
भरतस्य राज्यत्यागः तथा रामानयनप्रतिज्ञा (Bharata Rejects Kingship and Vows to Bring Rama Back)
अयोध्याकाण्ड
ဆယ့်လေးရက်မြောက်နေ့ မိုးလင်းချိန်တွင် ရာဇာဘိသိက်ကို ကြေညာ၍ ဆောင်ရွက်ခွင့်ရှိသော အမတ်များ စုဝေးကာ ဘရတကို ချက်ချင်း နန်းတက်ရန် တိုက်တွန်းကြသည်။ ဒဿရထ မင်းကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ခေါင်းဆောင်မဲ့ နိုင်ငံဖြစ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့် အဘိသိက် (ရာဇာဘိသိက်) အတွက် ပစ္စည်းကိရိယာများ အဆင်သင့်ရှိနေကြောင်းကိုလည်း ထောက်ပြကြသည်။ သို့သော် ဘရတသည် သစ္စာနှင့် ဓမ္မကတိ၌ မတုန်မလှုပ်; အဘိသိက်ပစ္စည်းများကို ပရဒက္ခိဏာ လှည့်ပတ်ကာ ဗంశစဉ်အမိန့်အရ နန်းတော်သည် အကြီးဆုံးသား ရာမ၏ အခွင့်အရေးဟု ဆို၍ ငြင်းပယ်သည်။ ဘရတက အခန်းကဏ္ဍပြောင်းလဲရန် အဆိုပြုသည်—မိမိက တောနေထိုင်မှုကို ဆယ့်လေးနှစ် ခံယူမည်၊ ရာမကိုသာ ဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်ရမည်ဟု။ ထို့နောက် လက်တွေ့ပြင်ဆင်မှုများကို အမိန့်ချသည်—စစ်တပ်လေးမျိုး (ချတုရင်ဂ) ကို စုစည်းရန်၊ အဘိသိက်ကိရိယာများကို စစ်တပ်ရှေ့တွင် သယ်ဆောင်ရန်၊ လမ်းများကို တန်းညီတည့်မတ်အောင် လက်မှုပညာရှင်များကို စီမံရန်၊ ခက်ခဲသော မြေပြင်ကို ခန့်မှန်းသတ်မှတ်တတ်သော ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များကို တွဲဖက်ရန်။ ပြည်သူနှင့် အမတ်အဖွဲ့က မင်္ဂလာသံများဖြင့် တုံ့ပြန်ကာ တရားဝင် အမွေဆက်ခံသူထံ နန်းတော်ကို ပေးအပ်လိုသော ဘရတ၏ စိတ်ဓာတ်အပေါ် လက္ခမီ၏ ကောင်းချီးကို ဆုတောင်းကြသည်။ ဝမ်းမြောက်မျက်ရည်များက စုပေါင်းသက်သာရာကို ဖော်ပြသည်; ဤစರ್ಗတွင် အခွင့်အရေး၏ တရားဝင်မှု၊ အဘိသိက်အဆင်သင့်မှုနှင့် နိုင်ငံရေးစီမံခန့်ခွဲမှုတို့ကို တစ်ခုတည်းသော သီလကြေညာချက်အဖြစ် ပေါင်းစည်းထားပြီး—အာဏာသည် အခွင့်အလမ်းကြောင့်မဟုတ်၊ စွန့်လွှတ်မှုနှင့် ဓမ္မသစ္စာကြောင့်သာ အတည်ပြုရသည်ဟု ပြသသည်။
Verse 1
ततः प्रभातसमये दिवसेऽथ चतुर्दशे।समेत्य राजकर्तारो भरतं वाक्यमब्रुवन्।।2.79.1।।
ထို့နောက် ဆယ့်လေးရက်မြောက်နေ့၏ မိုးလင်းချိန်တွင် မင်းတင်မြှောက်ပွဲကို ဆောင်ရွက်ရန် အာဏာရှိသူများ စုဝေးလာကာ ဘရတအား ဤစကားကို ပြောကြား하였다။
Verse 2
गतो दशरथस्स्वर्गं यो नो गुरुतरो गुरुः।रामं प्रव्राज्य वै ज्येष्ठं लक्ष्मणं च महाबलम्।।2.79.2।।
ဒသရထမင်းကြီး—ကျွန်ုပ်တို့အတွက် အလွန်အမင်းလေးစားထိုက်သော ဆရာတော်နှင့် အရှင်—သည် အကြီးဆုံးသား ရာမကို နယ်နှင်ဒဏ်ပို့ပြီး အင်အားကြီး လက္ခမဏနှင့်အတူ စေလွှတ်ခဲ့ပြီးနောက် ကောင်းကင်ဘုံသို့ တက်ရောက်သွားတော်မူပြီ။
Verse 3
त्वमद्य भव नो राजा राजपुत्र महायशः।सङ्गत्या नापराध्नोति राज्यमेतदनायकम्।।2.79.3।।
အလွန်ဂုဏ်သတင်းကြီးသော မင်းသားတော်၊ ယနေ့ပင် ကျွန်ုပ်တို့၏ မင်းဖြစ်တော်မူပါ။ ခေါင်းဆောင်မရှိသော ဤနိုင်ငံသည် အန္တရာယ်ဖြစ်စေသော မကောင်းသင်းသင်းပေါင်းဖော်မှုကြောင့် မသိမ်းမိ မပျက်စီးသေးပါ။
Verse 4
अभिषेचनिकं सर्वमिदमादाय राघव।प्रतीक्षते त्वां स्वजनश्श्रेणयश्च नृपात्मज।।2.79.4।।
