Sarga 8
मैत्रीप्रतिज्ञा-वैरकारणप्रश्नः (Friendship Vow and Inquiry into the Cause of Enmity)
किष्किन्धाकाण्ड
ဤစರ್ಗ၌ ရာမ၏စကားကြောင့် စုဂရీవသည် အလွန်နှစ်သက်၍ လက္ခမဏကို သက်သေအဖြစ်ထားကာ ရာမအား လေးစားသိမ်မွေ့စွာ ပြောကြားသည်။ တောအတွင်း၌ ဆာလပင်ခက်များဖြင့် ထိုင်ရာကို စီစဉ်ကြပြီး စုဂရీవက ရာမအတွက် ခက်တစ်ခက်ကို ဖြန့်ခင်း၍ ထိုင်စေကာ ဟနုမာန်က လက္ခမဏကို ယဉ်ကျေးစွာ ထိုင်စေသည်။ ထို့နောက် စုဂရీవသည် ချစ်ခင်မှုနှင့် ဝမ်းမြောက်လှုပ်ရှားသံဖြင့် မိမိဒုက္ခကို တင်ပြသည်—အစ်ကို ဝါလီကြောင့် နိုင်ငံမှ ထုတ်ပယ်ခံရခြင်း၊ ဇနီးကို လုယူခံရခြင်း၊ မိတ်ဆွေများကို ချုပ်နှောင်ခံရခြင်း၊ မိမိကို ဖျက်ဆီးရန် အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးပမ်းခံရခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ကြောက်ရွံ့သဖြင့် ရှျယမူက တောင်ပေါ်တွင် နေထိုင်ကာ ဟနုမာန်တို့ ဦးဆောင်သော မျောက်တပ်ဖွဲ့၏ ကာကွယ်မှုကို ခံယူနေသည်။ သူသည် မိတ်သဟာယ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြ၍ မိတ်အတွက် ငွေကြေး၊ သက်သာချမ်းသာမှု၊ ကိုယ်ခန္ဓာတိုင်တိုင် စွန့်လွှတ်နိုင်ကြောင်း ဆိုကာ မီးကို သက်သေအဖြစ်ထား၍ လက်ပေးကတိဖြင့် တည်မြဲစေခဲ့သော မိတ်သစ္စာကို သတိပေးသည်။ မျက်ရည်ပြည့်နေသဖြင့် ခဏမျှ မပြောနိုင်ဘဲ နောက်မှ သည်းခံ၍ မျက်ရည်ကို ထိန်းကာ ဝါလီပျက်စီးမှသာ ဒုက္ခပျောက်မည်ဟု ထပ်မံတင်ပြသည်။ ဓမ္မကို သိမြင်သော ရာမသည် ပျော်ရွှင်သကဲ့သို့ အပြုံးဖြင့် ကတိပြုသည်—မိတ်၏ လက္ခဏာမှာ ကူညီခြင်း၊ ရန်သူ၏ လက္ခဏာမှာ ထိခိုက်စေခြင်း; ယနေ့တင် ဝါလီကို သတ်မည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် ကာင်ကပင်အတောင်ဖြင့် အလှဆင်ထား၍ အိန္ဒြာ၏ ဝဇ္ဇရကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော မြားတော်များကို ဖော်ပြသည်။ နောက်တစ်ဖန် ရာမသည် ရန်ငြိုး၏ အရင်းအမြစ်ကို ကြားလိုကြောင်း ပြောကာ အင်အားနှင့် အင်အားနည်းမှုကို စိစစ်ပြီးမှ လုပ်ဆောင်မည်ဟု အားပေးသဖြင့် စုဂရీవသည် ဝမ်းမြောက်၍ ရန်ငြိုးဖြစ်ရသည့် အကြောင်းကို စတင်ပြောဆိုသည်။
Shlokas
Verse 1
परितुष्टस्तु सुग्रीवस्तेन वाक्येन वानरः।लक्ष्मणस्याग्रतो राममिदं वचनमब्रवीत्।।
ထိုစကားတို့ကြောင့် စိတ်ပျော်ရွှင်သွားသော ဝါနရမင်း စုဂရီးဝသည် လက္ခမဏ၏ ရှေ့မှောက်တွင် သီရိရာမအား ဤစကားကို ပြောကြား하였다။
Verse 2
सर्वथाऽहमनुग्राह्यो देवतानां न संशयः।उपपन्न गुणोपेतस्सखा यस्य भवान्मम।।
