Anūcāna (True Learning), the Vedāṅgas, and Śikṣā: Svara, Sāmavedic Chant, and Gandharva Theory

Verse 1

सूत उवाच । श्रुत्वा सनंदनस्येत्थं वचनं नारदो मुनिः । असंतुष्ट इव प्राह भ्रातरं तं सनंदनम् ॥ १ ॥

စူတ မိန့်သည်။ သနန္ဒန၏ စကားကို ဤသို့ ကြားပြီးနောက် မုနိ နာရဒသည် မပြည့်စုံသေးသကဲ့သို့ ထင်ရကာ သူ၏ညီအစ်ကို သနန္ဒနကို စကားဆို하였다။

Verse 2

नारद उवाच । भगवन्सर्वमाख्यातं यत्पृष्टं भवतो मया । तथापि नात्मा प्रीयेत श्रृण्वन्हरिकथां मुहुः ॥ २ ॥

နာရဒ မိန့်သည်။ “အရှင်ဘုရား၊ ကျွန်ုပ်မေးမြန်းသမျှကို အကုန်လုံး ရှင်းပြပြီးပါပြီ။ သို့သော်လည်း ဟရိ၏ ပဝါဒကထာကို အကြိမ်ကြိမ် နားထောင်နေရသော်လည်း ကျွန်ုပ်၏နှလုံးသား မပြည့်ဝသေးပါ” ဟုဆို၏။

Verse 3

श्रूयते व्यासपुत्रस्तु शुकः परमधर्मवित् । सिद्धिं सुमहतीं प्राप्तो निर्विण्णोऽवांतरं बहिः ॥ ३ ॥

အမြင့်မြတ်ဆုံးသော တရားဓမ္မကို သိရှိသူ ဗျာသ၏သားတော် သုကသည် အတွင်းနှင့် အပြင် လောကီအာရုံများမှ ကင်းကွာလျက် ကြီးမြတ်သော ပြီးပြည့်စုံမှုကို ရရှိခဲ့သည်ဟု ကြားသိရပါသည်။

Verse 4

ब्रह्मन्पुंसस्तु विज्ञानं महतां सेवनं विना । न जायते कथं प्राप्तो ज्ञानं व्यासात्मजः शिशुः ॥ ४ ॥

အို ဗြာဟ္မဏ၊ သူတော်ကောင်းတို့အား ဆည်းကပ်ခြင်းမရှိဘဲ စစ်မှန်သော ဉာဏ်ပညာသည် မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါ။ သို့ဖြစ်လျှင် ဗျာသ၏သားတော် ကလေးငယ် သုကသည် ထိုအသိပညာကို မည်သို့ ရရှိခဲ့ပါသနည်း။

Verse 5

तस्य जन्मरहस्यं मे कमचाप्यस्य श्रृण्वते । समाख्याहि महाभाग मोक्षशास्त्रार्थविद्भवान् ॥ ५ ॥

ကျွန်ုပ် နားထောင်နေစဉ် သူ၏ မွေးဖွားခြင်း လျှို့ဝှက်ချက်နှင့် ၎င်း၏ အကြောင်းရင်းကို ပြောပြပါ။ အို ကြီးမြတ်၍ ကံကောင်းသော အရှင်၊ သင်သည် မောက္ခကျမ်းဂန်များ၏ အဓိပ္ပါယ်မှန်ကို သိရှိသူဖြစ်သောကြောင့် ကျေးဇူးပြု၍ အပြည့်အစုံ ရှင်းပြပေးပါ။

Verse 6

सनंदन उवाच । श्रृणु विप्रप्रवक्ष्यामि शुकोत्पत्तिं समासतः । यां श्रुत्वा ब्रह्मतत्त्वज्ञो जायते मानवो मुने ॥ ६ ॥

သနန္ဒနက ဆိုသည်– အို ဗြာဟ္မဏ၊ နားထောင်လော့။ သုက၏ ဖြစ်စဉ်အစကို အကျဉ်းချုံး၍ ငါပြောပြမည်။ အို ಋရှေ့၊ ဤအကြောင်းကို ကြားနာရလျှင် လူသားသည် ဗြဟ္မန်၏ မှန်ကန်သော သဘောတရားကို သိမြင်သူ ဖြစ်လာပေ၏။

Verse 7

न हायनैर्न पलितैर्न वित्तेन न बंधुभिः । ऋषयश्चक्रिरे धर्मं योऽनूचानः स नो महान् ॥ ७ ॥

ကြီးမြတ်မှုသည် အသက်အရွယ်၊ ဆံပင်ဖြူခြင်း၊ ဥစ္စာဓန၊ သို့မဟုတ် ဆွေမျိုးများကြောင့် ရရှိသည်မဟုတ်ပါ။ ಋရှေ့တို့သည် ဓမ္မစံနှုန်းကို သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်– အကြင်သူသည် စစ်မှန်သော ပညာရှိဖြစ်၏၊ ထိုသူသည် ငါတို့တွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ဖြစ်ပေသည်။

Verse 8

नारद उवाच । अनूचानः कथंब्रह्मन्पुमान्भवति मानद । तन्मे कर्म समाचक्ष्व श्रोतुं कौतूहलं मम ॥ ८ ॥

နာရဒ မိန့်တော်မူသည်။ «အို ဘြာဟ္မဏ၊ ဂုဏ်သိက္ခာပေးသူ၊ လူတစ်ယောက်သည် အမှန်တကယ် ပညာရှိ (အနူချာန) ဖြစ်လာရန် မည်သို့နည်း။ ထိုသို့ဖြစ်စေသော စည်းကမ်းနှင့် လေ့ကျင့်မှုကို ကျွန်ုပ်အား ပြောပြပါ။ နားထောင်လိုစိတ်နှင့် စူးစမ်းလိုစိတ် အလွန်ရှိ၏»။

Verse 9

सनंदन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि ह्यनूचानस्य लक्षणम् । यज्ज्ञात्वा सांगवेदानामभिज्ञो जायते नरः ॥ ९ ॥

