
एकोनपञ्चाशः सर्गः (Sarga 49) — Aṅgada Re-energizes the Southern Search Party
किष्किन्धाकाण्ड
ဤသရဂ၌ တောင်ဘက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့တွင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကြောင့် အကျပ်အတည်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ခေါင်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ အမိန့်တော်နှင့် အကြံပေးစကားများဖြင့် ဖြေရှင်းသွားပုံကို ဖော်ပြထားသည်။ အင်္ဂဒသည် ကိုယ်တိုင်လည်း ပင်ပန်းနေသော်လည်း အမြင်ကျယ်သိမြင်တတ်သူဖြစ်၍ ဝါနရတို့ကို စုဝေးစေကာ တဖြည်းဖြည်း သက်သာစေသည့် စကားဖြင့်—တော၊ တောင်၊ မြစ်၊ ကာကွယ်တံတိုင်း၊ ထူထပ်သော အရဏ္ဏဝ၊ ဂူများနှင့် တောင်ခေါင်အတွင်း အပေါက်အကွဲများအထိ ရှာဖွေပြီးသော်လည်း ဇာနကီကိုလည်း မတွေ့၊ ခိုးယူသူကိုလည်း မမြင်ဟု ဆိုသည်။ ထိုအခိုက်အတန့်ကို စုဂရీవ၏ တင်းကျပ်သော အမိန့်အောက်တွင် အချိန်ဖိအားကြားက သည်းခံကြံ့ကြံ့ခံရမည့် စမ်းသပ်မှုဟု သတ်မှတ်ကာ ပျင်းရိခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်း၊ အိပ်ငိုက်ခြင်းတို့ကို စွန့်လွှတ်ရန် တိုက်တွန်းသည်။ အင်္ဂဒသည် အောင်မြင်မှုကို ဖြစ်စေသော အကျင့်ဂုဏ်များ—မလျော့မနည်းသော စိတ်အားထက်သန်မှု (anirveda)၊ ကျွမ်းကျင်နိုင်စွမ်း (dākṣya) နှင့် စိတ်ဓာတ်မရှုံးနိုင်သော အနိုင်မခံမှု (aparājaya)—ကို အလေးထားကာ မျှော်လင့်ချက်ပျက်ခြင်းကို ပေါ့လျော့မှုတစ်ရပ်အဖြစ် ပယ်ချသည်။ ထို့ပြင် အဖွဲ့အကျိုးအတွက် မတူညီသော အမြင် သို့မဟုတ် အခြားအစီအစဉ်ရှိလျှင် တင်ပြရန် ဖိတ်ခေါ်ကာ တိုင်ပင်ညှိနှိုင်းသည့် ခေါင်းဆောင်မှုကို ပြသသည်။ ရေငတ်ခြင်းနှင့် ပင်ပန်းမှုကြောင့် အားနည်းနေသော ဂန္ဓမာဒနသည် အင်္ဂဒ၏ အစီအစဉ်ကို အကျိုးရှိ၍ သင့်လျော်သည်ဟု ထောက်ခံသည်။ ထို့နောက် ဝါနရတပ်ဖွဲ့သည် စနစ်တကျ ရှာဖွေရေးကို ပြန်လည်ဆောင်ရွက်သည်—တောင်တန်း၊ ဂူ၊ တောအုပ်၊ လူမရှိသော နေရာများနှင့် စမ်းချောင်းများကို ထပ်မံစိစစ်ကာ ဝိန္ဓျ တောင်တန်းများကို ဖြတ်သန်း၍ “ငွေရောင်တောင်” ဟု ခေါ်သော ထိပ်တန်းနှင့် ဂူများပါသည့် တောင်ကို တက်ရောက်ကြသည်။ လောဓရ တောအုပ်နှင့် စပ္တပရဏ ဥယျာဉ်များကိုလည်း စူးစမ်းသော်လည်း ဝိုင်ဒေဟီကို မတွေ့ရ။ ထို့နောက် ဆင်းလာ၍ သစ်ပင်တစ်ပင်အောက်တွင် ခဏနားပြီး ဟနုမာန် ထင်ရှားစွာ ပါဝင်သည့်အဖွဲ့ဖြင့် ရှာဖွေရေးကို ပြန်စတင်ကြသည်။ ဤအခန်းသည် ဓမ္မအောက်ရှိ အမိန့်လိုက်နာမှုစဉ်ဆက်မပြတ်ဖြင့် တာဝန်ကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ရန်—နားယူ၊ ပြန်စုစည်း၊ မြေပြင်ကို ထပ်မံစိစစ်၊ မလျော့မနည်း ကြိုးပမ်း—ဟူသော နမူနာတစ်ရပ် ဖြစ်လာသည်။