အရာရာအားဖြင့် ကျွန်ုပ်သည် ဒေဝတားတို့၏ အနုဂ्रहကို ခံယူထိုက်သူ ဖြစ်လာပြီ—သံသယမရှိပါ—အကြောင်းမှာ သင့်တော်သော ဂုဏ်သတ္တိများဖြင့် ပြည့်စုံသော သင်သည် ကျွန်ုပ်၏ မိတ်ဆွေ ဖြစ်လာသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 3
शक्यं खलु भवेद्राम सहायेन त्वयाऽनघ।सुरराज्यमपि प्राप्तुं स्वराज्यं किं पनः प्रभो ।।
အို ရာမ၊ အပြစ်ကင်းရှင်းသော အရှင်တော်။ သင်၏ အကူအညီဖြင့် နတ်ဘုရင်တို့၏ အာဏာတော်တောင် ရနိုင်သည်; ထိုသို့ဆိုလျှင် ကျွန်ုပ်၏ ကိုယ်ပိုင်နိုင်ငံကို ရခြင်းက မည်သို့မဆို အရှင်တော်။
Verse 4
सोऽहं सभाज्यो बन्धूनां सुहृदां चैव राघव।यस्याग्निसाक्षिकं मित्रं लब्धं राघववंशजम्।।
အို ရာဃဝ၊ မီးသက်သေဖြင့် ချုပ်ဆိုသော သစ္စာကတိအရ ရာဃဝဝంశမှ မွေးဖွားတော်မူသော သင်ကို မိတ်ဆွေတော်အဖြစ် ရရှိခဲ့သဖြင့် ငါသည် ဆွေမျိုးများနှင့် ကောင်းမြတ်စိတ်ရှိသော မိတ်ဆွေများအကြား တန်းတူဂုဏ်ပြုခံရရန် ထိုက်တန်လာခဲ့၏။
Verse 5
अहमप्यनुरूपस्ते वयस्यो ज्ञास्यसे शनैः।न तु वक्तुं समर्थोऽहं स्वयमात्मगतान्गुणान्।।
အချိန်ကြာလာသည်နှင့် သင်သည် ငါလည်း သင်နှင့်သင့်တော်သော မိတ်ဆွေဖြစ်ကြောင်း သိလာမည်။ သို့သော် ငါသည် ကိုယ့်အတွင်းရှိ ဂုဏ်သတ္တိများကို ကိုယ်တိုင်ဖော်ပြရန် မစွမ်းနိုင်။
Verse 6
महात्मनां तु भूयिष्ठं त्वद्विधानां कृतात्मनाम्।निश्चला भवति प्रीतिर्धैर्यमात्मवतामिव।।
သို့ရာတွင် သင်ကဲ့သို့ မဟာအတ္တမ၊ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်သူတို့အကြား၌ မေတ္တာသံယောဇဉ်သည် အထူးတည်ငြိမ်ခိုင်မာ၏—စည်းကမ်းရှိသူတို့၏ သည်းခံတည်ကြည်မှုကဲ့သို့။
Verse 7
रजतं वा सुवर्णं वा वस्त्राण्याभरणानि च।अविभक्तानि साधूनामवगच्छन्ति साधवः।।
ငွေဖြစ်စေ ရွှေဖြစ်စေ အဝတ်အစားနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများဖြစ်စေ—သဒ္ဓါရှိသောသူတို့အကြား၌ ‘ငါ့ဟာ’ ‘မင်းဟာ’ ဟု မခွဲခြားကြ; မိတ်ကောင်းမိတ်မြတ်တို့သည် ထိုအရာကို နားလည်ကြ၏။
Verse 8
आढ्यो वापि दरिद्रो वा दुःखितस्सुखितोऽपि वा।निर्दोषो वा सदोषो वा वयस्यः परमा गतिः।।
သူသည် ချမ်းသာသူဖြစ်စေ ဆင်းရဲသူဖြစ်စေ ဒုက္ခရောက်သူဖြစ်စေ ပျော်ရွှင်သူဖြစ်စေ အပြစ်ကင်းသူဖြစ်စေ အပြစ်ရှိသူဖြစ်စေ—မိတ်ဆွေသည် မိတ်ဆွေအတွက် အမြင့်မြတ်ဆုံး အားကိုးရာဖြစ်၏။
Verse 9
धनत्यागस्सुखत्यागो देहत्यागोऽपि वा पुनः।वयस्यार्थे प्रवर्तन्ते स्नेहं दृष्टवा तथाविधम्।।
ဤသို့သော မိတ်သဟာယမေတ္တာကို မြင်လျှင် လူတို့သည် မိတ်ဆွေ၏အကျိုးအတွက် လုပ်ဆောင်ကြသည်—ဥစ္စာကို စွန့်လွှတ်ရန်၊ သက်သာချမ်းသာမှုကို ပယ်ရန်၊ ထို့ပြင် မိမိအသက်ကိုပင် ထပ်မံ စွန့်ပေးရန် အဆင်သင့် ဖြစ်ကြသည်။
