Sarga 26
महाभिषेकः — Sugriva’s Coronation and Angada’s Installation
किष्किन्धाकाण्ड
ဤသရဂ၌ ဝမ်းနည်းခြင်းမှ တရားသဘောတရားနှင့်ညီသော အုပ်ချုပ်မှုသို့ ကူးပြောင်းသည့်အခန်းကဏ္ဍကို ဖော်ပြထားသည်။ ဝါနရခေါင်းဆောင်များသည် သုဂရీవကို သင်္ဂြိုဟ်ပွဲပြီးနောက် အဆုံးသတ်ရေချိုးပွဲ၏ စိုစွတ်သောဝတ်စုံဖြင့်ပင် တွေ့ရပြီး၊ ထိုအရာသည် ဝမ်းနည်းကာလပိတ်သိမ်းပြီး လူထုတာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်ကြောင်းကို ညွှန်ပြသည်။ ဟနုမာန်က သီရိရာမအား ကိရှ္ကိန္ဓာသို့ ဝင်ရောက်ကာ ရာဇသဘင်ဆက်ဆံရေးကို တရားဝင်စေလိုကြောင်း တောင်းလျှောက်သော်လည်း၊ ရာမသည် ဖခင်၏ အမိန့်ကို လိုက်နာ၍ ဆယ့်လေးနှစ်အတွင်း ရွာမြို့မည်သည့်နေရာသို့မျှ မဝင်ရဟု သစ္စာပြုထားကြောင်း ဆိုသည်။ သို့ရာတွင် နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းစဉ်ကို ခွင့်ပြုကာ သုဂရീവသည် စည်ပင်သာယာသော ဂူမြို့တော်သို့ ဝင်၍ သင့်တော်သော ရာဇအဘိသေကကို ခံယူစေရန် အမိန့်ပေးသည်။ ထို့ပြင် ရာမသည် အမွေဆက်ခံမှုကို ခိုင်မာစေရန် ဝါလီ၏ အကြီးဆုံးသားဖြစ်၍ သတ္တိအင်အားတူညီသော အင်္ဂဒကို ယုဝရာဇ (မင်းသားအုပ်ချုပ်ရေးအကူ) အဖြစ် အဘိသေကပြုရန် ညွှန်ကြားသည်။ ရာသီအလိုက် မဟာဗျူဟာလည်း ပေးပြီး၊ ရှရဝဏာလတွင် စတင်သော လေးလမိုးရာသီ၌ ချက်ချင်းစစ်ဆင်ရေးမသင့်တော်သဖြင့် ကာရ္တိကလ ရောက်မှ ရာဝဏကို သတ်ဖြတ်ရန် ပြင်ဆင်ရေးကို ဆောင်ရွက်ရမည်ဟု ဆိုသည်။ သုဂရീവ ကိရှ္ကိန္ဓာသို့ ဝင်ရောက်သော် ပြည်သူတို့က ဦးညွှတ်ပျပ်ဝပ်ကာ ဂုဏ်ပြုကြသည်။ ဆွေမျိုးနှင့် ခေါင်းဆောင်များက ဝေဒအဂ္ဂိဟောမ (မီးယဇ်) နှင့် အဘိသေကကို ဆောင်ရွက်ပြီး၊ မြစ်များ၊ တီရ္ထများနှင့် သမုဒ္ဒရာများမှ စုဆောင်းထားသော သန့်ရှင်းရေကို ရွှေဘူးများတွင် သိမ်းဆည်းကာ ကောင်းကင်မင်္ဂလာကိရိယာများ—နွားချိုနှင့် ရွှေကလသ—တို့ဖြင့် လောင်းချသည်။ အဖြူရောင် မိုးကာ (ဆက်တရ), ချမရ, ဝတ်စုံ, အနံ့သာ, ရတနာ, ဆေးဖက်ဝင်အပင်, လိမ်းဆီနှင့် အရောင်မှုန့်တို့ကို စုံလင်စွာ ဖော်ပြကာ ရာဇအာဏာ၏ တရားဝင်မှုကို ထင်ရှားစေသည်။ သုဂရീവ အဘိသေကပြီးနောက် အင်္ဂဒကို ယုဝရာဇအဖြစ် ထပ်မံတင်မြှောက်ကြပြီး မြို့တော်သည် အလံတော်များဖြင့် အလှဆင်ကာ ပျော်ရွှင်သံများဖြင့် ပြည့်နှက်သည်။ သုဂရീവသည် မဟာအဘိသေက ပြီးစီးကြောင်းကို သီရိရာမထံ တင်ပြပြီး ရုမာကို ပြန်လည်ရရှိကာ၊ အင်္ဒြာက မိမိအာဏာကို ပြန်လည်ရသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Shlokas
Verse 1
ततश्शोकाभिसन्तप्तं सुग्रीवं क्लिन्नवाससम्।शाखामृगमहामात्राः परिवार्योपतस्थिरे।।
ထို့နောက် ဝါနရမဟာမတ်များနှင့် ခေါင်းဆောင်များသည် ဝမ်းနည်းခြင်း၏မီးဖြင့်လောင်ကျွမ်းနေပြီး စိုစွတ်သောအဝတ်ကိုပင် ဝတ်ဆင်ထားသေးသော စုဂရీవကို ဝိုင်းရံကာ၊ အနီးကပ်စောင့်ရှောက်၍ အမှုထမ်းအဖြစ် ရိုသေစွာ ရပ်တည်ကြ၏။
Verse 2
अभिगम्य महाबाहुं राममक्लिष्टकारिणम्।स्थिताः प्राञ्जलयस्सर्वे पितामहमिवर्षयः।।
ဒုက္ခကင်းစေသော အကလိဋ္ဌကာရိ မဟာဗာဟု ရာမထံသို့ ချဉ်းကပ်ကြပြီး၊ အားလုံး လက်အုပ်ချီ၍ ပိတာမဟ (ဗြဟ္မာ) ရှေ့၌ ရှိသော ရသီတို့ကဲ့သို့ ရပ်တည်နေကြ하였다။
Verse 3
ततः काञ्चनशैलाभ स्तरुणार्कनिभाननः।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं हनूमान्मारुतात्मजः।।
ထို့နောက် မန္တရသိကျွမ်းသူတို့သည် ကုရှမြက်ကို ခင်းပေးကာ ဇာတဝေဒသ် ဟူသော သန့်ရှင်းသော မီးကို ထွန်းညှိပြီး မန္တရဖြင့် သန့်စင်ထားသော ဟဝိစ်ကို အာဟုတိအဖြစ် ပူဇော်လှူဒါန်းကြ၏။
Verse 4
भवत्प्रसादात्सुग्रीवः पितृपैतामहं महत्।वानराणां सुदुष्प्रापं प्राप्तो राज्यमिदं प्रभो।।
