Sarga 25
खरसेनासङ्ग्रामः — The Battle with Khara’s Host at the Hermitage
अरण्यकाण्ड
ခရသည် ရာမ၏ အာရှရမ်သို့ ရှေ့တန်းတပ်နှင့် ရောက်လာပြီး၊ ထိန်းချုပ်ထားသော ဒေါသဖြင့် တည်ငြိမ်စွာ ရပ်နေကာ လေးကို တင်ဆင်ထားသော ရာမကို မြင်သည်။ ရက္ခသ မန္တရိများက မိမိတို့ခေါင်းဆောင်ကို ဝိုင်းရံပြီး တိုက်ခိုက်မှု စတင်သည်။ ရက္ခသတပ်များက မြားမိုးကဲ့သို့ မြားများကို ပစ်လွှတ်ကာ လှံ၊ ဂဒါ၊ ဓား၊ ပုဆိန်၊ ကျောက်တုံးများ၊ သစ်ပင်များတိုင်အောင် အမျိုးမျိုးသော လက်နက်မိုးကို ဆက်တိုက်ကျစေသည်။ မိုးတိမ်နှင့် တောင်တန်းတို့၏ ဥပမာများဖြင့် အလွန်အမင်း ဖိအားကို ထင်ဟပ်စေထားသည်။ ရာမသည် အေးချမ်းသဘောဖြင့် ထိုလက်နက်မိုးကို ခံယူကာ ပြန်လည်တုံ့ပြန်သည်။ ထိခိုက်၍ သွေးယိုနေသော်လည်း မလှုပ်မယှက်—မိုးကြိုးဒဏ်ကို ခံနိုင်သော တောင်တန်းကဲ့သို့၊ မိုးတိမ်ဖုံးလွှမ်းသည့် ညနေခင်းနေကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ဒေဝ၊ ဂန္ဓဗ္ဗ၊ သိဒ္ဓ နှင့် မဟာရိသီတို့က တစ်ဦးတည်းသော ယောဓာကို ထောင်ချီသော ရန်သူများ ဝိုင်းရံထားသည်ကို မြင်၍ ဝမ်းနည်းကြွေးကြော်ကြပြီး၊ ဓမ္မကာကွယ်ရေး၏ တစ်ဦးတည်းရပ်တည်မှု အဓိပ္ပါယ်ကို ပိုမိုထင်ရှားစေသည်။ ထို့နောက် ရာမသည် စစ်ပွဲ၏ လှိုင်းကို ပြန်လှန်ကာ တည့်တည့်ပျံသန်းသော မြားရာချီ၊ ထောင်ချီကို ပစ်လွှတ်သည်။ ထိုမြားများကို ယမ၏ ကြိုးကွင်းကဲ့သို့ ရက္ခသတို့၏ အသက်ကို ဆွဲထုတ်သည့်အရာဟု ဖော်ပြထားသည်။ ရာမသည် ရန်သူ၏ စွမ်းအားကို အစဉ်လိုက် ချိုးဖျက်၍ လေး၊ အလံ၊ ကာကွယ်အင်္ကျီတို့ကို ဖြတ်တောက်ကာ ခေါင်းနှင့် ကိုယ်အင်္ဂါများကို ခွဲထုတ်ပြီး ရထားမောင်းသူ၊ မြင်းတပ်၊ ဆင်တပ်နှင့် စီးနင်းသူများ၊ ခြေလျင်တပ်တို့ကို သုတ်သင်သည်။ စစ်မြေပြင်သည် ခွဲခြမ်းသေဆုံးသူများနှင့် ပျက်စီးလက်နက်များဖြင့် ပြည့်နှက်သွားသည်။ အသက်ရှင်ကျန်သူများသည် ခရထံသို့ ထွက်ပြေးကြပြီး၊ ဒူရှဏက သူတို့ကို ပြန်လည်စုစည်းကာ အရပ်အနှံ့မှ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်စေသည်။ ရာမသည် ကြောက်မက်ဖွယ် စစ်ဟစ်သံနှင့်အတူ တောက်ပသော ဂန္ဓဗ္ဗအස්တြာကို အသုံးပြု၍ ဒသဒိသကို မြားများဖြင့် ပြည့်စေကာ ကောင်းကင်ကို အမှောင်ကျသကဲ့သို့ ဖြစ်စေသည်။ စရဂါ၏ အဆုံးတွင် သတ်ဖြတ်ပျက်စီးမှုကို တင်းကျပ်စွာ စာရင်းပြုဖော်ပြပြီး၊ စစ်ကဗျာဆန်သော မှတ်တမ်းအဖြစ်လည်းကောင်း၊ က္ෂတ္တရဓမ္မ၏ နৈতিকပြဇာတ်ရုံအဖြစ် စစ်မြေပြင်ကို မြေပုံဆွဲသကဲ့သို့လည်းကောင်း ထင်ဟပ်စေသည်။
Shlokas
Verse 1