စနန္ဒန မိန့်တော်မူသည်။ «နာရဒ၊ နားထောင်လော့။ အနူချာန၏ လက္ခဏာကို ငါပြောမည်။ ထိုအရာကို သိလျှင် လူသည် ဝေဒများနှင့် ဝေဒအင်္ဂများပါ အမှန်တကယ် သိကျွမ်းသူ ဖြစ်လာ၏»။

Verse 10

शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषं तथा । छंदःशास्त्रं षडेतानि वेदांगानि विदुर्बुधाः ॥ १० ॥

သိက္ခာ (အသံထွက်ပညာ)၊ ကလ္ပ (ယဇ္ဈပွဲစည်းကမ်း)၊ ဗျာကရဏ (သဒ္ဒါ)၊ နိရုတ္တ (ဝေဒစကားလုံးအဓိပ္ပါယ်ဖော်ပြ)၊ ဇျောတိသ (ကြယ်ဗေဒ/ဇျောတိသ) နှင့် ခန္ဒ (ကဗျာမီတာပညာ) — ဤခြောက်ပါးကို ပညာရှိတို့က ဝေဒအင်္ဂများဟု သိကြ၏။

Verse 11

ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेदः सामवेदो ह्यथर्वणः । वेदाश्चत्वार एवैते प्रोक्ता धर्मनिरूपणे ॥ ११ ॥

ဋဂ္ဝေဒ၊ ထို့နောက် ယဇုဝေဒ၊ သာမဝေဒ၊ ထို့အပြင် အထရ္ဝဝေဒ—ဤဝေဒလေးပါးကိုသာ ဓမ္မကို ရှင်းလင်းဖော်ပြရန် ဟောကြားထားသည်။

Verse 12

सांगान्वेदान्गुरोर्यस्तु समधीते द्विजोत्तमः । सोऽनूचानः प्रभवति नान्यथा ग्रंथकोटिभिः ॥ १२ ॥

ဂုရုထံမှ ဝေဒများနှင့် ဝေဒအင်္ဂများကို အားထုတ်၍ သင်ယူသော ဒွိဇအထွတ်အမြတ်သည်သာ အမှန်တကယ် အနူချာန ဖြစ်လာ၏။ အခြားနည်းဖြင့် မရနိုင်၊ စာအုပ်ကောဋိများ ဖတ်လည်း မရ။

Verse 13

नारद उवाच । अंगानां लक्षणं ब्रूहि वेदानां चापि विस्तरात् । त्वंमस्मासु महाविज्ञः सांगेष्वेतेषु मानद ॥ १३ ॥

နာရဒ မိန့်တော်မူ၏— “ဝေဒ၏ အင်္ဂများ (Vedāṅga) ၏ လက္ခဏာများကိုလည်း၊ ဝေဒများ၏ အကျယ်အဝန်းကိုလည်း အသေးစိတ် ပြောကြားပါ။ သင်သည် ဤဝေဒအင်္ဂများ၌ ကျွန်ုပ်တို့အတွင်း အလွန်ပညာရှိကြီး ဖြစ်တော်မူ၏၊ ဂုဏ်ပေးသူအရှင်။”

Verse 14

सनंदन उवाच । प्रश्नभारोऽयमतुलस्त्वया मम कृतो द्विज । संक्षेपात्कथयिष्यामि सारमेषां सुनिश्चितम् ॥ १४ ॥

စနန္ဒန မိန့်တော်မူ၏— “အို ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) ရေ၊ သင်သည် မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော မေးခွန်းအလေးအနက်ကို ငါ့အပေါ် တင်ထားလေပြီ။ ထို့ကြောင့် ဤအရာတို့၏ သေချာသတ်မှတ်ထားသော အနှစ်သာရကို အကျဉ်းချုပ် ပြောကြားမည်။”

Verse 15

स्वरः प्रधानः शिक्षायां कीर्त्तितो मुनिभिर्दिजैः । वेदानां वेदविद्भिस्तु तच्छृणुष्व वदामि ते ॥ १५ ॥

သိက္ခာ (Śikṣā) ဟူသော ဝေဒအသံပညာ၌ ‘စဝရ’—အသံအတက်အကျ (tonal accent)—ကို မုနိများနှင့် ဒွိဇပညာရှင်များက အဓိကဟု ကြေညာကြသည်။ ထို့ကြောင့် နားထောင်လော့—ဝေဒကို သိသူတို့က ဝေဒအကြောင်း သင်ကြားသမျှကို ငါ သင့်အား ရှင်းပြမည်။

Verse 16

आर्चिकं गाथिकं चैव सामिकं च स्वरान्तरम् । कृतांते स्वरशास्त्राणां प्रयोक्तव्य विशेषतः ॥ १६ ॥

အဆုံးပိုင်း (အခမ်းအနား သို့မဟုတ် ရွတ်ဆိုခြင်း) တွင် အသံအတက်အကျပညာ၏ စည်းကမ်းများကို အထူးသဖြင့် အသုံးချရမည်—ဋ္ဌကဗေဒ ရွတ်ဆိုပုံ ārcika၊ ဂါထာပုံ gāthika၊ စာမန်သီချင်းပုံ sāmika၊ နှင့် သံစဉ်ကူးပြောင်းမှု svarāntara တို့ဖြစ်သည်။

Verse 17

एकांतरः स्वरो ह्यप्सु गाथासुद्व्यंतरः स्वरः । सामसु त्र्यंतरं विद्यादेतावत्स्वरतोऽन्तरम् ॥ १७ ॥

ဋ္ဌကမန်တရ (apsu) တွင် သံစဉ်အကွာအဝေးသည် တစ်ဆင့်ဖြစ်၏။ ဂါထာများတွင် နှစ်ဆင့်ဖြစ်၏။ စာမန်သီချင်းများတွင် သုံးဆင့်ဟု သိရမည်—ဤမျှသာ စဝရ (pitch) အရ ကွာခြားချက် ဖြစ်သည်။

