
चित्रकूटप्रवेशः — Bharata Enters the Forest Toward Chitrakuta
अयोध्याकाण्ड
စစ်တပ်ကို သတ်မှတ်ထားသောနေရာများတွင် တပ်စခန်းချစေပြီးနောက် ဘရတသည် မင်းရဲ့အလှပြမှုမဟုတ်ဘဲ သားတော်ဓမ္မနှင့် နှိမ့်ချမှုကို အလေးထားကာ ခြေလျင်ဖြင့်ပင် သီရိရာမထံ ချဉ်းကပ်ရန် ဆုံးဖြတ်သည်။ သူသည် သတ္တရုဃနအား လူအုပ်များနှင့် မုဆိုးအုပ်များကို ခေါ်ယူ၍ တောအတွင်းကို အမြန်စစ်ဆေးစေပြီး၊ ဂုဟသည် လက်နက်ကိုင်ကာ မိသားစုဝင်တစ်ထောင်နှင့်အတူ တောထဲတွင် ရာမကို ရှာဖွေစေသည်။ ဘရတသည် ဆုတောင်းကတိများကို အစဉ်လိုက် ထုတ်ဖော်သည်—ရာမ၊ လက္ခမဏ၊ စီတာတို့ကို မမြင်မချင်း စိတ်မငြိမ်မည်မဟုတ်; လမင်းကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ကြာပန်းမျက်လုံးရှိသော ရာမ၏ မျက်နှာတော်ကို မမြင်မချင်း မပျော်ရွှင်နိုင်; ရာဇလက္ခဏာပါသော ရာမ၏ ခြေတော်ကို မိမိခေါင်းပေါ် တင်မချင်း မတည်ငြိမ်နိုင်; နှင့် ဘိုးဘွားအမွေ ရာဇ္ဇာ၏ တရားဝင်အမွေဆက်ခံသူ ရာမကို အဘိသေကဖြင့် တင်မြှောက်မချင်း ကတိမပြည့်စုံဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် ဇာတ်ကြောင်းသည် ချိတြကူဋ၏ ပဝါနသဘောနှင့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကို ချီးမွမ်းဖော်ပြသည်—ချိတြကူဋကို တောင်တန်းတို့၏ မင်းကဲ့သို့ ကောင်းချီးပြည့်ဝသောနေရာဟု ဆိုကာ၊ လက်နက်ကိုင်၍ တေဇောလင်းလက်သော ရာမ၏ နေထိုင်မှုကြောင့် ထိုတောကို “ပြီးမြောက်သော” တောဟု ခေါ်သည်။ ဘရတသည် ပန်းပင်များပေါများသော တောင်စောင်းတောအုပ်များကို ဖြတ်သန်း၍ အာရှရမ်မီးမှ ထွက်လာသော မီးခိုးတိုင်မြင့်ကို မြင်သဖြင့် ဆွေမျိုးများနှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ကာ၊ စစ်တပ်ကို အဝေးတွင် ထားပြီး ဂုဟနှင့်အတူ ချိတြကူဋရှိ သန့်ရှင်းသော အာရှရမ်သို့ အလျင်အမြန် ချီတက်သွားသည်။
Verse 1
निवेश्य सेनां तु विभुः पद्भ्यां पादवतां वरः।अभिगन्तुं स काकुत्थ्समियेष गुरुवर्तकम्।।2.98.1।।
စစ်တပ်ကို စခန်းချစီမံပြီးနောက် လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသော အရှင်ဘရတမင်းသည် ဖခင်၏ အမိန့်ကို သစ္စာရှိစွာ လိုက်နာသော ကာကុတ္သ (ရာမ) ကို တွေ့ဆုံရန် ခြေလျင်သွားမည်ဟု ဆုံးဖြတ်하였다။
Verse 2
निविष्टमात्रे सैन्ये तु यथोद्देशं विनीतवत्।भरतो भ्रातरं वाक्यं शत्रुघ्नमिदमब्रवीत्।।2.98.2।।