Verse 10
तत्तथेत्यब्रवीद्रामस्सुग्रीवं प्रियवादिनम्।लक्ष्मणस्याग्रतो लक्ष्म्या वासवस्येव धीमतः।।
ဝါသဝ (အိန္ဒြာ) ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ဉာဏ်ပညာရှိသော လက္ခမဏ၏ ရှေ့မှောက်တွင် သီရိရာမသည် စကားချိုမြိန်သော စုဂရီးဝအား “အဲဒီအတိုင်းပဲ၊ ထိုသို့မှန်ကန်သည်” ဟု ပြန်ကြား하였다။
Verse 11
ततो रामं स्थितं दृष्ट्वा लक्ष्मणं च महाबलम्।सुग्रीवस्सर्वतश्चक्षुर्वने लोलमपातयत्।।
ထို့နောက် ထိုနေရာ၌ ရပ်တည်နေသော သီရိရာမနှင့် မဟာဗလ လက္ခမဏကို မြင်သော် စုဂရီးဝသည် မငြိမ်မသက်သော မျက်စိကို တောအနှံ့ လှည့်ပတ်ကာ အရပ်ရပ်ကို စူးစမ်းကြည့်하였다။
Verse 12
स ददर्श ततस्सालमविदूरे हरीश्वरः।सुपुष्पमीषत्पत्राढ्यं भ्रमरैरुपशोभितम्।।
ထို့နောက် ဝါနရတို့၏ အရှင်သည် အနီးအနား၌ စာလပင်တစ်ပင်ကို တွေ့မြင်하였다။ ပန်းများပြည့်ဝ၍ ရွက်နုအနည်းငယ်ထူထပ်ကာ ပျားများဝိုင်းပတ်ပျံသန်းသဖြင့် ပိုမိုလှပနေ하였다။
Verse 13
तस्यैकां पर्णबहुलां भङ्क्त्वा शाखां सुपुष्पिताम्।सालस्यास्तीर्य सुग्रीवो निषसाद सराघवः।।
စာလပင်၏ ရွက်များထူထပ်၍ ပန်းပွင့်နေသော ကိုင်းတစ်ကိုင်းကို ချိုးယူကာ စုဂရီးဝသည် ထိုကိုင်းကို ခင်း၍ ထိုင်ခုံအဖြစ် ပြုလုပ်ပြီး ရာဃဝ (သီရိရာမ) နှင့်အတူ ထိုင်လေ၏။
Verse 14
तावासीनौ ततो दृष्ट्वा हनूमानपि लक्ष्मणम्।सालशाखां समुत्पाट्य विनीतमुपवेशयत्।।
ထိုနှစ်ပါး ထိုင်နေသည်ကို မြင်သော် ဟနုမာန်လည်း သာလာပင်၏ ကိုင်းတစ်ကိုင်းကို ဆွဲဖြုတ်ကာ၊ လေးစားစွာဖြင့် နာခံသဘောရှိသော လက္ခမဏကို ထိုင်စေ하였다။
Verse 15
सुखोपविष्टं रामं तु प्रसन्नमुदधिं यथा।फलपुष्पसमाकीर्णे तस्मिन् गिरिवरोत्तमे।।ततः प्रहृष्टस्सुग्रीवश्लक्ष्णं मधुरया गिरा।उवाच प्रणयाद्रामं हर्षव्याकुलिताक्षरम्।।
အသီးပွင့်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ထိုတောင်မြတ်ပေါ်၌ သီရိရာမသည် သက်သာစွာ ထိုင်တော်မူ၍၊ စိတ်ကြည်လင်သန့်ရှင်းကာ တိတ်ဆိတ်သော သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ ငြိမ်းချမ်းတော်မူ၏။
Verse 16
सुखोपविष्टं रामं तु प्रसन्नमुदधिं यथा।फलपुष्पसमाकीर्णे तस्मिन् गिरिवरोत्तमे4.8.15।।ततः प्रहृष्टस्सुग्रीवश्लक्ष्णं मधुरया गिरा।उवाच प्रणयाद्रामं हर्षव्याकुलिताक्षरम्4.8.16।।
ထို့နောက် ဝမ်းမြောက်လွန်သော စုဂရీవသည် နူးညံ့ချိုမြိန်သော စကားဖြင့် သီရိရာမအား ချစ်ခင်စိတ်မှ ထွက်ပေါ်လာသည့် စကားလုံးများကို ရင်ခုန်လှုပ်ရှား၍ တစ်လုံးတစ်လုံး ဆက်တိုက် ပြောကြား하였다။