Verse 18

ऋक्सामयजुरंगानि ये यज्ञेषु प्रयुंजते । अविज्ञानाद्धि शिक्षायास्तेषां भवति विस्वरः ॥ १८ ॥

ယဇ္ဉာပူဇာများတွင် ရိဂ္၊ သာမ၊ ယဇုရ ဝေဒတို့၏ အင်္ဂါများကို အသုံးပြုသူတို့သည် «သိက္ခာ» (အသံထွက်ပညာ) ကို မသိကြသဖြင့် သရ (intonation) ပျက်ကွက်၍ မန္တရသံချင်း မမှန်ကန်သွားသည်။

Verse 19

मंत्रो हीनः स्वरतो वर्णतो वा मिथ्याप्रयुक्तो न तमर्थमाह । स वाग्वज्रो यजमानं हिनस्ति यथेंद्रशत्रुः स्वरतोऽपराधात् ॥ १९ ॥

မန္တရသည် သရ (svara) သို့မဟုတ် အက္ခရာ/ဝဏ္ဏ (varṇa) ချို့ယွင်းခြင်း၊ သို့မဟုတ် မှားယွင်းစွာ အသုံးချခြင်းရှိလျှင် ရည်ရွယ်သည့် အဓိပ္ပါယ်ကို မဖော်ပြနိုင်။ ထိုစကားသည် ဝါဂ္ဝဇ္ရ (စကားမိုးကြိုး) ဖြစ်၍ ယဇမာနကို ထိခိုက်စေသည်—«အိန္ဒြ-သတ္ရု» ဟူသောစကားက သရမှားမှုကြောင့် ပျက်စီးစေသကဲ့သို့။

Verse 20

उरः कंठः शिरश्चैव स्थानानि त्रीणि वाङ्मये । सवनान्याहुरेतानि साम वाप्यर्द्धतोंऽतरम् ॥ २० ॥

သန့်ရှင်းသော ဝါဏီ၏ သင်္ခါရတွင် အသံထွက်ရာ နေရာ သုံးခုရှိသည်—ရင်ဘတ်၊ လည်ချောင်း၊ နှင့် ခေါင်း။ ဤတို့ကို သုံးပါးသော စဝန (savana) ဟု ကြေညာကြပြီး၊ သာမန် (Sāman) သည်လည်း ထိုတို့အကြား အလယ်တစ်ဝက်၌ တည်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 21

उरः सप्तविवारं स्यात्तथा कंठस्तथा शिरः । न च शक्तोऽसि व्यक्तस्तु तथा प्रावचना विधिः ॥ २१ ॥

ရင်ဘတ်တွင် အပေါက် ခုနစ်ခုရှိသကဲ့သို့ လည်ချောင်းတွင်လည်း၊ ခေါင်းတွင်လည်း ထိုနည်းတူရှိသည်။ သို့သော် သင်သည် သန့်ရှင်းသော သင်ကြားချက်ကို ဖတ်ကြားခြင်းနှင့် ရှင်းလင်းဖော်ပြခြင်း၏ မှန်ကန်သော နည်းလမ်းကို ထင်ရှားစွာ မပြောနိုင်သေး။

Verse 22

कठकालापवृत्तेषु तैत्तिराह्वरकेषु च । ऋग्वेदे सामवेदे च वक्तव्यः प्रथमः स्वरः ॥ २२ ॥

ကဋ္ဌ (Kaṭha)၊ ကာလာပ (Kālāpa)၊ ဝြတ္တ (Vṛtta) စာရင်းများနှင့် တိုင်တ္တိရီးယ (Taittirīya)၊ အာဟ္ဝရက (Āhvaraka) ကျောင်းတော်များတွင်လည်းကောင်း၊ ထို့အပြင် ရိဂ္ဝေဒနှင့် သာမဝေဒတွင်လည်းကောင်း—ပထမ သရ (primary svara) ကို ထုတ်ဖော်အသံထွက်ရမည်ဟု ဆိုသည်။

Verse 23

ऋग्वेदस्तु द्वितीयेन तृतीयेन च वर्तते । उच्चमध्यमसंघातः स्वरो भवति पार्थिवः ॥ २३ ॥

ရိဂ္ဝေဒကို ဒုတိယနှင့် တတိယ သံလှိုင်းတို့ဖြင့် ရွတ်ဆိုကြသည်။ အမြင့်သံနှင့် အလယ်သံ ပေါင်းစည်းလျှင် «ပါရ္ထိဝ» (မြေသံ) ဟူသော သံထွက်ပေါ်လာသည်။

Verse 24

तृतीय प्रथमक्रुष्टा कुर्वंत्याह्वरकान् स्वरान् । द्वितीयाद्यास्तु मद्रांतास्तैत्तिरीयाश्चतुःस्वरान् ॥ २४ ॥

တတိယအုပ်စုသည် ပရထမ-ကೃုෂ္ဋာမှ စ၍ «အာဟ္ဝရက» သံမှတ်များကို သုံးသည်။ ဒုတိယအစုသည် မန္ဒြာဖြင့် အဆုံးသတ်ပြီး တೈတ္တိရိယတို့နှင့်အတူ ရွတ်ဆိုရာတွင် သံလှိုင်း ၄ မျိုးကို သုံးကြသည်။

Verse 25

प्रथमश्च द्वितीयश्च तृतीयोऽथ चतुर्थकः । मंद्रः क्रुष्टो मुनीश्वर एतान्कुर्वंति सामगाः ॥ २५ ॥

«ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ ထို့နောက် စတုတ္ထ—ထို့ပြင် မန္ဒြာနှင့် ကೃုෂ္ဋာ ဟူသော သံများ—အို မုနိရှင်တို့၏ အရှင်၊ ဤတို့ကို စာမဝေဒ သီဆိုသူတို့က အသုံးပြုကြသည်»။