अवष्टब्धधनुं रामं क्रुद्धं च रिपुघातिनम्।ददर्शाऽश्रममागम्य खरस्सह पुरस्सरैः।।।।
ရှေ့တပ်ကို ဦးဆောင်ကာ အာရှရမ်သို့ ရောက်လာသော ခရာသည် ရာမကို မြင်၏—လေးကို တင်းကျပ်စွာ ထောက်ထား၍ ဒေါသထွက်နေကာ ရန်သူတို့ကို ချေမှုန်းရန် အသင့်ဖြစ်၏။
Verse 2
तं दृष्ट्वा सशरं चापमुद्यम्य खरनिस्स्वनम्।रामस्याभिमुखं सूतं चोद्यतामित्यचोदयत्।।।।
သူကိုမြင်သော် ခရာသည် မြားပါသော လေးကို မြှောက်တင်၍ ကြိုးသံက ကြောက်မက်ဖွယ် ထွက်ပေါ်လာသည်။ ရာမကို မျက်နှာမူကာ ရထားမောင်းကို “သူ့ဆီကို တန်းတန်းမတ်မတ် မောင်းသွားစေ” ဟု အမိန့်ပေး하였다။
Verse 3
स खरस्याज्ञया सूतस्तुरगान् समचोदयत्।यत्र रामो महाबाहुरेको चुन्वन्स्थितो धनुः।।।।
ခရ၏ အမိန့်အရ ရထားထိန်းသည် လက်ရုံးရည်ကြီးမားသော ရာမမင်းသား တစ်ပါးတည်း လေးကိုကိုင်ဆောင်၍ ရပ်တော်မူရာ အရပ်သို့ မြင်းများကို မောင်းနှင်လေ၏။
Verse 4
तं तु निष्पतितं दृष्ट्वा सर्वे ते रजनीचराः।नर्दमाना महानादं सचिवाः पर्यवारयन्।।।।
ခရာ (Khara) ထွက်ပြေးတက်လာသည်ကို မြင်သော်၊ ညအတွင်း လှည့်လည်သည့် ရက္ခသတို့—သူ၏ အမတ်များ—သည် အသံကြီးကြီး ဟိန်းဟောက်ကာ ဝိုင်းရံလိုက်ကြ၏။
Verse 5
स तेषां यातुधानानां मध्ये रथगतः खरः।बभूव मध्ये ताराणां लोहिताङ्ग इवोदितः।।।।
ထိုဘီလူးများအလယ်တွင် ရထားစီးလျက်ရှိသော ခရသည် ကြယ်များအလယ်တွင် ထွန်းတောက်နေသော အနီရောင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကဲ့သို့ ထင်ရှားနေလေသည်။
Verse 6
ततश्शरसहस्रेण राममप्रतिमौजसम्।अर्दयित्वा महानादं ननाद समरे खरः।।।।
ထို့နောက် အနှိုင်းမဲ့စွမ်းအားရှင် ရာမကို မြှားတစ်ထောင်ဖြင့် ပစ်ခတ်ပြီးနောက် ခရသည် စစ်မြေပြင်တွင် ကျယ်လောင်စွာ ဟိန်းဟောက်လေသည်။
Verse 7
ततस्तं भीमधन्वानं क्रुद्धाः सर्वे निशाचराः।रामं नानाविधैः शस्स्रैरभ्यवर्षन्त दुर्जयम्।।।।
ထို့နောက် အမျက်ထွက်နေသော ညအခါလှည့်လည်သူ ဘီလူးများအားလုံးသည် ကြောက်မက်ဖွယ် လေးကို ကိုင်ဆောင်ထားသော အောင်နိုင်သူ ရာမအပေါ်သို့ လက်နက်မျိုးစုံဖြင့် မိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်ခတ်ကြလေသည်။
Verse 8
मुद्गरैः पट्टसैश्शूलैः प्रासैः खङ्गै परश्वथैः।राक्षसास्समरे रामं निजघ्नू रोषतत्पराः।।।।
ဒေါသအရှိန်ပြင်းထန်လျက် ရက္ခသတို့သည် စစ်မြေပြင်၌ ရာမကို ဂဒါ၊ လှံ၊ ငေါ၊ ပစ်လှံ၊ ဓားနှင့် စစ်ပုဆိန်တို့ဖြင့် မပြတ်မနား ထိုးနှက်တိုက်ခိုက်ကြ၏။
Verse 9
ते वलाहसङ्काशा महानादा महौजसः।अभ्यधावन्त काकुत्स्थं रथैर्वाजिभिरेव च।।।।गजैः पर्वतकूटाभै रामं युद्धे जिघांसवः।