Verse 17
अहं विनिकृतो भ्रात्रा चराम्येष भयार्दितः।ऋष्यमूकं गिरिवरं हृतभार्यस्सुदुःखितः।।
“ကျွန်ုပ်သည် အစ်ကိုဖြစ်သူ၏ လှည့်ဖြားမှုကို ခံရ၍ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် နှိပ်စက်ခံကာ ဤနေရာ၌ လှည့်လည်နေပါသည်—ဤ ရှျယမူက တောင်မြတ်ပေါ်တွင်—ကျွန်ုပ်၏ ဇနီးကို လုယူသွားသဖြင့် အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းဒုက္ခထဲ၌ နစ်မြုပ်နေပါသည်”
Verse 18
सोऽहं त्रस्तो भये मग्नो वसाम्युद्भ्रान्तचेतनः।वालिना निकृतो भ्रात्रा कृतवैरश्च राघव।।
“ထို့ကြောင့် အို ရာဃဝ၊ ကျွန်ုပ်သည် ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ကာ ကြောက်ခြင်းထဲ၌ နစ်မြုပ်၍ စိတ်မတည်မငြိမ်ဖြင့် နေထိုင်ရပါသည်။ အစ်ကိုဝါလင်၏ လှည့်ဖြားမှုကြောင့် ကျွန်ုပ်သည် သူ၏ ထင်ရှားသော ရန်သူ ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်”
Verse 19
वालिनो मे भयार्तस्य सर्वलोकाभयङ्कर।ममापि त्वमनाथस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि।।
ဝါလင်ကြောင့် ကျွန်ုပ်သည် ကြောက်ရွံ့၍ စိတ်ပူပန်နေပါသည်။ လောကသုံးပါးလုံးကိုတုန်လှုပ်စေတတ်သော အရှင်၊ အားကိုးရာမရှိ အနာထာဖြစ်သော ကျွန်ုပ်အပေါ်လည်း ကရုဏာတော်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပါရန် ထိုက်တန်ပါသည်။
Verse 20
एवमुक्तस्तु तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मवत्सलः।प्रत्युवाच स काकुत्स्थस्सुग्रीवं प्रहसन्निव।।
ထိုသို့ ပြောဆိုခံရသော် တေဇောဓာတ်တောက်ပ၍ ဓမ္မကိုသိသူ၊ ဓမ္မကိုချစ်မြတ်နိုးသူ ကာကุต္သ္ထ ရာမသည် စုဂရీవအား နူးညံ့သက်သာစေသော အပြုံးသေးသေးဖြင့် တုံ့ပြန်ပြောကြား하였다။
Verse 21
उपकारफलं मित्रमपकारोऽरिलक्षणम्।अद्यैव तं हनिष्यामि तव भार्यापहारिणम्।।
မိတ်ဆွေဟူသည် ကူညီပံ့ပိုးမှု၏ အကျိုးဖြင့် သိမြင်ရသည်။ အခြားသူကို ထိခိုက်စေခြင်းသည် ရန်သူ၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ယနေ့ပင် သင့်ဇနီးကို ခိုးယူသွားသူကို ကျွန်ုပ် သတ်မည်။
Verse 22
इमे हि मे महावेगा पत्रिणस्तिग्मतेजसः।कार्तिकेयवनोद्भूताश्शरा हेमविभूषिताः।।कङ्कपत्रपरिच्छन्ना महेन्द्राशनिसन्निभाः।सुपर्वाणस्सुतीक्ष्णाग्रास्सरोषा भुजगा इव।।
