Sarga 47
अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha) — Sundarakāṇḍa Sarga 47
सुन्दरकाण्ड
ဤသရဂတွင် လင်္ကာဘက်မှ ဟနုမာန်အား တုံ့ပြန်မှုသည် အဆုံးအဖြတ်ဖြစ်အောင် တင်းမာလာသည်။ စေနာပတိ ငါးဦးတို့သည် မိမိတို့၏ လိုက်ပါသူများနှင့် ယာဉ်များအပါအဝင် ဖျက်ဆီးခံရကြောင်း သတင်းရပြီးနောက် ရာဝဏသည် မိမိ၏သား အက္ခအား တိတ်တဆိတ် အမိန့်သဘောဖြင့် စစ်ထွက်ရန် ညွှန်ပြသည်။ အက္ခသည် ရာဇသဘင်မှ ထ၍ ရွှေထည့်သွင်းအလှဆင်ထားသော လေးကို ကိုင်ဆောင်ကာ လက်နက်အပြည့်အစုံ တောက်ပသော စစ်ရထားပေါ်တက်ပြီး မြန်ဆန်သော မြင်းရှစ်ကောင်ဖြင့် ဆွဲစေကာ ရှေ့တန်းသို့ ချီတက်သည်။ စာသားတွင် ရထား၏ ကောင်းကင်လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်း၊ လက်နက်တန်ဆာများနှင့် ရာဇဂုဏ်သရေကို အာဏာ၏ သင်္ကေတအဖြစ် အထူးဖော်ပြထားသည်။ တိုက်ပွဲတွင် အက္ခသည် အဆိပ်လိမ်းထားသော ထက်မြက်သည့် မြားသုံးစင်းဖြင့် ဟနုမာန်၏ ခေါင်းကို ထိမှန်စေသည်။ ထိုဒွဲလ်၏ ကြီးမြတ်မှုကို ကမ္ဘာလောကဆိုင်ရာ နိမိတ်များက ပိုမိုတင်ပြသည်—မြေကြီးက ငိုကြွေးသကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်း၊ နေရောင်မဲမှောင်လာခြင်း၊ လေတိတ်သွားခြင်း၊ တောင်တန်းများ လှုပ်ခတ်ခြင်းနှင့် သမုဒ္ဒရာ လှိုင်းထန်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ဟနုမာန်သည် အက္ခ၏ လူငယ်သဘော၊ အာရုံစိုက်မှုနှင့် စစ်ပညာကျွမ်းကျင်မှုကို ချီးမွမ်းကာ ထိုကဲ့သို့ သင့်တော်သော လူငယ်သူရဲကို သတ်ခြင်း၏ ဓမ္မတရားကို ခဏတာ စဉ်းစားသော်လည်း ထိန်းမထားသော သတ္တိသည် မစောင့်ရှောက်သော မီးကဲ့သို့ ကြီးထွားလာမည်ဟု ဆုံးဖြတ်သည်။ ထို့နောက် ဟနုမာန်သည် မြင်းရှစ်ကောင်ကို ချေမှုန်း၍ ရထားကို ပျက်စီးစေပြီး အက္ခကို ကောင်းကင်အလယ်၌ပင် ခြေထောက်မှ ဆွဲယူကာ လှည့်ပတ်ပြီး မြေပြင်သို့ ပြင်းထန်စွာ ပစ်ချသည်။ ထိုကြောင့် ရာဝဏသည် ကြောက်ရွံ့သွားပြီး ရှင်ရသီများနှင့် ဒေဝတားတို့လည်း အံ့ဩတုန်လှုပ်ကြသည်။ သရဂအဆုံးတွင် ဟနုမာန်သည် တိုရဏတံခါးသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကာ ယမမင်းကဲ့သို့ နောက်ထပ် ဖျက်ဆီးရန် အသင့်ဖြစ်နေသကဲ့သို့ ထင်ရှားပြီး လင်္ကာ၏ သာမန်ကာကွယ်ရေးစနစ် ပျက်ကွက်လာခြင်းကို ညွှန်ပြသည်။
Shlokas
Verse 1
सेनापतीन्पञ्च स तु प्रमापितान् हनूमता सानुचरान्सवाहनान्।समीक्ष्य राजा समरोद्धतोन्मुखं कुमारमक्षं प्रसमैक्षताग्रतः।।5.47.1।।
ဟနုမာန်က စစ်တပ်မူးကြီး ငါးဦးကို သူတို့၏ လိုက်ပါသူများနှင့် ယာဉ်များအပါအဝင် သတ်ဖြတ်ပြီးကြောင်းကို မြင်သော် ဘုရင်သည် စစ်ပွဲသို့ တက်ကြွစွာ မျက်နှာမူနေသော မင်းသား အက္ခကို မျက်စိတည်၍ ကြည့်လိုက်သည်။
Verse 2
स तस्य दृष्ट्यर्पणसम्प्रचोदितः प्रतापवान्काञ्चनचित्रकार्मुकः।समुत्पपाताथ सदस्युदीरितो द्विजातिमुख्यैर्हविषेव पावकः।।5.47.2।।
