Sarga 76
दशरथस्य अन्त्येष्टि-विधानम् — Dasaratha’s Funeral Rites and Ayodhya’s Mourning
अयोध्याकाण्ड
သရဂ ၇၆ တွင် ဘရတ၏ ပြင်းထန်သော ငိုကြွေးဝမ်းနည်းမှုမှ ရာဇမင်းကွယ်လွန်ခြင်းနှင့်ဆိုင်သော အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဝေဒပူဇာအခမ်းအနားလိုအပ်ချက်များသို့ အာရုံပြောင်းသွားသည်။ အပြောအဆိုကျွမ်းကျင်သော ရှင်ပညာရှိတို့အနက် အထွတ်အမြတ်ဖြစ်သည့် ဝသိဋ္ဌက ဘရတအား ဝမ်းနည်းမှုကို ထိန်းချုပ်၍ အချိန်တော်တော်တွင် ဒသရထမဟာရာဇ၏ အန္တျေဋ္ဌိ (နောက်ဆုံးအခမ်းအနား/မီးသင်္ဂြိုဟ်ပူဇာ) ကို ဆောင်ရွက်ရန် အကြံပေးသည်။ ဘရတသည် စိတ်တည်ငြိမ်လာပြီး ရိတဝိက်၊ ပုရောဟိတ်၊ အာစာရျတို့ကို စုစည်းကာ သာသ္တရအညွှန်းအတိုင်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို စတင်စီမံစေသည်။ ရာဇမီးများကို သင့်တော်သလို ထိန်းသိမ်းစီမံပြီး၊ ဆီဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသော အကာအကွယ်အတွင်းမှ ရုပ်ကလပ်ကို ထုတ်ယူကာ အလှဆင်ထားသော ခုံတင်ပေါ် တင်ထားသည်။ ထို့နောက် အစေခံများက ရှိဘိကာ (လီတာ/ပလင်ကာ) ဖြင့် သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ လမ်းတလျှောက် ပူဇာအလှူများ ပြုလုပ်၍ ရွှေနှင့် အဝတ်အထည်များကို ဖြန့်ချကြပြီး၊ နောက်တစ်ဖန် စန္ဒကူး၊ အဂရု၊ ဂုဂ္ဂုလ်အဆီနှင့် အခြား သစ်သားမွှေးများဖြင့် မွှေးကြိုင်သော မီးတင်ပုံ (ချိတာ) ကို တည်ဆောက်သည်။ ပုရောဟိတ်များက အာဟုတိများ ဆက်ကပ်၍ မန္တရများ ရွတ်ဆိုကြပြီး၊ စာမဂီတသီဆိုသူများက သာသ္တရအတိုင်း သီချင်းသံတော်များကို သီဆိုကြသည်။ ကောသလျာ ဦးဆောင်သော မိဖုရားများ လာရောက်၍ မီးလောင်နေသော ချိတာကို ပရသာဝျ (ပြန်လှည့်ပတ်ခြင်း) ဖြင့် ဝန်းလည်ကြသည်။ မြို့တစ်မြို့လုံး၏ ငိုကြွေးသံသည် ကရောဉ္စီငှက်တို့၏ အော်ဟစ်သံကဲ့သို့ ထင်ဟပ်ကြားရသည်။ ဘရတနှင့်အတူ ရေတർပဏ (ရေဖြင့် ဆက်ကပ်ခြင်း) ပြုလုပ်ပြီး၊ အယောဓျာမြို့သည် မြေပြင်ပေါ် အိပ်စက်ကာ စည်းကမ်းတကျ ဆယ်ရက်တာ ဝမ်းနည်းကာလသို့ ဝင်ရောက်သည်—ဝမ်းနည်းမှု၊ ပူဇာအခမ်းအနားနှင့် မြို့ပြစည်းကမ်းတို့ ပေါင်းစည်းသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Shlokas
Verse 1
तमेवं शोकसन्तप्तं भरतं कैकयी सुतम्।उवाच वदतां श्रेष्ठो वसिष्ठ श्श्रेष्ठवागृषिः।।2.76.1।।
ကဲကေယီ၏သား ဘရတသည် ငိုကြွေးဝမ်းနည်းခြင်း၏ မီးဖြင့် လောင်ကျွမ်းနေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်ကို မြင်၍၊ အပြောအဆို၌ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော ရှင်ဝစိဋ္ဌ မဟာရသီသည် ဂုဏ်သရေရှိသော စကားဖြင့် သူ့အား မိန့်ကြား하였다။