စစ်တပ်သည် သတ်မှတ်ထားသော နေရာများ၌ စည်းကမ်းတကျ စခန်းချပြီးချိန်တွင် ဘရတမင်းသည် စည်းကမ်းသေချာစွာဖြင့် မိမိညီတော် သတ္တရုဃ္နအား ဤစကားကို ပြောကြား하였다။
Verse 3
क्षिप्रं वनमिदं सौम्य नरसङ्घै स्समन्ततः।लुब्धैश्च सहितैरेभि स्त्वमन्वेषितुमर्हसि।।2.98.3।।
အို သောမယသော သတ္ရုဃ္နာ၊ ဤတောကို အလျင်အမြန် အရပ်ရပ်မှ ရှာဖွေပါ။ လူအုပ်စုများနှင့်အတူ၊ ထိုမုဆိုးတို့ကိုလည်း ခေါ်ဆောင်၍ ရှာဖွေရန် သင့်တော်၏။
Verse 4
गुहो ज्ञातिसहस्रेण शरचापासिधारिणा।समन्वेषतु काकुत्स्थमस्मिन् परिवृतस्स्वयम्।।2.98.4।।
ဂုဟသည် ကိုယ်တိုင်ပင်—မြား၊ လေးနှင့် ဓားကို ကိုင်ဆောင်ထားသော ဆွေမျိုးတစ်ထောင်ဖြင့် ဝိုင်းရံလျက်—ဤတောအတွင်း ကာကုတ္သ္ထဝంశ၏ အမွေဆက် ရာမကို ရှာဖွေစေ။
Verse 5
अमात्यै स्सह पौरैश्च गुरुभिश्च द्विजातिभिः।वनं सर्वं चरिष्यामि पद्भ्यां परिवृत स्स्वयम्।।2.98.5।।
ငါကိုယ်တိုင်ပင် ခြေလျင်ဖြင့် တောအနှံ့ လှည့်လည်မည်။ ဝန်ကြီးများ၊ မြို့သူမြို့သားများ၊ ဆရာဂုရုများနှင့် ဒွိဇ (ဗြာဟ္မဏ) များက ဝိုင်းရံလိုက်ပါမည်။
Verse 6
यावन्न रामं द्रक्ष्यामि लक्ष्मणं वा महाबलम्।वैदेहीं च महाभागां न मे शान्तिर्भविष्यति।।2.98.6।।
ငါသည် ရာမကို မမြင်ရသေးသရွေ့၊ မဟာဗလရှိသော လက္ခမဏကို မမြင်ရသေးသရွေ့၊ ကံကောင်းမြတ်သော ဝိုင်ဒေဟီ (စီတာ) ကို မမြင်ရသေးသရွေ့ ငါ့အတွက် စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှု မရှိနိုင်ပါ။
Verse 7
यावन्न चन्द्रसङ्काशं द्रक्ष्यामि शुभमाननम्। भ्रातुः पद्मपलाशाक्षं न मे शान्तिर्भविष्यति।।2.98.7।।
ငါသည် ငါ့အကိုကို မမြင်ရသေးသရွေ့—လမင်းကဲ့သို့ တောက်ပသော မင်္ဂလာမျက်နှာနှင့် ကြာပန်းရွက်ကဲ့သို့ မျက်လုံးရှိသူကို—ငါ့စိတ်၌ ငြိမ်းချမ်းမှု မရနိုင်ပါ။
Verse 8
यावन्न चरणौ भ्रातुः पार्थिवव्यञ्जनान्वितौ।शिरसा धारयिष्यामि न मे शान्तिर्भविष्यति।।2.98.8।।
ငါသည် ငါ့အကို၏ ခြေတော်နှစ်ဖက်ကို—မင်းရဲ့လက္ခဏာများဖြင့် ပြည့်စုံသော ခြေတော်ကို—ငါ့ခေါင်းပေါ်တွင် မတင်မချင်း ငါ့စိတ်၌ ငြိမ်းချမ်းမှု မရှိနိုင်ပါ။
Verse 9
यावन्न राज्ये राज्यार्हः पितृपैतामहे स्थितः।अभिषेकजलक्लिन्नो न मे शान्तिर्भविष्यति।।2.98.9।।
မင်းအဖြစ်ထိုက်သူသည် ဖခင်နှင့် ဘိုးဘွားအမွေဆက်ခံသော နိုင်ငံတော်၌ တည်မြဲစွာ ထူထောင်မခံရသေးသရွေ့၊ အဘိသေက ရေဖြင့် သန့်စင်အလိမ်းခံ၍ စိုစွတ်မနေသရွေ့ ငါ့အတွက် ငြိမ်းချမ်းမှု မရှိနိုင်ပါ။
