းလာခြင်းကြောင့် မလွဲမသွေ ဖြစ်၏။ သို့မဟုတ်လည်း ရှီဝကိုသာ သဒ္ဓါဖြင့် ဘာဝနာ-ဘဇနာ ပြုကာ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော ဉာဏ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်လျှင်လည်း ရရှိနိုင်၏။

Verse 17

ज्ञानं तु दुष्करं लोके भजनं सुकरं मतम् । तस्माच्छिवं च भजत मुक्त्यर्थमपि सत्तमाः

ဤလောက၌ လွတ်မြောက်စေသော ဉာဏ်သည် ရယူရန် အလွန်ခက်ခဲ၏၊ သို့သော် ဘဇန (ဘုရားကို ဆည်းကပ်ခြင်း) သည် လွယ်ကူသည်ဟု ဆိုကြ၏။ ထို့ကြောင့် သီလကောင်းသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးတို့よ၊ မောက္ခအတွက်ပင် ရှီဝဘုရားကို ဆည်းကပ်ပူဇော်ကြလော့။

Verse 18

शिवो हि भजनाधीनो ज्ञानात्मा मोक्षदः परः । भक्त्यैव बहवः सिद्धा मुक्तिं प्रापुः परां मुदा

အမှန်တကယ် သီဝသည် ဘက္တိဖြင့် ကိုးကွယ်ပူဇော်ခြင်းကြောင့် အလွယ်တကူ ရင်ထဲဝင်လာတော်မူ၏။ သီဝသည် ဒိဗ္ဗဉာဏ်၏ အတ္တသဘောတရားဖြစ်ပြီး မောက္ခကို ပေးတော်မူသော အမြင့်ဆုံးအရှင်တော် ဖြစ်၏။ ဘက္တိတစ်ခုတည်းဖြင့်ပင် များစွာသောသူတို့သည် စိဒ္ဓိကို ရရှိကာ အလွန်ဝမ်းမြောက်စွာ အမြင့်ဆုံးလွတ်မြောက်ခြင်း (မောက္ခ) သို့ ရောက်ကြ၏။

Verse 19

ज्ञानमाता शंभुभक्तिर्मुक्तिभुक्तिप्रदा सदा । सुलभा यत्प्रसादाद्धि सत्प्रेमांकुर लक्षणा

သမ္ဘု (Śambhu) အပေါ် ဘက္တိသည် စစ်မှန်သော ဉာဏ်၏ မိခင်ဖြစ်ပြီး၊ လောကီအပျော်အပါးနှင့် မောက္ခကို အမြဲပေးတတ်၏။ အရှင်၏ ကရုဏာကြောင့် ၎င်းကို လွယ်ကူစွာ ရရှိနိုင်ကာ၊ နှလုံးအတွင်း သီဝအပေါ် စစ်မှန်သော ချစ်ခြင်းမေတ္တာ ပေါက်ဖွားလာခြင်းဖြင့် ၎င်း၏ လက္ခဏာကို သိမြင်နိုင်၏။

Verse 20

सा भक्तिर्विविधा ज्ञेया सगुणा निर्गुणा द्विजाः । वैधी स्वाभाविकी याया वरा सासा स्मृता परा

အို ဒွိဇာတို့၊ ဘက္တိသည် အမျိုးမျိုးရှိကြောင်း သိကြလော့—သဂုဏ (ဂုဏ်သတ္တိပါသော) နှင့် နိရ္ဂုဏ (ဂုဏ်သတ္တိမကပ်သော) ဟူ၍လည်း ရှိ၏။ စည်းကမ်းအညွှန်းဖြင့် လိုက်နာသော ဝိုင်ဓီ (vaidhī) ဖြစ်စေ၊ သဘာဝအလိုလို ပေါက်ဖွားသော စွာဘာဝိကီ (svābhāvikī) ဖြစ်စေ၊ မည်သည့်ပုံစံက အမြတ်ဆုံးဖြစ်သနည်း—အဲဒါကိုပင် အမြင့်ဆုံးဘက္တိဟု မှတ်ယူကြ၏။

Verse 21

नैष्ठिक्यनैष्ठिकीभेदाद्विविधैव हि कीर्तिता । षड्विधा नैष्ठिकी भेदाद्द्वितीयैकविधा स्मृता

တည်ကြည်မှု၏ အထွေထွေ အမျိုးအစားနှင့် နိုင်ဋ္ဌိကီ (Naiṣṭhikī) တည်ကြည်မှု၏ ခွဲခြားချက်ကြောင့်၊ ၎င်းကို အမျိုးနှစ်မျိုးဟု အမှန်တကယ် ကြေညာထား၏။ ထိုအနက် နိုင်ဋ္ဌိကီသည် အတွင်းပိုင်း ခွဲခြားချက်အရ ခြောက်မျိုးရှိသည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ ဒုတိယအမျိုးအစား (အခြားတစ်မျိုး) ကိုတော့ တစ်မျိုးတည်းဟု မှတ်ယူကြ၏။