ဤအရာတို့သည် ကျွန်ုပ်၏ မြားများဖြစ်သည်—အလွန်လျင်မြန်၍ အမွှေးတောင်ပါကာ တေဇောဓာတ်တောက်ပသော အင်အားဖြင့် လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ရှိသည်—ကာရ္တ္တိကေယ၏ မြက်တောမှ ပေါ်ထွန်းလာသည်ဟု ဆိုကြပြီး ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ ကင်္ကအမွှေးတောင်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းကာ မဟိန္ဒြ၏ ဝဇ္ဇရကဲ့သို့ ဖြစ်၍ အဆစ်အပိုင်းကောင်းမွန်စွာ ချိတ်ဆက်ထားပြီး အဖျားသည် အလွန်စူးရှကာ ဒေါသထွက်နေသော မြွေများကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းပြင်းထန်သည်။
Verse 23
इमे हि मे महावेगा पत्रिणस्तिग्मतेजसः।कार्तिकेयवनोद्भूताश्शरा हेमविभूषिताः4.8.22।।कङ्कपत्रपरिच्छन्ना महेन्द्राशनिसन्निभाः।सुपर्वाणस्सुतीक्ष्णाग्रास्सरोषा भुजगा इव4.8.23।।
ဤအရာတို့သည် ကျွန်ုပ်၏ မြားများဖြစ်သည်—အလွန်လျင်မြန်၍ အမွှေးတောင်ပါကာ တေဇောဓာတ်တောက်ပသော အင်အားဖြင့် လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ရှိသည်—ကာရ္တ္တိကေယ၏ မြက်တောမှ ပေါ်ထွန်းလာသည်ဟု ဆိုကြပြီး ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ ကင်္ကအမွှေးတောင်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းကာ မဟိန္ဒြ၏ ဝဇ္ဇရကဲ့သို့ ဖြစ်၍ အဆစ်အပိုင်းကောင်းမွန်စွာ ချိတ်ဆက်ထားပြီး အဖျားသည် အလွန်စူးရှကာ ဒေါသထွက်နေသော မြွေများကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းပြင်းထန်သည်။
Verse 24
भ्रातृसंज्ञममित्रं ते वालिनं कृतकिल्बिषम्।शरैर्विनिहतं पश्य विकीर्णमिव पर्वतम्।।
ကြည့်လော့—ညီအစ်ကိုဟု အမည်ခံသော်လည်း သင်၏ရန်သူဖြစ်သော၊ အပြစ်မကင်းသော ဝါလီကို—ငါ၏မြားတို့ဖြင့် ထိုးသတ်၍ တောင်တစ်လုံးကွဲပြားသကဲ့သို့ ပြိုကွဲလဲကျနေသည်။
Verse 25
राघवस्य वचश्श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः।प्रहर्षमतुलं लेभे साधु साध्विति चाब्रवीत्।।
ရాఃဃဝ၏ စကားကို ကြားသော် မျောက်တပ်၏ အရှင် စုဂရီဝသည် အဆုံးမရှိသော ပီတိဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ “ကောင်းလှ၏! ကောင်းလှ၏!” ဟု ဆို하였다။
Verse 26
राम शोकाभिभूतोऽहं शोकार्तानां भवान्गतिः।वयस्य इति कृत्वा हि त्वय्यहं परिदेवये।।
အို ရာမဘုရား၊ ကျွန်ုပ်သည် ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် ဖိနှိပ်ခံနေရပါသည်။ ဝမ်းနည်းသူတို့၏ အားကိုးရာမှာ ဘုရားပင် ဖြစ်တော်မူ၏။ ဘုရားကို မိတ်ဆွေဟု ယူဆ၍ ကျွန်ုပ်၏ ဝမ်းနည်းမှုကို ဘုရားထံ ရင်ဖွင့်တင်ပြပါသည်။
Verse 27
त्वं हि पाणिप्रदानेन वयस्यो मेऽग्निसाक्षिकम्।कृतः प्राणैर्बहुमतस्सत्येनापि शपामि ते।।
လက်ချင်းဆုပ်ကာ သစ္စာပြု၍ မီးကို သက်သေထားလျက် ဘုရားသည် ကျွန်ုပ်၏ မိတ်ဆွေဖြစ်လာတော်မူ၏—အသက်ထက်ပင် တန်ဖိုးကြီး၏။ သစ္စာတရားကို အာမခံ၍ ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားထံ သစ္စာပြုကတိသစ္စာဆိုပါသည်။