ထိုနေရာ၌ ဖြစ်ပွားသမျှအပေါ် ပျော်ရွှင်ကြသဖြင့် အားလုံးသည် မဟာစိတ်ရှိသော ရာမနှင့် လက္ခမဏကို ထပ်တလဲလဲ ချီးမွမ်းတော်မူကြ၏။
Verse 5
भवता समनुज्ञातः प्रविश्य नगरं शुभम्।।संविधास्यति कार्याणि सर्वाणि ससुहृज्जनः।स्नातोऽयं विविधैर्गन्धैरौषधैश्च यथाविधि।।
သင်၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် သူသည် မိတ်ဆွေများနှင့်အတူ မင်္ဂလာရှိသော မြို့တော်သို့ ဝင်ရောက်ကာ လိုအပ်သော ကိစ္စအဝဝကို စီမံတကျ ပြုလုပ်မည်။ ထုံးတမ်းအတိုင်း အနံ့သာမျိုးစုံနှင့် ဆေးဖက်ဝင် ဆေးမြက်များဖြင့် ယထာဝိဓိ ရေချိုးသန့်စင်ပြီးသား ဖြစ်သည်။
Verse 6
भवता समनुज्ञातः प्रविश्य नगरं शुभम्4.26.5।।संविधास्यति कार्याणि सर्वाणि ससुहृज्जनः।स्नातोऽयं विविधैर्गन्धैरौषधैश्च यथाविधि4.26.6।।
သင်၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် သူသည် မိတ်ဆွေများနှင့်အတူ မင်္ဂလာရှိသော မြို့တော်သို့ ဝင်ရောက်ကာ အမှုအရာအားလုံးကို စီမံတကျ ပြီးစီးစေမည်။ ထုံးတမ်းသတ်မှတ်ချက်အတိုင်း အနံ့သာမျိုးစုံနှင့် ဆေးဖက်ဝင် ဆေးမြက်များဖြင့် ရေချိုးသန့်စင်ပြီးသား ဖြစ်သည်။
Verse 7
अर्चयिष्यति रत्नैश्च माल्यैश्च त्वां विशेषतः।इमां गिरिगुहां रम्यामभिगन्तुमितोऽर्हसि।।कुरुष्व स्वामिसम्बन्धं वानरान्सम्प्रहर्षय।
သူသည် ရတနာများနှင့် ပန်းကုံးများဖြင့် သင်ကို အထူးသဖြင့် ပူဇော်အာရాధနာ ပြုမည်။ ယခု ဤလှပသော တောင်ဂူသို့ သွားရောက်ဝင်ရောက်ရန် သင့်တော်၏။ မင်းနှင့် သခင်-အမှုထမ်း ဆက်နွယ်မှုကို တည်ထောင်၍ ဝါနရတို့ကို ဝမ်းမြောက်စေပါ။
Verse 8
एवमुक्तो हनुमता राघवः परवीरहा।।प्रत्युवाच हनूमन्तं बुद्धिमान्वाक्यकोविदः।
ဟနုမာန်က ထိုသို့ လျှောက်တင်သောအခါ ရာဃဝမင်း—ပညာရှိ၍ စကားပြောရာတွင် ကျွမ်းကျင်ကာ ရန်သူဗီရသူရဲတို့ကို ချေမှုန်းသူ—ဟနုမာန်အား ပြန်လည် မိန့်ကြားတော်မူ၏။
Verse 9
चतुर्दश समास्सौम्य ग्रामं वा यदि वा पुरम्।।न प्रवेक्ष्यामि हनुमन्पितुर्निर्देशपालकः।
အို ဟနုမာန်ရေ၊ အဖခမည်းတော်၏ အမိန့်ကို လိုက်နာသူဖြစ်သောကြောင့် တစ်ဆယ့်လေးနှစ်တိုင်တိုင် ကျေးရွာဖြစ်စေ မြို့ဖြစ်စေ မည်သည့်နေရာသို့မျှ မဝင်ရောက်ပါမည်။
Verse 10
सुसमृद्धां गुहां रम्यां सुग्रीवो वानरर्षभः।।प्रविष्टो विधिवद्वीरः क्षिप्रं राज्येऽभिषिच्यताम्।
ဝါနရတို့အတွင်း နွားထီးကဲ့သို့ ထင်ရှားသော စုဂရీవသည် စည်ပင်သာယာ၍ လှပသော ဂူ-မြို့တော်သို့ ဝင်ရောက်စေကြလော့။ ထိုသူရဲကောင်းကိုလည်း ထုံးတမ်းပညာနည်းလမ်းအတိုင်း မကြာမီ ရာဇာအဖြစ် အဘိသေကပြု၍ တင်မြှောက်ကြလော့။
Verse 11
एवमुक्त्वा हनूमन्तं रामस्सुग्रीवमब्रवीत्।।वृत्तज्ञो वृत्तसम्पन्नमुदारबलविक्रमम्।
ဟနုမာန်အား ထိုသို့ မိန့်ကြားပြီးနောက်၊ သီလနှင့်ဓမ္မအကျင့်ကို သိမြင်ကျွမ်းကျင်သော သီရိရာမသည် စရိုက်ကောင်းမွန်၍ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံကာ မြင့်မြတ်သောအားနှင့် ရဲရင့်မှုရှိသည့် စုဂရీవကို မိန့်တော်မူ၏။
Verse 12
इममप्यङ्गदं वीर यौवराज्येऽभिषेचय।।ज्येष्ठस्य स सुतो ज्येष्ठस्सदृशो विक्रमेण ते।अङ्गदोऽयमदीनात्मा यौवराज्यस्य भाजनम्।।
သူရဲကောင်းရေ၊ အင်္ဂဒကိုလည်း ယုဝရာဇ (အိမ်ရှေ့မင်း) အဖြစ် အဘိသေကပြုပါ။ သူသည် သင်၏ အစ်ကိုကြီး၏ သားအကြီးဖြစ်၍ ရဲရင့်မှု၌ သင်နှင့်တူညီသည်။ ဤအင်္ဂဒသည် စိတ်ဓာတ်မကျ မယိမ်းယိုင်သူဖြစ်သဖြင့် ယုဝရာဇရာထူးနှင့် ထိုက်တန်၏။
Verse 13
इममप्यङ्गदं वीर यौवराज्येऽभिषेचय4.26.12।।ज्येष्ठस्य स सुतो ज्येष्ठस्सदृशो विक्रमेण ते।अङ्गदोऽयमदीनात्मा यौवराज्यस्य भाजनम्4.26.13।।
