Sarga 86
लक्ष्मणगुणवर्णनम् — Lakshmana’s Vigil and Guha’s Testimony
अयोध्याकाण्ड
သရဂ ၈၆ တွင် မြစ်ကမ်းနား၌ တစ်ညလုံး သတိပြုစောင့်ကြည့်နေခြင်းနှင့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်းတို့ကို အခြေခံ၍ ကာယကံရှင် ဂုဟာက ဘရတအား လက္ခမဏ၏ သဘောသဘာဝကို သက်သေပြောကြားသည်။ လက္ခမဏသည် လက်နက်ကိုင်ကာ ရာမကို ကာကွယ်ရန်တစ်ခုတည်းအတွက် မအိပ်မနား သတိရှိစွာ နိုးနေခဲ့ကြောင်း ဂုဟာက ပြောပြီး၊ ပြင်ဆင်ထားသော အိပ်ရာကိုလည်း ဆက်ကပ်ကာ မိတ်သဟာယဓမ္မနှင့် ဧည့်ဝတ်ဓမ္မအရ ကာကွယ်ပေးသည့် ဧည့်ခံမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ရာမအား ဝန်ဆောင်ခြင်းကို ဓမ္မနှင့် ဂုဏ်သတင်းရရှိရန် အကျင့်သဘောတရားတစ်ရပ်အဖြစ်လည်း ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် ကရုဏာရသ ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာသည်။ ရာမသည် စီတာနှင့်အတူ မြက်ပေါ်တွင် အိပ်နေရသဖြင့် ဘရတသည် မအိပ်နိုင်ဘဲ စိတ်မငြိမ်ဖြစ်သည်။ စစ်မြေပြင်တွင် မရှုံးနိုင်သော ရာမကပင် နိရသနတွင် ကိုယ်တိုင်ဆန္ဒဖြင့် တပဿာ၏ ခက်ခဲမှုကို ခံယူနေခြင်းကို တွေးကာ ဝမ်းနည်းသည်။ ဒသရထ၏ မကြာမီ ကွယ်လွန်မည့်အခြေအနေ၊ နန်းတော်၏ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်သည့် အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းမှုတို့ကို ခန့်မှန်းကာ ဘုရင်မရှိသည့် “မုဆိုးမမြေ” ကဲ့သို့သော ပြည်သူ-သဘာဝပုံရိပ်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။ မိုးလင်းချိန်တွင် ဘာဂီရသီမြစ်ကမ်း၌ ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့သည် ဇဋာ (တပဿာရှင်၏ ဆံပင်မတ်တပ်) ကို ခံယူကြသည်။ ဂုဟာက လှေဖြင့် ကူးပို့ပြီး၊ စီတာသည် သစ်ခွံဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ကာ ရာမ-လက္ခမဏတို့သည် လက်နက်ကိုင်၍ သတိပြုလျက် တောလမ်းသို့ ထွက်ခွာကြသည်။ ဤသည်မှာ က్షတ္တရ အင်အားကို တပဿာဆန်သော နိရသနဘဝသို့ ပြောင်းလဲညွှန်ပြသည့် သင်္ကေတတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
Shlokas
Verse 1
आचचक्षेऽथ सद्भावं लक्ष्मणस्य महात्मनः।भरतायाप्रमेयाय गुहो गहनगोचरः।।।।
ထို့နောက် တောလမ်းတောနည်းကို ကျွမ်းကျင်သော ဂုဟာသည် တန်ဖိုးမတိုင်းမတာရှိသော ဘာရတအား မဟာတ္မာ လက္ခမဏ၏ မြင့်မြတ်သောစိတ်ဓာတ်နှင့် ကောင်းမြတ်သောဂုဏ်သတ္တိများကို ရှင်းလင်းပြောကြား하였다။
Verse 2
तं जाग्रतं गुणैर्युक्तं शरचापासिधारिणम्।भ्रातृगुप्त्यर्थमत्यन्तमहं लक्ष्मणमबृवम्।।।।
လက္ခမဏကို မြင်ရာတွင် အပြည့်အဝ နိုးကြားလျက်—ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံ၍—မြား၊ လေးနှင့် ဓားကို ကိုင်ဆောင်ကာ အစ်ကိုကို ကာကွယ်ရန်သာ ရည်ရွယ်နေသဖြင့်၊ ငါသည် သူ့ကို စကားဆိုလိုက်သည်။
Verse 3
इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थमुपकल्पिता।प्रत्याश्वसिहि शेष्वास्यां सुखं राघवनन्दन।।।।
ချစ်ခင်ရသော မိတ်ဆွေ၊ ဤအိပ်ရာသက်သာသည် သင့်အတွက်ပင် စီစဉ်ထားသည်။ စိတ်အေးချမ်းပါစေ၊ ရဃုဝంశ၏ အားရစရာတော်မူသောသူ၊ ဤနေရာ၌ လဲလျောင်း၍ ငြိမ်းချမ်းစွာ အနားယူပါ။
Verse 4
उचितोऽयं जनस्सर्वो दुःखानां त्वं सुखोचितः।धर्मात्मंस्तस्य गुप्त्यर्थं जागरिष्यामहे वयम्।।।।
ဤလူအပေါင်းတို့သည် ဒုက္ခကို ခံနိုင်ရန် အလေ့အကျင့်ရှိကြသော်လည်း၊ သင်သည် သက်သာချမ်းသာမှုနှင့် အလေ့အကျင့်ရှိသူ ဖြစ်သည်၊ ဓမ္မတော်မူသောသူ။ ထို့ကြောင့် သူ၏ ကာကွယ်ရေးအတွက် ငါတို့သည် နိုးကြား၍ စောင့်ကြပ်မည်။
Verse 5
नहि रामात्प्रियतरो ममास्ति भुवि कश्चन।मोत्सुकोऽभूर्ब्रवीम्येतदप्यसत्यं तवाग्रतः।।।।
ကျွန်ုပ်အတွက် ဤမြေပြင်ပေါ်တွင် ရာမထက် ပိုချစ်မြတ်နိုးရသူ မရှိပါ။ စိတ်မပူပါနှင့်; သင်၏ရှေ့တော်၌ပင် ဤအရာကို အမှန်တရားအဖြစ် ပြောဆိုသည်၊ မုသာမဟုတ်ပါ။
Verse 6
अस्य प्रसादादाशंसे लोकेऽस्मिन् सुमहद्यशः।धर्मावाप्तिं च विपुलामर्थकामौ च केवलम्।।।।
သူ၏ကရုဏာတော်ကြောင့် ဤလောက၌ အလွန်ကြီးမားသော ဂုဏ်သတင်းကို ရရှိမည်ဟု မျှော်လင့်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဓမ္မကို ကျယ်ပြန့်စွာ ရရှိခြင်းနှင့် အර්ထ၊ ကာမတို့ကိုလည်း ပြည့်စုံစွာ ရရှိမည်ဟု ယုံကြည်ပါသည်။
Verse 7
सोऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया।रक्षिष्यामि धनुष्पाणि स्सर्वै स्स्वैर्ज्ञातिभिस्सह।।।।
ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်သည်—လေးကို လက်တွင်ကိုင်လျက်—ကိုယ့်ဆွေမျိုးသားချင်းအားလုံးနှင့်အတူ၊ စီတာနှင့်အတူ အိပ်နားနေသော ချစ်ခင်ရသော မိတ်ဆွေ ရာမကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မည်။
Verse 8
न हि मेऽविदितं किञ्चिद्वनेऽस्मिंश्चरत स्सदा।चतुरङ्गं ह्यपि बलं प्रसहेम वयं युधि।।।।
ဤတောအတွင်း၌ ငါမသိသောအရာ မရှိပါ၊ အမြဲတမ်း လှည့်လည်သွားလာနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ စစ်မြေပြင်၌လည်း ငါတို့သည် စစ်တပ်လေးမျိုးပါသော စစ်အင်အားကြီးကိုပင် တိုက်ခံနိုင်သည်။
Verse 9
एवमस्माभिरुक्तेन लक्ष्मणेन महात्मना।अनुनीता वयं सर्वे धर्ममेवानुपश्यता।। ।।
ဤသို့ ဓမ္မကိုသာ မျက်စိမလွဲ စောင့်ထိန်းကြည့်ရှုသော မဟာအတ္တမ လက္ခမဏ၏ စကားကြောင့် ငါတို့အားလုံး စိတ်ငြိမ်သက်၍ လက်ခံလိုက်ကြသည်။
Verse 10
कथं दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया।शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा।।।।
ဒဿရထ၏သား ရာမသည် စီတာနှင့်အတူ မြေပြင်ဗလာပေါ်၌ လဲလျောင်းနေရသော် ကျွန်ုပ်အတွက် အိပ်စက်ခြင်း မည်သို့ဖြစ်နိုင်မည်နည်း—အသက်ရှင်ခြင်းပင်ဖြစ်စေ၊ သက်သာချမ်းသာမှုတစ်စုံတစ်ရာပင်ဖြစ်စေ?