မိုးတိမ်ကြီးများကဲ့သို့ ထင်ရှား၍ အော်ဟစ်သံကြီးကာ အင်အားတန်ခိုးကြီးသော ရက္ခသတို့သည် စစ်မြေပြင်၌ ကာကုတ္သ (ရာမ) ကို သတ်လိုသောစိတ်ဖြင့် ရထားများ၊ မြင်းများနှင့် တောင်ထိပ်သဖွယ် မြင်ရသော ဆင်များဖြင့် တိုက်ရိုက်ပြေးဝင်လာကြ၏။
Verse 10
ते रामे शरवर्षाणि व्यसृजन् रक्षसां गणाः।।।।शैलेन्द्रमिव धाराभिर्वर्षमाणा वलाहकाः।
ရက္ခသတို့၏ အဖွဲ့များသည် ရာမပေါ်သို့ မြားမိုးကို လွှတ်ချ၏—မိုးတိမ်များက မဟာတောင်တန်းပေါ်သို့ ရေစီးကြီးများဖြင့် မိုးရွာသကဲ့သို့။
Verse 11
स तैः परिवृतो घोरैः राघवो रक्षसां गणैः।।।।तिथिष्वि महादेवो वृत परिषदाङ्गणै
ကြောက်မက်ဖွယ် ရက္ခသအဖွဲ့များက ဝိုင်းရံထားသော်လည်း ရာဃဝသည် ညနေဆည်းဆာအချိန် မဟာဒေဝကဲ့သို့ ထင်ရှားပေါ်လွင်၍ အပေါင်းအပါများဖြင့် ဝိုင်းဝန်းနေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 12
तानि मुक्तानि शस्त्राणि यातुधानैस्सराघवः।प्रतिजग्राह विशिखैर्नद्योघानिव सागरः।।।।
ယာတုဓာနတို့ ပစ်လွှတ်သော လက်နက်များကို ရာဃဝသည် မိမိ၏ မြားများဖြင့် တားဆီးလက်ခံ၏—ပင်လယ်သည် မြစ်ရေကြီးလှိုင်းများကို လက်ခံကာ ထိန်းထားသကဲ့သို့။
Verse 13
स तैः प्रहरणैर्घोरैर्भिन्नगात्रो न विव्यथे।रामः प्रदीप्तैर्बहुभिर्वज्रैरिव महाचलः।।।।
ကြောက်မက်ဖွယ် လက်နက်ကြမ်းကြုတ်များက ကိုယ်အင်္ဂါများကို ထိခိုက်ကွဲပြားစေသော်လည်း ရာမမင်းသည် မလှုပ်မရှား မတုန်လှုပ်ခဲ့သည်။ မီးတောက်လင်းသော မိုးကြိုးများ အများအပြား ထိမှန်သော်လည်း မရွေ့မလျားသော မဟာတောင်ကြီးကဲ့သို့ပင်။
Verse 14
स विद्धः क्षतजादिग्धः सर्वगात्रेषु राघवः।बभूव रामः सन्ध्याभ्रैर्दिवाकर इवावृतः।।।।
ရాఃဃဝ မင်းသားသည် ကိုယ်တစ်လျှောက် ထိုးဖောက်ဒဏ်ရာများနှင့် သွေးလိမ်းကျန်နေ၍၊ ညနေခင်းမိုးတိမ်များက ဖုံးလွှမ်းထားသော နေမင်းကဲ့သို့ ထင်ရှားပေါ်လွင်လာသည်။
Verse 15
विषेदुर्देवगन्धर्वास्सिद्धाश्च परमर्षयः।एकं सहस्रैर्भहुभिस्तदा दृष्ट्वा समावृतम्।।।।
ရာမမင်းသည် တစ်ယောက်တည်း ရပ်တည်နေစဉ် အထောင်ပေါင်းများစွာက အရပ်လေးမျက်နှာမှ ဝိုင်းရံထားသည်ကို မြင်ကြသောအခါ၊ ဒေဝတားများ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ စိဒ္ဓများနှင့် မဟာရိရှီကြီးများသည် စိတ်မကောင်းဖြစ်၍ ဝမ်းနည်းကြလေသည်။
Verse 16
ततो रामस्सुसङ्कृद्धो मण्डलीकृतकार्मुकः।ससर्ज विशिखान्बाणाञ्छतशोऽथ सहस्रश।।।।
ထို့နောက် ရာမမင်းသည် အလွန်ဒေါသထွက်၍ လေးကို ဝိုင်းဝိုင်းကွေးအောင် ဆွဲတင်ကာ၊ အမွေးမပါသော မြားများကို ရာချီပြီးနောက် ထောင်ချီအထိ လွှတ်ပစ်လေသည်။