သူရဲကောင်းရေ၊ အင်္ဂဒကို ယုဝရာဇ (အိမ်ရှေ့မင်း) အဖြစ် အဘိသေကပြုပါ—ဗာလီ၏ သားအကြီးဖြစ်၍ ရဲရင့်မှု၌ သင်နှင့်တူညီသည်။ စိတ်ဓာတ်မကျ မယိမ်းယိုင်သော ဤအင်္ဂဒသည် ယုဝရာဇရာထူး၏ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ထိုက်တန်၏။
Verse 14
पूर्वोऽयं वार्षिको मासः श्रावणस्सलिलागमः।प्रवृत्तास्सौम्य चत्वारो मासा वार्षिकसज्ञिकाः।।
အို သဘောနူးညံ့သူရေ၊ ဤသည်မှာ မိုးရာသီ၏ ပထမလ—ရှရဝဏ (Śrāvaṇa)—ဖြစ်၍ ရေများဝင်ရောက်လာခြင်း စတင်ချိန်ပင် ဖြစ်သည်။ မိုးရာသီဟု ခေါ်သော လေးလတာကာလလည်း ယခု စတင်လာပြီ။
Verse 15
नायमुद्योगसमयः प्रविश त्वं पुरीं शुभाम्।अस्मिन्वत्स्याम्यहं सौम्य पर्वते सह लक्ष्मणः।।
ဤကာလသည် အားထုတ်ကြိုးပမ်း၍ လုပ်ငန်းကြီးများ ဆောင်ရွက်ရမည့် အချိန်မဟုတ်။ သင်၏ မင်္ဂလာရှိသော မြို့တော်သို့ ဝင်ရောက်လော့။ အို သဘောနူးညံ့သူရေ၊ ငါသည် လက္ခမဏနှင့်အတူ ဤတောင်ပေါ်၌ နေထိုင်မည်။
Verse 16
इयं गिरिगुहा रम्या विशाला युक्तमारुता।प्रभूतसलिला सौम्य प्रभूतकमलोत्पला।।
အို သုဂရీవရေ၊ ဤတောင်ဂူသည် အလွန်ချစ်ဖွယ်ကောင်း၏—ကျယ်ဝန်း၍ လေဝင်လေထွက်ကောင်းကာ ရေများလည်း ပေါများသည်။ အို သဘောနူးညံ့သူရေ၊ ကြာပန်းနှင့် ရေကြာပန်းတို့လည်း အလွန်စုံလင်လှ၏။
Verse 17
कार्तिके समनुप्राप्ते त्वं रावणवधे यत।एष नस्समयस्सौम्य प्रविश त्वं स्वमालयम्।।अभिषिक्तस्व राज्ये च सुहृदस्सम्प्रहर्षय।
ကာတိက (Kārtika) လ ရောက်လာသော် ရာဝဏကို သုတ်သင်ဖျက်ဆီးရန် အားထုတ်ကြိုးပမ်းလော့။ အို မြတ်နိုးဖွယ်သူရေ၊ ဤသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရည်ရွယ်ချက်အတွက် သင့်တော်သော အချိန်ပင် ဖြစ်သည်—သင်၏ နန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်၍ ရာဇာဘိသေက (abhiṣeka) ကို တရားဝင် ခံယူကာ မိတ်ဆွေများကို ပျော်ရွှင်စေပါ။
Verse 18
इति रामाभ्यनुज्ञातस्सुग्रीवो वानराधिपः।।प्रविवेश पुरीं रम्यां किष्किन्धां वालिपालिताम्।
ဤသို့ ရာမ၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ရရှိပြီးနောက်၊ ဝါနရတပ်၏ အရှင် သုဂရీవသည် ယခင်က ဝါလိန် (Vālin) အုပ်ချုပ်ခဲ့သော လှပသည့် ကိရှ္ကိန္ဓာ (Kiṣkindhā) မြို့တော်သို့ ဝင်ရောက်လေ၏။
Verse 19
तं वानरसहस्राणि प्रविष्टं वानरेश्वरम्।।अभिवाद्य प्रविष्टानि सर्वतः पर्यवारयन्।
ဝါနရအထောင်ပေါင်းများစွာသည် မိမိတို့၏ ဝါနရမင်းနှင့်အတူ ဝင်ရောက်လာပြီး၊ ထိုမင်းကို ရိုသေစွာ အဘိဝါဒပြုကာ အရပ်ရပ်မှ ဝိုင်းရံ၍ အမှုထမ်းအဖြစ် ရပ်တည်နေကြ하였다။
Verse 20
ततः प्रकृतयस्सर्वा दृष्ट्वा हरिगणेश्वरम्।।प्रणम्य मूर्ध्ना पतिता वसुधायां समाहिताः।
ထို့နောက် ပြည်သူအပေါင်းတို့သည် ဝါနရတပ်၏ အရှင် ဟရိဂဏေဿဝရကို မြင်ကြသော်၊ နဖူးကို မြေပြင်သို့ ထိအောင် ဦးချကန်တော့၍ စိတ်တည်ငြိမ်စွာ စုဝေးထိုင်နေကြ하였다။
Verse 21
सुग्रीवः प्रकृतीस्सर्वास्सम्भाष्योत्थाप्य वीर्यवान्।।भ्रातुरन्तःपुरं सौम्यं प्रविवेश महाबलः।
ဗီရိယဝန် စုဂရီးဝသည် ပြည်သူအပေါင်းတို့နှင့် စကားပြော၍ သူတို့ကို ထူထောင်လှန်တင်ကာ၊ ထို့နောက် အစ်ကို၏ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော အတွင်းနန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်하였다။
Verse 22
प्रविश्य त्वभिनिष्क्रान्तं सुग्रीवं प्लवगेश्वरम्।।अभ्यषिञ्चन्त सुहृदस्सहस्राक्षमिवामराः।
ဝါနရအရှင် စုဂရီးဝသည် ဝင်ရောက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ထွက်လာသော်၊ မိတ်ဆွေများက သူ့အား အဘိသေက (သက္ကရာဇ်တင်) ပြုကြပြီး၊ ဒေဝတို့က သဟသ္ရာက္ခ (အိန္ဒြာ) ကို အဘိသေကပြုသကဲ့သို့ ဖြစ်하였다။
Verse 23
तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम्।।शुक्ले च वालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे।तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधीरपिसक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान्कुसुमानि च।शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम्।।सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च।चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून्।।अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी।दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ।।समालम्भनमादाय रोचनां समनश्शिलाम्।आग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश।।
သူ့အတွက် ရွှေဖြင့်အလှဆင်ထားသော ဖြူဖျော့ရောင် မိုးကာ(ချတ်တရ)ကို ယူဆောင်လာကြပြီး၊ ရွှေတံတားပါသော ဂုဏ်သတင်းတိုးစေသည့် ဖြူရောင် ယက်အမြီးပန်ကာများကိုလည်း ဆောင်လာကြသည်။ ထို့ပြင် ရတနာအမျိုးမျိုး၊ မျိုးစေ့နှင့် ဆေးဖက်ဝင်အပင်များစွာ၊ နို့ရည်ထွက်သော သစ်ပင်တို့၏ မျိုးပင်ပေါက်များ၊ မျက်နှာဖူးနှင့် ပန်းများ၊ ဖြူရောင်အဝတ်အစားများနှင့် ပူဇော်ပွဲအတွက် ဖြူရောင်လိမ်းဆေး၊ မြေတွင်ပေါက်သောပန်းနှင့် ရေတွင်ပေါက်သော ကြာပန်းမാലာတို့အပါအဝင် မွှေးကြိုင်သော မာလာများ၊ တိဗ္ဗစန္ဒနနှင့် အနံ့အမျိုးမျိုးများစွာ၊ အက္ခတ (အခွံမခွာဆန်) နှင့် ရွှေ၊ ပရိယင်ဂု၊ ပျားရည်နှင့် ဂီ(နို့ဆီသန့်)၊ ဒဓိ(နို့ချဉ်)၊ ကျားအရေ၊ ဝက်တောအရေဖြင့်လုပ်သော ဖိနပ်တို့ကိုပါ ယူဆောင်လာကြသည်။ ထို့နောက် ပူဇော်ပွဲသုံးပစ္စည်းများဖြစ်သော ဂိုရိုချနာနှင့် မနဿီလာကို ကိုင်ဆောင်၍ ပျော်ရွှင်ဝမ်းမြောက်သော လှပသည့် အပျိုမယ် ဆယ့်ခြောက်ဦးက ထိုနေရာသို့ ရောက်လာကြသည်။
Verse 24
तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम्4.26.23।।शुक्ले च वालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे।तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधीरपि4.26.24सक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान्कुसुमानि च।शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम्4.26.25।।सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च।चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून्4.26.26।।अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी।दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ4.26.27।।समालम्भनमादाय रोचनां समनश्शिलाम्।आग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश4.26.28।।
ဤကဗျာပိုဒ်သည် တောင်ပိုင်းရေစင်ရှင်း( Southern Recension )တွင် 4.26.23–28 ကို ထပ်မံချဲ့ထွင်၍ ပြန်လည်ဆိုထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ စုဂရీవ၏ အဘိသေက(အနုဂ္ဂဟ်သိက္ခာ)အတွက် စုဆောင်းထားသော မင်းမြတ်အမှတ်တံဆိပ်များနှင့် မင်္ဂလာပစ္စည်းများကို တူညီစွာ စာရင်းပြန်လည်ဖော်ပြသည်—ရွှေပြင်ဆင်ထားသော ဖြူရောင်မိုးကာ၊ ဖြူရောင်ယက်အမြီးပန်ကာ၊ ရတနာများ၊ မျိုးစေ့နှင့် ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ၊ ပန်းနှင့်ပေါက်မြစ်များ၊ ဖြူရောင်အဝတ်နှင့် လိမ်းဆေး၊ မွှေးကြိုင်သော မာလာများ၊ တိဗ္ဗစန္ဒနနှင့် အနံ့အမျိုးမျိုး၊ အက္ခတနှင့် ရွှေ၊ ပရိယင်ဂု၊ ပျားရည်နှင့် ဂီ၊ ဒဓိ၊ ကျားအရေ၊ ဝက်တောအရေဖိနပ်၊ ထို့ပြင် ဂိုရိုချနာနှင့် မနဿီလာတို့နှင့်အတူ ပျော်ရွှင်သော အပျိုမယ် ၁၆ ဦး။
Verse 25
तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम्4.26.23।।शुक्ले च वालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे।तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधीरपि4.26.24सक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान्कुसुमानि च।शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम्4.26.25।।सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च।चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून्4.26.26।।अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी।दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ4.26.27।।समालम्भनमादाय रोचनां समनश्शिलाम्।आग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश4.26.28।।
သူတို့သည် ဖြူရောင်အဝတ်အစားများကိုလည်း ယူဆောင်လာပြီး၊ ပူဇော်ပွဲအဘိသေကအတွက် ဖြူရောင်လိမ်းဆေးကိုလည်း ဆောင်လာကြသည်။
Verse 26
तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम्4.26.23।।शुक्ले च वालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे।तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधीरपि4.26.24सक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान्कुसुमानि च।शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम्4.26.25।।सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च।चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून्4.26.26।।अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी।दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ4.26.27।।समालम्भनमादाय रोचनां समनश्शिलाम्।आग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश4.26.28।।
သူတို့သည် မြေတွင်ပေါက်သောပန်းမാലာနှင့် ရေတွင်ပေါက်သော ကြာပန်းမாலာတို့အပါအဝင် မွှေးကြိုင်သော မာလာများကို ယူဆောင်လာပြီး၊ တိဗ္ဗစန္ဒနနှင့် အနံ့အမျိုးမျိုးများစွာကိုလည်း ဆောင်လာကြသည်။
Verse 27
तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम्4.26.23।।शुक्ले च वालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे।तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधीरपि4.26.24सक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान्कुसुमानि च।शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम्4.26.25।।सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च।चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून्4.26.26।।अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी।दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ4.26.27।।समालम्भनमादाय रोचनां समनश्शिलाम्।आग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश4.26.28।।
သူတို့သည် အက္ခတ(အခွံမခွာဆန်)နှင့် ရွှေကို ယူဆောင်လာပြီး၊ ပရိယင်ဂု၊ ပျားရည်နှင့် ဂီကိုလည်း ဆောင်လာကြသည်။ ထို့အပြင် ဒဓိ(နို့ချဉ်)၊ ကျားအရေ၊ နှင့် ဝက်တောအရေဖြင့်လုပ်သော ဖိနပ်တို့ကိုပါ ယူဆောင်လာကြသည်။
Verse 28
तस्य पाण्डुरमाजह्रुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम्4.26.23।।शुक्ले च वालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे।तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधीरपि4.26.24सक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान्कुसुमानि च।शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम्4.26.25।।सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्यम्बुजानि च।चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून्4.26.26।।अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी।दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ4.26.27।।समालम्भनमादाय रोचनां समनश्शिलाम्।आग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश4.26.28।।
