
सुग्रीवस्य वैरानुकथनम् (Sugriva’s Account of Enmity and Appeal to Rama)
किष्किन्धाकाण्ड
ဤအခန်းတွင် သုဂြိတ်သည် မိမိနှင့် ဗာလီတို့အကြား ရန်ငြိုးဖွဲ့ရခြင်း၏ အရင်းအမြစ်ကို ရာမမင်းသားအား ရှင်းပြသည်။ အစပိုင်းတွင် သုဂြိတ်သည် အမျက်ထွက်နေသော ဗာလီကို ချော့မော့ရန် ကြိုးစားခဲ့ပြီး တိုင်းပြည်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူအဖြစ်သာ နေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ မာယာဝီ အမည်ရှိသော ဘီလူးတစ်ကောင်သည် ညအချိန်တွင် လာရောက်စိန်ခေါ်ခဲ့ရာ ဗာလီနှင့် သုဂြိတ်တို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ကြသည်။ ဘီလူးသည် ဂူကြီးတစ်ခုအတွင်းသို့ ဝင်ပြေးသွားရာ သုဂြိတ်သည် ဂူဝတွင် စောင့်နေခဲ့သည်။ အချိန်ကြာမြင့်ပြီးနောက် သွေးများစီးဆင်းလာသည်ကို မြင်ရသဖြင့် ဗာလီသေဆုံးပြီဟု ထင်မှတ်ကာ ဝမ်းနည်းပူဆွေးလျက် ဂူဝကို ကျောက်တုံးဖြင့် ပိတ်ကာ ပြန်လာခဲ့သည်။ မှူးမတ်များက သူ့ကို အတင်းအကျပ် ဘုရင်မြှောက်ကြသည်။ ဗာလီပြန်ရောက်လာသောအခါ သုဂြိတ်သည် ဦးခိုက်တောင်းပန်ပြီး ထီးနန်းပြန်အပ်ရန် ကြိုးစားသော်လည်း ဗာလီသည် လူအများရှေ့တွင် ဆဲဆိုကြိမ်းမောင်းကာ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးပြီး သုဂြိတ်၏ ဇနီးကိုပါ သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။ သုဂြိတ်သည် ကြောက်လန့်တကြားဖြင့် ရိသျှမုကတောင်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ပြီး ရာမမင်းသားကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ရာမမင်းသားက တရားဓမ္မနှင့်အညီ ကတိစကားပေးကာ မိမိ၏ မြားတော်ဖြင့် ဗာလီကို နှိမ်နင်းပြီး သုဂြိတ်ကို ဝမ်းနည်းခြင်းပင်လယ်မှ ကယ်တင်မည်ဟု ကတိပြုလေသည်။
Verse 1
ततः क्रोधसमाविष्टं सम्रब्धं तमुपागतम्।अहं प्रसादयाञ्चक्रे भ्रातरं प्रियकाम्यया
ထို့နောက် အမျက်ဒေါသဖြင့် ဖုံးလွှမ်းကာ စိတ်ပြင်းထန်လျက် ငါ့အစ်ကို ရောက်လာသောအခါ၊ ငါသည် ငါတို့အတွက် ချစ်ဖွယ်ကောင်း၍ အကျိုးရှိမည့်အရာကို ရည်ရွယ်ကာ သူ့ကို သက်သာစေ၍ ငြိမ်းချမ်းအောင် ကြိုးစား하였다။
Verse 2
दिष्ट्यासि कुशली प्राप्तो निहतश्च त्वया रिपुः।अनाथस्य हि मे नाथस्त्वमेकोऽनाथनन्दनः।।
ကံကောင်းမြတ်စွာဖြင့် သင်သည် အန္တရာယ်ကင်းစွာ ပြန်လည်ရောက်လာပြီး ရန်သူကိုလည်း သင်က သတ်ဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်။ အားကိုးရာမဲ့သော ကျွန်ုပ်အတွက် သင်တစ်ဦးတည်းသာ အကာအကွယ်နှင့် အားထားရာဖြစ်သည်၊ အနာထာတို့ကို ကရုဏာထားသောသူရေ။