ရာဝဏ၏ မျက်စိတစ်ချက်သာဖြင့် လှုံ့ဆော်ခံရသော ဂုဏ်တန်ခိုးကြီး အက္ဆမင်းသားသည် ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားသော လှပသည့် လေးကို ကိုင်ဆောင်ကာ နန်းတော်အစည်းအဝေးမှ ချက်ချင်း ထလေ၏။ ထိုသည် ပုဏ္ဏားအထက်မြတ်တို့က ဟဝိစ်ကို မီးပူဇော်သို့ လောင်းချသည့်အခါ ယဇ္ဉမီး ပိုမိုတောက်လောင်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 3
ततो महद्बालदिवाकरप्रभं प्रतप्तजाम्बूनदजालसन्ततम्।रथं समास्थाय ययौ स वीर्यवान्महाहरिं तं प्रति नैरृतर्षभः।।5.47.3।।
ထို့နောက် ရက္ခသတို့အနက် အုဿဘသဖွယ် သတ္တိပြင်းသောသူသည် နေထွက်ရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ပူပြင်းလင်းလက်သော ဇမ္ဗူနဒ ရွှေကွန်ယက်များဖြင့် အလှဆင်ထားသည့် ရထားကြီးပေါ် တက်စီးကာ အင်အားမဟာသော ဝါနရမဟာသူရဲထံသို့ ချီတက်သွား하였다။
Verse 4
ततस्तपस्सङ्ग्रहसञ्चयार्जितं प्रतप्तजाम्बूनदजालशोभितम्।पताकिनं रत्नविभूषितध्वजं मनोजवाष्टाश्ववरैः सुयोजितम्।।5.47.4।।
ထို့နောက် တပဿ၏ စုဆောင်းထားသော အာနုဘော်ဖြင့် ရရှိလာသည့် ရထားတော် ပေါ်ထွန်းလာ၏။ သန့်ရှင်းသော ဇမ္ဗူနဒ ရွှေကွန်ယက်ဖြင့် တောက်ပလှပ၍ ပတാകာများလှုပ်ရှားကာ၊ ရတနာတန်ဆာဆင်ထားသော သင်္ကေတတံခွန်ပါရှိပြီး၊ စိတ်ကဲ့သို့ မြန်သော အထူးကောင်းမွန်သည့် မြင်းရှစ်ကောင်ဖြင့် ကောင်းစွာချိတ်ဆက်ထား၏။
Verse 5
सुरासुराधृष्यमसङ्गचारिणं रविप्रभं व्योमचरं समाहितम्।सतूणमष्टासिनिबद्धबन्धुरं यथाक्रमावेशितशक्तितोमरम्।।5.47.5।।
ထိုရထားတော်သည် ဒေဝနှင့် အသူရတို့ကပင် မထိခိုက်နိုင်အောင် မအောင်မြင်နိုင်သောအရာဖြစ်၍၊ အရာဝတ္ထုတို့နှင့် မထိမခိုက်ဘဲ လှုပ်ရှားနိုင်ကာ နေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ကောင်းကင်လမ်းကြောင်းကိုလည်း သွားလာနိုင်သည်။ အပြည့်အစုံတပ်ဆင်ထားပြီး မြားအိတ်များပါရှိကာ ဓားရှစ်လက်ကို ချည်နှောင်တပ်ဆင်ထား၍ လှံနှင့် ဂဒါတို့ကိုလည်း အစဉ်အလာအတိုင်း စနစ်တကျ စီထား၏။
Verse 6
विराजमानं प्रतिपूर्णवस्तुना सहेमदाम्ना शशिसूर्यवर्चसा।दिवाकराभं रथमास्थितस्ततस्स निर्जगामामरतुल्यविक्रमः।।5.47.6।।
ထို့နောက် ဒေဝတို့နှင့်တူညီသော ဝီရိယရှိသူသည် နေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပသည့် ရထားတော်ပေါ်သို့ တက်စီး၏။ ရွှေမാലများဖြင့် လင်းလက်ကာ လနှင့် နေ၏ ရောင်ခြည်ပေါင်းစည်းသကဲ့သို့ ထွန်းလင်း၍ ပစ္စည်းကိရိယာအပြည့်အစုံပါရှိသဖြင့် ထိုသူသည် ထွက်ခွာသွား၏။
Verse 7
स पूरयन्खं च महीं च साचलां तुरङ्गमातङ्गमहारथस्वनैः।बलैस्समेतैस्सहि तोरणस्थितं समर्थमासीनमुपागमत्कपिम्।।5.47.7।।
