Sarga 46
पृथिवीमण्डलपरिज्ञानम् — Sugriva on Surveying the Earth’s Regions
किष्किन्धाकाण्ड
ဝါနရခေါင်းဆောင်များ ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် သီရိရာမသည် စုဂရీవအား မြေကြီး၏ “မဏ္ဍလ” (ဝိုင်းဝန်းကျယ်ပြန့်မှု) ကို အဘယ်ကြောင့် အပြည့်အစုံ သိရှိသနည်းဟု မေးတော်မူသည်။ စုဂရీవက မလယတောင်ရှိ ဂူအတွင်း ဒုန္ဒုဘီဖြစ်ရပ်မှ စတင်သော ဝါလီ၏ လိုက်လံမှုအကြောင်းကို ကိုယ်တွေ့အဖြစ် ပြောကြားသည်။ သူသည် ဂူဝင်ပေါက်တွင် စောင့်နေစဉ် သွေးရေများ ထွက်ပေါ်လာသည်ကို မြင်၍ ဝါလီ သေဆုံးပြီဟု ခန့်မှန်းကာ ကျောက်တုံးကြီးဖြင့် ဂူဝင်ပေါက်ကို ပိတ်ထားခဲ့သည်။ ဝါလီ ပျောက်ဆုံးသွားပြီဟု ယုံကြည်ပြီး စုဂရీవသည် ကိෂ္ကိန္ဓာသို့ ပြန်ကာ တာရာနှင့် ရုမာတို့နှင့်အတူ အာဏာကို ခံယူခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဝါလီက အသူရကို သတ်ပြီး ပြန်လာကာ နိုင်ငံကို ပြန်လည် သိမ်းယူ၍ ဒေါသမထိန်းနိုင်သဖြင့် ဝန်ကြီးများနှင့်တကွ စုဂရీవကို လိုက်လံတော်မူသည်။ ထိုပြေးလွှားမှုသည် မရည်ရွယ်ဘဲ မြေမျက်နှာပြင်ကို စူးစမ်းသကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်—အရှေ့သို့၊ ထို့နောက် တောင်သို့ (ဝိန္ဓျတောင်တန်းနှင့် စန္ဒနသစ်တောများကို ဖြတ်၍)၊ ထို့နောက် အနောက်သို့ နေဝင်တောင်ဒေသအထိ၊ နောက်ဆုံး မြောက်သို့ ဟိမဝန်၊ မေရု နှင့် မြောက်ဘက်ပင်လယ်အထိ ရောက်ကာ မြစ်များ၊ သစ်တောများ၊ မြို့ရွာများ၊ ရေကန်များနှင့် ဥဒယတောင်၊ နေဝင်တောင်ကဲ့သို့ ထင်ရှားသော တောင်များကို တွေ့မြင်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး ဟနုမာန်က မတင်္ဂ ရှင်၏ ကျိန်စာကို သတိပေးသည်—ဝါလီသည် မတင်္ဂ၏ အာရှရမ်-မဏ္ဍလ (အာရှရမ်နယ်မြေ) ထဲသို့ ဝင်လျှင် ခေါင်းသည် အပိုင်းတစ်ရာကွဲမည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် စုဂရీవသည် ဝါလီ မဝင်ရဲသော ရှိရှျမူကသို့ ရောက်ကာ အကာအကွယ် ရရှိပြီး၊ အတင်းအကျပ် ခရီးသွားရခြင်းကြောင့် မြေကြီး၏ ဝိုင်းမဏ္ဍလကို ကိုယ်တိုင် စူးစမ်းသိမြင်ခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ တောင်ပိုင်းပုဒ်မူတွင် မတင်္ဂ-ကျိန်စာပိုဒ်၏ အခန်းကဏ္ဍ/ကဗျာနံပါတ် ထပ်တလဲလဲ ပေါ်လာခြင်းလည်း တွေ့ရသည်။
Shlokas
Verse 1
गतेषु वानरेन्द्रेषु रामस्सुग्रीवमब्रवीत्।कथं भवान्विजानीते सर्वं वै मण्डलं भुवः।।।।
မျောက်မင်းတို့ ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် ရာမသည် စုဂရီးဝအား မိန့်တော်မူ၏— “ဤမြေပြင်၏ မဏ္ဍလတစ်လျှောက်၊ ကမ္ဘာလောကအဝိုင်းတစ်ခုလုံးကို သင် မည်သို့ သိရှိထားသနည်း?”