Verse 28
वयस्य इति कृत्वा च विस्रब्धः प्रवदाम्यहम्।दुःखमन्तर्गतं यन्मे मनो हरति नित्यशः4.8.28।।
မိတ်ဆွေဟု ယူဆထားသဖြင့် ကျွန်ုပ်သည် ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ပြောပါသည်—ကျွန်ုပ်အတွင်း၌ ဖုံးကွယ်နေသော ဒုက္ခတစ်ရပ်ရှိ၍ နေ့စဉ်နှင့်အမျှ စိတ်ကို အမြဲနှိပ်စက်နေပါသည်။
Verse 29
एतावदुक्त्वा वचनं बाष्पदूषितलोचनः।बाष्पोपहतया वाचा नोच्चैश्शक्नोति भाषितुम्।।
ဤမျှသာ ပြောပြီးနောက် မျက်လုံးများသည် မျက်ရည်ဖြင့် မိုးမှိုင်းသွား၏။ ရင်နာသံကြောင့် အသံက တိတ်ကျပ်သဖြင့် ထပ်မံ အသံမြင့်မြင့် မပြောနိုင်တော့။
Verse 30
बाष्पवेगं तु सहसा नदीवेगमिवागतम्।धारयामास धैर्येण सुग्रीवो रामसन्निधौ।।
သို့ရာတွင် ရာမ၏ ရှေ့တော်၌ စုဂရီးဝသည် သည်းခံမှုဖြင့် မြစ်ရေစီးကဲ့သို့ ရုတ်တရက် လာသော မျက်ရည်လှိုင်းကို ထိန်းချုပ်ထား၏။
Verse 31
सन्निगृह्य तु तं बाष्पं प्रमृज्य नयने शुभे।विनिश्श्वस्य च तेजस्वी राघवं वाक्यमब्रवीत्।।
ထိုမျက်ရည်ကို ထိန်းချုပ်ကာ တောက်ပသော မျက်လုံးနှစ်လုံးကို သုတ်ပြီးနောက် အသက်ရှူနက်နက် ချကာ တောက်ပသန်မာသော စုဂရီးဝသည် ရာဃဝ (ရာမ) ထံသို့ စကားဆို၏။
Verse 32
पुराऽहं वालिना राम राज्यात्स्वादवरोपितः।परुषाणि च संश्राव्य निर्धूतोऽस्मि बलीयसा।।
အို ရာမဘုရား၊ အရင်က ဝါလီသည် ကျွန်ုပ်၏ ကိုယ်ပိုင် နန်းတော်အာဏာမှ ကျွန်ုပ်ကို ဆွဲထုတ်၍၊ ကြမ်းတမ်းသော စကားများကို နားထောင်စေပြီးနောက် အင်အားကြီးသူက ကျွန်ုပ်ကို နှင်ထုတ်ခဲ့ပါသည်။
Verse 33
हृता भार्या च मे तेन प्राणेभ्योऽपि गरीयसी।सुहृदश्च मदीया ये संयता बन्धनेषु ते।।
သူကပင် ကျွန်ုပ်၏ ဇနီး—အသက်ထက်ပင် ပိုမိုချစ်မြတ်နိုးရသူ—ကို လုယူသွားခဲ့ပြီး၊ ကျွန်ုပ်၏ မိတ်ဆွေများကိုလည်း ဖမ်းဆီးကာ ချည်နှောင်၍ အကျဉ်းချထားခဲ့ပါသည်။
Verse 34
यत्नवांश्च सुदुष्टात्मा मद्विनाशाय राघव।बहुशस्तत्प्रयुक्ताश्च वानरा निहता मया।।
အို ရာဃဝ၊ အလွန်ဆိုးယုတ်သော စိတ်ရှိသူက ကျွန်ုပ်ကို ဖျက်ဆီးရန် အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး၊ သူပို့လာသော ဝါနရများစွာကိုလည်း ကျွန်ုပ်က သတ်ဖြတ်ခဲ့ပါသည်။
Verse 35
शङ्कया त्वेतया चेह दृष्ट्वा त्वामपि राघव।नोपसर्पाम्यहं भीतो भये सर्वे हि बिभ्यति।।
ဤသံသယကြောင့်ပင် အို ရာဃဝ၊ ဒီနေရာမှာ သင်ကို မြင်ရသော်လည်း ကျွန်ုပ် မနီးကပ်ခဲ့ပါ၊ ကြောက်ရွံ့နေသောကြောင့်ပါ။ ကြောက်ခြင်းရှိလာလျှင် သတ္တဝါအားလုံး အမှန်တကယ် တုန်လှုပ်ကြပါသည်။