မြင်း၊ ဆင်နှင့် မဟာရထားတို့၏ မိုးမြေတောင်တန်းအနှံ့ ပြည့်နှက်သံကြီးဖြင့် ကောင်းကင်နှင့် မြေပြင်ကို ဖြည့်လျက်၊ သူသည် တပ်အင်အားများနှင့်အတူ ရှေ့တိုးကာ တံခါးတော်အဝင် တိုရဏ၌ တည်နေသော စွမ်းရည်ပြည့်ဝသည့် ကပိထံသို့ ရောက်လာ၏။
Verse 8
स तं समासाद्य हरिं हरीक्षणो युगान्तकालाग्निमिव प्रजाक्षये।अवस्थितं विस्मितजातसम्भ्रम स्समैक्षताक्षो बहुमानचक्षुषा।।5.47.8।।
ကပိထံသို့ ရောက်သော် အက្សသည် စင်္ကြာမျက်စိဖြင့် သူ့ကို ယုဂအဆုံးကာလ၏ မီးတောက်ကဲ့သို့—သတ္တဝါတို့ ပျက်စီးရာအခါ—တည်နေသည်ကို မြင်၏။ အံ့ဩ၍ စိတ်လှုပ်ရှားတုန်လှုပ်သော်လည်း ဂုဏ်ပြုလေးစားသည့် မျက်မြင်ဖြင့် စူးစမ်းကြည့်ရှု၏။
Verse 9
स तस्य वेगं च कपेर्महात्मनः पराक्रमं चारिषु पार्थिवात्मजः।विचारयन्स्वं च बलं महाबलो हिमक्षये सूर्य इवाभिवर्धते।।5.47.9।।
မဟာဗလရှိသော မင်းသားသည် မဟာအတ္မာ ဝါနရ၏ လျင်မြန်မှုနှင့် ရန်သူတို့အပေါ် သတ္တိဗီရသကို စိစစ်ကာ၊ မိမိ၏ အင်အားနှင့်လည်း နှိုင်းယှဉ်တွက်ချက်ပြီး၊ ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးသကဲ့သို့ နေရောင်တောက်ပလာသလို ယုံကြည်မှု ပိုမိုတိုးပွားလာ하였다။
Verse 10
स जातमन्युः प्रसमीक्ष्य विक्रमं स्थिरं स्थिरस्सम्यति दुर्निवारणम्।समाहितात्मा हनुमन्तमाहवे प्रचोदयामास शरैस्त्रिभि श्शितैः।।5.47.10।।
စစ်မြေပြင်၌ ဟနုမာန်၏ မောင်းမယိုင်သော၊ တားဆီးမရသော သတ္တိဗိက్రమကို မြင်သော် အက္ခသည် ဒေါသထကြွလာသည်။ စိတ်ကို စုစည်းတည်ငြိမ်စွာထား၍ တိုက်ပွဲသို့ ခေါ်ဆောင်ကာ ချွန်ထက်သော မြားသုံးစင်းကို ပစ်လွှတ်하였다။
Verse 11
ततः कपिं तं प्रसमीक्ष्य गर्वितं जितश्रमं शत्रुपराजयोर्जितम्।अवैक्षताक्षस्समुदीर्णमानसस्सबाणपाणिः प्रगृहीतकार्मुकः।।5.47.11।।
ထို့နောက် အက္ဆာသည် ထိုဝန်ရကို စူးစမ်းကြည့်လေ၏—မာနကြီး၍ မပင်ပန်း၊ ရန်သူကို အနိုင်ယူရန် တစ်စိတ်တစ်မနာ တည်ကြည်နေသူ။ လေးကို ဆွဲတင်ကာ မြားကို လက်တွင်ကိုင်၍ သူ့ကို တိုင်းတာကြည့်သော် စိတ်ဓာတ်ဟန်ချက် ပိုမိုတက်ကြွလာ၏။
Verse 12
स हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डल स्समाससादाऽशुपराक्रमः कपिम्।तयोर्बभूवाप्रतिमस्समागम स्सुरासुराणामपि सम्भ्रमप्रदः।।5.47.12।।
ရွှေအလှဆင်ပစ္စည်းများ—နိෂ္ကာလည်ဆွဲ၊ လက်မောင်းကွင်း၊ နားကပ်လှလှ—ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော အက္ဆာသည် သတ္တိလျင်မြန်စွာ ဝန်ရကို တိုက်မိရန် ပြေးဝင်လာ၏။ သူတို့နှစ်ဦး၏ ဆုံတွေ့တိုက်ခိုက်မှုသည် မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ပဋိပက္ခဖြစ်ကာ ဒေဝနှင့် အဆုရတို့ကိုပါ အံ့ဩတုန်လှုပ်စေ၏။
Verse 13
ररास भूमिर्न तताप भानुमा न्वनौ न वायुः प्रचाचल चाचलः।कपेः कुमारस्य च वीक्ष्य संयुगं ननाद च द्यौरुदधिश्च चुक्षुभे।।5.47.13।।