Verse 2
सुग्रीवस्तु ततो राममुवाच प्रणतात्मवान्।श्रूयतां सर्वमाख्यास्ये विस्तरेण नरर्षभ।।।।
ထို့နောက် စုဂရీవသည် စိတ်နှလုံးနိမ့်ချ၍ ရိုသေကန်တော့လျက် ရာမအား မိန့်ကြားသည်—“နားထောင်တော်မူပါ၊ လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသောအရှင်၊ အရာအားလုံးကို အသေးစိတ် ပြောပြပါမည်။”
Verse 3
यदा तु दुन्दुभिं नाम दानवं महिषाकृतिम्।परिकालयते वाली मलयं प्रति पर्वतम्।।।।तदा विवेश महिषो मलयस्य गुहां प्रति।विवेश वाली तत्रापि मलयं तज्जिघांसया।।।।
ဝါလီသည် မဟိဿ (ကျွဲ) ပုံသဏ္ဍာန်ယူထားသော “ဒုန္ဒုဘီ” ဟူသော ဒါနဝကို သတ်ဖြတ်ရန် စိတ်တော်ထားကာ မလယ တောင်ဘက်သို့ လိုက်လံတ追ခဲ့သောအခါ၊
Verse 4
यदा तु दुन्दुभिं नाम दानवं महिषाकृतिम्।परिकालयते वाली मलयं प्रति पर्वतम्।।4.46.3।।तदा विवेश महिषो मलयस्य गुहां प्रति।विवेश वाली तत्रापि मलयं तज्जिघांसया।।4.46.4।।
ထိုအခါ ကျွဲပုံသဏ္ဍာန်ရှိသူသည် မလယ တောင်၏ ဂူအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး၊ ဝါလီလည်း ထိုကို သတ်ဖြတ်လိုသော စိတ်အားကြောင့် အဲဒီနေရာသို့ပင် ဝင်ရောက်သွား하였다။
Verse 5
ततोऽहं तत्र निक्षिप्तो गुहाद्वारि विनीतवत्।न च निष्क्रामते वाली तदा संवत्सरे गते।।
ထို့နောက် ငါသည် ဂူဝင်ပေါက်၌ နာခံသကဲ့သို့ တည်နေခဲ့၏။ သို့ရာတွင် တစ်နှစ်ကုန်လွန်သော်လည်း ဝါလီသည် မထွက်လာခဲ့။
Verse 6
ततः क्षतजवेगेन आपुपूरे तदा बिलम्।तदहं विस्मितो दृष्ट्वा भ्रातृशोकविषार्दितः।।।।
ထို့နောက် သွေးစီးအားပြင်းပြင်းကြောင့် ဂူအတွင်းသည် သွေးဖြင့် ပြည့်လျှံလာ၏။ ထိုကိုမြင်သော် ငါသည် အံ့အားသင့်၍ အစ်ကိုအတွက် ဝမ်းနည်းခြင်းက ငါ့ကို နှိပ်စက်လေ၏။
Verse 7
अथाऽहं कृतबुद्धिस्तु सुव्यक्तं निहतो गुरुः।शिला पर्वतसङ्काशा बिलद्वारि मया कृता।।।।अशक्नुव न्निष्क्रमितुं महिषो विनशेदिति।
ထို့နောက် ငါသည် “အစ်ကိုကြီးသည် သေချာစွာ သတ်ခံရပြီ” ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ဂူဝင်ပေါက်၌ တောင်တန်းသဖွယ် ကြီးမားသော ကျောက်တုံးကို တင်ပိတ်လိုက်၏။ “ထိုမဟိသ (ကျွဲ) သည် မထွက်နိုင်ဘဲ ပျက်စီးပါစေ” ဟု ငါတွေး၏။
Verse 8
ततोऽहमागां किष्किन्धां निराशस्तस्य जीविते।।।।राज्यं च सुमहत्प्राप्य तारया रुमया सह।मित्रैश्च सहितस्तत्र वसामि विगतज्वरः।।।।
ထို့နောက် သူ၏အသက်ရှင်မှုအပေါ် မျှော်လင့်ချက်ကင်းမဲ့၍ ငါသည် ကိစ္ကိန္ဓာသို့ ပြန်လာ၏။ ထို့ပြင် ကြီးမားသော နိုင်ငံတော်ကို ရရှိကာ တာရာ၊ ရုမာတို့နှင့်အတူ မိတ်ဆွေများ၏ အထောက်အပံ့ဖြင့် ထိုနေရာ၌ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကင်းစွာ နေထိုင်ခဲ့၏။
