Sarga 71
भरतस्य अयोध्याप्रत्यागमनम् — Bharata’s Return Journey and the Distant Sight of Ayodhya
अयोध्याकाण्ड
သရဂ ၇၁ တွင် ဘရတ၏ အယောဓျာသို့ နီးကပ်လာသည့် ခရီးစဉ်ကို နေရာအမည်များနှင့် မြစ်များစွာဖြတ်သန်းရသည့် အစီအစဉ်တကျဖြင့် ထူထပ်စွာဖော်ပြပြီး၊ ထို့နောက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေသော မြို့တော်၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပုံရိပ်သို့ လှည့်ကူးတင်ပြသည်။ ရာဇဂೃಹမှ အရှေ့ဘက်သို့ ထွက်ခွာကာ ဘရတသည် စုဒာမာ၊ ဟ္လာဒိနီ နှင့် လှိုင်းခေါင်းများထင်ရှားသည့် ကျယ်ဝန်းသော သတဒြူ (အနောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသည်) တို့ကို ကြည့်ရှု၍ ဖြတ်ကူးသည်။ ထို့ပြင် အီလာဓာန၊ သရဝတီရ္ထ၊ လောဟိတျယ စသည့် အမည်ရှိရာနေရာများတွင် ထပ်မံကူးဖြတ်ကြောင်း၊ အုတ္တာနိကာ၊ ကုဋိကာ၊ ကပီဝတီ စသည့် မြစ်အမည်များကိုလည်း စာရင်းပြုဖော်ပြကာ ခရီးလမ်းမှတ်တမ်းတစ်ခုကဲ့သို့ ဖြစ်စေသည်။ တောင်ပေါ်မွေးမြူသော မြင်းများနှင့် ဆင်စီးခြင်းကဲ့သို့ လက်တွေ့သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကိုလည်း အလေးပေးထားသည်။ အဝေးမှ အယောဓျာကို မြင်ရလာသည့်အခါ—ဖြူဖွေးသော မြေညီ၊ ဥယျာဉ်များနှင့် ဝေဒပညာကျွမ်းကျင်သော ယဇ်ပူဇော်ပုရောဟိတ်များကြောင့် ကျော်ကြားသည့် မြို့—အခြေအနေက ပြောင်းလဲသွားပြီး ဘရတသည် အိမ်တွင်းနှင့် သာသနာရေးနေရာများတွင် အမင်္ဂလာလက္ခဏာများကို ခံစားမြင်တွေ့သည်။ အိမ်များ မသန့်ရှင်း မစောင့်ရှောက်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး တံခါးများ မပိတ်မခတ်၊ ပူဇော်သက္ကာနှင့် မီးခိုးနံ့သာ (ဓూప) မတွေ့ရ၊ မိသားစုများ အစာရှားပါးကာ လူများသည် မျက်ရည်ကျ၊ ခန္ဓာကိုယ်ပိန်လှီ၍ ဝမ်းနည်းခြင်းထဲတွင် နစ်မြုပ်နေကြသည်။ ဤအခန်းသည် ယခင်က ရိုးရာယဇ်ပူဇော်မှုများဖြင့် အသက်ဝင်ခဲ့သော မြို့တော်၏ အကောင်းဆုံးပုံရိပ်နှင့် ယခုအခါ ဘာသာရေးနှင့် အိမ်ထောင်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ရပ်တန့်နေသည့် အဖြစ်ကို ယှဉ်ပြကာ မြို့၏ ယိုယွင်းမှုကို မင်းရေးနှင့် ဓမ္မတရား၏ ချိုးဖောက်မှုအညွှန်းအဖြစ် ထင်ဟပ်စေသည်။
Shlokas
Verse 2
स प्राङ्मुखो राजगृहादभिनिर्याय राघवः। ततस्सुदामां द्युतिमान् सन्तीर्यावेक्ष्य तां नदीम्।।2.71.1।। ह्लादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरङ्गिणीम्। शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः।।2.71.2।।
ရာဇဂృဟမှ အရှေ့မျက်နှာပြု၍ ထွက်ခွာသည့် ရာဃဝမင်းသားသည် တောက်ပထင်ရှားလျက် စုဒာမာမြစ်ကို မြင်၍ ဖြတ်ကူးတော်မူ၏။ ထို့နောက် အိက္ခဝါကူဝంశ၏ ဂုဏ်တော်ဖြစ်သော မင်းသားသည် ဟ္လာဒိနီမြစ်ကိုလည်း ဖြတ်ကူးပြီး၊ ထို့အပြီးတွင် ကျယ်ဝန်း၍ လှိုင်းတန်းများထွန်းကားကာ အနောက်ဘက်သို့ ဆန်ဆန်စီးသော သတဒြူမြစ်ကိုပါ ဖြတ်ကူးတော်မူ၏။
Verse 4