ဝန်ရနှင့် မင်းသားတို့၏ စစ်ပွဲကို မြင်သော် မြေကြီးသည် ဂর্জသကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏။ နေမင်း၏ အပူမတောက်လောင်၊ တောအုပ်တွင် လေမတိုက်၊ တောင်တန်းများပင် လှုပ်ရှားတုန်ခါ၏။ ကောင်းကင်ကလည်း ဟိန်းဟောက်၍ သမုဒ္ဒရာပါ စိတ်လှုပ်ရှားကာ လှိုင်းထန်လာ၏။
Verse 14
ततस्स वीरस्सुमुखान् पतत्रिणस्सुवर्णपुङ्खान्सविषानिवोरगान्।समाधिसम्योगविमोक्षतत्त्वविच्छरानथ त्रीन्कपिमूर्ध्न्यपातयत्।।5.47.14।।
ထို့နောက် သူရဲကောင်း အက္ဆာသည်—စိတ်တည်ငြိမ်သော အာရုံစူးစိုက်မှုဖြင့် မြားလွှတ်နည်းကို ကျွမ်းကျင်သူ—အမွှေးလှလှ၊ တံခွန်ရွှေရောင်၊ အဆိပ်လိမ်းထား၍ မြွေကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းသော မြားသုံးစင်းကို ဝန်ရ၏ ခေါင်းပေါ်သို့ တပြိုင်နက် ပစ်ချလိုက်၏။
Verse 15
स तै श्शरैर्मूर्ध्नि समं निपातितैः क्षरन्नसृग्दिग्धविवृत्तलोचनः।नवोदितादित्यनिभ श्शरांशुमान् व्यराजतादित्य इवांशुमालिकः।।5.47.15।।
မြားများသည် ခေါင်းပေါ်သို့ တပြိုင်နက် ကျရောက်သဖြင့် သွေးယိုစီးကာ မျက်လုံးများ နီရဲလာ၏။ သို့သော် မြား၏ တောက်ပမှုသည် ရောင်ခြည်ကဲ့သို့ ဖြစ်နေသဖြင့် သူသည် နေထွက်သစ်ကဲ့သို့ လင်းလက်၍ အလင်းရောင်၏ မာလာကို ဆင်မြန်းထားသကဲ့သို့ ထင်ရှားလေ၏။
Verse 16
ततस्स पिङ्गाधिपमन्त्रिसत्तमः समीक्ष्य तं राजवरात्मजं रणे।उदग्रचित्रायुधचित्रकार्मुकं जहर्ष चापूर्यत चाहवोन्मुखः।।5.47.16।।
ထို့နောက် မျက်ဝါရောင်သခင် စုဂရీవ၏ အထက်မြတ်ဆုံး အမတ် ဟနုမာန်သည် စစ်မြေပြင်၌ မင်းသား—မင်း၏သား—ကို ကြည့်မြင်၏။ သူသည် အလှပဆုံး အရောင်စုံ လက်နက်များနှင့် ထူးမြတ်သော လေးကို ကိုင်ဆောင်ထားသဖြင့် ဟနုမာန်သည် ဝမ်းမြောက်၍ စစ်ပွဲသို့ မျက်နှာမူကာ အပြည့်အဝ ပြင်ဆင်လေ၏။
Verse 17
स मन्दराग्रस्थ इवांशुमालिको विवृद्धकोपो बलवीर्यसंयुतः।कुमारमक्षं सबलं सवाहनं ददाह नेत्राग्निमरीचिभिस्तदा।।5.47.17।।
ဒေါသသည် တိုးပွားလာ၍ အင်အားနှင့် သူရဲကောင်းစိတ်ဓာတ်တို့ အပြည့်အဝ နိုးထလာသဖြင့် ဟနုမာန်သည် မန္ဒရတောင်ထိပ်ပေါ်၌ တည်နေသော နေမင်းကဲ့သို့ ထင်ရှားလေ၏။ ထို့နောက် မျက်စိမှ ထွက်သော မီးရောင်ခြည်များဖြင့် မင်းသား အက္ဆ—တပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်များအပါအဝင်—ကို မီးလောင်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေ하였다။
Verse 18
ततस्स बाणासनचित्रकार्मुक श्शरप्रवर्षो युधि राक्षसाम्बुदः।शरान्मुमोचाशु हरीश्वराचले वलाहको वृष्टिमिवाचलोत्तमे।।5.47.18।।
ထို့နောက် ရက္ခသမင်းသားသည် မြားအုံနှင့် အံ့ဩဖွယ် လေးကို ဆောင်ထားကာ စစ်မြေပြင်၌ တောင်တန်းကဲ့သို့သော မျောက်သခင်ပေါ်သို့ မြားမိုးကို လျင်မြန်စွာ ရွာချလေ၏။ ထိုသည် မြင့်မားသော တောင်ပေါ်သို့ မိုးတိမ်က မိုးရွာသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 19