Verse 9
ततोऽहमागां किष्किन्धां निराशस्तस्य जीविते।।4.46.8।।राज्यं च सुमहत्प्राप्य तारया रुमया सह।मित्रैश्च सहितस्तत्र वसामि विगतज्वरः।।4.46.9।।
ထို့နောက် သူအသက်ရှင်နေမည်ဟု မျှော်လင့်ချက်ပျောက်ကွယ်သဖြင့် ငါသည် ကိစ္ကိန္ဓာသို့ ပြန်ရောက်လာ၏။ ထို့ပြင် ကြီးမားသော နိုင်ငံတော်ကို ရယူကာ တာရာ၊ ရုမာတို့နှင့်အတူ မိတ်ဆွေများ၏ အားပေးကူညီမှုဖြင့် ထိုနေရာ၌ စိတ်ပူပန်မှုကင်းစွာ နေထိုင်ခဲ့၏။
Verse 10
आजगाम ततो वाली हत्वा तं दानवर्षभम्।ततोऽहमददां राज्यं गौरवाद्भययन्त्रितः।।4.46.10।।
ထို့နောက် ဝါလီသည် ဒါနဝတို့အတွင်း အားကြီးသန်မာသော “နွားမင်း” ကဲ့သို့သူကို သတ်ပြီး ပြန်လာ၏။ ထိုအခါ ငါသည် ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် မလွတ်မလပ်ဖြစ်ကာ သူ့အား ဂုဏ်ရိုသေမှုကြောင့်လည်း ချုပ်နှောင်ခံရသဖြင့် နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်အပ်နှံလိုက်၏။
Verse 11
स मां जिघांसुर्दुष्टात्मा वाली प्रव्यथितेन्द्रियः।परिकालयते क्रोधाद्धावन्तं सचिवैस्सह।।।।
စိတ်ဆိုးယုတ်သော ဝါလီသည် အင်ဒြိယများလည်း တုန်လှုပ်မတည်ငြိမ်ကာ ငါ့ကို သတ်လိုစိတ်ဖြင့် ကရုဏာမဲ့လာ၏။ ဒေါသကြီးစွာဖြင့် ငါပြေးလွတ်နေစဉ် သူသည် မိမိအမတ်များနှင့်အတူ လိုက်လံလိုက်ဖမ်း၏။
Verse 12
ततोऽहं वालिना तेन साऽनुबद्धः प्रधावितः।नदीश्च विविधाः पश्यन्वनानि नगराणि च।।4.46.12।।
ထို့နောက် ငါသည် ဝါလီ၏ လိုက်လံဖမ်းဆီးမှုနှင့်အတူ အလျင်အမြန် ပြေးလွတ်ခဲ့၏။ လမ်းတလျှောက် မြစ်များအမျိုးမျိုး၊ တောအုပ်များနှင့် မြို့ရွာများကို မြင်တွေ့ရင်း ဆက်လက်ပြေးသွား၏။
Verse 13
आदर्शतलसङ्काशा ततो वै पृथिवी मया।अलातचक्रप्रतिमा दृष्टा गोष्पदवत्तदा।।4.46.13।।
ထို့နောက် မြေပြင်သည် ကျွန်ုပ်အတွက် မှန်ပြင်မျက်နှာပြင်ကဲ့သို့ ထင်ရှားလာ၍—မီးတိုင်ကို လှည့်ပတ်သကဲ့သို့—ထိုအခါ နွားခွာရာအရွယ်လောက် သေးငယ်သကဲ့သို့ မြင်ရသည်။
Verse 14
पूर्वां दिशं ततो गत्वा पश्यामि विविधान् द्रुमान्।पर्वतन्श्च नदी रम्यास्सरांसि विविधानि च।।।।
ထို့နောက် အရှေ့ဘက်သို့ သွားရာတွင် သစ်ပင်အမျိုးမျိုးကို မြင်ရပြီး၊ တောင်တန်းများလည်းရှိကာ၊ သာယာလှပသော မြစ်များနှင့် အိုင်ကန်အမျိုးမျိုးကိုလည်း တွေ့မြင်ရသည်။
Verse 15
उदयं तत्र पश्यामि पर्वतं धातुमण्डितम्।क्षीरोदं सागरं चैव नित्यमप्सरसालयम्।।।।