Verse 26

द्वितीयप्रथमावेतौ नांडिभाल्लविनौ स्वरौ । तथा शातपथावेतौ स्वरौ वाजसनेयिनाम् ॥ २६ ॥

ဤသံအလေးအနက် နှစ်မျိုးကို နာဏ္ဍိဘ္ဟာလ္လ နှင့် လဝိန သင်္ကေတများတွင် «ဒွိတီယ» နှင့် «ပရထမာ» ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထို့အတူ ဝာဇသနေယိန်တို့တွင်လည်း ဤနှစ်မျိုးကို «ရှာတပထ» (ရှာတပထ သင်ကြားချက်) အဖြစ် သိမှတ်ကြသည်။

Verse 27

एते विशेषतः प्रोक्ताः स्वरा वै सार्ववैदिकाः । इत्येतच्चरितं सर्वं स्वराणां सार्ववैदिकम् ॥ २७ ॥

ဤသံအလေးအနက်များကို ဝေဒအားလုံးတွင် ပေါင်းစည်းသုံးစွဲသော စာဝ္ဝဝေဒိက သံများဟု အထူးသဖြင့် သင်ကြားထားသည်။ ထို့ကြောင့် ဝေဒတစ်လျှောက် အများသုံး သံအကြောင်း အစုံလင်ဆုံး ရှင်းလင်းချက်သည် ဤနေရာတွင် ပြီးဆုံး၏။

Verse 28

सामवेदे तु वक्ष्यामि स्वराणां चरितं यथा । अल्पग्रंथं प्रभूतार्थं सामवेदांगमुत्तमम् ॥ २८ ॥

ယခု သာမဝေဒကို အခြေခံ၍ သရ (svara) များ၏ လှုပ်ရှားပုံနှင့် လမ်းကြောင်းကို အမှန်တကယ်ဖြစ်သကဲ့သို့ ငါရှင်းလင်းမည်။ ၎င်းသည် သာမဝေဒ၏ အင်္ဂအကူအညီအဖြစ် အထူးမြတ်၍ စာအနည်းငယ်သော်လည်း အဓိပ္ပါယ်အလွန်ပေါများ၏။

Verse 29

तानरागस्वरग्राममूर्च्छनानां तु लक्षणम् । पवित्रं पावनं पुण्यं यथा तुभ्यं प्रकीर्तितम् ॥ २९ ॥

ထို့ကြောင့် တာန (tāna)၊ ရာဂ (rāga)၊ သရ (svara)၊ ဂြာမ (grāma) နှင့် မူရ္ဍ္ဍနာ (mūrcchanā) တို့၏ လက္ခဏာသတ်မှတ်ချက်များကို သင်အား ရှင်းပြပြီးပြီ။ ၎င်းတို့သည် သန့်ရှင်း၍ သန့်စင်ပေးကာ ကုသိုလ်ဖြစ်စေသော သင်ခန်းစာများဖြစ်၏။

Verse 30

शिक्षामाहुर्द्विजातीनामृग्यजुः सामलक्षणम् । सप्त स्वरास्रयो ग्रामा मृर्छनास्त्वेकविंशतिः ॥ ३० ॥

သူတို့က ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) များအတွက် «သိက္ခာ» (အသံထွက်ပညာ) ကို ရိဂ္ဝေဒ၊ ယဇုဝေဒနှင့် သာမန် (Sāman) တို့၏ လက္ခဏာသိပ္ပံဟု ဆိုကြသည်။ ၎င်းသည် သရ ခုနစ်ပါးပေါ်တွင် တည်ပြီး၊ ဂြာမ ခုနစ်မျိုးရှိကာ မူရ္ဍ္ဍနာ နှစ်ဆယ့်တစ်မျိုးရှိသည်။

Verse 31

ताना एकोनपंचाशदित्येतस्स्वरमंडलम् । षड्जश्च ऋषभश्चैव गांधारो मध्यमस्तथा ॥ ३१ ॥

တာန (tāna) များသည် လေးဆယ့်ကိုးမျိုးဟု ဆိုကြပြီး၊ ဤသည်မှာ သရမဏ္ဍလ (svara-maṇḍala) အပြည့်အစုံဖြစ်၏။ ထိုအတွင်း၌ ṣaḍja၊ ṛṣabha၊ gāndhāra နှင့် madhyama တို့လည်း ပါဝင်သည်။

Verse 32

पंचमो धैवतश्चैवं निषादः सप्तमः स्वरः । षड्जमध्यमगांधारास्त्रयो ग्रामाः प्रकीर्तिताः ॥ ३२ ॥

ထို့အတူ ပဉ္စမသရမှာ ဓైవတ (dhaivata) ဖြစ်ပြီး၊ နိသာဒ (niṣāda) သည် သတ္တမသရ ဖြစ်၏။ ဂြာမ (grāma) သုံးမျိုးကို ṣaḍja၊ madhyama နှင့် gāndhāra ဟူ၍ ကြေညာထားသည်။

Verse 33

भूर्ल्लोकाज्जायते षड्जो भुवर्लोकाञ्च मध्यमः । स्वर्गाभ्राच्चैव गांधारो ग्रामस्थानानि त्रीणि हि ॥ ३३ ॥

ဘူရ္လောကမှ «သဍ္ဇ» သံစဉ် ပေါ်ထွန်း၍၊ ဘူဝရ္လောကမှ «မဓျမ» ပေါ်ထွန်းသည်။ ထို့ပြင် ကောင်းကင်သုဝဂ္ဂမှ «ဂန္ဓာရ» ပေါ်လာသည်။ ဤသုံးပါးသည် ဂြာမ (grāma) သံစဉ်၏ အခြေခံအရင်းအမြစ် သုံးခု ဖြစ်သည်။

Verse 34

स्वराणां च विशेषेण ग्रामरागा इति स्मृताः । विंशतिर्मध्यमग्रामे षड्जग्रामे चतुर्दश ॥ ३४ ॥