ऐलाधाने नदीं तीर्त्वा प्राप्य चापरपर्पटान्। शिलामकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्षणम्।।2.71.3।। सत्यसन्धश्शुचिश्श्रीमान्प्रेक्षमाण श्शिलावहाम्। अत्ययात्स महाशैलान्वनं चैत्ररथं प्रति।।2.71.4।।
အိုင်လာဓာန၌ မြစ်ကို ဖြတ်ကူးပြီး အပရ-ပရပဋဒေသသို့ ရောက်လျက်၊ တောင်တန်းမှ ထွက်ပေါ်စီးဆင်းသော မြစ်ကိုလည်း ဖြတ်ကူးကာ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ရှလျကර්ရှဏသို့ ဆက်လက်တော်မူ၏။ ကတိတည်မြဲ၍ စိတ်သန့်ရှင်းကာ ဂုဏ်ရောင်တောက်ပသော မင်းသားသည် ရှီလာဝဟာမြစ်၏ စီးကြောင်းကို ကြည့်ရှုလျက် မဟာတောင်တန်းကြီးများကို ကျော်လွန်ပြီး ချೈတရထအမည်ရှိ သစ်တောသို့ ဦးတည်တော်မူ၏။
Verse 15
वासं कृत्वा सर्वतीर्थे तीर्त्वा चोत्तानिकां नदीम्। अन्या नदीश्च विविधाः पार्वतीयैस्तुरङ्गमैः।।2.71.14।। हस्तिपृष्ठकमासाद्य कुटिकामत्यवर्तत। ततार च नरव्याघ्रो लौहित्ये स कपीवतीम्।।2.71.15।।
ဆာဗတီရ္ထ၌ တည်းခိုပြီးနောက် မင်းသားသည် ဥတ္တာနိကာမြစ်ကို ဖြတ်ကူးတော်မူ၍ တောင်ပေါ်မွေးမြူသော မြင်းများဖြင့် အမျိုးမျိုးသော အခြားမြစ်များကိုလည်း ဖြတ်ကူးတော်မူ၏။ ထို့နောက် ဆင်ကျောပေါ်တက်၍ ကုဋိကာမြစ်ကို လှော်ကူးကာ၊ လူတို့အနက် ကျားသဖွယ်သော မင်းသားသည် လောဟိတျယ၌ ကပီဝတီမြစ်ကိုပါ ဖြတ်ကူးတော်မူ၏။
Verse 20
एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी।।2.71.19।। अयोध्या दृश्यते दूरात्सारथे पाण्डुमृत्तिका। यज्वभिर्गुणसम्पन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः।।2.71.20।। भूयिष्ठमृद्धैराकीर्णा राजर्षिपरिपालिता।
အို ရထားမောင်းသူရေ—အဝေးမှ အယောဓျာမြို့ကို မြင်ရသည်။ သန့်ရှင်းသော ဥယျာဉ်များဖြင့် တင့်တယ်၍ နာမည်ကျော်သော်လည်း ဤအကွာအဝေးမှတော့ ငါ့အတွက် မရှင်းလင်းသေး။ အဖြူဖျော့သော မြေသားရှိသည့် ထိုမြို့သည် ချမ်းသာသူများစွာနှင့် ပြည့်နှက်ပြီး၊ သီလဂုဏ်ပြည့်ဝသော ဗြာဟ္မဏများ၊ ယဇ္ဉာပြု ပူဇော်ရေးဆရာများ၊ ဝေဒကျမ်းကျွမ်းကျင်သူများရှိကာ၊ ရာဇဣသီတို့၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် တည်ရှိသည်။
Verse 38
सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये।।2.71.37।। असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः। बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च।।2.71.38।। अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च। अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम्।।2.71.39।।
အိမ်ထောင်ရှင်တို့၏ အိမ်များကို ငါမြင်သည်—မသန့်ရှင်းဘဲ မလှည်းမရှင်းထား၍ ဖုန်ထူကာ မည်းမှိုင်းနေသည်။ တံခါးများလည်း မချုပ်မပိတ်ထားဘဲ၊ နေရာတိုင်းတွင် စည်းစိမ်သရေ ပျောက်ကွယ်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ ဘလိပူဇော် (နွယ်နာမည်/အလှူ) မရှိ၊ သုပ်ပ (အမွှေးတိုင်) ရနံ့လည်း မပျံ့နှံ့။ မစားရသေးသော မိသားစုများ၊ မျက်နှာရောင်မရှိသော လူများနှင့် အလက္ခမီ—အမင်္ဂလာအရိပ်ကျနေသော အိမ်များကို ငါမြင်ရသည်။
