Sarga 13
Saptajana-āśrama Darśana and the Approach to Kiṣkindhā (Hermitage of Seven Sages; March toward Vāli’s Capital)
किष्किन्धाकाण्ड
သရဂ ၁၃ တွင် Ṛṣyamūka မှ Kiṣkindhā သို့ အလျင်အမြန် ချီတက်သွားရာကို ဖော်ပြထားပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို အသေးစိတ်ကြည့်ရှုဖော်ညွှန်းခြင်းက ခရီးမှတ်တမ်းလည်းဖြစ်၊ သဒ္ဓါဓမ္မဆန်သော လေထုလည်းဖြစ်စေသည်။ Sugrīva နှင့် Lakṣmaṇa တို့သည် ရာမ၏ရှေ့မှ ဦးဆောင်သွားကြပြီး Hanumān, Nala, Nīla နှင့် Tārā တို့က နောက်မှ စည်းကမ်းတကျ အဖွဲ့လိုက်လိုက်ပါကြသည်။ လမ်းတလျှောက် မြစ်များ၊ ကြာပန်းပြည့်ရေကန်များ၊ သီချင်းသံချိုမြိန်သော ငှက်များ၊ မကြောက်မရွံ့သော သမင်များနှင့် တံတားတောင်တန်းကန့်သတ်ချက်များကိုတောင် ဖျက်ဆီးနိုင်သည့် တစ်ကောင်တည်းနေထိုင်သော်လည်း ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ဆင်ကြီးများကို တွေ့မြင်ကြရပြီး တောရိုင်း၏ ပေါများမှုနှင့် အန္တရာယ်ကို တပြိုင်နက် ထင်ဟပ်စေသည်။ ထို့နောက် ရာမသည် ငှက်ပျောတောများဖြင့် ဝိုင်းရံထားသော မိုးတိမ်တစ်စင်းကဲ့သို့ ထူထပ်သည့် သစ်တောအစုကို မြင်၍ ထိုနေရာအကြောင်း Sugrīva ကို မေးမြန်းသည်။ Sugrīva က ၎င်းသည် Saptajana အာရှရမ်—တပသီ ၇ ပါး၏ အကျယ်ဝန်းသော သာသနာတော်နေရာဖြစ်ပြီး ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို သက်သာစေကာ အမြစ်အဖူး၊ သစ်သီးနှင့် ရေတို့ ပေါများကြောင်း ပြောသည်။ ထိုတပသီများသည် လေကိုသာ အာဟာရပြု၍ အသက်ရှင်ကာ အလွန်တင်းကျပ်သော တပသ (ခေါင်းအောက်ထားခြင်း၊ ရေထဲတွင် နစ်မြုပ်နေခြင်း စသည်) ကို ကျင့်သုံးပြီး ကိုယ်ခန္ဓာနှင့်တကွ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်ကြသည်ဟု ဆို하며 ၎င်းတို့၏ တပသအာနုဘော်က အာရှရမ်ကို ကာကွယ်ထားသည်။ အာရှရမ်သည် သန့်ရှင်းသည့် အခမ်းအနားအာနုဘော် အလွန်ပြင်းထန်ပြီး မသိမမြင်သူအတွက် အန္တရာယ်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်—ငှက်နှင့် တိရစ္ဆာန်များတောင် ရှောင်ကြဉ်ကြပြီး မသိဘဲ ဝင်ရောက်သူသည် ပြန်မလာကြ။ ဒေဝသံများ၊ သာယာသော အနံ့တော်များနှင့် သန့်ရှင်းသော မီးသုံးပွဲ၏ မီးခိုးက သစ်ပင်ထိပ်များပေါ်တွင် မကွတ်ကဲ့သို့ တင်မြှောက်နေသည်။ Sugrīva ၏ အကြံအတိုင်း ရာမနှင့် Lakṣmaṇa တို့သည် လက်အုပ်ချီ၍ စိတ်ထဲမှ နမස්ကာရပြုကာ ဆက်လက်ချီတက်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် Vāli ၏ ဗီရိယဖြင့် ကာကွယ်ထားသော မဖောက်ဖျက်နိုင်သည့် Kiṣkindhā ကို မြင်တွေ့ကာ လာမည့် ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှုအတွက် လက်နက်များကို အသင့်ပြင်ဆင်ကြသည်။