Verse 2
अलं शोकेन भद्रं ते राजपुत्र महायशः।प्राप्तकालं नरपतेः कुरु संयानमुत्तमम्।।2.76.2।।
အို ဂုဏ်သိက္ခာကြီးမားသော မင်းသားတော်၊ ဝမ်းနည်းခြင်းကို လုံလောက်ပြီ—ကောင်းချီးမင်္ဂလာရှိပါစေ။ ယခုအခါ မင်းကြီး၏ အန္တျေဋ္ဌိ (သင်္ဂြိုဟ်) အခမ်းအနားကို အကောင်းဆုံး၊ သင့်တော်သကဲ့သို့ ဓမ္မအတိုင်း ဆောင်ရွက်လော့။
Verse 3
वसिष्ठस्य वच श्शृत्वा भरतो धारणां गतः।प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयामास धर्मवित्।।2.76.3।।
ဝသိဋ္ဌ၏ စကားကို ကြားသော် ဘရတသည် စိတ်ကို ပြန်လည်တည်ငြိမ်စေ၏။ ဓမ္မကို သိမြင်သူဖြစ်သဖြင့် ကွယ်လွန်သူအတွက် ပြုရမည့် ပရေတကာရျ (preta-kārya) အခမ်းအနားအားလုံးကို စီမံဆောင်ရွက်စေ၏။
Verse 4
उद्धृतं तैलसंरोधात्सतु भूमौ निवेशितम्।आपीतवर्णवदनं प्रसुप्तमिव भूमिपम्।।2.76.4।।संवेश्य शयने चाग्य्रे नानारत्नपरिष्कृते।ततो दशरथं पुत्रो विललाप सुदुःखितः।।2.76.5।।
မင်းကြီး ဒဿရထကို ဆီဖြင့်ထိန်းသိမ်းထားသော အိုးမှ ထုတ်ယူကာ မြေပြင်ပေါ်၌ တင်ထား၏။ မျက်နှာအရောင်မှာ အဝါဖျော့ဖျော့ဖြစ်၍ အိပ်ပျော်နေသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ ထို့နောက် ရတနာမျိုးစုံဖြင့် အလှဆင်ထားသော အလွန်မြတ်သော အိပ်ရာပေါ်၌ လှဲထားပြီး၊ သားတော်သည် အလွန်ဝမ်းနည်း၍ ငိုကြွေးလေ၏။
Verse 5
उद्धृतं तैलसंरोधात्सतु भूमौ निवेशितम्।आपीतवर्णवदनं प्रसुप्तमिव भूमिपम्।।2.76.4।।संवेश्य शयने चाग्य्रे नानारत्नपरिष्कृते।ततो दशरथं पुत्रो विललाप सुदुःखितः।।2.76.5।।
ဘရတနှင့်အတူ ရေတရပဏ(ဥဒကဒါန) ကို ဆက်ကပ်ပြီးနောက် မင်း၏ မိဖုရားများသည် ဝန်ကြီးများနှင့် ပုရောဟိတ်များနှင့်အတူ မြို့တော်သို့ ပြန်ဝင်ကြသည်။ မျက်လုံးများမှာ မျက်ရည်ပြည့်လျက်ရှိပြီး၊ ဆယ်ရက်တိုင်တိုင် မြေပြင်ပေါ်တွင် လဲလျောင်းကာ ဝမ်းနည်းပူဆွေးသည့် ကာလကို ဖြတ်သန်းကြသည်။
Verse 6
किं ते व्यवसितं राजन् प्रोषिते मय्यनागते।विवास्य रामं धर्मज्ञं लक्ष्मणं च महाबलम्।।2.76.6।।
အို မင်းကြီး၊ ကျွန်ုပ် အဝေးသို့သွားနေစဉ်၊ ပြန်မလာသေးမီတွင် မင်းကြီးသည် မည်သို့သော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ချမှတ်ခဲ့သနည်း—ဓမ္မကို သိမြင်သော ရာမနှင့် အင်အားကြီးသော လက္ခမဏကိုပါ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်ရသနည်း။
Verse 7
क्व यास्यसि महाराज हित्वेमं दुःखितं जनम्।हीनं पुरुषसिंहेन रामेणाक्लिष्टकर्मणा।।2.76.7।।