ततः कपिस्तं रणचण्डविक्रमं विवृद्धतेजोबलवीर्यसंयुतम्।कुमारमक्षं प्रसमीक्ष्य संयुगे ननाद हर्षाद् घनतुल्यविक्रमम्।।5.47.19।।
ထို့နောက် ဟနုမာန်သည် စစ်ပွဲအလယ်၌ မင်းသား အက္ဆကို မြင်လျှင်—စစ်ဒဏ်ကြမ်း၍ တောက်ပမှု၊ အင်အားနှင့် စွမ်းအားတို့ တိုးမြင့်ကာ ပြည့်စုံနေသူ—ဝမ်းမြောက်သဖြင့် ဟိန်းဟောက်လေ၏။ သူ၏ အာနုဘော်သည် မိုးတိမ်ကြီးကဲ့သို့ ထင်ရှား၏။
Verse 20
स बालभावाद्युधि वीर्यदर्पितः प्रवृद्धमन्युः क्षतजोपमेक्षणः।समाससादाप्रतिमं कपिं रणे गजो महाकूपमिवावृतं तृणैः।।5.47.20।।
ငယ်ရွယ်သေး၍ မိမိဗီရိယအင်အားကို မာန်တက်ကာ၊ ဒေါသကြီးထွား၍ မျက်လုံးများ သွေးနီရောင်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာသဖြင့် အက္ဆာသည် စစ်မြေပြင်၌ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ဟနုမာန်ထံသို့ တိုက်ခိုက်ရန် တဟုန်ထိုးဝင်ရောက်လာသည်—မြက်ပင်များဖြင့် ဖုံးကွယ်ထားသော အကြီးမားသော ချောက်တွင်းသို့ ဆင်တစ်ကောင် ပြေးဝင်သကဲ့သို့။
Verse 21
स तेन बाणैः प्रसभं निपातितैश्चकार नादं घननादनिस्स्वनः।समुत्पपाताशु नभस्स मारुतिर्भुजोरुविक्षेपणघोरदर्शनः।।5.47.21।।
အက္ဆာ၏ မြားများဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ကျရောက်သော်လည်း ဟနုမာန်သည် မိုးတိမ်မိုးကြိုး၏ ဂုဏ်ဂုဏ်မြည်သံကဲ့သို့ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်လေ၏။ ထို့နောက် ချက်ချင်းကောင်းကင်သို့ ခုန်တက်ကာ လက်မောင်းနှင့် ပေါင်တို့ကို အင်အားကြီးစွာ လှန်ပစ်သဖြင့် ကြောက်မက်ဖွယ် ရုပ်သဏ္ဌာန်ဖြင့် ထင်ရှားလာသည်။
Verse 22
समुत्पतन्तं समभिद्रवद्बली स राक्षसानां प्रवरः प्रतापवान्।रथी रथिश्रेष्ठतमः किरन्शरैः पयोधरश्शैलमिवाश्मवृष्टिभिः।।5.47.22।।
ဟနုမာန် အပေါ်သို့ ပျံတက်စဉ်၊ ရာක්ෂသတို့အနက် အင်အားကြီး၍ ဂုဏ်သတင်းကျော်ကြားသော ခေါင်းဆောင်—ရထားစစ်သူရဲတို့တွင် အထွဋ်အမြတ်—သည် ရထားဖြင့် လိုက်လံတက်ကြွကာ မြားများကို မိုးတိမ်က တောင်တန်းပေါ်သို့ မိုးသီးမိုးရွာချသကဲ့သို့ ပက်ပက်စက်စက် ပစ်လွှတ်လေ၏။
Verse 23
स तान्शरांस्तस्य हरिर्विमोक्षयंश्चचार वीरः पथि वायुसेविते।शरान्तरे मारुतवद्विनिष्पतन्मनोजवस्संयति चण्डविक्रमः।।5.47.23।।
စိတ်အလျင်ကဲ့သို့ လျင်မြန်၍ စစ်တွင် ကြမ်းတမ်းသတ္တိရှိသော ဟနုမာန်သူရဲကောင်းသည် လေတိုက်သန်းသော ကောင်းကင်လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် လှုပ်ရှားလျက်၊ အက္ဆာ၏ မြားများကြားကြားမှ လေကဲ့သို့ လွတ်မြောက်ထွက်ပေါ်ကာ မြားတို့ကို ပစ်မှတ်မထိဘဲ ဖြတ်သန်းစေ၏။
Verse 24
तमात्तबाणासनमाहवोन्मुखं खमास्तृणन्तं विशिखैश्शरोत्तमैः।अवैक्षताक्षं बहुमानचक्षुषा जगाम चिन्तां च स मारुतात्मजः।।5.47.24।।