Verse 3
इदं बहुशलाकं ते पूर्णचन्द्रमिवोदितम्।छत्रं सवालव्यजनं प्रतीच्छस्व मया धृतम्।।
လုံးဝန်းသောလပြည့်ကဲ့သို့ ထွန်းလင်းထလာသည့် အရိုးတံများစွာပါသော ဤထီးတော်ကိုလည်းကောင်း၊ ယက်အမြီးပန်ကာ (ချာမရ) ကိုလည်းကောင်း—ငါက ကိုင်ဆောင်၍ သင့်အတွက် ဆက်ကပ်ထားသဖြင့် လက်ခံတော်မူပါ။
Verse 4
आर्तश्चाथ बिलद्वारि स्थितस्संवत्सरं नृप।दृष्ट्वाऽहं शोणितं द्वारि बिलाच्चापि समुत्थितम्।।शोकसंविग्नहृदयो भृशं व्याकुलितेन्द्रियः।अपिधाय बिलद्वारं शैलशृङ्गेण तत्तथा।।तस्माद्देशादपाक्रम्य किष्किन्धां प्राविशं पुनः।
အို မင်းကြီး၊ စိတ်နာကျင်၍ ငါသည် ဂူဝင်ပေါက်၌ တစ်နှစ်ပြည့်အောင် ရပ်စောင့်နေခဲ့၏။ ထို့နောက် ဂူအတွင်းမှ သွေးသည် ပေါက်ထွက်၍ ဝင်ပေါက်၌ ပျံ့နှံ့နေသည်ကို ငါမြင်၏။ ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် နှလုံးသားတုန်လှုပ်ကာ အာရုံများလည်း အလွန်ရှုပ်ထွေးသွား၏။ ထို့ကြောင့် တောင်ထိပ်ကဲ့သို့ ကြီးမားသော ကျောက်တုံးဖြင့် ဂူဝင်ပေါက်ကို ပိတ်ကာ ထိုနေရာမှ ဆုတ်ခွာပြီး ကိෂ္ကိန္ဓာသို့ ပြန်ဝင်လာခဲ့၏။
Verse 5
आर्तश्चाथ बिलद्वारि स्थितस्संवत्सरं नृप।दृष्ट्वाऽहं शोणितं द्वारि बिलाच्चापि समुत्थितम्4.10.4।।शोकसंविग्नहृदयो भृशं व्याकुलितेन्द्रियः।अपिधाय बिलद्वारं शैलशृङ्गेण तत्तथा4.10.5।।तस्माद्देशादपाक्रम्य किष्किन्धां प्राविशं पुनः।
အို မင်းကြီး၊ ငါသည် ထပ်မံဆိုလိုသည်မှာ—ဂူအတွင်းမှ သွေးထွက်လာသည်ကို မြင်သော် ဝမ်းနည်းခြင်းက နှလုံးသားကို လှုပ်ရှားစေ၍ အာရုံများလည်း တုန်လှုပ်သွား၏။ ထို့ကြောင့် တောင်ထိပ်ကဲ့သို့ ကြီးမားသော ကျောက်တုံးဖြင့် ဂူဝင်ပေါက်ကို ပိတ်ကာ ထိုနေရာမှ ဆုတ်ခွာပြီး ကိෂ္ကိန္ဓာသို့ ပြန်သွားခဲ့၏။
Verse 6
विषादात्विह मां दृष्ट्वा पौरैर्मन्त्रिभिरेव च।।अभिषिक्तो न कामेन तन्मेत्वं क्षन्तुमर्हसि।
ဤနေရာ၌ ငါကို ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေသည်ဟု မြင်ကြသဖြင့် မြို့သူမြို့သားများနှင့် အမတ်များက ငါ့ကို ရာဇာဘိသေက ချီးမြှင့်ခဲ့ကြသည်—သို့သော် ငါ့ဆန္ဒကြောင့် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ထိုအမှုအတွက် ငါ့ကို ခွင့်လွှတ်ပေးပါ။
Verse 7
त्वमेव राजा मानार्हस्सदा चाहं यथा पुरम्।।राजभावनियोगोऽयं मम त्वद्विरहात्कृतः।सामात्यपौरनगरं स्थितं निहतकण्टकम्।।