ထို့နောက် ပျော်ရွှင်လန်းဆန်းသော အထူးကောင်းမြတ်သည့် ကညာမိန်းကလေး ဆယ့်ခြောက်ဦးသည် လိမ်းသုတ်ရန် သန့်ရှင်းသော အလိမ်းအနှိပ်ပစ္စည်းများနှင့်အတူ ဂိုရိုချနာနှင့် မနဟ်ရှီလာကို ယူဆောင်ကာ ထိုနေရာသို့ ရောက်လာကြ၏။
Verse 29
ततस्ते वानरश्रेष्ठं यथाकालं यथाविधि।रत्नैर्वस्त्रैश्च भक्ष्यैश्च तोषयित्वा द्विजर्षभान्।।
ထို့နောက် အို ဝါနရတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ၊ အချိန်အခါမှန်ကန်သကဲ့သို့ ပူဇော်နည်းလမ်းအတိုင်း ရတနာများ၊ အဝတ်အထည်များနှင့် အစားအစာအလှူတို့ဖြင့် ဒွိဇ (ဗြာဟ္မဏ) အထက်မြတ်တို့ကို စိတ်ကျေနပ်အောင် ပြုလုပ်ကြ၏။
Verse 30
ततः कुशपरिस्तीर्णं समिद्धं जातवेदसम्।मन्त्रपूतेन हविषा हुत्वा मन्त्रविदो जनाः।।
ထို့နောက် မန္တရသိကျွမ်းသူတို့သည် ကုရှမြက်ကို ခင်းပေးကာ ဇာတဝေဒသ် ဟူသော သန့်ရှင်းသော မီးကို ထွန်းညှိပြီး မန္တရဖြင့် သန့်စင်ထားသော ဟဝိစ်ကို အာဟုတိအဖြစ် ပူဇော်လှူဒါန်းကြ၏။
Verse 31
ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते।प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते।।प्राङ्मुखं विविधैर्मन्त्रै: स्थापयित्वा वरासने।नदीनदेभ्यस्संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः।।आहृत्य च समुद्रेभ्यस्सर्वेभ्यो वानरर्षभाः।अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलाश्शुभाः।।शुभैर्वृषभशृङ्गैश्च कलशैश्चापि काञ्चनैः।शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च।।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनुमान्जाम्बवान्नलः।।अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना।सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा।।
ထို့နောက် ပန်းကုံးအရောင်စုံဖြင့် အလှဆင်ထားသော လှပသည့် နန်းတော်အမြင့်ဆုံးထိပ်ပေါ်တွင် အလွန်ကောင်းမွန်သော ခင်းကျင်းပစ္စည်းများဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသည့် ရွှေဘလ္လင်အာသနကို တည်ဆောက်ပြင်ဆင်ကြ၏။
Verse 32
ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते।प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते4.26.31।।प्राङ्मुखं विविधैर्मन्त्रै: स्थापयित्वा वरासने।नदीनदेभ्यस्संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः4.26.32।।आहृत्य च समुद्रेभ्यस्सर्वेभ्यो वानरर्षभाः।अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलाश्शुभाः4.26.33।।शुभैर्वृषभशृङ्गैश्च कलशैश्चापि काञ्चनैः।शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च4.26.34।।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनुमान्जाम्बवान्नलः4.26.35।।अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना।सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा4.26.36।।
အရှေ့ဘက်သို့ မျက်နှာမူစေကာ အလွန်ကောင်းမြတ်သော အာသနပေါ်တွင် မန္တရအမျိုးမျိုးဖြင့် ထိုင်စေပြီးနောက်၊ အရပ်ရပ်မှ မြစ်များ၊ ချောင်းများနှင့် တီရ္ထ (သန့်ရှင်းသော ရေချိုးဆိပ်) များမှ စုဆောင်းထားသော သန့်ရှင်းရေကို ယူဆောင်လာကြ၏။
Verse 33
ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते।प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते4.26.31।।प्राङ्मुखं विविधैर्मन्त्रै: स्थापयित्वा वरासने।नदीनदेभ्यस्संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः4.26.32।।आहृत्य च समुद्रेभ्यस्सर्वेभ्यो वानरर्षभाः।अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलाश्शुभाः4.26.33।।शुभैर्वृषभशृङ्गैश्च कलशैश्चापि काञ्चनैः।शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च4.26.34।।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनुमान्जाम्बवान्नलः4.26.35।।अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना।सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा4.26.36।।
ဝါနရအရှင်မြတ်တို့သည် သမုဒ္ဒရာအပေါင်းမှ ရေကို ယူဆောင်လာ၍ သန့်ရှင်း၍ မင်္ဂလာရှိသော ရေကို ရွှေကလသများအတွင်း ထည့်သိုလှောင်하였다။
Verse 34
ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते।प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते4.26.31।।प्राङ्मुखं विविधैर्मन्त्रै: स्थापयित्वा वरासने।नदीनदेभ्यस्संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः4.26.32।।आहृत्य च समुद्रेभ्यस्सर्वेभ्यो वानरर्षभाः।अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलाश्शुभाः4.26.33।।शुभैर्वृषभशृङ्गैश्च कलशैश्चापि काञ्चनैः।शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च4.26.34।।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनुमान्जाम्बवान्नलः4.26.35।।अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना।सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा4.26.36।।
မင်္ဂလာရှိသော နွားထီးချိုများနှင့် ရွှေကလသများကို အသုံးပြု၍၊ သာස්တရများအရ အတည်ပြုထားသော နည်းလမ်းနှင့် မဟာရိရှီတို့ ချမှတ်ထားသော ဝိဓိအတိုင်း အဘိသေက မင်္ဂလာကို ဆောင်ရွက်하였다။
Verse 35
ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते।प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते4.26.31।।प्राङ्मुखं विविधैर्मन्त्रै: स्थापयित्वा वरासने।नदीनदेभ्यस्संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः4.26.32।।आहृत्य च समुद्रेभ्यस्सर्वेभ्यो वानरर्षभाः।अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलाश्शुभाः4.26.33।।शुभैर्वृषभशृङ्गैश्च कलशैश्चापि काञ्चनैः।शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च4.26.34।।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनुमान्जाम्बवान्नलः4.26.35।।अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना।सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा4.26.36।।
ဂဇ၊ ဂဝါက္ရှ၊ ဂဝယ၊ ရရဘ၊ ဂန္ဓမာဒန၊ ထို့ပြင် မိုင်န္ဒ၊ ဒွိဝိဒ၊ ဟနုမာန်၊ ဂျာမ္ဗဝါန် နှင့် နလ—ဤခေါင်းဆောင်တို့သည် အဘိသေက မင်္ဂလာအခမ်းအနားတွင် တက်ရောက်နေ하였다။
Verse 36
ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते।प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते4.26.31।।प्राङ्मुखं विविधैर्मन्त्रै: स्थापयित्वा वरासने।नदीनदेभ्यस्संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः4.26.32।।आहृत्य च समुद्रेभ्यस्सर्वेभ्यो वानरर्षभाः।अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलाश्शुभाः4.26.33।।शुभैर्वृषभशृङ्गैश्च कलशैश्चापि काञ्चनैः।शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च4.26.34।।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।मैन्दश्च द्विविदश्चैव हनुमान्जाम्बवान्नलः4.26.35।।अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना।सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा4.26.36।।