Verse 1
अथाङ्गदस्तदा सर्वान्वानरानिदमब्रवीत्।परिश्रान्तो महाप्राज्ञस्समाश्वास्य शनैर्वचः।।।।
ထို့နောက် အင်္ဂဒသည် ထိုအခါ ဝါနရတို့အားလုံးကို ခေါ်စု၍ ပြောကြားလေ၏။ သူသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေသော်လည်း ဉာဏ်ပညာကြီးမားသူဖြစ်၍ သူတို့ကို သက်သာစေကာ စကားကို နူးညံ့စွာ နှေးနှေးလေး ပြောဆိုလေ၏။
Verse 2
वनानि गिरयो नद्यो दुर्गाणि गहनानि च।दर्यो गिरिगुहाश्चैव विचितानि समन्ततः।।।।तत्र तत्र सहास्माभिर्जानकी न च दृश्यते।तद्वा रक्षो हृता येन सीता सुरसुतोपमा।।।।
တောများ၊ တောင်များ၊ မြစ်များ၊ ဖြတ်ကျော်ရန်ခက်ခဲသော ကာကွယ်ရေးအကာအရံများနှင့် ထူထပ်နက်ရှိုင်းသော တောအုပ်များ—ဂူများနှင့် တောင်ဂူများပါ—ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး ပေါင်းစည်း၍ အရပ်ရပ်အနှံ့ စိစစ်ရှာဖွေပြီးပြီ။ သို့ရာတွင် ဇာနကီကို မည်သည့်နေရာတွင်မျှ မမြင်ရသေး၊ ထို့ပြင် နတ်သမီးသမီးကဲ့သို့သော သီတာကို ခိုးယူသွားသော ရက္ခသကိုလည်း မတွေ့ရသေး။
Verse 3
वनानि गिरयो नद्यो दुर्गाणि गहनानि च।दर्यो गिरिगुहाश्चैव विचितानि समन्ततः।।4.49.2।।तत्र तत्र सहास्माभिर्जानकी न च दृश्यते।तद्वा रक्षो हृता येन सीता सुरसुतोपमा।।4.49.3।।
ကျွန်ုပ်တို့သည် နေရာအနှံ့အပြားကို ရှာဖွေပြီးပြီ—တောအုပ်များ၊ တောင်တန်းများ၊ မြစ်ချောင်းများ၊ ရောက်ရန်ခက်ခဲသော ကာကွယ်ရေးမြို့တော်များ၊ ထူထပ်နက်ရှိုင်းသော တောထဲများ၊ ချောက်ကမ်းပါးများနှင့် တောင်ဂူများကိုပါ အရပ်ရပ်စုံစမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် မည်သည့်နေရာတွင်မျှ ဇာနကီကို မမြင်ရ၊ ထို့ပြင် နတ်သမီးကဲ့သို့သော စီတာကို လုယူသွားသော ရက္ခသကိုလည်း မတွေ့ရ။
Verse 4
कालश्च नो महान्यातस्सुग्रीवश्चोग्रशासनः।तस्माद्भवन्तस्सहिता विचिन्वन्तु समन्ततः।।4.49.4।।
ကျွန်ုပ်တို့အတွက် အချိန်အတော်ကြာ လွန်သွားပြီ၊ စုဂရీవသည်လည်း အမိန့်တင်းကျပ်သော အုပ်ချုပ်သူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သင်တို့အားလုံး စည်းလုံးညီညွတ်၍ အရပ်ရပ်သို့ ရှာဖွေကြလော့။
Verse 5