Verse 10
सिद्धार्थः खलु सौमित्रिर्यश्चन्द्रविमलोपमम्।मुखं पश्यति रामस्य राजीवाक्षं महाद्युति।।2.98.10।।
အမှန်တကယ်ပင် ဆောမိတ္ရီ (လက္ခမဏ) သည် ကံကောင်းအောင်မြင်သူ ဖြစ်၏၊ အကြောင်းမူကား မဟာတေဇောဓာတ်ဖြင့် တောက်ပ၍ အပြစ်ကင်းသန့်ရှင်းသော လမင်းကဲ့သို့ ရောင်လင်းပြီး နီရောင်ကြာပန်းကဲ့သို့ မျက်လုံးရှိသော ရာမ၏ မျက်နှာတော်ကို မြင်တွေ့နေရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 11
कृतकृत्या महाभागा वैदेही जनकात्मजा।भर्तारं सागरान्तायाः पृथिव्या यानुगच्छति।।2.98.11।।
ဝိဒေဟီ—ဇနကမင်း၏ မဟာကံကောင်းသော သမီးတော်—အမှန်တကယ်ပင် လုပ်သင့်လုပ်ထိုက်သော ကိစ္စကို ပြီးမြောက်စေခဲ့ပြီ၊ သမုဒ္ဒရာအဆုံးအနားရှိ မြေပြင်၏ အရှင်ဖြစ်သော မိမိခင်ပွန်းနောက်သို့ လိုက်ပါသွားသည်။
Verse 12
सुभगश्चित्रकूटोऽसौ गिरिराजोपमो गिरिः।यस्मिन्वसति काकुत्स्थः कुबेर इव नन्दने।।2.98.12।।
ဤချိတြကူဋတောင်သည် ကောင်းချီးမင်္ဂလာပြည့်ဝ၍ တောင်တို့၏ဘုရင်ကဲ့သို့ မြင့်မြတ်လှ၏။ အကြောင်းမူကား ကာကုတ်သ္ထ (သီရိရာမ) သည် ဤနေရာ၌ နန္ဒနဥယျာဉ်၌ ကုဗေရဒေဝတား နေသကဲ့သို့ ကိန်းဝပ်တော်မူသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 13
कृतकार्यमिदं दुर्गं वनं व्यालनिषेवितम्।यदध्यास्ते महातेजा राम श्शस्त्रभृतां वरः।।2.98.13।।
တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ လှည့်လည်နေထိုင်သော ဤဝင်ရခက်သည့် တောအုပ်သည် မိမိ၏ရည်ရွယ်ချက်ကို ပြည့်စုံစေပြီ။ အကြောင်းမူကား တန်ခိုးတောက်ပသော ရာမသည် လက်နက်ကိုင်သူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးအဖြစ် ဤနေရာ၌ ကိန်းဝပ်တော်မူနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 14
एवमुक्त्वा महातेजा भरतः पुरषर्षभः।पद्भ्यामेव महाबाहुः प्रविवेश महाद्वनम्।।2.98.14।।
ထိုသို့ မိန့်ကြားပြီးနောက် တန်ခိုးတောက်ပသော ဘရတသည် လူတို့အနက် အထွဋ်အမြတ်၊ လက်မောင်းကြီးသန်မာသူအဖြစ် ခြေဖြင့်သာ တောအုပ်ကြီးထဲသို့ ဝင်ရောက်သွားလေသည်။
Verse 15
स तानि द्रुमजालानि जातानि गिरिसानुषु।पुष्पिताग्राणि मध्येन जगाम वदतां वरः।।2.98.15।।
စကားပြောရာ၌ အထွဋ်အမြတ်ဖြစ်သော သူသည် တောင်စောင်းများပေါ်၌ ပေါက်ရောက်လာသော သစ်ပင်အုပ်စုထူထပ်များ၏ အလယ်မှ ဖြတ်သန်းသွားလေသည်။ ထိုသစ်ပင်တို့၏ ထိပ်ဖျားများမှာ ပန်းပွင့်များဖြင့် လှပစွာ ပွင့်လန်းနေ၏။