Shlokas
Verse 1
ऋष्यमूकात्स धर्मात्मा किष्किन्धां लक्ष्मणाग्रजः।जगाम सहसुग्रीवो वालिविक्रमपालिताम्।।
ဩရှျမူကတောင်မှ ဓမ္မတရားပြည့်ဝသော—လက္ခမဏ၏ အကိုကြီး—ရာမသည် သုဂ္ရီဝနှင့်အတူ ဝါလီ၏ အင်အားဗီရိယဖြင့် ကာကွယ်ထားသော ကိရှ္ကိန္ဓာသို့ သွားရောက်လေ၏။
Verse 2
समुद्यम्य महच्चापं रामः काञ्चनभूषितम्।शरांश्चादित्यसङ्काशान्गृहीत्वा रणसाधकान्।।
ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်လျက် ရာမသည် ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားသော ကြီးမားသည့် လေးကို မြှောက်ယူကာ နေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပသော မြားများ—စစ်မြေပြင်၌ အားကြီးသည့် လက်နက်များကို ကိုင်ဆောင်하였다။
Verse 3
अग्रतस्तु ययौ तस्य राघवस्य महात्मनः।सुग्रीवः संहतग्रीवो लक्ष्मणश्च महाबलः।।
မဟာသတ္တိရှိသော ရာဃဝ၏ အရှေ့တွင် လည်ပင်းခိုင်မာတောင့်တင်းသော စုဂရီဝ သွားလျက်၊ မဟာဗလရှိသော လက္ခမဏလည်း အတူတကွ သွား၏။
Verse 4
पृष्ठतो हनुमान्वीरो नलो नीलश्च वानरः।तारश्चैव महातेजा हरियूथपयूथपः।।
သူတို့၏ နောက်ဘက်တွင် ဗီရဟနုမာန်၊ ဝါနရ နလ နှင့် နီလ တို့ သွားလာကြပြီး၊ ထို့ပြင် တေဇောဓာတ်ကြီးမားသော တာရာလည်း ပါဝင်ကာ ဟရိယုဋ္ဌတပ်စုများ၏ တပ်မှူးတို့အနက် တပ်မှူးကြီးအဖြစ် လိုက်ပါ၏။
Verse 5
ते वीक्षमाणा वृक्षांश्च पुष्पभारावलम्बिनः।प्रसन्नाम्बुवहाश्चैव सरितस्सागरङ्गमाः।।
သူတို့ သွားလာစဉ် ပန်းအလေးချိန်ကြောင့် ကိုင်းခက်များ ငုံ့ကျနေသော သစ်ပင်များကိုလည်းကောင်း၊ ရေကြည်လင်သန့်ရှင်း၍ ပင်လယ်သို့ စီးဆင်းသွားသော မြစ်ချောင်းများကိုလည်းကောင်း ကြည့်ရှုကြ၏။
Verse 6
कन्दराणि च शैलांश्च निर्दराणि गुहास्तथा।शिखराणि च मुख्यानि दरीश्च प्रियदर्शनाः।।
သူတို့သည် ချိုင့်ဝှမ်းများနှင့် တောင်တန်းများ၊ ချောက်ကမ်းပါးများနှင့် ဂူအုံများကိုလည်း မြင်တွေ့ကြပြီး၊ ထင်ရှားမြင့်မားသော တောင်ထိပ်များနှင့် ကြည့်ရအလွန်လှပသော ချောက်ဝှမ်းများကိုပါ တွေ့မြင်ကြ၏။
Verse 7
वैढूर्यविमलै:पर्णै पद्मैश्चाकोशकुट्मलैः।शोभितांत्सजलान्मार्गे तटाकांश्च व्यलोकयन्।।