Verse 17
दुरावारान्दुर्विषहान्कालदण्डोपमान् रणे।मुमोच लीलया रामः कङ्कपत्रानजिह्मगान्।।।।
စစ်မြေပြင်၌ ရာမမင်းသည် ကစားသလိုပင် ကင်က (ငှက်) အမွေးတပ်ထားသော မြားများကို လွှတ်ပစ်လေသည်။ ထိုမြားတို့သည် တားမရ၊ ခံမရ၊ မရဏ၏ ဒဏ္ဍာန်တံကဲ့သို့ ကြမ်းကြုတ်၍ ပစ်မှတ်သို့ တည့်တည့်မကွေ့မကောက် ပျံသန်းသွားလေသည်။
Verse 18
ते शराश्शत्रुसैन्येषु मुक्ता रामेण लीलया।अददू रक्षसां प्राणान्पाशाः कालकृता इव।।।।
ရန်သူတပ်တန်းအတွင်းသို့ ရာမက အလွယ်တကူ ကစားသလို ပစ်လွှတ်လိုက်သော မြားတို့သည် ရက္ခသတို့၏ အသက်ကို ယမမင်း၏ ကြိုးကွင်းကဲ့သို့ ဆွဲယူသွား하였다။
Verse 19
भित्त्वा राक्षसदेहां स्तांस्ते शरा रुधिराप्लुताः।अन्तरिक्षगता रेजुर्दीप्ताग्निसमतेजसः।।।।
ရက္ခသတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ထိုးဖောက်ပြီးနောက် သွေးစိုနေသော မြားတို့သည် ကောင်းကင်ထဲသို့ ပျံတက်ကာ ထိုနေရာ၌ မီးလောင်တောက်ပသကဲ့သို့ ရောင်ခြည်ထွန်းလင်း하였다။
Verse 20
असङ्ख्येयास्तु रामस्य सायकाश्चापमण्डलात्।विनिष्पेतुरतीवोग्रा रक्षःप्राणापहारिणः।।।।
ရာမ၏ လေးကို အပြည့်အဝ ဆွဲတင်ထားသော အဝိုင်းမှ မြားအရေအတွက်မတွက်နိုင်အောင် ပျံထွက်လာ၍ အလွန်ကြမ်းတမ်းကာ ရက္ခသတို့၏ အသက်ကို ချွတ်ယူသော မြားများဖြစ်하였다။
Verse 21
तैर्धनूंषि ध्वजाग्राणि वर्माणि च शिरांसि च।बाहून्सहस्ताभरणानूरून्करिकरोपमान्।।।।चिच्छेद रामस्समरे शतशोऽथ सहस्रशः।
ထိုမြားတို့ဖြင့် စစ်မြေပြင်အလယ်၌ ရာမသည် ရာချီ၊ ထောင်ချီအထိ လေးများ၊ အလံထိပ်များ၊ သံကာများနှင့် ခေါင်းများကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် လက်ဝတ်ရတနာဆင်ထားသော လက်ပါလက်မောင်းများနှင့် ဆင်နှာမောင်းကဲ့သို့သော ပေါင်များကိုလည်း ခုတ်ဖြတ်하였다။
Verse 22
हयान्काञ्चनसन्नाहान्रथयुक्तान्ससारथीन्।।।।गजांश्च सगजारोहान्सहयान्सादिनस्तथा।पदातीन्समरे हत्वा ह्यनयद्यमसादनम्।।।।
စစ်မြေပြင်၌ ရွှေဖြင့်တန်ဆာဆင်ထားသော မြင်းများကိုလည်းကောင်း၊ ရထားတပ်များကို ရထားမောင်းသူတို့နှင့်တကွလည်းကောင်း၊ ဆင်များကို ဆင်စီးသူတို့နှင့်တကွလည်းကောင်း၊ မြင်းစီးတပ်ကို မြင်းတို့နှင့်တကွလည်းကောင်း၊ ခြေလျင်တပ်သားတို့ကိုလည်းကောင်း သတ်ဖြတ်၍ ယမမင်း၏ နေရာသို့ ပို့ဆောင်တော်မူ၏။
Verse 23
हयान्काञ्चनसन्नाहान्रथयुक्तान्ससारथीन्।।3.25.22।।गजांश्च सगजारोहान्सहयान्सादिनस्तथा।पदातीन्समरे हत्वा ह्यनयद्यमसादनम्।।3.25.23।।