အို ရာဃဝ၊ အို မင်းသားတော်၊ သင်၏ကိုယ်ပိုင်လူမျိုးများနှင့် လုပ်ငန်းအဖွဲ့အစည်းများပါ အဘိသေက (နန်းတင်) အတွက်လိုအပ်သော ပစ္စည်းအားလုံးကို ယူဆောင်လာပြီး သင့်ကို စောင့်မျှော်နေကြပါသည်။
Verse 5
राज्यं गृहाण भरत पितृपैतामहं ध्रुवम्।अभिषेचय चात्मानं पाहि चास्मान्नरर्षभ।।2.79.5।।
အို ဘရတ၊ ဖခင်နှင့် ဘိုးဘွားတို့မှ ဆက်ခံလာသော မတည်ငြိမ်မဟုတ်သည့် ဤနိုင်ငံကို လက်ခံတော်မူပါ။ အို လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ မိမိကိုယ်ကို အဘိသေက (နန်းတင်) ခံယူတော်မူ၍ ကျွန်ုပ်တို့ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တော်မူပါ။
Verse 6
अभिषेचनिकं भाण्डं कृत्वा सर्वं प्रदक्षिणम्।भरतस्तं जनं सर्वं प्रत्युवाच धृतव्रतः।।2.79.6।।
သစ္စာဝတ်ပြုမှု၌ တည်ကြည်သော ဘရတသည် နန်းတင်အဘိသေကအတွက် ပစ္စည်းအားလုံးကို ပရဒက္ခိဏ (ဝိုင်းလှည့်ကန်တော့) ပြုလုပ်ပြီးနောက် လူအပေါင်းတို့အား ပြန်လည်ဖြေကြားတော်မူ하였다။
Verse 7
ज्येष्ठस्य राजता नित्यमुचिता हि कुलस्य नः।नैवं भवन्तो मां वक्तुमर्हन्ति कुशला जनाः।।2.79.7।।
ငါတို့ မျိုးရိုးတွင် မင်းအာဏာသည် အမြဲတမ်း အကြီးဆုံးသား၏ အခွင့်အရေးအဖြစ် သင့်တော်လျက်ရှိသည်။ သင်တို့ကဲ့သို့ ပညာရှိ၍ ကျွမ်းကျင်သူတို့သည် ငါ့အား ဤသို့ မပြောသင့်ပါ။
Verse 8
रामः पूर्वो हि नो भ्राता भविष्यति महीपतिः।अहं त्वरण्ये वत्स्यामि वर्षाणि नव पञ्च च।।2.79.8।।
ရామသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ အကြီးဆုံးအစ်ကိုဖြစ်၍ မြေပြင်၏ မင်းအဖြစ် အမှန်တကယ် တက်ရောက်မည်။ အကျွန်ုပ်မူ တောအတွင်း၌ ဆယ့်လေးနှစ်တိုင်တိုင် နေထိုင်မည်။
Verse 9
युज्यतां महती सेना चतुरङ्गमहाबला।आनयिष्याम्यहं ज्येष्ठं भ्रातरं राघवं वनात्।।2.79.9।।
စစ်တပ်ကြီးကို စုစည်းကြစို့—ခြေလျင်၊ မြင်းတပ်၊ ရထားတပ်၊ ဆင်တပ် ဟူသော လေးမျိုးတပ်အင်အားကြီးဖြင့်။ အကျွန်ုပ်သည် အကြီးဆုံးအစ်ကို ရာဃဝ (ရామ) ကို တောမှ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လာမည်။
Verse 10
अभिषेचनिकं चैव सर्वमेतदुपस्कृतम्।पुरस्कृत्य गमिष्यामि रामहेतोर्वनं प्रति।।2.79.10।।
အဘိသေကအတွက် လိုအပ်သမျှ ပစ္စည်းအားလုံးကိုလည်း ပြင်ဆင်ပြီးပြီ။ ထိုပစ္စည်းများကို ရှေ့တန်းတင်ကာ ရာမအတွက် တောသို့ ငါထွက်ခွာမည်။
Verse 11
तत्रैवं तं नरव्याघ्रमभिषिच्य पुरस्कृतम्।आनेष्यामि तु वै रामं हव्यवाहमिवाध्वरात्।।2.79.11।
အဲဒီမှာ လူတို့အတွင်း ကျားတော်သဖွယ်ဖြစ်သော ရာမကို အဘိသေကပြု၍ ရှေ့တန်းထားကာ၊ ယဇ္ဉပွဲမှ ဟဗျဝါဟန—သန့်ရှင်းသော မီးတော်—ကို ထုတ်ယူသကဲ့သို့ ရာမကို မလွဲမသွေ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လာမည်။
Verse 12
न सकामां करिष्यामि स्वामिमां मातृगन्धिनीम्।वने वत्स्याम्यहं दुर्गे रामो राजा भविष्यति।।2.79.12।।
‘မိခင်’ ဟု အမည်သာရှိသော အမျိုးသမီး၏ ဆန္ဒကို ငါမဖြည့်ဆည်းမည်မဟုတ်။ ငါသည် သွားရခက်သော တောအတွင်း နေထိုင်မည်; ရာမသည် မင်းဖြစ်လိမ့်မည်။
Verse 13