လမ်းခရီးတလျှောက် သူတို့သည် ရေပြည့်ဝသော ကြာကန်များကို မြင်တွေ့ကြ၏။ ထိုကန်များသည် ကြာပန်းများဖြင့် လှပစွာ တန်ဆာဆင်ထားပြီး—အချို့မှာ မဖွင့်သေးသော မုန့်ကလေးများဖြစ်ကာ—ဝိုင်ဒူရျ (vaidūrya) ရတနာကဲ့သို့ ကြည်လင်တောက်ပသော အရွက်များဖြင့်လည်း တင့်တယ်လှ၏။
Verse 8
कारण्डैस्सारसैर्हंसैर्वञ्जुलैर्जलकुक्कुटैः।चक्रवाकै स्तथा चान्यैश्शकुनैः रुपनादितान्।।
သူတို့သည် ရေပြင်ကို မြင်ကြ၏။ ထိုရေပြင်သည် ကရဏ္ဍ (ဘဲ) များ၊ စာရသ (ကြိန်း) များ၊ ဟံသာ (ဟင်္သာ) များ၊ ဝဉ္ဇုလ ငှက်များ၊ ရေငှက်များ၊ စက္ကရဝါက ငှက်များနှင့် အခြားငှက်မျိုးစုံတို့၏ လှပသောအသံချိုမြိန်မှုကြောင့် သီချင်းသံကဲ့သို့ တေးသံမြည်ဟည်းနေ၏။
Verse 9
मृदुशष्पाङ्कुराहारान्निर्भयान्वनगोचरान्।चरतस्सर्वतौऽपश्यन् स्थलीषु हरिणान् स्थितान्।।
အရပ်ရပ်အနှံ့ သူတို့သည် သမင်များကို မြင်ကြ၏—တောတွင်းလှည့်လည်နေသော်လည်း မကြောက်မရွံ့—နူးညံ့သော မြက်ပင်အဖူးအညွန့်များကို စားကျက်နေကြသည်။ အချို့သည် လွင်ပြင်ပေါ်တွင် ရပ်တည်နေပြီး အချို့သည် ဟိုဒီလှုပ်ရှားသွားလာနေကြ၏။
Verse 10
तटाकवैरिणश्चापि शुक्लदन्तविभूषितान्।घोरानेकचरान्वन्यान्द्विरदान्कूलघातिनः।।
သူတို့သည် တောရိုင်းဆင်များကို မြင်ကြ၏—ကြောက်မက်ဖွယ်၊ တစ်ကိုယ်တည်း လှည့်လည်သွားလာသူများ—ဖြူစင်သော ဆင်စွယ်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထား၍ ရေကန်တို့၏ ရန်သူ၊ မြစ်ကမ်းပါးတို့ကို ချိုးဖျက်သူများ ဖြစ်ကြသည်။
Verse 11
मत्तान्गिरितटोत्कृष्टान्पर्वतानिव जङ्गमान्।वारणान्वारिदप्रख्यान्महीरेणुसमुक्षितान्।।
သူတို့သည် မုဿ္ဌအရူးအမူးဖြစ်သော ဆင်များကို မြင်ကြ၏—တောင်စောင်းများကို ထိုးနှက်တက်ကာ လှုပ်ရှားသည့် တောင်တန်းများကဲ့သို့; မိုးတိမ်ကဲ့သို့ မည်းညို၍ မြေမှုန့်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေကြသည်။
Verse 12
वने वनचरांश्चान्यान्खेचरांश्च विहङ्गमान्।पश्यन्तस्त्वरिता जग्मुस्सुग्रीववशवर्तिनः।।
သုဂ္ရီဝ၏ အမိန့်အောက်၌ သစ္စာရှိကြသော သူတို့သည် အလျင်အမြန် ဆက်လက်သွားကြပြီး၊ တောတွင်းနေ သတ္တဝါများနှင့် အခြားသတ္တဝါများကိုလည်းကောင်း၊ မိုးကောင်းကင်၌ ပျံသန်းသော ငှက်များကိုလည်းကောင်း ကြည့်ရှုသွားကြသည်။
Verse 13
तेषां तु गच्छतां तत्र त्वरितं रघुनन्दनः।द्रुमषण्डं वनं दृष्ट्वा रामस्सुग्रीवमब्रवीत्।।