Verse 16
स गिरेश्चित्रकूटस्य सालमासाद्य पुष्पितम्।रामाश्रमगतस्याग्नेर्ददर्श ध्वजमुच्छ्रितम्।।2.98.16।।
ချိတြကူဋတောင်ပေါ်၌ ပန်းပွင့်လှပသော သာလပင်တစ်ပင်သို့ ရောက်သောအခါ ရာမ၏ အာရှရမ်ရှိ မီးမှ ထွက်ပေါ်လာသော မီးခိုးတိုင်သည် အလံတော်ကဲ့သို့ မြင့်မားစွာ ထောင်တက်နေသည်ကို တွေ့မြင်လေသည်။
Verse 17
तं दृष्ट्वा भरत श्रीमान्मुमोद सह बान्धवः।अत्र राम इति ज्ञात्वा गतः पारमिवाम्भसः।।2.98.17।।
ထိုအရာကို မြင်သော် ဂုဏ်သရေကြီးသော ဘရတသည် ဆွေမျိုးတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ပီတိဖြစ်၏။ “ရာမသည် ဤနေရာတွင်ရှိသည်” ဟု သိသဖြင့် ရေကိုကူးလွန်ကာ အဝေးဘက်ကမ်းသို့ ရောက်သကဲ့သို့ ခံစားရ၏။
Verse 18
स चित्रकूटे तु गिरौ निशम्यव रामाश्रमं पुण्यजनोपपन्नम्।गुहेन सार्धं त्वरितो जगाम पुनर्निवेश्यैव चमूं महात्मा।।2.98.18।।
စိတ္တရကူဋတောင်ပေါ်ရှိ ရာမ၏ အာရှရမ်သည် သန့်ရှင်းသူများ လာရောက်နေထိုင်ရာဖြစ်ကြောင်း ကြားသိလျှင် မဟာသတ္တိရှိသော ဘရတသည် စစ်တပ်ကို ထပ်မံတပ်စခန်းချစေ၍ (အဝေးတွင်ထားကာ) ဂုဟနှင့်အတူ အလျင်အမြန် ရှေ့သို့ သွား၏။
The central action is Bharata’s deliberate renunciation of coercive or royal entitlement: he approaches Rāma on foot, keeps the army at a distance, and frames his mission as restoration of rightful succession—rejecting any benefit derived from the contested transfer of power.
The chapter teaches that legitimacy in governance depends on inner restraint and public-spirited dharma: Bharata’s repeated “no peace until…” vows convert political authority into moral accountability, presenting kingship as service to righteousness rather than possession.
Chitrakūṭa is highlighted as a sacral landscape; the visible smoke rising like a banner from the hermitage fire functions as a navigational and symbolic landmark, while references to Nandana and Kubera elevate the hermitage setting into a culturally resonant image of blessed habitation.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.