မြားအုံနှင့် လေးကို ကိုင်ဆောင်ကာ စစ်ပွဲသို့ မျက်နှာမူ၍ ကောင်းကင်ကို အထူးကောင်းမွန်သော မြားများဖြင့် ပြည့်နှက်စေသော အက္ဆာကို မြင်သော်၊ လေဒေဝ၏ သား ဟနုမာန်သည် လေးစားသဘောဖြင့် ကြည့်ရှုလေ၏။ သို့ရာတွင် နောက်တစ်ဆင့် မည်သို့ ဆောင်ရွက်ရမည်ကို စဉ်းစားခြင်းလည်း သူ့အတွင်း၌ ပေါ်ထွန်းလာသည်။
Verse 25
ततश्शरैर्भिन्नभुजान्तरः कपिः कुमारवीरेण महात्मना नदन्।महाभुजः कर्मविशेषतत्त्ववि द्विचिन्तयामास रणे पराक्रमम्।।5.47.25।।
ထို့နောက် မဟာတ္မာ ကုမာရဝီရ၏ မြားများကြောင့် လက်မောင်းကြားထိ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသော ဟနုမာန်သည် အော်ဟစ်ကြွေးကြော်လေ၏။ မဟာဗာဟုဖြစ်သော သူသည် အခြေအနေအလိုက် သင့်တော်သော ကမ္မ၏ အနှစ်သာရကို သိရှိသဖြင့် စစ်မြေပြင်၌ နောက်တစ်ကြိမ် ဆုံးဖြတ်ချက်ပြတ်သားသော လှုပ်ရှားမှုကို စဉ်းစားလေ၏။
Verse 26
अबालवद्बालदिवाकरप्रभः करोत्ययं कर्म महन्महाबलः।न चास्य सर्वाहवकर्मशोभिनः प्रमापणे मे मतिरत्र जायते।।5.47.26।।
“ကလေးရွယ်ပင်ဖြစ်သော်လည်း လူကြီးတစ်ယောက်ကဲ့သို့ ကျွမ်းကျင်စွာ လုပ်ဆောင်တတ်၏။ နေထွက်သကဲ့သို့ တောက်ပ၍ မဟာဗလရှိကာ ကြီးမားသော ကမ္မများကို ဆောင်ရွက်နိုင်၏။ စစ်ပညာအမျိုးမျိုး၌ ထင်ရှားလှသဖြင့် ဤနေရာတွင် သူ့ကို သတ်ဖြတ်ရန် ငါ့စိတ်မလှည့်မိ။”
Verse 27
अयं महात्मा च महांश्च वीर्यत स्समाहितश्चातिसहश्च संयुगे।असंशयं कर्मगुणोदयादयं सनागयक्षैर्मुनिभिश्च पूजितः।।5.47.27।।
ဤသူသည် မဟာတ္မာဖြစ်၍ ဝီရိယအားဖြင့်လည်း အလွန်ကြီးမြတ်၏။ စစ်ပွဲ၌ စိတ်တည်ငြိမ်ကာ အလွန်ခံနိုင်ရည်ရှိ၏။ ကမ္မနှင့် ဂုဏ်သတ္တိတို့၏ ထူးမြတ်မှုကြောင့် မသံသယဘဲ နာဂ၊ ယက္ခနှင့် မုနိတို့ကပါ ပူဇော်ဂုဏ်ပြုကြသည်။
Verse 28
पराक्रमोत्साहविवृद्धमानस स्समीक्षते मां प्रमुखाग्रतःस्थितः।पराक्रमो ह्यस्य मनांसि कम्पयेत्सुरासुराणामपि शीघ्रगामिनः।।5.47.28।।
သူ၏စိတ်သည် ဝီရိယနှင့် အားမာန်ကြောင့် ပိုမိုကြီးထွားလာ၏။ ငါ့ရှေ့တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရပ်ကာ ငါ့ကို တည့်တည့်ကြည့်နေ၏။ အမှန်တကယ်ပင် ဤလျင်မြန်သော ယောဓ၏ ပရាក్రమသည် ဒေဝနှင့် အသူရတို့၏ စိတ်နှလုံးကိုပါ တုန်လှုပ်စေနိုင်သည်။
Verse 29
न खल्वयं नाभिभवेदुपेक्षितः पराक्रमो ह्यस्य रणे विवर्धते।प्रमापणं त्वेव ममाद्य रोचते न वर्धमानोऽग्निरुपेक्षितुं क्षमः।।5.47.29।।
အမှန်တကယ်ပင် သူ့ကို လျစ်လျူရှုထားလျှင် ငါ့ကို မအနိုင်မခံဘဲ မဖြစ်နိုင်; စစ်ပွဲ၌ သူ၏ ပရាក్రమသည် တိုးပွားလာသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ပင် သူ့ကို ချေမှုန်းပစ်ခြင်းသည် ငါ့အတွက် သင့်တော်သည်ဟု ထင်ရ၏။ ပျံ့နှံ့လာသော မီးကို လျစ်လျူရှု၍ မရ။
Verse 30