Verse 22

विहिताविहिताभेदात्तामनेकां विदुर्बुधाः । तयोर्बहुविधत्वाच्च विस्तारो न हि वर्ण्यते

အမိန့်ထားသောအရာနှင့် မအမိန့်ထားသောအရာဟူ၍ ခွဲခြားသဖြင့် ထိုအကျင့်/အနုသီလသည် အမျိုးမျိုးရှိကြောင်း ပညာရှိတို့ သိကြသည်။ ထို့ပြင် နှစ်မျိုးလုံးတွင် မျိုးခွဲများစွာရှိသဖြင့် အသေးစိတ်ချဲ့ထွင်ဖော်ပြခြင်းကို ဤနေရာ၌ မဆိုလိုတော့။

Verse 23

ते नवांगे उभे ज्ञेये श्रवणादिकभेदतः । सुदुष्करे तत्प्रसादं विना च सुकरे ततः

လမ်းနှစ်ပါးလုံးကို နဝအင်္ဂ (အင်္ဂ ၉ ပါး) ဟူ၍ သိရမည်၊ နားထောင်ခြင်းစသည့် အကျင့်ခွဲများကြောင့် ကွဲပြားသည်။ ထိုအရာတို့သည် သူ၏ကရုဏာမရှိလျှင် အလွန်ခက်ခဲသော်လည်း၊ ထိုကရုဏာကြောင့်ပင် နောက်တဖန် လွယ်ကူလာသည်။

Verse 24

भक्तिज्ञाने न भिन्ने हि शंभुना वर्णिते द्विजाः । तस्माद्भेदो न कर्तव्यस्तत्कर्तुस्सर्वदा सुखम्

အို ဒွိဇာပညာရှိတို့၊ သမ္ဘု (ရှီဝ) သည် ဘက္တိ (သဒ္ဓါ-ပူဇာ) နှင့် ဉာဏ (ဝိညာဉ်ပညာ) တို့ မခွဲမခြားဟု အမှန်တကယ် ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် အကွဲအခြား မပြုရ; နှစ်ပါးကို ညီညွတ်စွာ ကျင့်သူအတွက် အမြဲတမ်း ချမ်းသာရှိ၏။

Verse 25

विज्ञानं न भवत्येव द्विजा भक्तिविरोधिनः । शंभुभक्तिकरस्यैव भवेज्ज्ञानोदयो द्रुतम्

အို ဒွိဇာတို့၊ ဘက္တိကို ဆန့်ကျင်သူတို့၌ အမှန်တကယ်သော ဉာဏ်သိမြင်မှု မပေါ်ထွန်းနိုင်။ သို့ရာတွင် သမ္ဘု (Śambhu) အပေါ် ဘက္တိကို ပြုစုပျိုးထောင်သူ၌ လွတ်မြောက်စေသော ဉာဏ်အလင်းသည် လျင်မြန်စွာ ပေါ်ထွန်း၏။

Verse 26

तस्माद्भक्तिर्महेशस्य साधनीया मुनीश्वराः । तयैव निखिलं सिद्धं भविष्यति न संशयः

ထို့ကြောင့် မုနိအရှင်တို့၊ မဟေရှ (Mahesha) အပေါ် ဘက္တိကို အလေးအနက် ပြုစုပျိုးထောင်ရမည်။ ထိုဘက္တိတစ်ခုတည်းဖြင့် အရာအားလုံး ပြည့်စုံအောင်မြင်မည်—သံသယမရှိ။

Verse 27

इति पृष्टं भवद्भिर्यत्तदेव कथितं मया । तच्छुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

သင်တို့မေးမြန်းသမျှကို အမှန်အတိုင်း ငါက ပြောပြပြီးပြီ။ ထိုကို နားထောင်သူသည် အပြစ်အားလုံးမှ လွတ်မြောက်မည်—ဤအပေါ် သံသယမရှိ။

Verse 41

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां मुक्तिनिरूपणं नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः

ဤသို့ဖြင့် သန့်ရှင်းမြတ်သော «သီဝ မဟာပုရာဏ» ၏ စတုတ္ထပိုင်း «ကိုဋိရုဒ္ရ သံဟိတာ» တွင် “မုက္တိနိရူပဏ” ဟူသော မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ရှင်းလင်းဖော်ပြသည့် အခန်း ၄၁ ပြီးဆုံး၏။