သံစဉ်တို့၏ အထူးသဖြင့် စီစဉ်ပုံကွဲပြားမှုများကို «ဂြာမ-ရာဂ» ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မဓျမ-ဂြာမတွင် ၂၀ ရာဂရှိ၍၊ သဍ္ဇ-ဂြာမတွင် ၁၄ ရာဂ ရှိသည်။

Verse 35

तानान्पंचदशेच्छंति गांधारे सामगायिनाम् । नदी विशाला सुमुखी चित्रा चित्रवती मुखा ॥ ३५ ॥

ဂန္ဓာရဒေသ၌ စာမ-ဂါယက (Sāma-chanters) တို့သည် အမည်/ပုံစံ ၁၅ မျိုးကို သိမှတ်ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ မြစ်များမှာ—ဝိသာလာ၊ စုမုခီ၊ စိတ္ရာ၊ စိတ္ရဝတီ၊ နှင့် မုခာ တို့ဖြစ်သည်။

Verse 36

बला चाप्यथ विज्ञेया देवानां सप्त मूर्छनाः । आप्यायिनी विश्वभृता चंद्रा हेमा कपर्दिनी ॥ ३६ ॥

ထို့ပြင် ဤတို့ကိုလည်း နတ်တို့၏ သန့်ရှင်းသော မူර්ချနာ (mūrchanā) ခုနစ်ပါးဟု သိမှတ်ရမည်—ဘလာ၊ အာပျာယိနီ၊ ဝိශ්ဝဘ္ဟෘတာ၊ ခန္ဒြာ၊ ဟေမာ၊ ကပရ္ဒိနီ—တို့ဖြင့် ခုနစ်ပါးအစု ပြည့်စုံသည်။

Verse 37

मैत्री च बार्हती चैव पितॄणां सप्त मूर्छनाः । षड्जे तूत्तरमंद्रा स्यादृषभे चाभिरूहता ॥ ३७ ॥

«မૈထရီ» နှင့် «ဗာर्हတီ» တို့သည် ပိတೃ (Pitṛs) များနှင့် ဆက်နွယ်သော မူර්ချနာ ခုနစ်ပါးအတွင်း ပါဝင်သည်။ «သဍ္ဇ» သံတွင် အထက်မန်ဒြ (အနိမ့်သံအပိုင်း) ဟု ဆိုကြပြီး၊ «ဋ္ဍရှဘ» တွင် အပေါ်သို့ တက်မြင့်လာသည်ဟု ဆိုသည်။

Verse 38

अश्वक्रांता तु गांधारे तृतीया मूर्च्छना स्मृता । मध्यमे खलु सौवीरा हृषिका पंचमे स्वरे ॥ ३८ ॥

ဂန္ဓာရ သံပေါ် အခြေခံသော တတိယ မူර්ချနာကို «အශ්ဝကရန္တာ» ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မဓျမ သံတွင် «ဆော်ဝီရာ» ဟု ခေါ်ပြီး၊ ပဉ္စမ သံတွင် «ဟೃṣိကာ» ဟု ခေါ်သည်။

Verse 39

धैवते चापि विज्ञेया मूर्छना तूत्तरा मता । निषादे रजनीं विद्यादृषीणां सप्त मूर्छनाः ॥ ३९ ॥

ဓైవတ သံပေါ်တွင် «ဥတ္တရာ» ဟု ခေါ်သော မူර්ချနာကို သိမှတ်ရမည်။ နိသာဒ သံပေါ်တွင် «ရာဇနီ» ဟု ခေါ်သော မူර්ချနာကို သိပါ။ ထို့ကြောင့် ဥရှီတို့ သင်ကြားသည့် မူර්ချနာ ခုနစ်ပါး ရှိသည်။

Verse 40

उपजीवंति गंधर्वा देवानां सप्त मूर्छनाः । पितॄणां मूर्च्छनाः सप्त तथा यक्षा न संशयः ॥ ४० ॥

ဂန္ဓဗ္ဗတို့သည် ဒေဝတို့၏ မူර්ချနာ ခုနစ်ပါးဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ ထိုနည်းတူ ပိတೃ (ဘိုးဘွား) တို့၏ မူර්ချနာ ခုနစ်ပါးလည်း သူတို့၏ အစဉ်အလာကို ထောက်ပံ့သည်၊ ယက္ခတို့လည်း ထိုအတိုင်းပင်—သံသယမရှိ။

Verse 41

ऋषीणां मूर्छनाः सप्त यास्त्विमा लौकिकाः स्मृताः । षङ्जः प्रीणाति वै देवानृषीन्प्रीणाति चर्षभः ॥ ४१ ॥

ဥရှီတို့၏ မူර්ချနာ ခုနစ်ပါးကို လောကီအသုံးအနှုန်းအဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ သံများအနက် «ṣaḍja» သည် ဒေဝတို့ကို အမှန်တကယ် ပျော်ရွှင်စေပြီး၊ «ṛṣabha» သည် ဥရှီတို့ကို ပျော်ရွှင်စေသည်။

Verse 42

पितॄन् प्रीणाति गांधारो गंधर्वान्मध्यमः स्वरः ॥ देवान्पितॄनृषींश्चैव स्वरः प्रीणाति पंचमः ॥ ४२ ॥

«ဂန္ဓာရ» သံသည် ပိတೃ (ဘိုးဘွား) တို့ကို ပျော်ရွှင်စေသည်။ «မဓျမ» သံသည် ဂန္ဓဗ္ဗတို့ကို ပျော်ရွှင်စေသည်။ ထို့ပြင် «ပဉ္စမ» သံသည် ဒေဝ၊ ပိတೃ နှင့် ဥရှီတို့ကိုပါ ပျော်ရွှင်စေသည်။

Verse 43

यक्षान्निषादः प्रीणाति भूतग्रामं च धैवतः । गानस्य तु दशविधा गुणवृत्तिस्तु तद्यथा ॥ ४३ ॥