အို မဟာရာဇာ၊ ဤဝမ်းနည်းကြေကွဲနေသော ပြည်သူတို့ကို စွန့်ပစ်၍ မည်သို့သောအရပ်သို့ ဆင်းသက်သွားတော်မူသနည်း။ လူတို့အတွင်း သားရဲမင်းကဲ့သို့သော ရာမသည် အလုပ်ကံသန့်ရှင်း၍ အခက်အခဲမကပ်သောသူဖြစ်သော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့ကို စွန့်ခွာသွားပြီ။
Verse 8
योगक्षेमं तु ते राजन् कोऽस्मिन्कल्पयिता पुरेत्वयि प्रयाते स्वस्तात रामे च वनमाश्रिते।।2.76.8।।
အို ရာဇာ၊ အို ချစ်ခင်ရသော အဖေတော်—အရှင်သည် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ထွက်ခွာသွားပြီး ရာမသည် တောအုပ်၌ ခိုလှုံသွားသောအခါ ဤမြို့၌ ယောဂက္ခေမ၊ အကျိုးချမ်းသာနှင့် လုံခြုံရေးကို မည်သူက စီမံပေးမည်နည်း။
Verse 9
विधवा पृथिवी राजन् स्त्वया हीना न राजते।हीनचन्द्रेव रजनी नगरी प्रतिभाति मा।।2.76.9।।
အို ရာဇာ၊ အရှင်မရှိသောကြောင့် ဤမြေပြင်သည် မုဆိုးမကဲ့သို့ မတောက်ပတော့ပါ။ ဤမြို့တော်သည်လည်း လမင်းမရှိသော ညကဲ့သို့ ကျွန်ုပ်အမြင်၌ ပေါ်လွင်နေပါသည်။
Verse 10
एवं विलपमानं तं भरतं दीनमानसम्।अब्रवीद्वचनं भूयो वसिष्ठस्तु महामुनिः।।2.76.10।।
ဘရတသည် ဤသို့ ငိုကြွေးလျက် စိတ်နှလုံးကျိုးကြေနေစဉ် မဟာမုနိ ဝစိဋ္ဌသည် သူ့အား ထပ်မံ၍ မိန့်ကြား하였다။
Verse 11
प्रेतकार्याणि यान्यस्य कर्तव्यानि विशां पतेः।तान्यव्यग्रं महाबाहो क्रियान्तामविचारितम्।।2.76.11।।
အို မဟာဗာဟု မင်းသားကြီး၊ ပြည်သူတို့၏ အရှင်အတွက် ဆောင်ရွက်ရမည့် သေဆုံးသူအပေါ် အခမ်းအနားကိစ္စများ (preta-kārya) ကို စိတ်မပျံ့လွင့်ဘဲ အာရုံစိုက်၍ မลังလျားမစဉ်းစားဘဲ ဆောင်ရွက်စေပါ။
Verse 12
तथेति भरतो वाक्यं वसिष्ठस्याभिपूज्य तत्।ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान् स्त्वरयामास सर्वशः।।2.76.12।।
ဘရတသည် «ဤသို့ပင် ဖြစ်စေ» ဟု လက်ခံကာ ဝသိဋ္ဌ၏ အမိန့်ကို ရိုသေကန်တော့၍၊ ရိတဝိက်၊ ပုရောဟိတ်နှင့် အာစာရျတို့အား အရာရာတွင် အမြန်ဆောင်ရွက်ရန် တိုက်တွန်းလေ၏။
Verse 13
ये त्वग्नयो नरेन्द्रेस्य चाग्न्यगाराद्बहिष्कृताः।ऋत्विग्भिर्याजकैश्चैव ते आह्रियन्त यथाविधि।।2.76.13।।
မင်း၏ သန့်ရှင်းသော မီးတော်များကို အဂ္နီဂါရမှ ထုတ်ယူထားရာ၊ ရိတဝိက်များနှင့် ယဇ္ဉကူညီသူများက ဓမ္မနည်းတကျ အညီအမျှ သယ်ယူကာ စီစဉ်တင်ထားကြ၏။
Verse 14
शिबिकायामथा़ऽरोप्य राजानं गतचेतसम्।बाष्पकण्ठा विमनसस्तमूहुः परिचारकाः।।2.76.14।।
ထို့နောက် အစေခံတို့သည် အသက်မဲ့သွားသော မင်းကို သင်္ဘိကာ (အလောင်းတင်လှည်း) ပေါ်သို့ တင်၍၊ စိတ်မသာညည်းတွားကာ မျက်ရည်ကြောင့် လည်ချောင်းတင်းကျပ်လျက် သယ်ဆောင်သွားကြ၏။
Verse 15