विहाय तन्द्रीं शोकं च निद्रां चैव समुत्थिताम्।विचिनुध्वं यथा सीतां पश्यामो जनकात्मजाम्।।।।
ပျင်းရိမှု၊ ဝမ်းနည်းမှုနှင့် ကျွန်ုပ်တို့အပေါ် လွှမ်းမိုးလာသော အိပ်ငိုက်ခြင်းကို ပယ်ချကြလော့။ ထို့သို့ စူးစမ်းရှာဖွေကြ၍ ဇနကမင်း၏ သမီးတော် စီတာဒေဝီကို မြင်တွေ့နိုင်ကြပါစေ။
Verse 6
अनिर्वेदं च दाक्ष्यं च मनसश्चापराजयः।कार्यसिद्धिकराण्याहुस्तस्मादेतद्ब्रवीम्यहम्।।।।
မပျင်းမနားသော ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှု၊ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် မရှုံးနိမ့်သော စိတ်ဓာတ်တို့သည် လုပ်ငန်းအောင်မြင်စေသည်ဟု ဆိုကြ၏။ ထို့ကြောင့် ဤစကားကို ငါဆိုသည်။
Verse 7
अद्यापि तद्वनं दुर्गं विचिन्वन्तु वनौकसः।खेदं त्यक्त्वा पुनस्सर्वैर्वनमेतद्विचीयताम्।।।।
ယခုတိုင်ပင်၊ အို တောတွင်းနေသူတို့၊ ဝင်ရခက်သော ထိုတောကြမ်းကို စူးစမ်းရှာဖွေကြလော့။ စိတ်ပင်ပန်းမှုကို ပယ်ချ၍ အားလုံးပေါင်းကာ ဤတောကို ထပ်မံရှာဖွေကြစို့။
Verse 8
अवश्यं क्रियमाणस्य दृश्यते कर्मणः फलम्।अलं निर्वेदमागम्य न हि नो मीलनं क्षमम्।।4.49.8।।
အမှန်တကယ် လုပ်ငန်းကို ပြီးမြောက်အောင် ဆောင်ရွက်လျှင် ထိုကံ၏ အကျိုးကို မလွဲမသွေ မြင်ရသည်။ အားလျော့ခြင်းကို လုံလောက်ပြီ—မျက်စိပိတ်၍ လက်လျှော့ခြင်းသည် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် မသင့်တော်။
Verse 9
सुग्रीवः कोपनो राजा तीक्ष्णदण्डश्च वानरः।भेतव्यं तस्य सततं रामस्य च महात्मनः।।।।
ဝါနရတို့၏ မင်းကြီး စုဂရီဝသည် ဒေါသလွယ်၍ အပြစ်ဒဏ်လည်း တင်းကျပ်၏။ ထို့ကြောင့် သူ့အပေါ်နှင့် မဟာစိတ်ရှိသော ရာမဘုရားအပေါ်တို့၌ မိမိတို့၏ တာဝန်ခံမှုကို အမြဲသတိပြုရမည်။
Verse 10
हितार्थमेतदुक्तं वः क्रियतां यदि रोचते।उच्यतां वा क्षमं यन्नस्सर्वेषामेव वानराः।।।।
ဤစကားကို သင်တို့၏အကျိုးအတွက် ငါပြောခဲ့သည်။ သဘောတူနှစ်သက်လျှင် လုပ်ဆောင်ကြလော့။ မဟုတ်လျှင် ဝါနရတို့ရေ၊ ငါတို့အားလုံးအတွက် သင့်တော်သည်ဟု သင်တို့ထင်မြင်သည့်အရာကို ပြောကြလော့။
Verse 11
अङ्गदस्य वचश्श्रुत्वा वचनं गन्धमादनः।उवाचाव्यक्तया वाचा पिपासाश्रमखिन्नया।।।।
အင်္ဂဒ၏စကားကို ကြားသိပြီးနောက် ရေငတ်ပင်ပန်း၍ အားနည်းနေသော ဂန္ဓမာဒနသည် မရှင်းလင်းသည့် အသံပျော့ပျော့ဖြင့် ပြန်လည်ဆို하였다။
Verse 12
सदृशं खलु वो वाक्यमङ्गदो यदुवाच ह।हितं चैवानुकूलं च क्रियतामस्य भाषितम्।।।।