နိသာဒ သံသည် ယက္ခတို့ကို ပျော်ရွှင်စေ၏၊ ဓိုင်ဝတ သံသည် ဘူတအစုအဝေးကိုလည်း နှစ်သက်စေ၏။ ယခုမှစ၍ ဂီတသီဆိုခြင်း၏ ဂုဏ်သတ္တိဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက် ဒသမျိုးကို အောက်ပါအတိုင်း ဆိုပြမည်။

Verse 44

रक्तं पूर्णमलंकृतं प्रसन्नं व्यक्तं विक्रुष्टं श्लक्ष्णं समं सुकुमारं मधुरमिति गुणास्तत्र रक्तं नाम वेणुवीणास्वराणामेकीभावं रक्तमित्युच्यते पूर्णं नाम स्वरश्रुतिपूरणाच्छंदः पादाक्षरं संयोगात्पूर्णमित्युच्यते अलंकृतं नामोरसि शिरसि कंठयुक्तमित्यलंकृतं प्रसन्नं नामापगतागद्गदनिर्विशंकं प्रसन्नमित्युच्यते व्यक्तं नाम पदपदार्थप्रकृतिविकारागमनोपकृत्तद्धितसमासधातुनिपातोपसर्गस्वरलिंगं वृत्तिवार्त्तिकविभक्त्यर्थवचनानां सम्यगुपपादनं व्यक्तमित्युच्यते विक्रुष्टं नामोञ्चैरुञ्चारितं व्यक्तपदाक्षरं विक्रुष्टमित्युच्यते श्लेक्ष्णं नाम द्रुतमविलंबितमुच्चनीचप्लुतसमाहारहेलतालोपनयादिभिरुपपादनाभिः श्लक्ष्णमित्युच्यते समं नामावापनिर्वापप्रदेशे प्रत्यंतरस्थानानां समासः सममित्युच्यते सुकुमारं नाम मृदुपदवर्णस्वरकुहगरणयुक्तं सुकुमारमित्युच्यते मधुरं नाम स्वभावोपनीतललितपदाक्षरगुणसमृद्धं मधुरमित्युच्यते एवमेतैर्दशभिर्गुणैर्युक्तं गानं भवति ॥ १ ॥

သီဆို/ရွတ်ဆိုခြင်း၏ ဂုဏ်သတ္တိများမှာ “ရက္တာ၊ ပူර්ဏာ၊ အလင်ကృతာ၊ ပရသန္နာ၊ ဗျက္တာ၊ ဝိကೃಷ್ಟာ၊ ရ္လက္ဏာ၊ သမာ၊ သုကုမာရာ၊ မဓုရာ” ဟူသော ဒသဂုဏ် ဖြစ်သည်။ ထိုတွင် “ရက္တာ” ဟူသည်မှာ ပုလွေ (ဝေဏု) နှင့် ဝီဏာ၏ သံများကို တစ်သံတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းခြင်းကို ဆိုသည်။ “ပူර්ဏာ” ဟူသည်မှာ သံနှင့် သြတိ (microtones) ကို ပြည့်စုံစွာ ဖြည့်တင်း၍ ချန္ဒသ၏ ပဒနှင့် အက္ခရာတို့ကို မှန်ကန်စွာ ပြည့်စုံစေသဖြင့် ထိုနာမည်ရသည်။ “အလင်ကృతာ” ဟူသည်မှာ ရင်ဘတ်၊ ခေါင်းနှင့် လည်ချောင်းတို့မှ ထောက်ပံ့ကာ သံတင်ရာမှန်ကန်၍ အလှဆင်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်း။ “ပရသန္နာ” ဟူသည်မှာ တုန်လှုပ်ရောယှက်ခြင်း၊ သံမပြတ်ခြင်းနှင့် သံသယကင်း၍ ကြည်လင်ငြိမ်းချမ်းခြင်း။ “ဗျက္တာ” ဟူသည်မှာ စကားလုံးနှင့် အဓိပ္ပါယ်ကို မှန်ကန်စွာ ထူထောင်ခြင်း၊ ထို့ပြင် ဓာတုနှင့် ပြောင်းလဲမှု၊ အာဂမ၊ တද්ဓိတ၊ သမာသ၊ နိပါတ၊ ဥပသဂ္ဂ၊ အက္စင့်၊ လင်္ဂ၊ ဝృတ္တိ၊ ဝါရ္တ္တိက၊ ဝိဘက္တိနှင့် အနက်ဖော်ပြချက်တို့ကို သဒ္ဒါအတိုင်း မှန်ကန်စွာ ချမှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ “ဝိကೃષ્ટာ” ဟူသည်မှာ အသံမြင့်မြင့်ဖြင့် အက္ခရာများကို ထင်ရှားစွာ ထုတ်ပြောခြင်း။ “ရ္လက္ဏာ” ဟူသည်မှာ လျင်မြန်၍ မနှောင့်နှေးဘဲ မြင့်၊ နိမ့်၊ ရှည်သံတို့ကို ချောမွေ့စွာ ပြောင်းလဲကာ တာလ (လှုပ်ရှားချိန်) နှင့် အထောက်အကူနည်းလမ်းများဖြင့် သင့်တော်စွာ ဆောင်ရွက်ခြင်း။ “သမာ” ဟူသည်မှာ အသံယူရာနှင့် လွှတ်ရာနေရာများတွင် အလယ်အလတ်တည်နေရာများကို ညီညာစွာ ဆက်စပ်ပေါင်းစည်းခြင်း။ “သုကုမာရာ” ဟူသည်မှာ စကား၊ အက္ခရာ၊ သံတို့ နူးညံ့၍ ကုဟ၊ ဂရဏ စသည့် သံထွက်ရာနေရာများကို သင့်တော်စွာ အသုံးချခြင်း။ “မဓုရာ” ဟူသည်မှာ သဘာဝအလှတရားဖြင့် လလိတသော စကားအက္ခရာများနှင့် ဂုဏ်ရည်များ ပြည့်ဝ၍ ချိုမြိန်ခြင်း။ ဤဒသဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသောအခါ ဂီတသီဆိုခြင်းသည် ပြည့်ဝစုံလင်လာသည်။