တောင်ပိုင်းရိုးရာစာမူစီးကြောင်းတွင် ဤကဗျာပိုဒ်သည် ယခင်စစ်ကြောင်းဖော်ပြချက်ကို ထပ်မံဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ ရာမသည် ရထားတပ်ကို ရထားမောင်းသူတို့နှင့်တကွ၊ ဆင်တပ်ကို ဆင်စီးသူတို့နှင့်တကွ၊ မြင်းစီးတပ်ကို မြင်းတို့နှင့်တကွ၊ ခြေလျင်တပ်သားတို့ကိုလည်း စစ်မြေပြင်၌ သတ်ဖြတ်၍ ယမမင်း၏ နေရာသို့ ပို့ဆောင်တော်မူ၏။
Verse 24
ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः।भीममार्तस्वरं चक्रुर्भिद्यमाना निशाचराः।।।।
ထို့နောက် အစွန်းထက်မြက်သော နာလီက၊ နာရာချ သံမြှားများနှင့် ဝိကဏ္ဏီ မြှားတံတို့ကြောင့် ခွဲခြမ်းခံရသည့် ညလှည့်သွား နိသာချရ ရက္ခသတို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ် နာကျင်ညည်းတွားသံကို ထွက်ပေါ်စေကြ၏။
Verse 25
तत्सैन्यं निशितैर्बाणैरर्दितं मर्मभेदिभिः।रामेण न सुखं लेभे शुष्कं वनमिवाग्निना।।।।
ထိုတပ်စုသည် ရာမ၏ အစွန်းထက်မြက်၍ အရေးကြီးအင်္ဂါကို ထိုးဖောက်သော မြှားများကြောင့် နှိပ်စက်ခံရသဖြင့် အနည်းငယ်မျှ သက်သာချမ်းသာမှု မရခဲ့—မီးလောင်ကာ ဖုံးလွှမ်းသွားသော ခြောက်သွေ့တောအလား။
Verse 26
केचिद्भीमबलाश्शूराश्शूलान्खङ्गान्परश्वधान्।रामस्याभिमुखं गत्वा चिक्षिपुः परमायुधान्।।।।
အင်အားကြောက်မက်ဖွယ်ရှိသော သူရဲကောင်းအချို့သည် ရာမ၏ မျက်နှာမူသို့ တိုက်ရိုက်တက်လာကာ အလွန်ပြင်းထန်သော လက်နက်များ—လှံ၊ ဓား၊ ပုဆိန်—တို့ကို ပစ်လွှတ်ကြ၏။
Verse 27
तानि बाणैर्महाबाहुश्शस्त्राण्यावार्य राघवः।जहार समरे प्राणांश्चिच्छेद च शिरोधरान्।।।।
လက်ရုံးရည်နှင့် ပြည့်စုံသော ရာဃဝသည် ထိုလက်နက်များကို မြားတော်များဖြင့် တားဆီးကာ စစ်မြေပြင်၌ ၎င်းတို့၏ ဦးခေါင်းများကို ဖြတ်တောက်၍ အသက်များကို နှုတ်ယူတော်မူ၏။
Verse 28
ते छिन्नशिरसः पेतुश्चिन्नवर्मशरासनाः।सुपर्णवातविक्षिप्ता जगत्यां पादपा यथा।।।।
ဂဠုန်ငှက်မင်း၏ အတောင်ပံခတ်လေကြောင့် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသော သစ်ပင်များကဲ့သို့ ၎င်းတို့သည် ဦးခေါင်းပြတ်ကာ သံချပ်ကာနှင့် လေးများ ကျိုးပဲ့လျက် လဲကျကုန်၏။
Verse 29
अवशिष्टाश्च ये तत्र विषण्णाश्च निशाचराः।खरमेवाभ्यधावन्त शरणार्थं शरार्दिताः।।।।
ထိုနေရာ၌ ကျန်ရစ်သော ဘီလူးတို့သည် မြားဒဏ်ရာရ၍ စိတ်ပျက်လက်ပျက်ဖြင့် ခရထံသို့သာ ပြေးဝင်ခိုလှုံကြကုန်၏။
Verse 30
तान्सर्वान्पुनरादाय समाश्वास्य च दूषणः।अभ्यधावत काकुत्स्थं क्रुद्धो रुद्रमिवान्तकः।।।।