မင်းဟာ မင်းတစ်ပါးတည်းပဲ၊ အမြဲတမ်း ဂုဏ်ပြုထိုက်သူ ဖြစ်တယ်။ ငါကလည်း အရင်ကလိုပဲ မင်းရဲ့ညီအဖြစ် ရှိနေတယ်။ ဤရာဇအာဏာကို ကိုင်တွယ်ခြင်းသည် မင်းမရှိသည့်ကာလကြောင့်သာ ငါက တာဝန်ယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်တယ်။ အမတ်များနှင့် မြို့သူမြို့သားများနှင့်အတူ မြို့နှင့် နိုင်ငံကို တည်ငြိမ်စွာ ထိန်းသိမ်းထားပြီး အန္တရာယ်များကို ဖယ်ရှားပြီးသား ဖြစ်တယ်။
Verse 8
त्वमेव राजा मानार्हस्सदा चाहं यथा पुरम्4.10.7।।राजभावनियोगोऽयं मम त्वद्विरहात्कृतः।सामात्यपौरनगरं स्थितं निहतकण्टकम्4.10.8।।
မင်းဟာ မင်းအမှန်တကယ်ပဲ၊ အမြဲတမ်း ဂုဏ်ပြုထိုက်သူ ဖြစ်တယ်။ ငါကလည်း အရင်ကလိုပဲ မင်းရဲ့ညီအဖြစ် ရှိနေတယ်။ ငါက ကိုင်တွယ်ခဲ့တဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးဟာ မင်းမရှိသည့်အချိန်မှာသာ ယာယီတာဝန်အဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ အမတ်များနှင့် ပြည်သူများနှင့်အတူ နိုင်ငံနှင့် မြို့ကို လုံခြုံတည်ငြိမ်စေကာ အန္တရာယ်များကို ဖယ်ရှားထားရန်ပဲ ဖြစ်တယ်။
Verse 9
न्यासभूतमिदं राज्यं तव निर्यातयाम्यहम्।मा च रोषं कृथास्सौम्य मयि शत्रुनिबर्हण।।
ဤနိုင်ငံတော်ကို ငါက ယုံကြည်အပ်နှံထားသော အမနာ (အပ်နှံမှု) အဖြစ်သာ ကိုင်ထားခဲ့တာပါ။ ယခု ငါက မင်းထံ ပြန်လည်အပ်နှံပေးမယ်။ အေးမြနူးညံ့သူ၊ ရန်သူဖျက်ဆီးသူ—ငါ့အပေါ် အမျက်မထွက်ပါနှင့်။
Verse 10
याचे त्वां शिरसा राजन्मया बद्धोऽयमञ्जलिः।बलादस्मिन् समागम्य मन्त्रिभिः पुरवासिभिः।।राजभावे नियुक्तोऽहं शून्यदेशजिगीषया।
အရှင်မင်းမြတ်၊ ကျွန်ုပ်သည် ခေါင်းငုံ့၍ လက်နှစ်ဖက်ကို အည္ဇလီပြုကာ တောင်းပန်ပါ၏။ အမတ်များနှင့် မြို့သူမြို့သားတို့ စုဝေးကြပြီး အခြေအနေ၏အင်အားကြောင့် ကျွန်ုပ်ကို ရာဇအာဏာတာဝန်၌ ခန့်အပ်ခဲ့ကြပါသည်။ မင်းမရှိသော နိုင်ငံသည် ရန်သူတို့၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ဖိတ်ခေါ်မည်ဟု ကြောက်ရွံ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။
Verse 11
स्निग्धमेवं ब्रुवाणं मां स तु निर्भर्त्स्य वानरः।।धिक्त्वामिति च मा मुक्त्वा बहु तत्तदुवाच ह।
ကျွန်ုပ်က သူ့အား ချစ်ခင်နွေးထွေးစွာ ထိုသို့ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း ထိုဝါနရသည် ကျွန်ုပ်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆူပူတားမြစ်လေ၏။ “အရှက်ကွဲစရာပဲ!” ဟုဆိုကာ ကျွန်ုပ်ကို မလွတ်စေဘဲ အမျိုးမျိုးသော စွပ်စွဲချက်များကို များစွာ ပစ်ချလေ၏။