Verse 45

भवन्ति चात्र श्लोकाः । शंकितं भीषणं भीतमुद्धुष्टमनुनासिकम् । काकस्वरं मूर्द्धगतं तथा स्थानविवर्जितम् ॥ ४४ ॥

ဤအကြောင်းအရာတွင် ရှလိုကာများလည်း ရှိသည်။ သံသယဖြစ်၍ တုန်လှုပ်နေသော၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော၊ ကြောက်ရွံ့နေသော၊ အလွန်အကျွံ ဖိအားပေး၍ ကြမ်းတမ်းသော၊ နှာခေါင်းသံဖြစ်သော၊ ကျီးသံကဲ့သို့သော၊ ခေါင်းမှ ထွက်သံဖြစ်သော၊ ထွက်သံနေရာမှန်ကန်မှုမရှိသော—ဤတို့သည် ရွတ်ဆိုသံ၏ ချို့ယွင်းချက်များဟု ဆိုကြသည်။

Verse 46

विस्तरं विरसं चैव विश्लिष्टं विषमाहतम् । व्याकुलं तालहीनं च गीतिदोषाश्चतुर्दश ॥ ४५ ॥

“အလွန်ရှည်လျားစွာ ဆန့်ထုတ်ခြင်း၊ အရသာမရှိခြင်း၊ ခွဲကွာပြတ်တောက်ခြင်း၊ မညီမညာ ထိခတ်ခြင်း၊ စိတ်လှုပ်ရှားကယောင်ကတမ်းဖြစ်ခြင်း၊ တာလ (လှုပ်ရှားချိန်) မရှိခြင်း”—ဤတို့သည် သီဆိုခြင်း၏ ချို့ယွင်းချက် (ဂီတိ-ဒိုးရှ) ဒသစတုဒ္ဒသမျိုးအနက် ပါဝင်သည်။

Verse 47

आचार्याः सममिच्छंति पदच्छेदं तु पंडिताः । स्त्रियो मधुरमिच्छंति विक्रुष्टमितरे जनाः ॥ ४६ ॥

အာචာရျများသည် ညီညာသမတူသော သံထုတ်ပုံကို လိုလားကြ၏၊ ပဏ္ဍိတများသည် စကားလုံးခွဲခြားမှုကို ထင်ရှားစေခြင်းကို လိုလားကြ၏။ မိန်းမများသည် ချိုမြိန်သော သံကို လိုလားကြပြီး အခြားလူများသည် အသံကျယ်၍ အားပြင်းသော ရွတ်ဆိုမှုကို နှစ်သက်ကြ၏။

Verse 48

पद्मपत्रप्रभः षङ्ज ऋषभः शुकपिंजरः । कनकाभस्तु गांधारो मध्यमः कुंदसन्निभः ॥ ४७ ॥

Ṣaḍja သည် ကြာပန်းရွက်ကဲ့သို့ တောက်ပ၏; Ṛṣabha သည် ကြက်တူရွေးအရောင်ကဲ့သို့ အဝါညို၏; Gāndhāra သည် ရွှေရောင်ထင်ရှား၏; Madhyama သည် ဖြူစင်သော ကုန္ဒ (kunda) ပန်းကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

Verse 49

पंचमस्तु भवेत्कृष्णः पीतकं धैवतं विदुः । निषादः सर्ववर्णः स्यादित्येताः स्वरवर्णताः ॥ ४८ ॥

Pañcama သည် အနက်ရောင်ဟု ဆိုကြ၏; Dhaivata ကို အဝါရောင်ဟု သိကြ၏; Niṣāda သည် အရောင်အားလုံးကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဆို၏။ ဤသို့ပင် စွာရာတို့၏ အရောင်ဂုဏ်သတ္တိကို ဖော်ပြထား၏။

Verse 50

पंचमो मध्यमः षङ्ज इत्येते ब्राह्मणाः स्मृताः । ऋषभो धैवतश्चापीत्येतौ वै क्षत्रियावुभौ ॥ ४९ ॥

Pañcama၊ Madhyama နှင့် Ṣaḍja—ဤစွာရာတို့ကို ဗြာဟ္မဏတို့နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု အစဉ်အလာအရ မှတ်သားကြ၏; Ṛṣabha နှင့် Dhaivata—ဤနှစ်ခုကို က္ṣatriya တို့နှင့် ဆိုင်သည်ဟု တကယ်ပင် ဆိုကြ၏။

Verse 51

गांधारश्च निषादश्च वैश्यावर्द्धेन वै स्मृतौ । शूद्रत्वं विधिनार्द्धेन पतितत्वान्न संशयः ॥ ५० ॥

Smṛti တွင် Gāndhāra နှင့် Niṣāda ကို Vaiśya ဟု တစ်ဝက်သာ ရေတွက်ကြောင်း သင်ကြားထား၏; သတ်မှတ်ထားသော စည်းကမ်းအရ Śūdra ဟုလည်း တစ်ဝက် ရေတွက်ရ၏—ထို့ကြောင့် ‘patita’ (ကျဆုံးသူ) အခြေအနေသို့ ကျရောက်သည်မှာ သံသယမရှိ။

Verse 52

ऋषभो मूर्छितवर्जितो धैवतसहितश्च पंचमो यत्र । निपतति मध्यमरागे स निषादं षाङ्जवं विद्यात् ॥ ५१ ॥

Madhyama-rāga တွင် Pañcama သည် အောက်သို့ ဆင်းသက်ရာ၌ Dhaivata နှင့် တွဲဖက်ပြီး Ṛṣabha ၏ mūrchita (အလှဆင်လှုပ်ရှားမှု) ကို ချန်လှပ်ထားလျှင်—ထို Niṣāda ကို Ṣāṅjava (Ṣaḍja အခြေပြု) အမျိုးအစားဟု သိမှတ်ရမည်။