သူတို့သည် သန့်ကြည်၍ မွှေးကြိုင်သော ရေဖြင့် စုဂရీవကို အဘိသေက လိမ်းသွန်း하였다—ယခင်က ဝသုတို့က သဟသ္ရာက္ရှ (အိန္ဒြ) သည် ဒေဝတို့၏ အရှင်ဖြစ်သကဲ့သို့ စနာန်ပေးခဲ့သည့်အတိုင်း။
Verse 37
अभिषिक्ते तु सुग्रीवे सर्वे वानरपुङ्गवाः।प्रचुक्रुशुर्महात्मानो हृष्टा स्तत्र सहस्रशः ।।
သုဂ္ဂရီဝ အဘိသေက ခံပြီးနောက် ဝါနရတို့၏ မဟာခေါင်းဆောင်များ အားလုံးသည် စိတ်ပျော်ရွှင်လှုပ်ရှားကာ ထိုနေရာ၌ ထောင်ပေါင်းများစွာ အော်ဟစ်အောင်ပွဲခံကြ၏။
Verse 38
रामस्य तु वचः कुर्वन्सुग्रीवो हरिपुङ्गवः।अङ्गदं सम्परिष्वज्य यौवराज्येऽभ्यषेचयत्।।
သီရိရာမ၏ အမိန့်တော်ကို လိုက်နာ၍ ဝါနရတို့အနက် အထွဋ်အမြတ် သုဂ္ဂရီဝသည် အင်္ဂဒကို ချစ်ခင်စွာ ဖက်လှုပ်ကာ ယုဝရာဇ (အမွေဆက်ခံမင်းသား) အဖြစ် အဘိသေကတင်မြှောက်하였다။
Verse 39
अङ्गदे चाभिषिक्ते तु सानुक्रोशाः प्लवङ्गमाः।साधु साध्विति सुग्रीवं महात्मानोऽभ्यपूजयन्।।
အင်္ဂဒလည်း အဘိသေက ခံရသောအခါ ကရုဏာပြည့်ဝ၍ မြင့်မြတ်သော ပလဝင်္ဂမများသည် သုဂ္ဂရီဝကို ဂုဏ်ပြုကာ “သာဓု! သာဓု!” ဟု ထပ်တလဲလဲ ချီးမွမ်းကြ၏။
Verse 40
रामं चैव महात्मानं लक्ष्मणं च पुनः पुनः।प्रीताश्च तुष्टुवुस्सर्वे तादृशे तत्र वर्तिते।।
ထိုနေရာ၌ ဖြစ်ပွားသမျှအပေါ် ပျော်ရွှင်ကြသဖြင့် အားလုံးသည် မဟာစိတ်ရှိသော ရာမနှင့် လက္ခမဏကို ထပ်တလဲလဲ ချီးမွမ်းတော်မူကြ၏။
Verse 41
हृष्टपुष्टजनाकीर्णा पताकाध्वजशोभिता।बभूव नगरी रम्या किष्किन्धा गिरिगह्वरे।।
တောင်ဂူအတွင်းရှိ လှပသော ကိစ္ကိန္ဓာ မြို့သည် တောက်ပခမ်းနားလာ၍ ပျော်ရွှင်ကာ အာဟာရပြည့်ဝသော လူအစုအဝေးများဖြင့် ပြည့်နှက်လျက် အလံပတಾಕာနှင့် ဓွဇများဖြင့် လှပစွာ အလှဆင်ထား၏။
Verse 42
निवेद्य रामाय तदा महात्मनेमहाभिषेकं कपिवाहिनीपतिः।रुमां च भार्यं प्रतिलभ्य वीर्यवानवाप राज्यं त्रिदशाधिपो यथा।।
ထို့နောက် မျောက်တပ်၏ အရှင် သတ္တိပြည့်ဝသူသည် မဟာတ္မာ ရာမထံ မဟာအဘိသေက အကြောင်းကို လျှောက်တင်၏။ ထို့ပြင် မိမိ၏ ဇနီး ရူမာကို ပြန်လည်ရရှိပြီးနောက် မိမိ၏ နိုင်ငံတော်ကို ရရှိကာ—သုံးဆယ်သုံးပါး နတ်တို့၏ အရှင် အိန္ဒြာကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Frequently Asked Questions
Rama refuses to enter any village or city during the fourteen-year exile—an explicit maryādā-based constraint—yet he still enables just governance by authorizing Sugriva’s lawful coronation and the establishment of succession through Angada.
Dharma is enacted through disciplined boundaries and timely policy: vows are not negotiable, but righteous outcomes can be achieved through delegated, ritually legitimate action; additionally, strategy must respect ṛtu (season), postponing major enterprise during the rains.
Kishkindha is framed as a mountain-cavern capital (giri-guhā/purī), and the cultural landmark is the royal abhiṣeka protocol: kuśa-strewn sacred fire, tīrtha waters collected from rivers and oceans, golden vessels, and regalia (chatra, chamaras, banners) that publicly encode sovereignty.