Verse 12
प्रकृतीश्च समानीय मुन्त्रिणश्चैव सम्मतान्।।मामाह सुहृदां मध्ये वाक्यं परमगर्हितम्।
သူသည် ပြည်သူများနှင့် မိမိသဘောတူယုံကြည်သော အမတ်များကို ခေါ်ယူစုဝေးစေပြီး မိတ်ဆွေများအလယ်တွင်ပင် ကျွန်ုပ်အား အလွန်အမင်း ရှုတ်ချဖွယ်ကောင်းသော၊ မထီမဲ့မြင်ပြုသည့် စကားများကို ပြောဆိုလေ၏။
Verse 13
विदितं वो यथा रात्रौ मायावी स महासुरः।।मां समाह्वयत क्रूरो युद्धाकाङ्क्षी सुदुर्मतिः।
သင်တို့သိကြသကဲ့သို့ ညအခါ၌ မာယာဝီ ဟူသော အာသူရကြီးသည်—ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်၍ စိတ်မကောင်းသည့်သူ၊ စစ်ပွဲကို တောင့်တသူ—ကျွန်ုပ်ကို စစ်တိုက်ရန် စိန်ခေါ်ခဲ့လေ၏။
Verse 14
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा निस्सृतोऽहं नृपालयात्।।अनुयातश्च मां तूर्णमयं भ्राता सुदारुणः।
သူ၏စကားကို ကြားသော် ကျွန်ုပ်သည် ရာဇနိဝေသနမှ ထွက်လာခဲ့၏။ ထို့နောက် ကျွန်ုပ်၏ ဤညီအစ်ကိုသည်—စိတ်သဘောပြင်းထန်ကြမ်းတမ်းသူ—အလျင်အမြန် ကျွန်ုပ်နောက်သို့ လိုက်လာလေ၏။
Verse 15
स तु दृष्ट्वैव मां रात्रौ सद्वितीयं महाबलः।।प्राद्रवद्भयसन्त्रस्तो वीक्ष्यावां समुपागतौ।अनुद्रुतश्च वेगेन प्रविवेश महाबिलम्।।
ထိုအင်အားကြီးသော ရန်သူသည် ညအချိန်၌ မိတ်ဖော်တစ်ဦးနှင့်အတူရှိသော ငါ့ကို မြင်သည်နှင့်ပင် ကြောက်လန့်၍ ထွက်ပြေးသွား၏။ ငါတို့နှစ်ဦး နီးကပ်လာသည်ကို မြင်လျှင် ပို၍ ထိတ်လန့်ကာ ပြေးလွှားပြီး၊ လိုက်လံတ追လိုက်ခံရသဖြင့် အလွန်ကြီးမားသော ဂူအတွင်းသို့ အရှိန်ဖြင့် ဝင်ပြေးသွား၏။
Verse 16
स तु दृष्ट्वैव मां रात्रौ सद्वितीयं महाबलः4.10.15।।प्राद्रवद्भयसन्त्रस्तो वीक्ष्यावां समुपागतौ।अनुद्रुतश्च वेगेन प्रविवेश महाबिलम्4.10.16।।
ဤပုဒ်သည် ယခင်ဖော်ပြချက်ကို ထပ်မံဆိုထားသည်။ အင်အားကြီးသော ရန်သူသည် ညအချိန်၌ မိတ်ဖော်တစ်ဦးနှင့်အတူရှိသော ငါ့ကို မြင်လျှင် ကြောက်လန့်၍ ထွက်ပြေး၏။ ငါတို့နှစ်ဦး နီးကပ်လာသည်ကို မြင်သဖြင့် အနီးကပ်လိုက်လံတ追လိုက်ခံရကာ အလွန်ကြီးမားသော ဂူအတွင်းသို့ အရှိန်ဖြင့် ဝင်ပြေးသွား၏။
Verse 17
तं प्रविष्टं विदित्वा सुघोरं सुमहद्बिलम्।अयमुक्तोऽथ मे भ्राता मया तु क्रूरदर्शनः।।
ထိုကြောက်မက်ဖွယ် ရန်သူသည် အလွန်ကြီးမား၍ ထိတ်လန့်စရာကောင်းသော ဂူအတွင်းသို့ ဝင်သွားသည်ကို သိမြင်ပြီးနောက်၊ ငါသည် မိမိ၏ အစ်ကို—ရုပ်ရည်တင်းမာကြမ်းတမ်းသူ—အား ဤသို့ ဆိုလိုက်၏။
Verse 18