Verse 11
यो न देवासुरैस्सर्वैश्शक्यः प्रसहितुं युधि।तं पश्य गुह संविष्टं तृणेषु सह सीतया।।।।
အို ဂုဟာ၊ ကြည့်ပါ—စစ်မြေပြင်၌ နတ်နှင့် အသူရ အားလုံးပေါင်း၍ပင် မတားဆီးနိုင်သော ရာမသည် ယခုတော့ စီတာနှင့်အတူ မြက်ပင်များပေါ်တွင် အနားယူလဲလျောင်းနေသည်။
Verse 12
महता तपसा लब्धो विविधैश्च परिश्रमैः।एको दशरथस्यैष पुत्रस्सदृशलक्षणः।।।।
ကြီးမြတ်သော တပဿာနှင့် အမျိုးမျိုးသော ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကြောင့် ရရှိလာသော ဒဿရထ၏ ဤသားတော်သည် တစ်ဦးတည်း ထင်ရှားလျက်—အဖခင်နှင့် တကယ်တူညီသော ကုသိုလ်ဂုဏ်နှင့် လက္ခဏာများကို ဆောင်ထား၏။
Verse 13
अस्मिन्प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति।विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति।।।।
သူတော်ကို နိရ္ဗာဇနာပို့လိုက်သော် မင်းကြီးသည် မကြာမီ မတည်နိုင်တော့; မြေပြင်ဤလောကသည် မကြာခင် မုဆိုးမဖြစ်လာမည်မှာ သေချာ၏။
Verse 14
विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः।निर्घोषो विरतो नूनमध्य राजनिवेशने।।।।
အလွန်ကြီးမားသော အော်ဟစ်ငိုကြွေးသံဖြင့် ငိုယိုပြီးနောက် နန်းတွင်းမိန်းမများသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်၍ ယခုတော့ တိတ်ဆိတ်သွားကြမည်; ယနေ့ မင်းနန်းတော်အတွင်းရှိ ဆူညံသံများလည်း အမှန်တကယ် ရပ်တန့်သွားပြီ။
Verse 15
कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम।नाशंसे यदि जीवेयुस्सर्वे ते शर्वरीमिमाम्।।।।
မင်းကြီး၊ ကောသလျာမဟာမယ်တော်နှင့် ထို့အပြင် ကျွန်ုပ်၏ မိခင်တော်—အခြားသူအားလုံးပါ—ဤညကို ကျော်လွန်၍ အသက်ရှင်နိုင်မည်ဟု မမျှော်လင့်တော့။
Verse 16
जीवेदपि च मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया।दुःखिता या तु कौसल्या वीरसूर्विनशिष्यति।।।।
ကျွန်ုပ်၏ မိခင်တော်သည် သတ္တရုဃ္ဏကို စောင့်ရှောက်ကြည့်ရှုရမည့်အကြောင်းကြောင့် အသက်ရှင်နေနိုင်သေးမည်; သို့သော် သူရဲကောင်း၏ မိခင် ကောသလျာမဟာမယ်တော်သည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ကြေကွဲပျက်စီးသွားမည်။
Verse 17
अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्य मनोरथम्।राज्ये राममनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति।।।।
အဖေတော်သည် ကွယ်လွန်သွားလိမ့်မည်—ချစ်မြတ်နိုးသော ဆန္ဒများသည် တစ်ခုပြီးတစ်ခု ပျက်ယွင်းသွားမည်—နိုင်ငံ၏ ရာဇပလ္လင်ပေါ်သို့ ရာမကို မတင်နိုင်သေးသောကြောင့်။
Verse 18
सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन्काले ह्युपस्थिते।प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम्।।।।
အချိန်ကာလအဲဒီတုန်း ရောက်လာပြီး အဖေတော်သည် ထိုအခြေအနေသို့ ရောက်သွားလျှင်၊ မြေပြင်၏ အရှင်ဘုရင်အတွက် ကွယ်လွန်သူဆိုင်ရာ အလှူအတန်းနှင့် သင်္ဂါရများ အားလုံးကို ဆောင်ရွက်သူတို့သည် မိမိတို့ ရည်ရွယ်ချက် ပြည့်စုံကြလိမ့်မည်။
Verse 19
रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादम्पन्नां सर्वरत्नविभूषिताम्।।।।गजाश्वरथसंबाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसंपूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।।।आरामोद्यानसंपूर्णां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।।।
အဖခမည်းတော်၏ မြို့တော်တွင်—လှပသော လမ်းဆုံလမ်းခွဲများနှင့် ချစ်ဖွယ်ကွက်လပ်များဖြင့် တင့်တယ်၍၊ လမ်းမကြီးများကို စနစ်တကျ ခွဲဝေထားကာ၊ မဟာမန်ရှင်နှင့် နန်းတော်များ ပြည့်စုံပြီး ရတနာအမျိုးမျိုးဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ ဆင်၊ မြင်း၊ ရထားများဖြင့် လူစည်ကား၍၊ ပွဲတော်တူရိယာသံများ ကောင်းကင်ထိ မြည်ဟည်းကာ၊ ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာ အစုံအလင် ပြည့်ဝပြီး၊ ပျော်ရွှင်သန်မာသော ပြည်သူများ အစုအဝေးဖြင့် ပြည့်နှက်သည်။ ဥယျာဉ်၊ ပန်းခြံ၊ အပန်းဖြေရာ အရံအတားများလည်း စုံလင်၍၊ လူထုစုဝေးပွဲနှင့် အခမ်းအနားပွဲတော်များကြောင့် တောက်ပနေသဖြင့်—လူတို့သည် သက်သာချမ်းသာစွာ လှည့်လည်သွားလာကြလိမ့်မည်။
Verse 20
रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादम्पन्नां सर्वरत्नविभूषिताम्।।2.86.19।।गजाश्वरथसंबाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसंपूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।2.86.20।।आरामोद्यानसंपूर्णां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।2.86.21।।
အဖခမည်းတော်၏ မြို့တော်တွင်—လှပသော လမ်းဆုံလမ်းခွဲများနှင့် ချစ်ဖွယ်ကွက်လပ်များဖြင့် တင့်တယ်၍၊ လမ်းမကြီးများကို စနစ်တကျ ခွဲဝေထားကာ၊ မဟာမန်ရှင်နှင့် နန်းတော်များ ပြည့်စုံပြီး ရတနာအမျိုးမျိုးဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ ဆင်၊ မြင်း၊ ရထားများဖြင့် လူစည်ကား၍၊ ပွဲတော်တူရိယာသံများ ကောင်းကင်ထိ မြည်ဟည်းကာ၊ ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာ အစုံအလင် ပြည့်ဝပြီး၊ ပျော်ရွှင်သန်မာသော ပြည်သူများ အစုအဝေးဖြင့် ပြည့်နှက်သည်။ ဥယျာဉ်၊ ပန်းခြံ၊ အပန်းဖြေရာ အရံအတားများလည်း စုံလင်၍၊ လူထုစုဝေးပွဲနှင့် အခမ်းအနားပွဲတော်များကြောင့် တောက်ပနေသဖြင့်—လူတို့သည် သက်သာချမ်းသာစွာ လှည့်လည်သွားလာကြလိမ့်မည်။
Verse 21
रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादम्पन्नां सर्वरत्नविभूषिताम्।।2.86.19।।गजाश्वरथसंबाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसंपूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।2.86.20।।आरामोद्यानसंपूर्णां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।2.86.21।।
အဖခမည်းတော်၏ မြို့တော်တွင်—လှပသော လမ်းဆုံလမ်းခွဲများနှင့် ချစ်ဖွယ်ကွက်လပ်များဖြင့် တင့်တယ်၍၊ လမ်းမကြီးများကို စနစ်တကျ ခွဲဝေထားကာ၊ မဟာမန်ရှင်နှင့် နန်းတော်များ ပြည့်စုံပြီး ရတနာအမျိုးမျိုးဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ ဆင်၊ မြင်း၊ ရထားများဖြင့် လူစည်ကား၍၊ ပွဲတော်တူရိယာသံများ ကောင်းကင်ထိ မြည်ဟည်းကာ၊ ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာ အစုံအလင် ပြည့်ဝပြီး၊ ပျော်ရွှင်သန်မာသော ပြည်သူများ အစုအဝေးဖြင့် ပြည့်နှက်သည်။ ဥယျာဉ်၊ ပန်းခြံ၊ အပန်းဖြေရာ အရံအတားများလည်း စုံလင်၍၊ လူထုစုဝေးပွဲနှင့် အခမ်းအနားပွဲတော်များကြောင့် တောက်ပနေသဖြင့်—လူတို့သည် သက်သာချမ်းသာစွာ လှည့်လည်သွားလာကြလိမ့်မည်။