Verse 36
केवलं हि सहाया मे हनुमत्प्रमुखास्त्विमे।अतोऽहं धारयाम्यद्य प्राणान् कृच्छ्रगतोऽपि सन्।।
ကျွန်ုပ်၏ အကူအညီပေးသူများမှာ ဟနုမာန် ဦးဆောင်သော ဤသူတို့သာ ဖြစ်ကြပါသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့တွင် ကျွန်ုပ်သည် အခက်အခဲထဲ ကျရောက်နေသော်လည်း အသက်ကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ပါသည်။
Verse 37
एते हि कपयस्स्निग्धा मां रक्षन्ति समन्ततः।सह गच्छन्ति गन्तव्ये नित्यं तिष्ठन्ति च स्थिते।।
ဤချစ်ခင်သနားကြင်နာသော မျောက်တို့သည် အရပ်ရပ်မှ ငါ့ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ကြ၏။ ငါသွားရမည့်အခါ အတူလိုက်သွားကြပြီး၊ ငါရပ်နားသည့်အခါလည်း အမြဲတမ်း စောင့်ကြပ်နေကြ၏။
Verse 38
सङ्क्षेपस्त्वेष मे राम किमुक्त्वा विस्तरं हि ते।स मे ज्येष्ठो रिपुर्भ्राता वाली विश्रुतपौरुषः।।
ဤသည်မှာ ငါ၏အကြောင်းကို အကျဉ်းချုပ်ပြောခြင်းပင် ဖြစ်သည်၊ အို ရာမ—အဘယ်ကြောင့် အရှည်ရှည်ဖော်ပြရမည်နည်း။ ငါ၏အစ်ကိုအကြီး ဝါလီသည် သတ္တိဗလကြီးမား၍ နာမည်ကျော်သူဖြစ်သော်လည်း ယခု ငါ၏ရန်သူဖြစ်လာခဲ့၏။
Verse 39
तद्विनाशाद्धि मे दुःखं प्रणष्टं स्यादनन्तरम्।सुखं मे जीवितं चैव तद्विनाशनिबन्धनम्।।
သူ၏ပျက်စီးခြင်းကြောင့်သာ ငါ၏ဒုက္ခသည် ချက်ချင်းပျောက်ကွယ်မည်။ ငါ၏ပျော်ရွှင်မှု၊ ထို့ပြင် ငါ၏အသက်တောင်ပင် ထိုပျက်စီးခြင်းပေါ်တွင် အခြေခံထား၏။
Verse 40
एष मे राम शोकान्तश्शोकार्तेन निवेदितः।दुःखितस्सुखितो वापि सख्युर्नित्यं सखा गतिः।।
အို ရာမဘုရား၊ ဤသည်မှာ ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်းကြောင့် နာကျင်နေသူက သင့်ရှေ့တော်သို့ တင်ပြသော ကျွန်ုပ်၏ ဒုက္ခအဆုံးသတ်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ မိတ်ဆွေအတွက် မိတ်ဆွေသည် ဒုက္ခ၌ဖြစ်စေ သုခ၌ဖြစ်စေ အမြဲတမ်း အားကိုးရာ အကာအကွယ် ဖြစ်၏။
Verse 41
श्रुत्वैतद्वचनं रामस्सुग्रीवमिदमब्रवीत्।किं निमित्तमभूद्वैरं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः।।
ထိုစကားကို ကြားသိပြီးနောက် ရာမဘုရားသည် စုဂရီးဝအား မိန့်တော်မူသည်— “ဤရန်ငြိုးသည် မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာသနည်း။ အမှန်တရားကို အပြည့်အစုံ ကြားလို၏။”
Verse 42
सुखं हि कारणं श्रुत्वा वैरस्य तव वानर।अनन्तरं विधास्यामि सम्प्रधार्य बलाबलम्।।
အို ဝါနရ၊ သင်၏ရန်ငြိုးဖြစ်ပေါ်လာသည့်အကြောင်းကို သက်သာစွာ ကြားနာပြီးနောက် အင်အားနှင့် အားနည်းချက်ကို ချိန်ဆကာ သင်၏အကျိုးစီးပွားအတွက် ချက်ချင်း ဆောင်ရွက်မည်။