သူတို့သည် ထိုနေရာ၌ အလျင်အမြန် သွားလာနေစဉ်၊ ရဃုဝంశ၏ အားရဝမ်းမြောက်တော်မူသော ရာမသည် သစ်ပင်အုပ်ထူထပ်သော တောတန်းကို မြင်၍ သုဂ္ရီဝအား မိန့်တော်မူ၏။
Verse 14
एष मेघ इवाकाशे वृक्षषण्डः प्रकाशते।मेघसङ्घातविपुलः पर्यन्तकदलीवृतः।।
ဤသစ်ပင်အုပ်စုသည် မိုးကောင်းကင်၌ မိုးတိမ်ကဲ့သို့ ထင်ရှားတောက်ပနေ၏—မိုးတိမ်အစုအဝေးကဲ့သို့ ကျယ်ဝန်း၍ ပတ်လည်တစ်ဝိုက်တွင် ငှက်ပျောတောများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။
Verse 15
किमेतत् ज्ञातुमिच्छामि सखे कौतूहलं हि मे।कौतूहलापनयनं कर्तुमिच्छाम्यहं त्वया।।
မိတ်ဆွေ၊ ဤအရာသည် အဘယ်နည်းဟု ငါ သိလိုသည်၊ ငါ့စိတ်၌ စူးစမ်းလိုစိတ်ရှိသောကြောင့်ပင်။ သင်က ငါ့စူးစမ်းလိုစိတ်ကို ဖယ်ရှား၍ အကြောင်းကို ထင်ရှားစွာ ရှင်းပြပေးပါ။
Verse 16
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः।गच्छन्नेवाचचक्षेऽथ सुग्रीवस्तन्महद्वनम्।।
မဟာအတ္တမန် ရာဃဝ၏ ထိုစကားကို ကြားသိပြီးနောက်၊ စုဂရీవသည် လမ်းလျှောက်နေဆဲအတွင်းပင် ထိုကျယ်ဝန်းသော တောကြီးအကြောင်းကို စတင်ရှင်းလင်းပြောကြား하였다။
Verse 17
एतद्राघव विस्तीर्णमाश्रमं श्रमनाशनम्।उद्यानवनसम्पन्नं स्वादुमूलफलोदकम्।।
အို ရာဃဝ၊ ဤသည်မှာ ကျယ်ဝန်းသော အာရှရမဖြစ်၍ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို ပျောက်ကင်းစေသည်။ ဥယျာဉ်နှင့် တောပင်များစုံလင်ပြီး ချိုမြိန်သော အမြစ်ကန့်၊ သစ်သီးနှင့် ရေတို့လည်း ပြည့်စုံသည်။
Verse 18
अत्र सप्तजना नाम मुनय स्संश्रितव्रताः।सप्तैवासन्नधशशीर्षा नियतं जलशायिनः4.13.18।।
ဤနေရာ၌ “သပ္တဇန” ဟု ခေါ်သော မုနိ ၇ ပါး နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး တည်ကြည်သော ဝတ္တများကို အားထားသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို ၇ ပါးလုံး စည်းကမ်းတကျ ရေထဲ၌ နေကာ ခေါင်းကို အောက်သို့ချ၍ တပသျာ ပြုကြသည်။
Verse 19
सप्तरात्रकृताहारा वायुनाचलवासिनः।दिवं वर्षशतैर्याताः सप्तभिः सकलेबराः।।
သူတို့သည် ၇ ညလျှင် တစ်ကြိမ်သာ အာဟာရယူ၍ လှုပ်ရှားခြင်းမရှိဘဲ လေ(ပရాణ)ကိုသာ အားထားနေထိုင်ကြသည်။ ၇ ရာနှစ် ပြည့်သည့်အခါ ကိုယ်ခန္ဓာမပျက်မစီးဘဲ သုဝဏ္ဏ(ကောင်းကင်)သို့ ရောက်ကြသည်။
Verse 20
तेषामेवं प्रभावानां द्रुमप्राकारसंवृतम्।आश्रमस्सुदुराधर्ष अपि सेन्द्रैस्सुरासुरैः।।
ထိုတပသီတို့၏ အာနုဘော်ကြောင့် သစ်ပင်ကာရံတံတိုင်းကဲ့သို့ ဝန်းရံထားသော ဤအာရှရမ်သည် အလွန်မတော်တဆ ဝင်တိုက်မရသောနေရာဖြစ်၍ အင်ဒြာအပါအဝင် ဒေဝနှင့် အဆုရတို့တောင် မလွယ်ကူ။