Verse 39
सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये।।2.71.37।। असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः। बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च।।2.71.38।। अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च। अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम्।।2.71.39।।
အိမ်ထောင်ရှင်တို့၏ အိမ်များကို ငါမြင်သည်—မသန့်ရှင်းဘဲ မလှည်းမရှင်းထား၍ ဖုန်ထူကာ မည်းမှိုင်းနေသည်။ တံခါးများလည်း မချုပ်မပိတ်ထားဘဲ၊ နေရာတိုင်းတွင် စည်းစိမ်သရေ ပျောက်ကွယ်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ ဘလိပူဇော် (နွယ်နာမည်/အလှူ) မရှိ၊ သုပ်ပ (အမွှေးတိုင်) ရနံ့လည်း မပျံ့နှံ့။ မစားရသေးသော မိသားစုများ၊ မျက်နှာရောင်မရှိသော လူများနှင့် အလက္ခမီ—အမင်္ဂလာအရိပ်ကျနေသော အိမ်များကို ငါမြင်ရသည်။
Verse 44
देवायतनचैत्येषु दीनाः पक्षिगणास्तथा।।2.71.43।। मलिनं चाश्रुपूर्णाक्षं दीनं ध्यानपरं कृशम्। सस्त्रीपुंसं च पश्यामि जनमुत्कण्ठितं पुरे।।2.71.44।।
မြို့တွင်းရှိ လူထုကို—မိန်းမယောက်ျားမရွေး—ငါမြင်ရသည်။ မျက်နှာမည်းမှိုင်း၍ မျက်လုံးများ မျက်ရည်ပြည့်၊ စိတ်နှလုံးညှိုးနွမ်းကာ ကိုယ်ခန္ဓာပါ ပိန်လှီနေကြသည်။ သူတို့သည် စိုးရိမ်ပူပန်သော ဝမ်းနည်းခြင်းအတွေးထဲတွင် နစ်မြုပ်နေကြ၏။
Frequently Asked Questions
Rather than a courtroom-like dilemma, the chapter presents an ethical diagnostic action: Bharata reads the city’s disrupted household and ritual routines as evidence of moral-political rupture, implying that governance and dharma are measurable through civic well-being and maintained rites.
The sarga teaches that social auspiciousness (śrī) is not merely aesthetic but ethical: when leadership falters and communal grief dominates, ordinary dharmic practices—cleanliness, offerings, incense, hospitality, and emotional steadiness—collapse, revealing the interdependence of polity, ritual, and inner resilience.
Geographically, the sarga highlights a chain of rivers and regions—Sudāmā, Hlādinī, Śatadrū, Uttānikā, Kuṭikā, Kapīvatī; locales such as Rājagṛha, Elādhāna, Sarvatīrtha, and Lauhitya—while culturally it foregrounds Ayodhyā’s temples/caityas, Veda-versed brāhmaṇas and sacrificers, and the visible absence of domestic-ritual markers (oblations and incense).
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.