इति प्रवेगं तु परस्य चिन्तयन्स्वकर्मयोगं च विधाय वीर्यवान्।चकार वेगं तु महाबलस्तदा मतिं च चक्रेऽस्य वधे महाकपिः।।5.47.30।।
ဤသို့ ရန်သူ၏ အရှိန်ကို စဉ်းစား၍ မိမိ၏ လုပ်ရပ်အစီအစဉ်ကို စီမံတည်ဆောက်ပြီးနောက် အင်အားကြီးသော မဟာကပိသည် အရှိန်ကို ပိုမိုတိုးမြှင့်ကာ ရန်သူကို သတ်ဖြတ်မည်ဟု စိတ်ဆုံးဖြတ်하였다။
Verse 31
स तस्य तानष्टहयान्महाजवान् समाहितान्भारसहान्विवर्तने।जघान वीरः पथि वायुसेविते तलप्रहारैः पवनात्मजः कपिः।।5.47.31।।
လေတိုက်ခတ်နေသော ကောင်းကင်လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ပဝန၏သား ကပိသူရဲကောင်းသည် လက်ဖဝါးထိုးချက်များဖြင့် အလွန်မြန်၍ တည်ငြိမ်ကာ လှည့်ကွေ့ရာတွင်ပင် အလေးပင်ခံနိုင်သော မြင်းရှစ်ကောင်ကို ထိုးလှန်ချေမှုန်း하였다။
Verse 32
ततस्तलेनाभिहतो महारथ स्स तस्य पिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितः।प्रभग्ननीडः परिमुक्तकूबरः पपात भूमौ हतवाजिरम्बरात्।।5.47.32।।
ထို့နောက် ဟနုမာန်၏ လက်ဖဝါးထိုးချက်ကြောင့် ထိုမဟာရထားသည်—ရွှေရောင်မျက်လုံးရှင် (သုဂရီဝ) ၏ မန္တရိက အနိုင်ယူထားသကဲ့သို့—ထိုင်ခုံပျက်စီးကွဲကြေ၍ ယုတ်တံဘောင်လည်း လွတ်ကျွတ်ကာ မြင်းများလည်း သေဆုံးသဖြင့် ကောင်းကင်မှ မြေပြင်သို့ ကျရောက်하였다။
Verse 33
स तं परित्यज्य महारथो रथं सकार्मुकः खङ्गधरः खमुत्पतन्। तपोऽभियोगादृषिरुग्रवीर्यवान्विहाय देहं मरुतामिवालयम्।।5.47.33।।
ထိုမဟာသူရဲသည် ရထားကို စွန့်ပစ်ကာ လက်တွင် လေးကိုင်၍ ဓားကိုင်လျက် ကောင်းကင်သို့ ခုန်တက်하였다။ ထိုသည်ကား တပဿာအာနုဘော်ပြင်းထန်သော ရှိတစ်ပါးက ကိုယ်ခန္ဓာကို—လေတို့၏ နေအိမ်သာကဲ့သို့—စွန့်လွှတ်၍ အထက်သို့ တက်မြောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 34
ततः कपिस्तं विचरन्तमम्बरे पतत्रिराजानिलसिद्धसेविते।समेत्य तं मारुततुल्यविक्रमः क्रमेण जग्राह स पादयोर्दृढम्।।5.47.34।।
ထို့နောက် လေကဲ့သို့ အင်အားကြီးသော မျောက်သူရဲကောင်းသည် ကောင်းကင်၌ လှုပ်ရှားသွားလာနေသူထံသို့ ရောက်လာ၍—ဂရုဍမင်း၊ လေသခင်နှင့် စိဒ္ဓာတို့၏ အာရုံကာကွယ်မှုရှိသော အာကာသတွင်—သူ၏ ခြေထောက်နှစ်ဖက်ကို တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်ကိုင်လိုက်သည်။
Verse 35
स तं समाविध्य सहस्रशः कपिर्महोरगं गृह्य इवाण्डजेश्वरः।मुमोच वेगात्पितृतुल्यविक्रमो महीतले संयति वानरोत्तमः।।5.47.35।।
အဖေတူ သတ္တိရှိသော ဝါနရအထွဋ်အမြတ်သည် မဟာနဂါးကဲ့သို့သော ရက္ခသကို ဖမ်းဆုပ်ကာ အကြိမ်ပေါင်းများစွာ လှည့်ပတ်ပစ်ခတ်သကဲ့သို့—ငှက်မင်း ဂရုဍက မြွေကြီးကို ဆုပ်ကိုင်သကဲ့သို့—စစ်ပွဲအလယ်၌ အင်အားကြီးစွာဖြင့် မြေပြင်သို့ ပစ်ချ၍ လွှတ်လိုက်သည်။
Verse 36