ထိုနေရာ၌ သတ္တုအမျိုးမျိုးဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ဥဒယတောင်ကို မြင်ရပြီး၊ ထို့ပြင် အပ്സရာတို့ အမြဲတမ်း လာရောက်နေထိုင်လည်ပတ်သည့် က్షီရောဒသမုဒ္ဒရာ—နို့သမုဒ္ဒရာကိုလည်း မြင်ရသည်။
Verse 16
परिकालयमानस्तु वालिनाऽभिद्रुत स्तदा।पुनरावृत्य सहसा प्रस्थितोऽहं तदा विभो।।।।
သို့ရာတွင် ဝါလီက ကျွန်ုပ်ကို မောင်းထုတ်၍ လိုက်လံနှင်ထုတ်သည့်အခါ၊ အရှင်မင်းမြတ်၊ ကျွန်ုပ်သည် ချက်ချင်း ပြန်လှည့်လာပြီး နောက်တစ်ဖန် ရုတ်တရက် ထွက်ခွာပြေးသွားခဲ့သည်။
Verse 17
पुनरावर्तमानस्तु वालिनाऽभिद्रुतोद्रुतम्।दिशस्तस्यास्ततो भूयः प्रस्थितो दक्षिणां दिशम्।विन्ध्यपादपसङ्कीर्णां चन्दनद्रुमशोभिताम्।।।।
ထို့နောက် ဝါလီက အလွန်လျင်မြန်စွာ လိုက်လံတက်လာသဖြင့်၊ ငါသည် ထိုဦးတည်ရာမှ လမ်းကြောင်းပြန်လှည့်ကာ တောင်ဘက်သို့ ပြေးသွား၏။ ထိုတောင်ဘက်သည် ဝိန္ဓျာတောင်တန်းများဖြင့် ထူထပ်ကာ စန္ဒနပင်များ၏ အလှတရားဖြင့် တင့်တယ်လှ၏။
Verse 18
द्रुमशैलांस्ततः पश्यन्भूयो दक्षिणतोऽपराम्।पश्चिमां च दिशं प्राप्ता वालिना समभिद्रुतः।।।।
သစ်တောများနှင့် တောင်တန်းများကို ကြည့်ရှုရင်း၊ ငါသည် တောင်ဘက်အရပ်မှ ထပ်မံလွှဲကာ အနောက်ဘက်သို့ ရောက်လာ၏။ သို့ရာတွင် ဝါလီက မပြတ်မနား လိုက်လံတက်လာနေဆဲဖြစ်၏။
Verse 19
सम्पश्यन्विविधान्देशानस्तं च गिरिसत्तमम्।प्राप्य चास्तं गिरिश्रेष्ठमुत्तरां सम्प्रधावितः।।।।
ဒေသအမျိုးမျိုးနှင့် အလွန်မြတ်သော “အஸ္တ” ဟုခေါ်သော နေဝင်တောင်ကို မြင်ကြည့်ရင်း ငါသည် ထိုတောင်သို့ ရောက်ရှိ၏။ ထိုအမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သို့ ရောက်ပြီးနောက် မြောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ပြေးသွား၏။
Verse 20
हिमवन्तं च मेरुं च समुद्रं च तथोत्तरम्।यदा न विन्दं शरणं वालिना समभिद्रुतः।।।।तदा मां बुद्धिसम्पन्नो हनूमान्वाक्यमब्रवीत्।
ငါသည် ဟိမဝန္တတောင်၊ မေရုတောင်နှင့် မြောက်ဘက်ပင်လယ်ကိုပါ မြင်တွေ့ခဲ့၏။ သို့သော် ဝါလီက ဆက်လက်လိုက်လံတက်လာသဖြင့် ငါသည် ခိုလှုံရာ မတွေ့နိုင်ခဲ့။ ထိုအခါ ဉာဏ်ပညာပြည့်ဝသော ဟနုမာန်က ငါ့အား ဤသို့ မိန့်ကြား၏။
Verse 21
इदानीं मे स्मृतं राजन्यथा वाली हरीश्वरः।।।।मतङ्गेन तदा शप्तो ह्यस्मिन्नाश्रममण्डले।प्रविशेद्यदि वै वाली मूर्धाऽस्य शतधा भवेत्।।।।तत्र वासस्सुखोऽस्माकं निरुद्विग्नो भविष्यति।
ဟနုမာန်က မိန့်ကြားသည်— “အရှင်မင်းကြီး၊ ယခုမှ ငါ့စိတ်ထဲ သတိရလာသည်။ မျောက်တို့၏ အရှင် ဝါလီသည် ယခင်က မတင်္ဂ ရသီ၏ ကျိန်စာကို ဤအာရှရမ်နယ်မြေ၌ ခံခဲ့ရသည်— ‘ဝါလီသည် ဤအာရှရမ်နယ်မြေထဲ ဝင်လာပါက သူ၏ ခေါင်းသည် အပိုင်းတစ်ရာအဖြစ် ကွဲပျက်လိမ့်မည်’ ဟူ၍။ ထိုနေရာ၌ ငါတို့၏ နေထိုင်ရာသည် စိတ်ချမ်းသာ၍ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်းမည်” ဟု။