हिरण्यं च सुवर्णं च वासांसि विविधानि च।प्रकिरन्तो जना मार्गं नृपतेरग्रतो ययुः।।2.76.15।।
လူတို့သည် မင်း၏ အလောင်းရှေ့မှ လျှောက်သွားကာ ရွှေ၊ သန့်ရွှေ၊ တောက်ပသော အလှဆင်ပစ္စည်းများနှင့် အမျိုးမျိုးသော အဝတ်အစားများကို လမ်းပေါ်သို့ ကြဲချလှူဒါန်းကြ၏။
Verse 16
चन्दनागरुनिर्यासान् सरलं पद्मकं तथा।देवदारूणि चाहृत्य क्षेपयन्ति तथापरे।।2.76.16।।गन्धानुच्चावचांश्चान्यां स्तत्र गत्वाथ भूमिपम्।तत्र संवेशयामासुश्चितामध्ये तमृत्विजः।।2.76.17।।
အချို့က စန္ဒနကာဠ၊ အဂရု၊ မွှေးရနံ့ရှိသော ရေဇင်များနှင့် ဆရလ၊ ပဒ္မက၊ ဒေဝဒါရု စသည့် သစ်သားများကို ယူဆောင်လာ၍ ထိုနေရာ၌ ဖြန့်ချကြ၏။ ထို့ပြင် အခြားမွှေးရနံ့များစွာကိုပါ ယူလာကာ ထိုအရပ်သို့ ရောက်သော်၊ ရိတဝိက်များသည် မင်း၏ အလောင်းကို မီးသင်္ဂြိုဟ်စင် (စိတာ) အလယ်၌ တင်ထားကြ၏။
Verse 17
चन्दनागरुनिर्यासान् सरलं पद्मकं तथा।देवदारूणि चाहृत्य क्षेपयन्ति तथापरे।।2.76.16।।गन्धानुच्चावचांश्चान्यां स्तत्र गत्वाथ भूमिपम्।तत्र संवेशयामासुश्चितामध्ये तमृत्विजः।।2.76.17।।
ထို့နောက် မီးပူဇော်အဂ္ဂိ၌ အာဟုတိများ ပူဇော်ပြီးနောက်၊ ထိုဘုရားပူဇော်ပုရောဟိတ်များသည် သာသနာကျမ်းညွှန်အတိုင်း မန္တရများကို ရွတ်ဆိုကြ၏။ ထိုနေရာ၌ စာမဝေဒ သီချင်းဆိုသူများလည်း ကျမ်းတော်အတိုင်း သီဆိုကြ၏။
Verse 18
तदा हुताशनं हुत्वा जेपुस्तस्य तदृत्विजः।जगुश्च ते यथाशास्त्र तत्र सामानि सामगाः।।2.76.18।।
ထို့နောက် မီးပူဇော်အဂ္ဂိ၌ အာဟုတိများ ပူဇော်ပြီးနောက်၊ ထိုဘုရားပူဇော်ပုရောဟိတ်များသည် သာသနာကျမ်းညွှန်အတိုင်း မန္တရများကို ရွတ်ဆိုကြ၏။ ထိုနေရာ၌ စာမဝေဒ သီချင်းဆိုသူများလည်း ကျမ်းတော်အတိုင်း သီဆိုကြ၏။
Verse 19
शिबिकाभिश्च यानैश्च यथार्हं तस्य योषितः।नगरा न्निर्ययुस्तत्र वृद्धैः परिवृता स्तदा।।2.76.19।।
ထို့နောက် မင်း၏ မိဖုရားများနှင့် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးတို့သည် အဆင့်အတန်းနှင့် ကိုက်ညီသလို စီစဉ်၍ တချို့သည် ပလင်ကင်(သိဗိကာ) ဖြင့်၊ တချို့သည် ယာဉ်များဖြင့်၊ အိုမင်းသော အထောက်အပံ့အမှုထမ်းများ ဝိုင်းရံလျက် ထိုအရပ်သို့ မြို့မှ ထွက်ခွာသွားကြသည်။
Verse 20
प्रसव्यं चापि तं चकुः ऋत्विजोऽग्निचितं नृपम्।स्त्रियश्च शोकसन्तप्ताः कौसल्याप्रमुखास्तदा।।2.76.20।।
ထို့နောက် မီးလောင်တောက်ပသော မင်း၏ စစ်တင်မီးပုံ(အဂ္နိစိတ) အနား၌ ရှိနေသော မင်းကို ရှေ့တော်ပွဲပုရောဟိတ်များ(ṛtwij) နှင့် ကောသလျာကို ဦးဆောင်သည့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးလောင်ကျွမ်းနေသော မိန်းမများသည် ပြန်လှည့်သည့် အလှည့်(ပရသဗျ) ဖြင့် ဝိုင်းလည်ပတ်ကြသည်။