သူက “အင်္ဂဒ ပြောသောစကားသည် ငါတို့အတွက် အမှန်တကယ် သင့်လျော်၏—အကျိုးရှိ၍ ကိုက်ညီလှ၏။ ထိုအကြံကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ကြစို့” ဟု ဆို하였다။
Verse 13
पुनर्मार्गामहै शैलान्कन्दरांश्च दरीस्तथा।काननानि च शून्यानि गिरिप्रस्रवणानि च।।।।
ထပ်မံ၍ ရှာဖွေကြစို့—တောင်တန်းများ၊ ချိုင့်ဝှမ်းများနှင့် ဂူအိုက်များ၊ ထို့ပြင် တောအုပ်များ၊ လူမရှိသည့် အရပ်ရပ်နှင့် တောင်ရေစီးများကိုပါ။
Verse 14
यथोद्दिष्टानि सर्वाणि सुग्रीवेण महात्मना।विचिन्वन्तु वनं सर्वे गिरिदुर्गाणि सर्वशः।।4.49.14।।
မဟာစိတ်ရှိသော စုဂရీవက သတ်မှတ်ညွှန်ကြားထားသမျှအတိုင်း၊ သင်တို့အားလုံးသည် နည်းလမ်းပေါင်းစုံဖြင့် တောအုပ်များနှင့် တောင်တန်းခံတပ်အရပ်များကို အနှံ့အပြား စူးစမ်းရှာဖွေကြလော့။
Verse 15
ततस्समुत्थाय पुनर्वानरास्ते महाबलाः।विन्ध्यकाननसङ्कीर्णां विचेरुर्दक्षिणां दिशम्।।।।
ထို့နောက် အင်အားကြီးမားသော ဝါနရတို့သည် ထပ်မံထ၍ ဝိန္ဓျတောအုပ်ထူထပ်သော တောင်ဘက်အရပ်သို့ ပြန်လည်လှည့်လည်ရှာဖွေကြ하였다။
Verse 16
ते शारदाभ्रप्रतिमं श्रीमद्रजतपर्वतम्।शृङ्गवन्तं दरीमन्तमधिरुह्य च वानराः।।।।तत्र लोध्रवनं रम्यं सप्तपर्णवनानि च।व्यचिन्वंस्ते हरिवरास्सीता दर्शनकाङ्क्षिणः।।।।
သီတာဒေဝီကို မြင်တွေ့လိုသော ဆန္ဒပြင်းပြမှုကြောင့် ဝါနရသူရဲကောင်းတို့သည် ဆောင်းဦးမိုးတိမ်ကဲ့သို့ တောက်ပလှသော ငွေတောင်တန်းကြီးကို တက်ရောက်ကြ၏။ ထိုတောင်သည် ထိပ်မြင့်များနှင့် ဂူအများအပြားဖြင့် ပြည့်စုံ၏။ ထိုနေရာတွင် လောဓရသစ်တောအလှနှင့် စပ္တပရဏသစ်တောတို့ကိုလည်း စိတ်ရှည်ရှည်ဖြင့် ရှာဖွေကြ၏။
Verse 17
ते शारदाभ्रप्रतिमं श्रीमद्रजतपर्वतम्।शृङ्गवन्तं दरीमन्तमधिरुह्य च वानराः।।4.49.16।।तत्र लोध्रवनं रम्यं सप्तपर्णवनानि च।व्यचिन्वंस्ते हरिवरास्सीता दर्शनकाङ्क्षिणः।।4.49.17।।
သီတာဒေဝီကို မြင်လိုသည့် ဆန္ဒဖြင့် ဝါနရအထူးကောင်းတို့သည် ဆောင်းဦးမိုးတိမ်ကဲ့သို့ ထင်ရှားတောက်ပသော ငွေတောင်ကို တက်ကြ၏။ ထိုတောင်သည် ထိပ်များနှင့် ဂူများစွာဖြင့် ပြည့်နှက်နေ၏။ ထိုနေရာတွင် လောဓရတောအလှနှင့် စပ္တပရဏတောတို့ကိုလည်း လိုက်လံရှာဖွေကြ၏။
Verse 18
तस्याग्रमधिरूढास्ते श्रान्ता विपुलविक्रमाः।न पश्यन्ति स्म वैदेहीं रामस्य महिषीं प्रियाम्।।।।