अहत्वा नास्ति मे शक्तिः प्रतिगन्तुमितः पुरीम्।बिलद्वारि प्रतीक्ष त्वं यावदेनं निहन्म्यहम्।।
“သူကို မသတ်မချင်း ငါသည် ဒီနေရာမှ မြို့သို့ ပြန်သွားနိုင်သော အင်အား မရှိတော့။ သင်သည် ဂူဝင်ပေါက်၌ စောင့်နေပါ၊ ငါက သူကို ချေမှုန်းသတ်ဖြတ်ပြီးမှ ပြန်လာမည်။”
Verse 19
स्थितोऽयमिति मत्वा तु प्रविष्टोऽहं दुरासदम्।तं च मे मार्गमाणस्य गतस्संवत्सरस्तदा।।
“သူက အဲဒီမှာ စောင့်နေမယ်” ဟု ထင်မှတ်ကာ ငါသည် ဝင်ရခက်ခဲသော ထိုနေရာသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့၏။ ထိုအတွင်း၌ သူကို ရှာဖွေနေစဉ် တစ်နှစ်ပြည့် အချိန်ကာလသည် ထိုခဏ၌ပင် လွန်ကဲသွား၏။
Verse 20
स तु दृष्टो मया शत्रुरनिर्वेदाद्भयावहः।निहतश्च मया तत्र सोऽसुरो बन्धुभिस्सह।।।।
အဲဒီနေရာမှာ ကြောက်မက်ဖွယ် ရန်သူကို ကျွန်ုပ်မြင်တွေ့ခဲ့ပြီး မလျော့မရဲဘဲ အဲဒီအခါတင် အဆုရကို သူ့ဆွေမျိုးများနှင့်အတူ သတ်ဖြတ်လိုက်သည်။
Verse 21
तस्यास्यात्तु प्रवृत्तेन रुधिरौघेण तद्बिलम्।पूर्णमासीद्दुराक्रामं स्तनतस्तस्य भूतले4.10.21।।
ထို့နောက် သူ၏ ပါးစပ်အဟောင်းကြီးမှ သွေးရေစီးကြီး ထွက်ပေါက်လာကာ ဂူအတွင်းကို ပြည့်လျှံစေ하였다။ သူက မြေပြင်ပေါ်တွင် ဟိန်းဟောက်သံထွက်စဉ် ထိုနေရာသည် အန္တရာယ်ကြီး၍ ဖြတ်သန်းရန် ခက်ခဲလာသည်။
Verse 22
सूदयित्वा तु तं शत्रुं विक्रान्तं दुन्दुभेस्सुतम्।निष्क्रामन्नेव पश्यामि बिलस्य पिहितं मुखम्4.10.22।।
ထိုရန်သူ—ဒုန္ဒုဘီ၏ ရဲရင့်သောသားကို—သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် အပြင်သို့ ထွက်လာစဉ် ဂူ၏ဝင်ပေါက်သည် ပိတ်ကွယ်သွားသည်ကို ကျွန်ုပ်မြင်ရသည်။
Verse 23
विक्रोशमानस्य तु मे सुग्रीवेति पुनः पुनः।यदा प्रतिवचो नास्ति ततोऽहं भृशदुःखितः।।
ကျွန်ုပ်က “သုဂ္ရီဝ!” ဟု ထပ်ခါထပ်ခါ အော်ဟစ်ခေါ်သော်လည်း ပြန်လည်တုံ့ပြန်သံ မရှိသဖြင့် ကျွန်ုပ်သည် အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးသွားသည်။
Verse 24
पादप्रहारैस्तु मया बहुभिस्तद्विदारितम्।ततोऽहं तेन निष्क्रम्य यथा पुरमुपागतः।।
ခြေကန်ချက်များစွာဖြင့် ငါသည် ထိုအရာကို ခွဲဖောက်၍ ဖွင့်လှစ်လိုက်၏။ ထို့နောက် ထိုအပေါက်မှ ထွက်လာကာ မြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့၏။
Verse 25
अत्रानेनास्मि संरुद्धो राज्यं प्रार्थयताऽत्मनः।सुग्रीवेण नृशंसेन विस्मृत्य भ्रातृसौहृदम्।।।।