Verse 22
अपिसत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयं।निवृत्ते समये ह्यस्मिन् सुखिताः प्रविशेमहि।।।।
ဤသတ်မှတ်ထားသောကာလ ပြီးဆုံးသွားသောအခါ—သစ္စာပဋိညာဉ်ကို တည်ကြည်စွာ ထိန်းသိမ်းသူနှင့်အတူ၊ ကျန်းမာချမ်းသာလျက်—ကျွန်ုပ်တို့သည် (အယောဓျာ) သို့ ပျော်ရွှင်စွာ ပြန်လည်ဝင်ရောက်နိုင်မလား။
Verse 23
परिदेवयमानस्य तस्यैवं सुमहात्मनः।तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी साऽत्यवर्तत।।।।
ဤသို့ ငိုကြွေးဝမ်းနည်းနေသော မဟာစိတ်ဓာတ်ရှိသည့် မင်းသားသည် ထိုနေရာ၌ ရပ်တည်နေစဉ် ညသည်လည်း လွန်ကဲသွားလေ၏။
Verse 24
प्रभाते विमले सूर्ये कारयित्वा जटा उभौ।अस्मिन् भागीरथीतीरे सुखं सन्तारितौ मया।।।।
မိုးလင်း၍ နေရောင်ကြည်လင်တောက်ပသောအခါ ဤဘဂီရထီမြစ်ကမ်းပေါ်တွင် သူတို့နှစ်ဦးအား ဇဋာ (ဆံပင်ချည်) ပြုစေပြီး၊ ကျွန်ုပ်က လွယ်ကူစွာ ကူးဖြတ်ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်။
Verse 25
जटाधरौ तौ द्रुमचीरवाससौ महाबलौ कुञ्जरयूथपोपमौ।वरेषुचापासिधरौ परन्तपौ व्यपेक्षमाणौ सह सीतया गतौ।।।।
သူတို့နှစ်ပါး—ဇဋာဆောင်၍ သစ်ခွံအဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ကာ၊ အင်အားကြီးမား၍ ဆင်အုပ်ခေါင်းဆောင်ကဲ့သို့; ကောင်းမွန်သော လေး၊ မြားနှင့် ဓားကို ကိုင်ဆောင်ကာ၊ ရန်သူကို ဖျက်ဆီးနိုင်သူများ—စီတာနှင့်အတူ ထွက်ခွာသွားကြပြီး၊ သွားရာလမ်းတစ်လျှောက် ပတ်ဝန်းကျင်ကို သတိထားကြည့်ရှုလျက်ရှိကြသည်။
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the refusal of comfort in service of protection: Lakṣmaṇa remains awake, armed, to guard Rāma, while Guha mobilizes his people to keep watch. The ethical dilemma is whether one may accept rest and normal civic life when the rightful prince embraces hardship—answered here by choosing vigilant service and shared austerity.
The sarga teaches that dharma is verified through conduct under deprivation: true loyalty is not sentiment alone but disciplined protection, truthful speech, and willing hardship. It also underscores the paradox of power: Rāma, unbeatable in battle, accepts a grass-bed, showing that moral authority can exceed political sovereignty.
The Bhāgīrathī (Gaṅgā) riverbank and crossing function as a liminal landmark—transitioning from royal Ayodhyā to forest exile. Cultural markers include adopting jaṭā (ascetic hair), wearing bark garments, and the forest-chief’s ferrying hospitality, all signaling the formal entry into vānaprastha-like exile discipline.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.