Verse 21
पक्षिणो वर्जयन्त्येतत्तथाऽन्ये वनचारिणः।विशन्ति मोहाद्येऽप्यत्र निवर्तन्ते न ते पुनः।।
ငှက်တို့သည် ဤနေရာကို ရှောင်ကြဉ်ကြသကဲ့သို့ တောတွင်းသတ္တဝါအခြားများလည်း ရှောင်ကြဉ်ကြသည်။ မောဟကြောင့် ဝင်လာသူရှိသော်လည်း ထိုသူတို့သည် နောက်တစ်ဖန် ပြန်မလာကြတော့။
Verse 22
विभूषणरवास्तत्र श्रूयन्ते सकलाक्षराः।तूर्यगीतस्वनाश्चात्र गन्धो दिव्यश्च राघव।।
အို ရာဃဝ၊ ဤနေရာ၌ အလှဆင်ပစ္စည်းများ၏ ချင်းချင်းသံကို အက္ခရာတိုင်းကဲ့သို့ ပြတ်သားစွာ ကြားရပြီး သီချင်းနှင့် တူရိယာသံများလည်း ထွက်ပေါ်နေသည်။ ထို့ပြင် တိဗ္ဗသုဂന്ധအနံ့လည်း ပျံ့နှံ့နေ၏။
Verse 23
त्रेताग्नयोऽपि दीप्यन्ते दूमो ह्यत्र प्रकाशते।वेष्टयन्निव वृक्षाग्रान्कपोताङ्गारुणो घनः।।
ဤနေရာ၌ သုံးပါးသော ပဝိတ্ৰမီးများသည် တောက်လောင်နေပြီး မီးခိုးလည်း တောက်ပစွာ ပေါ်လွင်သည်။ ထူထဲ၍ ခိုခြေကဲ့သို့ နီမြန်းသော မီးခိုးသည် သစ်ပင်ထိပ်ဖျားများကို ပတ်လည်ဖုံးအုပ်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 24
एते वृक्षाः प्रकाशन्ते धूमसंसक्तमस्तकाः।मेघजालप्रतिच्छन्ना वैढूर्यगिरयो यथा।।
ဤသစ်ပင်တို့သည် မီးခိုးကပ်လျက်ရှိသော ထိပ်ဖျားများနှင့် တောက်ပလျက်ရှိကာ မိုးတိမ်ကွန်ယက်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသော ဝိုင်ဒူရျာတောင်တန်းများကဲ့သို့ ထင်ရှားလှသည်။
Verse 25
कुरु प्रणामं धर्मात्मंस्तेषामुद्दिश्य राघव।लक्ष्मणेव सह भ्रात्रा प्रयन्तस्सयताञ्जलिः।।
အို ဓမ္မတော်ကိုထိန်းသိမ်းသော ရာဃဝ၊ ထိုသူတော်စင်တို့ကို ရည်ညွှန်း၍ စိတ်ထဲမှ ပရဏာမ ပြုလော့။ ထို့နောက် သင်သည် ညီတော် လက္ခ္မဏနှင့်အတူ သတိသိက္ခာဖြင့် လက်အုပ်ချီကာ ဆက်လက်သွားလော့။
Verse 26
प्रणमन्ति हि ये तेषां मुनीनां भावितात्मनाम्।न तेषामशुभं किञ्चिच्छरीरे राम दृश्यते।।
အို ရာမ၊ ကိုယ်စိတ်ကို လေ့ကျင့်သန့်စင်ပြီးသော မုနိသူတော်စင်တို့ကို ဦးညွှတ်ပူဇော်သူတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာ၌ မကောင်းသော လက္ခဏာတစ်စုံတစ်ရာမျှ မမြင်ရပါ။
Verse 27
ततो रामस्सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन कृताञ्जलिः।समुद्दिश्य महात्मानस्तानृषीनभ्यवादयत्।।
ထို့နောက် ရာမသည် ညီတော် လက္ခ္မဏနှင့်အတူ လက်အုပ်ချီကာ ထိုမဟာအာတ္မာ ရှိသူတော်စင် ရှိများကို စိတ်ဖြင့် ရည်ညွှန်း၍ ရိုသေစွာ အဘိဝါဒ ပြုလေ၏။