ဤနေရာ၌ ငါသည် သူ၏လက်ဖြင့် ပိတ်ဆို့ခံထားရ၏—ညှဉ်းပန်းကြမ်းတမ်းသော စုဂရీవက ညီအစ်ကိုမေတ္တာကို မေ့လျော့ကာ မိမိအတွက် နန်းတော်ကို လိုလားခဲ့သောကြောင့်ပင်။
Verse 26
एवमुक्त्वा तु मां तत्र वस्त्रेणैकेन वानरः।निर्वासयामास तदा वाली विगतसाध्वसः।।
ထိုသို့ ငါ့အား ပြောဆိုပြီးနောက် ဝါလီဟူသော ဝါနရသည် ငါ့တွင် ဝတ်စရာ အဝတ်တစ်ထည်သာရှိသည့်အခါ၌ပင် ထိုနေရာမှ ငါ့ကို နယ်နှင်ထုတ်လိုက်၏။ သူသည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိ၊ တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ထိုအမှုကို ပြုခဲ့၏။
Verse 27
तेनाहमपविद्धश्च हृतदारश्च राघव।तद्भयाच्छ महीकृत्स्ना क्रान्तेयं सवनार्णवा।।
သူကြောင့်ပင် အို ရာဃဝ၊ ငါသည် ပယ်ချခံရပြီး မယားကိုလည်း လုယူခံရ၏။ ထိုသူကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် သစ်တောများပြည့်နှက်၍ သမုဒ္ဒရာတို့ဖြင့် ကန့်သတ်ထားသော ဤကမ္ဘာမြေတစ်လျှောက်လုံးကို ငါ လှည့်လည်သွားလာခဲ့၏။
Verse 28
ऋष्यमूकं गिरिवरं भार्याहरणदुःखितः।प्रविष्टोऽस्मि दुराधर्षं वालिनः कारणान्तरे।।
မယားကို ခိုးယူသွားခြင်းကြောင့် ဝမ်းနည်းဒုက္ခရောက်လျက် ငါသည် ဂုဏ်ထူးမြတ်သော ရှျမ်မူက တောင်သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့၏။ ထိုတောင်သည် အခြားအကြောင်းတစ်ရပ်ကြောင့် ဝါလီအတွက် မလွယ်ကူစွာ မထိုးဖောက်နိုင်သောနေရာဖြစ်၏။
Verse 29
एतत्ते सर्वमाख्यातं वैरानुकथनं महत्।अनागसा मया प्राप्तं व्यसनं पश्य राघव।।
ဤအရာအားလုံးကို သင့်အား ငါပြောကြားပြီးပြီ—ရန်ငြိုး၏ရှည်လျားသောအကြောင်းအရာပင်။ အို ရာဃဝ၊ ငါမှာ အပြစ်မရှိသော်လည်း ငါ့အပေါ်သို့ မည်သို့သောဘေးဒုက္ခ ကျရောက်လာသည်ကို ကြည့်ပါ။
Verse 30
वालिनस्तु भयार्तस्य सर्वलोकभयङ्कर।कर्तुमर्हसि मे वीर प्रसादं तस्य निग्रहात्।।
သို့သော် ငါသည် ဝါလီ၏ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် စိတ်ပင်ပန်းနာကျင်နေ၏။ အို ကမ္ဘာလောကအားလုံးကို ကြောက်လန့်စေနိုင်သော သူရဲကောင်း၊ သူကို ထိန်းချုပ်နှိမ်နင်းခြင်းဖြင့် ငါ့အပေါ် ကရုဏာတော်ကို ပြုတော်မူပါ။
Verse 31
एवमुक्तस्स तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मसंहितम्।वचनं वक्तुमारेभे सुग्रीवं प्रहसन्निव।।
ဤသို့ ပြောဆိုခံရသောအခါ တေဇောမင်းမြတ်၊ ဓမ္မကိုသိမြင်သော ရာမသည် ဓမ္မနှင့်ကိုက်ညီသည့် စကားကို စုဂရီးဝထံသို့ ပြောဆိုရန် စတင်တော်မူ၏—နူးညံ့စွာ ပြုံးသကဲ့သို့။
Verse 32