Verse 22
इदानीं मे स्मृतं राजन्यथा वाली हरीश्वरः।।4.46.21।।मतङ्गेन तदा शप्तो ह्यस्मिन्नाश्रममण्डले।प्रविशेद्यदि वै वाली मूर्धाऽस्य शतधा भवेत्।।4.46.22।।तत्र वासस्सुखोऽस्माकं निरुद्विग्नो भविष्यति।
ယခုအခါ မင်းကြီး၊ ငါ သတိရလာပြီ။ မျောက်တို့၏အရှင် ဝါလီသည် ယခင်က ဤအာရှရမ်နယ်မြေတွင် မတင်္ဂ ရှိသီက “ဝါလီက ဤအာရှရမ်အဝန်းအဝိုင်းထဲ ဝင်လာလျှင် သူ၏ခေါင်းသည် အပိုင်းတစ်ရာကွဲပျက်မည်” ဟု ကျိန်စာချထားသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုနေရာ၌ ငါတို့၏နေထိုင်ရာသည် သက်သာချမ်းမြေ့၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုကင်းမည်။
Verse 23
ततः पर्वतमासाद्य ऋष्यमूकं नृपात्मज।।।।न विवेश तदा वाली मतङ्गस्य भयात्तदा।
ထို့နောက် မင်းသားတော်၊ ငါ ရှိရှျမူက တောင်သို့ ရောက်သည့်အခါ ထိုအချိန်တွင် ဝါလီသည် မတင်္ဂ ရှိသီ၏ (ကျိန်စာ) ကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် မဝင်ရဲခဲ့ပေ။
Verse 24
एवं मया तदा राजन्प्रत्यक्षमुपलक्षितम्।।।।पृथिवीमण्डलं कृत्स्नं गुहामस्यागतस्ततः।
မင်းကြီး၊ ထိုသို့ပင် အချိန်นั้น ငါသည် မြေပြင်လောကတစ်ဝန်းလုံးကို ကိုယ်တိုင်မြင်တွေ့စူးစမ်းခဲ့ပြီးနောက် ဤဂူတော်သို့ ပြန်လည်ရောက်လာခဲ့သည်။
Frequently Asked Questions
Sugrīva’s pivotal action is sealing Malaya’s cave with a mountain-sized rock after inferring Vāli’s death from blood flowing out—an act framed as protective prudence against Dundubhi, yet it triggers political consequences when Vāli later returns and accuses Sugrīva, leading to exile and pursuit.
The chapter models how knowledge can arise from adversity: forced wandering becomes empirical “survey,” and wise counsel (Hanūmān’s remembered curse narrative) converts panic into lawful refuge, showing that memory, tradition, and strategy stabilize life under unjust threat.
Key landmarks include Mount Malaya and its cave, Vindhya with sandal forests, the sunrise-mountain (Udaya), the sunset-mountain region (Asta), Himavān, Meru, the northern sea, the Milky Ocean, and Matanga’s āśrama-maṇḍala near Mount Ṛṣyamūka, a culturally protected refuge-zone.