Verse 43
बलवान् हि ममामर्षश्श्रुत्वा त्वामवमानितम्।वर्तते हृदयोत्कम्पी प्रावृड्वेग इवाम्भसः।।
အမှန်တကယ်ပင် သင်ကို အရှက်ခွဲအပျက်အယွင်း ခံရသည်ဟု ကြားသိရသော် ကျွန်ုပ်၏ဒေါသသည် အလွန်ပြင်းထန်စွာ ထကြွလာ၏။ နှလုံးသားသည် လှုပ်ရှားတုန်ခါလျက် ရာသီမိုးအရှိန်ကြောင့် ရေပြင်လှိုင်းထသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 44
हृष्टः कथय विस्रब्धो यावदारोप्यते धनुः।सृष्टश्च हि मया बाणो निरस्तश्च रिपुस्तव।।
ဝမ်းမြောက်စွာ ယုံကြည်စိတ်ချ၍ မကြောက်မရွံ့ ပြောကြားလော့— ငါသည် ဓနုကို ကြိုးတင်နေသရွေ့။ ငါ၏မြားကို လွှတ်ချလိုက်သည်နှင့် သင်၏ရန်သူသည် မလွဲမသွေ ချေမှုန်းခံရမည်။
Verse 45
एवमुक्तस्तु सुग्रीवः काकुत्स्थेन महात्मना।प्रहर्षमतुलं लेभे चतुर्भिस्सह वानरैः।।
ထိုသို့ မဟာအတ္တမ ကာကုတ္သ္ထ၏ မိန့်ကြားချက်ကို ကြားသော်၊ စုဂရီဝသည် ဝါနရ လေးယောက်နှင့်အတူ အတိုင်းမသိသော ပီတိဝမ်းမြောက်ခြင်းကို ရရှိ하였다။
Verse 46
ततः प्रहृष्टवदनस्सुग्रीवो लक्ष्मणाग्रजे।वैरस्य कारणं तत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे।।
ထို့နောက် ပီတိကြောင့် မျက်နှာတောက်ပနေသော စုဂရီဝသည် လက္ခမဏ၏ အကိုကြီးထံသို့ ရန်ငြိုးဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းအမှန်ကို စတင်ရှင်းပြ하였다။
Frequently Asked Questions
The key action is Rama’s public commitment to remove Sugriva’s oppressor (Vali) as an expression of sakhya-dharma, while simultaneously insisting on understanding the factual cause of the enmity and weighing bala–abala (strengths and constraints). The dilemma balances loyalty to an ally with due inquiry and proportionate action.
Friendship is framed as a moral refuge across conditions—wealth/poverty, joy/sorrow, innocence/fault—implying that ethical solidarity is not transactional. Rama’s response models dharmic agency: compassion that listens, and power that acts only after clarity about causes and consequences.
The narrative foregrounds ऋश्यमूकगिरिः as Sugriva’s refuge-space shaped by fear of Vali, and a forest setting marked by a flowering सालवृक्ष used as improvised seating—small material details that map the scene’s ecology and court-like protocol in exile.