अमोघास्सूर्यसङ्काशा ममैते निशिता श्शराः।तस्मिन्वालिनि दुर्वृत्ते निपतिष्यन्ति वेगिताः।।
နေမင်းကဲ့သို့ တောက်ပ၍ မလွဲမချော်သော ငါ့မြားမုန့်မြားမြှားတို့သည် ထက်မြက်စွာရှိ၏။ ထိုအကျင့်ဆိုးသော ဝါလီအပေါ်သို့ လျင်မြန်စွာ ကျရောက်လိမ့်မည်။
Verse 33
यावत्तं नाभिपश्यामि तव भार्यापहारिणम्।तावत्स जीवेत्पापात्मा वाली चारित्रदूषकः।।
ငါသည် သင်၏ ဇနီးကို လုယူသွားသူကို မျက်စိဖြင့် မမြင်ရသေးသရွေ့၊ အပြစ်ကြီးသော ဝါလီ—ဓမ္မနှင့် သီလကို ဖျက်ဆီးသူ—သည် ထိုအချိန်ထိသာ အသက်ရှင်နေလိမ့်မည်။
Verse 34
आत्मानुमानात्पश्यामि मग्नं त्वां शोकसागरे।त्वामहं तारयिष्यामि कामं प्राप्स्यसि पुष्कलम्।।
ငါ၏ ကိုယ်ပိုင်အတွေ့အကြုံကို ဆင်ခြင်၍ သင်သည် ဝမ်းနည်းခြင်း၏ သမုဒ္ဒရာထဲ၌ နစ်မြုပ်နေသည်ကို ငါမြင်၏။ ငါသည် သင့်ကို ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ကူးမြောက်စေမည်—သင်လိုချင်သော အရာကို ပြည့်ဝစွာ ရရှိလိမ့်မည်။
Verse 35
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हर्षपौरुषवर्धनम्।सुग्रीवः परमप्रीतस्सुमहद्वाक्यमब्रवीत्।।
သူ၏စကား—ပျော်ရွှင်မှုနှင့် သတ္တိကို တိုးပွားစေသောစကား—ကို ကြားသော် စုဂရီးဝသည် အလွန်ပီတိဖြစ်ကာ အလေးအနက်နှင့် ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သော စကားကြီးကို ပြောလေ၏။
The central dilemma is contested legitimacy: Sugriva is compelled by ministers and citizens to assume royal charge while Vali is absent, yet he frames it as a temporary trusteeship (न्यास) and seeks forgiveness—contrasted with Vali’s punitive response and usurpation (banishment and wife-abduction).
The sarga teaches that political necessity must remain accountable to dharma: public order may require interim governance, but moral legitimacy depends on intention, transparency, and willingness to restore rightful authority; likewise, refuge-seeking and vow-based protection become ethical instruments against tyranny.
Key landmarks include the great cave (महाबिलम्) and its sealed entrance (बिलद्वारम्), Kishkindha as the seat of vanara polity, and Rishyamuka Mountain as a culturally significant refuge-space described as inaccessible to Vali for an additional reason (कारणान्तरे).