स भग्नबाहूरुकटीशिरोधरः क्षरन्नसृङिनर्मथितास्थिलोचनः।सम्भग्नसन्धि: प्रविकीर्णबन्धनो हतः क्षितौ वायुसुतेन राक्षसः।।5.47.36।।
လေသခင်၏ သား (ဟနုမာန်) ထိုးနှက်သဖြင့် ရက္ခသသည် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွား၏—လက်၊ ပေါင်၊ ခါးနှင့် လည်ပင်းတို့ ကျိုးပဲ့ကွဲအက်၍ သွေးယိုစီးကာ အရိုးများ ကြေမွ၊ မျက်လုံးများ ထွက်ပေါ်လာပြီး အဆစ်အမြစ်များ လွဲချော်၍ ကြောကြိုးများ ပြန့်ကျဲသွား하였다။
Verse 37
महाकपिर्भूमितले निपीड्य तं चकार रक्षोधिपतेर्महद्भयम्।महर्षिभिश्चक्रचरैर्महाव्रतै स्समेत्य भूतैश्च सयक्षपन्नगैः।।5.47.37।।सुरैश्च सेन्द्रैर्भृशजातविस्मयै र्हते कुमारे स कपिर्निरीक्षितः।
မဟာကပိသည် မြေပြင်ပေါ်၌ ထိုသူကို ဖိနှိပ်ကာ ရက္ခသတို့၏ အရှင်၌ ကြီးမားသော ကြောက်ရွံ့မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေ하였다။ ကုမာရသည် သတ်ဖြတ်ခံရသော် မဟာဣရှီတို့—လောကများကို လှည့်လည်သွားလာသူများ၊ မဟာဝရတကို ထိန်းသိမ်းသူများ—နှင့် အမျိုးမျိုးသော ဘူတများ၊ ယက္ခနှင့် နာဂတို့ပါဝင်၍၊ အင်္ဒြာနှင့်တကွ ဒေဝတာတို့သည် အလွန်အံ့ဩကာ စုဝေးလာပြီး ထိုမျောက်သူရဲကောင်းကို ရိုသေကြောက်ရွံ့စွာ ကြည့်ရှုကြ၏။
Verse 38
निहत्य तं वज्रिसुतोपमप्रभं कुमारमक्षं क्षतजोपमेक्षणम्।तमेव वीरोऽभिजगाम तोरणं कृतक्षणः काल इव प्रजाक्षये।।5.47.38।।
အင်္ဒြာ၏ သားကဲ့သို့ တောက်ပ၍ သွေးနီကဲ့သို့ မျက်လုံးနီသော ကုမာရ အက္ခကို သတ်ပြီးနောက် သူရဲကောင်းသည် တိုရဏတံခါးသို့ ပြန်လည်သွားရောက်ကာ—လောကပျက်ကွက်သည့် ပရလယကာလ၌ ကာလ (မရဏ) တိုင်တည်သကဲ့သို့—တည်ကြည်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်하였다။
Frequently Asked Questions
Hanumān confronts a dharma-tension: Akṣa is young yet exceptionally skilled and worthy of respect, prompting hesitation about killing him; however, Hanumān decides that growing martial threat must be subdued promptly, likening neglected valor to an unchecked spreading fire.
The sarga teaches that compassion and admiration need not negate duty: ethical agency includes reflective judgment, but decisive action is justified when delay enables adharma or escalates harm—restraint becomes meaningful only when paired with timely responsibility.
The Laṅkā gateway (toraṇa) functions as a strategic landmark marking control of the city’s thresholds; the aerial battlefield (ambara) and cosmic witnesses universalize the duel; similes invoke Mount Mandara and Garuḍa’s sphere to frame the combat in pan-Indic mythic geography.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.