क्रियतां शिल्पिभिः पन्था स्समानि विषमाणि च।रक्षिणश्चानुसम्यान्तु पथि दुर्गविचारकाः।।2.79.13।।
လက်မှုပညာရှင်တို့အား လမ်းကို ပြင်ဆင်စေ၍ မညီမညာသော အပိုင်းများကို ညီညာစေကြပါစေ။ ထို့ပြင် တောကြမ်းမြေခက်ကို စိစစ်တတ်သော ကာကွယ်ရေးသူများလည်း လမ်းတစ်လျှောက် အတူလိုက်ပါစေ။
Verse 14
एवं सम्भाषमाणं तं रामहेतोर्नृपात्मजम्।प्रत्युवाच जनस्सर्व श्श्रीमद्वाक्यमनुत्तमम्।।2.79.14।।
ရားမအတွက်ဟု ထိုမင်းသားက ဤသို့ ပြောဆိုနေစဉ်၊ လူထုအားလုံးကလည်း အလွန်မြတ်နိုးဖွယ် မင်္ဂလာပြည့်ဝသော စကားလုံးများဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြ하였다။
Verse 15
एवं ते भाषमाणस्य पद्मा श्रीरुपतिष्ठतात्।यस्त्वं ज्येष्ठे नृपसुते पृथिवीं दातुमिच्छसि।।2.79.15।।
သင်သည် ဤသို့ ပြောဆို၍ မင်း၏ အကြီးဆုံးသားအား မြေပြင် (နိုင်ငံတော်) ကို လွှဲအပ်လိုသောကြောင့် ပဒ္မာ-သရီ (လက္ခမီဒေဝီ) ၏ ကရုဏာတော် သင့်အပေါ် တည်ရှိပါစေ။
Verse 16
अनुत्तमं तद्वचनं नृपात्मजप्रभाषितं संश्रवणे निशम्य च।प्रहर्षजास्तं प्रति बाष्पबिन्दवो निपेतुरार्यानननेत्रसम्भवाः।।2.79.16।।
ထိုမင်းသား၏ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော စကားတော်ကို မိမိတို့ နားထဲသို့ ရောက်အောင် ကြားသိလိုက်ကြသော်၊ အရိယာတို့၏ မျက်နှာနှင့် မျက်စိမှ ပျော်ရွှင်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော မျက်ရည်စက်များသည် သူ့ထံသို့ ကျဆင်းလာ하였다။
Verse 17
ऊचुस्ते वचनमिदं निशम्य हृष्टा स्सामात्या स्सपरिषदो वियातशोकाः।पन्थानं नरवर भक्तिमान् जनश्च व्यादिष्टस्तव वचनाच्च शिल्पिवर्गः।।2.79.17।
သင်၏ စကားကို ကြားသိပြီးနောက် ဝန်ကြီးများနှင့် အမတ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဝမ်းနည်းမှုမှ လွတ်ကင်းကာ ပျော်ရွှင်စွာ ပြောကြသည်—“အို လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူ၊ သင်၏ အမိန့်တော်အတိုင်း ဘက္တိရှိသော ပြည်သူများနှင့် လက်မှုပညာရှင်အဖွဲ့တို့ကို လမ်းကို ပြင်ဆင်ရန် ခန့်အပ်ညွှန်ကြားပြီးပြီ” ဟု။
Bharata faces a legitimacy dilemma: accept a politically expedient coronation in a leaderless kingdom or uphold dynastic and moral law by insisting that the eldest, Rama, alone deserves kingship. He chooses refusal and commits to restoring Rama.
Authority is not merely positional but dharmic: Bharata’s renunciation, fidelity to tradition, and prioritization of rightful order show that moral restraint can be a higher form of sovereignty than immediate power.
The sarga emphasizes the forest as the exile-space to be traversed, and the cultural-ritual landmarks of kingship—abhiṣeka materials, processional precedence, and the sacrificial-fire simile (havyavāha from adhvara)—to frame Rama’s return as both political and sacred restoration.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.