ဒူသနသည် ၎င်းတို့အားလုံးကို ပြန်လည်စုစည်း၍ အားပေးစကားဆိုပြီးနောက် ရုဒြနတ်မင်းအား တိုက်ခိုက်သော ယမမင်းကဲ့သို့ အမျက်ဒေါသဖြင့် ရာမမင်းသားထံသို့ ပြေးဝင်တိုက်ခိုက်လေ၏။
Verse 31
निवृत्तास्तु पुनस्सर्वे दूषणाश्रयनिर्भयाः।राममेवाभ्यधावन्त सालतालशिलायुधाः।।।।
ထို့နောက် သူတို့အားလုံးသည် ထပ်မံပြန်လှည့်လာကြ၍ ဒူṣဏ၏အရိပ်အကာကို ခိုလှုံသဖြင့် ကြောက်ရွံ့မှုကင်းကာ၊ စာလာနှင့် တာလာသစ်ပင်များ၊ ကျောက်တုံးများကို လက်နက်ပြု၍ သီရိရာမထံသို့ တိုက်ခိုက်ရန် ပြေးဝင်လာကြသည်။
Verse 32
शूलमुद्गरहस्ताश्च चापहस्ता महाबलाः।सृजन्तश्शरवर्षाणि शस्त्रवर्षाणि संयुगे।।।।द्रुमवर्षाणि मुञ्चन्तश्शिलावर्षाणि राक्षसाः।।
လှံနှင့် ဂဒာကို လက်တွင်ကိုင်ကာ၊ မြားတံကိုင်သည့် လေးကိုလည်း ကိုင်ထားသော အင်အားကြီး ရာက္ခသတို့သည် စစ်မြေပြင်၌ မြားမိုး၊ လက်နက်မိုးကို လွှတ်ချကာ၊ သစ်ပင်မိုးနှင့် ကျောက်မိုးကိုပါ ပစ်လွှတ်ကြသည်။
Verse 33
तद्बभूवाद्भुतं युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्।रामस्य च महाघोरं पुनस्तेषां च रक्षसाम्।।।।
ထိုအခါ စစ်ပွဲသည် ထပ်မံတောက်လောင်လာ၍ အံ့ဩဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် ပြင်းထန်ကာ ဆူညံလှုပ်ရှား၍ ကြက်သီးထစေသည့်အထိ ဖြစ်လာသည်။ ထိုစစ်ပွဲသည် ရာမအတွက်လည်း အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသကဲ့သို့ ရာက္ခသတို့အတွက်လည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်၏။
Verse 34
ते समन्तादतिक्रुद्धा राघवं पुनरभ्ययुः।।।।तैश्च सर्वा दिशो दृष्ट्वा प्रदिशश्च समावृताः।राक्षसैरुद्यतप्रासैश्शरवर्षाभिवर्षिभिः।।।।स कृत्वा भैरवं नादमस्त्रं परमभास्वरम्।संयोजयत गान्धर्वं राक्षसेषु महाबलः।।।।
သူတို့သည် အရပ်ပတ်လုံးမှ အလွန်ဒေါသထွက်ကာ ရာဃဝ (ရာမ) ထံသို့ ထပ်မံတက်ရောက်တိုက်ခိုက်လာကြသည်။ သူကြည့်လိုက်သော် အရပ်ဆယ်ပါးနှင့် အလယ်အရပ်များတိုင်အောင် လှံတင်မြှောက်ထား၍ မြားမိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်လွှတ်နေသော ရာက္ခသတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည်ကို မြင်ရသည်။ ထိုအခါ အင်အားကြီးသူသည် ကြောက်မက်ဖွယ် အော်ဟစ်သံတစ်ချက် ထုတ်ကာ အလွန်တောက်ပသော “ဂန္ဓဗ္ဗ အஸ္တရ” ကို တပ်ဆင်၍ ရာက္ခသတို့အပေါ်သို့ လွှတ်ချလိုက်သည်။
Verse 35
ते समन्तादतिक्रुद्धा राघवं पुनरभ्ययुः।।3.25.34।।तैश्च सर्वा दिशो दृष्ट्वा प्रदिशश्च समावृताः।राक्षसैरुद्यतप्रासैश्शरवर्षाभिवर्षिभिः।।3.25.35।।स कृत्वा भैरवं नादमस्त्रं परमभास्वरम्।संयोजयत गान्धर्वं राक्षसेषु महाबलः।।3.25.36।।