ထိပ်သို့တက်ရောက်ပြီးသော်လည်း အင်အားကြီးမားသော သူရဲကောင်းတို့သည် ယခုအခါ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လျက်ရှိ၍ ရာမ၏ ချစ်မြတ်နိုးသော မဟိသီ ဝိုင်ဒေဟီကို မမြင်နိုင်ကြသေး။
Verse 19
ते तु दृष्टिगतं कृत्वा तं शैलं बहुकन्दरम्।अवारोहन्त हरयो वीक्षमाणास्समन्ततः।।।।
ထို့နောက် ဂူအများအပြားပါသော ထိုတောင်ကို မျက်မြင်အတွင်း အပြည့်အဝ ထားကာ ပတ်လည်အနှံ့ ကြည့်ရှု၍ ဝါနရတို့သည် တောင်မှ ဆင်းသက်ကြ၏။
Verse 20
अवरुह्य ततो भूमिं श्रान्ता विगतचेतसः।स्थित्वा मुहूर्तं तत्राथ वृक्षमूलमुपाश्रिताः।।।।
ထို့နောက် သူတို့သည် မြေပြင်သို့ ဆင်းလာကြ၍ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကာ စိတ်ညှိုးနွမ်းနေကြသည်။ အနည်းငယ်ခဏ ရပ်နားပြီးနောက် သစ်ပင်အမြစ်အောက်တွင် ခိုလှုံနားယူကြ၏။
Verse 21
ते मुहूर्तं समाश्वस्ताः किञ्चिद्भग्नपरिश्रमाः।पुनरेवोद्यताः कृत्स्नां मार्गितुं दक्षिणां दिशम्।।।।
အနည်းငယ်ခဏ နားယူ၍ အသက်ရှူသက်သာကာ ပင်ပန်းမှုလည်း တချို့လျော့သွားသဖြင့်၊ သူတို့သည် ထပ်မံထွက်ခွာကာ တောင်ဘက်အရပ်တစ်လျှောက်လုံးကို ရှာဖွေရန် ဆုံးဖြတ်ကြ၏။
Verse 22
हनुमत्प्रमुखास्ते तु प्रस्थिताः प्लवगर्षभाः।विन्ध्यमेवादितस्तावद्विचेरुस्ते समन्ततः।।।।
ဟနုမာန်ကို ဦးဆောင်သူအဖြစ်ထား၍ ထိုဝါနရသူရဲကောင်းအထက်တန်းများသည် ထွက်ခွာကြပြီး၊ ဝိန္ဓျတောင်တန်းကို အစမှ အဆုံးတိုင်အောင် အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်ရှာဖွေကြ၏။
The dilemma is whether exhaustion justifies stopping the mission; Aṅgada frames withdrawal as improper negligence under entrusted duty and directs the group to abandon despair, rest briefly if needed, and continue a systematic re-search of difficult terrain.
The upadeśa is that success is correlated with sustained, skillful effort supported by mental resilience: zeal, capability, and an undefeated mind are presented as practical virtues that transform adverse conditions into achievable outcomes.
The narrative foregrounds the Vindhya region and a distinctive “Rajataparvata” (Silver Mountain) with peaks and caverns, along with the Lodhravana and saptaparṇa groves—landscape markers used to structure the search grid and emphasize terrain-based reconnaissance.