Previous Verse
Next Verse

Valmiki Ramayana 2.71.3: Ayodhya Kanda, Sarga 71, Shloka 3

भरतस्य अयोध्याप्रत्यागमनम्

Bharata’s Return Journey and the Distant Sight of Ayodhya

ऐलाधाने नदीं तीर्त्वा प्राप्य चापरपर्पटान्।

शिलामकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्षणम्।।2.71.3।।

सत्यसन्धश्शुचिश्श्रीमान्प्रेक्षमाण श्शिलावहाम्।

अत्ययात्स महाशैलान्वनं चैत्ररथं प्रति।।2.71.4।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.71.3

ailādhāne nadīṃ tīrtvā prāpya cāparaparpaṭān |

śilām akurvatīṃ tīrtvā āgneyaṃ śalyakarṣaṇam || 2.71.3 ||

satyasandhaḥ śuciḥ śrīmān prekṣamāṇaḥ śilāvahām |

atyayāt sa mahāśailān vanaṃ caitrarathaṃ prati || 2.71.4 ||

ဘရတ—သစ္စာကတိ၌ တည်ကြည်သူ၊ စိတ်နှလုံးသန့်ရှင်းသူ၊ ဂုဏ်သရေထွန်းလင်းသူ—အိုင်လာဓာန၌ မြစ်ကို ဖြတ်ကူးကာ အပရပရပဋ ဟုခေါ်သော ဒေသသို့ ရောက်하였다။ ထို့နောက် စီလာဝဟာ မြစ်၏ အစပြုရာ တောင်တန်းကို ဖြတ်ကျော်ပြီး စီလာဝဟာ၏ စီးဆင်းရာကို ကြည့်ရှုလျက် အာဂ္နေယ (အရှေ့တောင်) ဘက်သို့ သလျကර්ရှဏ သို့ ဦးတည်သွားကာ၊ နောက်ဆုံး မဟာတောင်တန်းကြီးများကို ကျော်လွန်၍ ချೈတရထ ဟုခေါ်သော တောအုပ်သို့ မျက်နှာမူ하였다။

ailādhānein (the region of) Ailādhāna
ailādhāne:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootailādhāna (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka/Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); place-name used as adhikaraṇa
nadīmthe river
nadīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnadī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
tīrtvāhaving crossed
tīrtvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Roottṝ (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), ‘having crossed’
prāpyahaving reached
prāpya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootprāp (प्र + आप्) (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), ‘having reached/obtained’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction/particle (समुच्चयबोधक अव्यय)
aparaparpaṭānthe Aparaparpaṭa region(s)
aparaparpaṭān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootaparaparpaṭa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन); toponym/region-name
śilāmŚilā (river/name)
śilām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśilā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
akurvatīmoriginating/producing (i.e., arising)
akurvatīm:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roota-kurvatī (कृ धातु, वर्तमानकृदन्त) (धातु)
FormPresent active participle (शतृ/वर्तमानकृदन्त), Feminine (स्त्री), Accusative Singular; qualifying ‘śilām’; sense: ‘making/producing/originating’
tīrtvāhaving crossed
tīrtvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Roottṝ (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), ‘having crossed’
āgneyaṃtowards the Āgneya direction
āgneyaṃ:
Gati/Deśa (गति/देश)
TypeAdjective
Rootāgneya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; used adverbially as direction ‘towards the southeast / Agni-quarter’ (often glossed NE in some traditions)
śalyakarṣaṇamŚalyakarṣaṇa (place)
śalyakarṣaṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśalyakarṣaṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष: śalya + karṣaṇa (‘pulling out thorns/śalya’), place-name
satyasandhaḥtrue to his word
satyasandhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsatyasandha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular; कर्मधारय: satya + sandha (‘true in resolve/true to promise’)
śuciḥpure-hearted
śuciḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśuci (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular
śrīmānsplendid/fortunate
śrīmān:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśrīmat (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular; possessive adjective (मतुप्)
prekṣamāṇaḥobserving
prekṣamāṇaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootprekṣ (प्र + ईक्ष्) (धातु)
FormPresent middle participle (शानच्/वर्तमानकृदन्त), Masculine Nominative Singular; agreeing with subject
śilāvahāmŚilāvahā (river)
śilāvahām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśilāvahā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; उपपद-तत्पुरुष: śilā + vahā (‘stone-bearing’), river-name
atyayātwent beyond
atyayāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootati + i (अति + इ) (धातु)
FormAorist/Perfective past (लुङ्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada; ‘went beyond/passed’
saḥhe (Bharata)
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Masculine Nominative Singular
mahāśailāngreat mountains
mahāśailān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmahāśaila (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural; कर्मधारय: mahā + śaila (‘great mountains’)
vanamforest
vanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
caitrarathamnamed Caitraratha
caitraratham:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcaitraratha (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; proper adjective qualifying ‘vanam’
pratitowards
prati:
Gati/Deśa (गति/देश)
TypeIndeclinable
Rootprati (अव्यय)
FormPreposition/indeclinable (उपसर्गसदृश अव्यय) governing accusative; direction ‘towards’

Bharata, ever true to his word, handsome and pure-hearted, reached Aparaparpata region and crossed river Satadru at Eladhana, the mountain in which river Silavaha originates. Then he traversed Salyakarsna regions in the northeast, observing the course of the Silavaha and went beyond the great mountains in the direction of the forest called Chaitraratha.

B
Bharata
C
Caitraratha (forest)

FAQs

Bharata is characterized as satyasandha—one who stands by truth and vow—suggesting that righteous conduct begins with fidelity to one’s word even amid political uncertainty.

Bharata is traveling rapidly back toward Ayodhyā, crossing named regions and rivers, moving closer to the unfolding crisis in the royal household.

Satya (truthfulness/keeping one’s pledge) and śauca (inner purity) are foregrounded through Bharata’s epithets.

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App