ထို့နောက် လေး၏ကွေးဝိုင်းမှ မြားထောင်ပေါင်းများစွာ ထွက်ပေါ်လာ၍ တပြိုင်နက်တည်း ပြေးလွှားသည့် မြားများကြောင့် အရပ်ဆယ်ပါးလုံး ဖုံးလွှမ်းသွားသည်။
Verse 36
ते समन्तादतिक्रुद्धा राघवं पुनरभ्ययुः।।3.25.34।।तैश्च सर्वा दिशो दृष्ट्वा प्रदिशश्च समावृताः।राक्षसैरुद्यतप्रासैश्शरवर्षाभिवर्षिभिः।।3.25.35।।स कृत्वा भैरवं नादमस्त्रं परमभास्वरम्।संयोजयत गान्धर्वं राक्षसेषु महाबलः।।3.25.36।।
မြှားဒဏ်ခံနေရသော်လည်း ထိုရက္ခသတို့သည် သူ့ကို မမြင်မိကြ; ကြောက်မက်ဖွယ် မြှားတံများကို ယူကာ ထက်မြက်သော သီလီမုခ မြှားများကို လွှတ်ပစ်နေသဖြင့်၊ သူတို့မြင်ရသည်မှာ သာမန်အားဖြင့် လေးကို ဆွဲ၍ မြှားမိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်နေခြင်းသာ ဖြစ်၏။
Verse 37
ततश्शरसहस्राणि निर्ययुश्चापमण्डलात्।सर्वा दश दिशो बाणैरावार्यन्त समागतैः।।।।
ထို့နောက် လေး၏ကွေးဝိုင်းမှ မြားထောင်ပေါင်းများစွာ ထွက်ပေါ်လာ၍ တပြိုင်နက်တည်း ပြေးလွှားသည့် မြားများကြောင့် အရပ်ဆယ်ပါးလုံး ဖုံးလွှမ်းသွားသည်။
Verse 38
नाददानं शरान्घोरान्नमुञ्चन्तं शिलीमुखान्।विकर्षमाणं पश्यन्ति राक्षसास्ते शरार्दिताः।।।।
မြှားဒဏ်ခံနေရသော်လည်း ထိုရက္ခသတို့သည် သူ့ကို မမြင်မိကြ; ကြောက်မက်ဖွယ် မြှားတံများကို ယူကာ ထက်မြက်သော သီလီမုခ မြှားများကို လွှတ်ပစ်နေသဖြင့်၊ သူတို့မြင်ရသည်မှာ သာမန်အားဖြင့် လေးကို ဆွဲ၍ မြှားမိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်နေခြင်းသာ ဖြစ်၏။
Verse 39
शरान्धकारमाकाशमावृणोत्सदिवाकरम्।बभूवावस्थितो रामः प्रवमन्निव ताञ्छरान्।।।।
မြှားအမှောင်က ကောင်းကင်ကို နေတောင်ပါ ဖုံးလွှမ်းသကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏; ရာမသည် မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်စွာ ရပ်နေကာ ထိုမြှားများကို ကိုယ်တိုင် ထွက်ပေါက်ပစ်လွှတ်နေသကဲ့သို့ ထင်မြင်ရ၏။
Verse 40
युगपत्पतमानैश्च युगपच्च हतैर्भृशम्।युगपत्पतितैश्चैव विकीर्णा वसुधा भवत्।।।।
တစ်ခဏတည်းအတွင်း—တချို့က တိုက်ခိုက်ပြေးဝင်စဉ် လဲကျ၊ တချို့က ပြင်းထန်စွာ သတ်ဖြတ်ခံရ၊ တချို့ကလည်း တပြိုင်နက်တည်း ပြိုလဲကျသဖြင့်—မြေပြင်သည် အနှံ့အပြား ပြန့်ကျဲနေသကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏။
Verse 41
निहताः पतिताः क्षीणाश्छिन्ना भिन्ना विदारिताः।तत्र तत्र स्म दृश्यन्ते राक्षसास्ते सहस्रशः।।।।