Verse 21
क्रौञ्चीनामिव नारीणां निनादस्तत्र शुश्रुवे।आर्तानां करुणं काले क्रोशन्तीनां सहस्रशः।।2.76.21।।
ထိုအချိန်၌ အမျိုးသမီးတို့၏ ငိုကြွေးသံကို ကြားရ၏—ဒုက္ခရောက်သူများ၏ ထောင်ပေါင်းများစွာသော အသံများက ကရုဏာပြည့်ဝစွာ အော်ဟစ်ငိုကြွေးနေကြပြီး၊ ကရောဉ္စငှက်မ၏ ထိုးဖောက်သံကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 22
ततो रुदन्त्यो विवशाविलप्य च पुनः पुनः।यानेभ्यस्सरयूतीरमवतेरुर्वराङ्गनाः।।2.76.22।।
ထို့နောက် အလှတရားပြည့်ဝသော နန်းတွင်းအမျိုးသမီးတို့သည် ငိုယိုကာ အားမဲ့လျက်၊ ထပ်ခါထပ်ခါ ငိုကြွေးညည်းတွားပြီး၊ ယာဉ်များမှ ဆင်းကာ စရယုမြစ်ကမ်းသို့ ရောက်လာကြသည်။
Verse 23
कृत्वोदकं ते भरतेन सार्धं नृपाङ्गना मन्त्रिपुरोहिता श्च।पुरंप्रविश्याश्रुपरीतनेत्राः भूमौ दशाहं व्यनयन्त दुःखम्।।2.76.23।।
ဘရတနှင့်အတူ ရေတရပဏ(ဥဒကဒါန) ကို ဆက်ကပ်ပြီးနောက် မင်း၏ မိဖုရားများသည် ဝန်ကြီးများနှင့် ပုရောဟိတ်များနှင့်အတူ မြို့တော်သို့ ပြန်ဝင်ကြသည်။ မျက်လုံးများမှာ မျက်ရည်ပြည့်လျက်ရှိပြီး၊ ဆယ်ရက်တိုင်တိုင် မြေပြင်ပေါ်တွင် လဲလျောင်းကာ ဝမ်းနည်းပူဆွေးသည့် ကာလကို ဖြတ်သန်းကြသည်။
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Bharata’s transition from incapacitating grief to dharmic execution of royal funeral duties. Vasiṣṭha frames restraint not as denial of emotion but as timely responsibility—performing the king’s prescribed rites without negligence.
The sarga teaches that dharma is enacted through correct timing (kāla) and procedure (vidhi): sorrow is acknowledged, yet social order is preserved by ritual competence and collective participation. Grief becomes ethically meaningful when directed into duties that honor the deceased and stabilize the community.
The Sarayū riverbank functions as the ritual landscape for water-libations and cremation-related observances, while Ayodhyā is depicted as a civic body entering formal mourning. Cultural markers include the śibikā procession, fragrant pyre materials (sandal, agaru, guggal), Sāma-chanting, and prasavya circumambulation around the pyre.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.