HomeRamayanaBala KandaSarga 60Shloka 21
Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

त्रिशङ्कुस्वर्गारोহণम्

Trishanku’s Bodily Ascent and the New Constellations

ऋषिमध्ये स तेजस्स्वी प्रजापतिरिवापर:।।1.60.20।।सृजन् दक्षिणमार्गस्थान् सप्तर्षीनपरान् पुन:।नक्षत्रमालामपरामसृजत्क्रोधमूर्च्छित:।।1.60.21।।दक्षिणां दिशमास्थाय मुनिमध्ये महायशा:।

ṛṣimadhye sa tejasvī prajāpati-r ivāparaḥ ||1.60.20|| sṛjan dakṣiṇamārgasthān saptarṣīn aparān punaḥ | nakṣatramālām aparām asṛjat krodhamūrcchitaḥ ||1.60.21|| dakṣiṇāṃ diśam āsthāya munimadhye mahāyaśāḥ ||

ရဟန္တမုနိတို့အလယ်၌ ထိုတေဇောဓာတ်ကြီးသူသည် ပရဇာပတိ၏ ဒုတိယတစ်ပါးကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်၏။ ထို့နောက် ဒေါသမူးယစ်လျက် တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း၌ တည်စေမည့် စပ္တရိရှီအသစ်များကို ဖန်ဆင်းကာ ကြယ်စုမော်လာတစ်စင်းကိုလည်း ထပ်မံဖန်ဆင်းပြီး မုနိတို့အလယ်၌ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူ하였다။

सृजन्creating; while creating
सृजन्:
कर्ता (Agent, same as main verb-subject)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु) → सृजत्/सृजन् (शतृ-प्रत्यय, वर्तमानकाले)
Formकृदन्तः—शतृ (वर्तमानकृदन्त), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुंलिङ्गम्; क्रियाविशेषणभावेन (simultaneous action: 'while creating')
दक्षिणमार्गस्थान्stationed in the southern quarter/path
दक्षिणमार्गस्थान्:
कर्म (Object, qualifies सप्तर्षीन्)
TypeAdjective
Rootदक्षिण-मार्ग-स्थान (प्रातिपदिक) [दक्षिण + मार्ग + स्थान]
Formविशेषणम्; पुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (दक्षिणमार्गे स्थाः = 'standing/placed on the southern path/quarter')
सप्तर्षीन्the seven sages (as a star-group)
सप्तर्षीन्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootसप्तर्षि (प्रातिपदिक) [सप्त + ऋषि]
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; समासः—द्विगुः (सप्त ऋषयः = 'seven sages')
अपरान्other; additional
अपरान्:
कर्म (Object, qualifier)
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formविशेषणम्; पुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; (qualifies सप्तर्षीन्)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्ययम्—क्रियाविशेषणम् (adverb)
नक्षत्रमालाम्a garland/cluster of stars
नक्षत्रमालाम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootनक्षत्र-माला (प्रातिपदिक) [नक्षत्र + माला]
Formस्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (नक्षत्राणां माला = 'garland/cluster of stars')
अपराम्another
अपराम्:
कर्म (Object, qualifier)
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formविशेषणम्; स्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; (qualifies नक्षत्रमालाम्)
असृजत्created
असृजत्:
क्रिया (Main action)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ्-लकारः (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
क्रोधमूर्च्छितःovercome by anger
क्रोधमूर्च्छितः:
कर्ता (Agent, subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootक्रोध-मूर्च्छित (प्रातिपदिक) [क्रोध + मूर्च्छित (मूर्छ् धातोः क्त-प्रत्यय)]
Formविशेषणम्; पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (क्रोधेन मूर्च्छितः = 'overcome/swooned by anger')

Standing in the midst of the ascetics, that mighty sage who conjured up a constellation of seven new rishis (stars) looked like another creator Brahma. Overcome by anger the illustrious sage created a new group of stars in the southern direction.

V
Viśvāmitra
P
Prajāpati (Brahmā archetype)
N
Nakṣatra

FAQs

The ethical stress remains the same: immense tapas can alter worlds, so dharma requires mastery over anger and careful alignment with cosmic order.

This line reiterates the depiction of Viśvāmitra’s star-creation in the southern direction, as preserved in the Southern Recension formatting.

Creative spiritual potency (tapas-siddhi), alongside the implicit need for self-control.