အဲဒီနေရာနေရာတိုင်းတွင် ရက္ခသတို့သည် ထောင်ပေါင်းများစွာ မြင်ရ၏—သတ်ဖြတ်ခံရ၊ လဲကျ၊ အားကုန်၊ ဖြတ်တောက်ခံရ၊ ကြေမွ၊ နှင့် ခွဲဖောက်ခံရကြ၏။
Verse 42
सोष्णीषैरुत्तमाङ्गैश्च साङ्गदैर्बाहुभिस्तथा।ऊरुभिर्जानुभिश्छिन्नैर्नानारूपैविभूषणैः।।।।हयैश्च द्विपमुख्यैश्च रथैर्भिन्नैरनेकशः।चामरैर्व्यजनैश्छत्रैर्ध्वजैर्नानाविधैरपि।।।।रामस्य बाणाभिहतैर्विचित्रैश्शूलपट्टिसैः।खङ्गै खण्डीकृतैः प्रासैर्विकीर्णैश्च परश्वधैः।।।।चूर्णिताभिश्शिलाभिश्च शरैश्चित्रैरनेकशः।विच्छिन्नैस्समरे भूमिर्विकीर्णाऽभूद्भयङ्करा।।।।
ရာမ၏ မြားတံများကြောင့် ထိခိုက်ကျဆုံးသဖြင့် စစ်မြေပြင်သည် ဦးထုပ်သံကာတပ်ဆင်ထားသေးသော ခေါင်းဖြတ်များ၊ လက်ကောက်အလှဆင်ထားသော လက်မောင်းများ၊ အမျိုးမျိုးသော အလှပစ္စည်းများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည့် ပေါင်နှင့် ဒူးဖြတ်များဖြင့် အနှံ့အပြား ပြန့်ကျဲနေ하였다။ ထို့ပြင် ရထားများ ပျက်စီးကွဲအက်၍ မြင်းများနှင့် ဆင်ကြီးများလည်း အမျိုးမျိုးသောနေရာများတွင် ပြိုကွဲကျရောက်ကာ၊ ယက်အမြီးပန်ကာ (ချာမရ) ပန်ကာများ၊ မိုးကာချတ်တရ၊ အလံအမျိုးမျိုးတို့ပါ ပြန့်ကျဲနေ하였다။ လက်နက်များလည်း—လှံနှင့် ထိုးလှံများ ချိုးကွဲ၊ ဓားများ ပျက်ကွဲ၊ ပစ်လက်နက်များနှင့် စစ်ပုဆိန်များ ပြန့်ကျဲ; ကျောက်တုံးများ ကြေမွ၍ မြားတံများ မရေတွက်နိုင်အောင် ကွဲပြားနေ하였다။ ထို့ကြောင့် ထိုတိုက်ပွဲ၏ မြေပြင်သည် ခွဲခြမ်းပျက်စီးကာ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းလှသည်။
Frequently Asked Questions
The sarga frames a solitary protector’s duty: Rāma must defend the hermitage sphere against massed aggression, maintaining kṣātra discipline even when wounded and surrounded—an enacted model of protective dharma rather than personal vengeance.
Though dialogue is minimal, the narrative teaches steadiness (dhairya) and right-use of power: endurance under assault precedes decisive, ordered response; poetic similes (mountain, evening sun, Yama’s noose) underscore the moral weight of responsibility in violence.
The key landmark is the āśrama (hermitage) as a cultural institution of forest-dharma; the text also maps the battle cosmographically through the ‘ten directions’ motif, portraying the conflict as filling and defining the entire perceived space.