Verse 28
अभिवाद्य तु धर्मात्मा रामो भ्राता च लक्ष्मणः।सुग्रीवो वानराश्चैव जग्मुसंहृष्टमानसाः।।
ဤသို့ ရိုသေကန်တော့ပြီးနောက် ဓမ္မတော်ကိုထိန်းသိမ်းသော ရာမနှင့် ညီတော် လက္ခ္မဏ၊ ထို့ပြင် စုဂရీవနှင့် ဝါနရတို့သည် စိတ်နှလုံးရွှင်လန်း၍ ဆက်လက်ခရီးဆက်ကြလေ၏။
Verse 29
ते गत्वा दूरमध्वानं तस्मात्सप्तजनाश्रमात्।ददृशुस्तां दुराधर्षां किष्किन्धां वालिपालिताम्।।
သပ္တဇန အာရှရမ်မှ အဝေးခရီးကြာကြာ သွားပြီးနောက်၊ တိုက်ခိုက်ရန် ခက်ခဲသော ကိစ္ကိန္ဓာမြို့ကို မြင်တွေ့ကြ၏။ ထိုမြို့သည် ဝါလီ၏ အုပ်ချုပ်မှုနှင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ ရှိ၏။
Verse 30
ततस्तु रामानुजरामवानराःप्रगृह्य शस्त्राण्युदिताग्र्यतेजसः।पुरीं सुरेशात्मजवीर्यपालितांवधाय शत्रोः पुनरागतास्सह।।
ထို့နောက် ရာမ၊ ရာမ၏ အနုဇ လက္ခမဏ နှင့် ဝါနရတို့သည် ထွန်းတောက်လာသော အမြင့်မြတ်သည့် တေဇောဓာတ်ဖြင့် တောက်ပလျက် လက်နက်များကို ကိုင်ဆောင်ကာ၊ အင်္ဒြာ၏ သား၏ ဗီရိယဖြင့် ကာကွယ်ထားသော မြို့တော်သို့ ရန်သူကို သတ်မည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အတူတကွ ပြန်လည်သွားရောက်ကြ၏။
Frequently Asked Questions
The pivotal action is dharmic restraint and reverence: despite being on a war-path toward Vāli’s stronghold, Rāma and Lakṣmaṇa pause to honor the Saptajana sages mentally and ritually (añjali, praṇāma), acknowledging that sacred power (tapas) governs access and safety in the landscape.
Sugrīva’s instruction teaches that spiritual authority is a real agency in the epic world: tapas creates protective boundaries, and humility toward realized ascetics removes inauspiciousness. The chapter links political action to ritual propriety—effective leadership must remain accountable to dharma and sacred order.
Key landmarks include Ṛṣyamūka (departure point), the Saptajana āśrama (a ritually charged hermitage with trētāgni fires and divine sensory signs), and Kiṣkindhā (Vāli’s fortified capital), alongside ecological markers such as lotus tanks, rivers to the sea, and elephant corridors.