Verse 53

यदि पंचमो विरमते गांधारश्चांतरस्वरो भवति । ऋषभो निषादसहितस्तं पंचममीदृशं विद्यात् ॥ ५२ ॥

ပဉ္စမ (အသံငါး) ကို မထုတ်လှန်လျှင် ဂန္ဓာရ သည် အလယ်အသံ ဖြစ်လာ၏။ ထို့ပြင် ရိဿဘ သည် နိသာဒ နှင့်အတူ ဤသဘောအတိုင်း ပဉ္စမ ဟု သိမှတ်ရမည်။

Verse 54

गांधारस्याधिपत्येन निषादस्य गतागतैः । धैवतस्य च दौर्बल्यान्मध्यमग्राम उच्यते ॥ ५३ ॥

ဂန္ဓာရ၏ အာဏာပိုင်မှုကြောင့်၊ နိသာဒ၏ သွားလာပြန်လာမှုကြောင့်၊ ထို့ပြင် ဓೈဝတ အားနည်းသွားခြင်းကြောင့် ဤကို «မဓျမ-ဂြာမ» (အလယ်စကေးစနစ်) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 55

ईषत्पृष्टो निषादस्तु गांधारश्चाधिको भवेत् । धैवतः कंपितो यत्र स षङ्गयाम ईरितः ॥ ५४ ॥

နိသာဒ အသံကို အနည်းငယ်သာ ထိလှန်၍ ဂန္ဓာရကို ထင်ရှားစေပြီး ဓೈဝတ ကို တုန်ခါသံဖြင့် ထုတ်လှန်ရာ၌ ထိုသံစဉ်ပုံစံကို «ဆင်္ဂယာမ» ဟု ကြေညာသည်။

Verse 56

अंतरस्वरसंयुक्तः काकलिर्यत्र दृश्यते । तं तु साधारितं विद्यात्पंचमस्थं तु कैशिकम् ॥ ५५ ॥

အတွင်းအသံနှင့်အတူ ကာကလိ အသံ ပေါ်ထွက်ကြားရသောနေရာ၌ ထိုကို «သာဓာရိတ» (ပြောင်းလဲပုံ) ဟု သိမှတ်ရမည်။ ထို့ပြင် ပဉ္စမပေါ်တွင် တည်ထားလျှင် «ကೈသိက» ဟု ခေါ်သည်။

Verse 57

कैशिकं भावयित्वा तु स्वरैः सर्वैः समंततः । यस्मात्तु मध्यमे न्यासस्तस्मात्कैशिकमध्यमः ॥ ५६ ॥

ကဲသိက ပုံစံကို အသံအားလုံးဖြင့် အနှံ့အပြား ပြည့်စုံစွာ ဖွံ့ဖြိုးစေပြီးနောက်၊ ၎င်း၏ နျာသ (အနားယူရာ) သည် မဓျမ အသံပေါ်တွင် တည်သောကြောင့် «ကဲသိက-မဓျမ» ဟု ခေါ်သည်။

Verse 58

काकलिर्दृश्यते यत्र प्राधान्यं पंचमस्य तु । कश्यपः कैशिकं प्राह मध्यमग्रामसंभवम् ॥ ५७ ॥

«ကာကလီ» ဟုခေါ်သော အသံကို ကြားရပြီး ပဉ္စမ (ပဉ္စမ) သံက အဓိကထင်ရှားနေသည့်နေရာ၌—ကဿယပက ထိုမုဒ်ကို «ကೈသိက» ဟုဆိုကာ «မဓျမ-ဂြာမ» (အလယ်သံစနစ်) မှ ပေါ်ထွန်းသည်ဟု ကြေညာ하였다။

Verse 59

गेति गेयं विदुः प्राज्ञा धेति कारुप्रवादनम् । वेति वाद्यस्य संज्ञेयं गंधर्वस्य प्ररोचनम् ॥ ५८ ॥

ပညာရှိတို့သည် «ဂေတိ» ကို သီဆိုရမည့်အရာဟု သိကြပြီး၊ «ဓေတိ» ကို အနုပညာကို ကျွမ်းကျင်စွာ တီးခတ်ဖျော်ဖြေခြင်းဟု သိကြသည်။ «ဝေတိ» သည် တူရိယာတေးဂီတ၏ အမည်ဟု နားလည်ရမည်—ဤတို့သည် ဂန္ဓဗ္ဗ (တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေမှုဗေဒ) ၏ နှစ်သက်ဖွယ် အင်္ဂါများဖြစ်သည်။

Verse 60

सामवेदस्य स्वराणां सङ्गीतशास्त्रस्य स्वरेभ्यः तुलना । सामवेदः । सङ्गीतशास्त्रः । क्रुष्ट * । पञ्चमः । प्रथमः ॥ १ ॥

ယခု စာမဝေဒ၏ သံစဉ်များကို တေးဂီတဗေဒရှိ သံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။ စာမဝေဒ၌ ကိုက်ညီသော သံကို တေးဂီတသီအိုရီစနစ်တွင် «ကရုဋ္ဌ» (Kruṣṭa) ဟုခေါ်သည်။ စာမဝေဒဘက်တွင် «ပဉ္စမ» (Pañcama) ဟုဆိုပြီး၊ တေးဂီတစနစ်ဘက်တွင် «ပရထမ» (Prathama) ဟုခေါ်သည်။

Verse 61

मध्यमः । द्वितीयः ॥ २ ॥

«မဓျမ» သည် «ဒုတိယ» ဖြစ်သည်။

Verse 62

गान्धारः । तृतीयः ॥ ३ ॥

«ဂန္ဓာရ» သည် «တတိယ» ဖြစ်သည်။

Verse 63

ऋषभः । चतुर्थः ॥ ४ ॥

(အမည်မှာ) ရိဿဘ (Ṛṣabha) ဖြစ်သည်။ (သူသည်) စတုတ္ထ ဖြစ်၏။

Verse 64

षड्जः । मन्द्रः ॥ ५ ॥

ရှဒ္ဇ (Ṣaḍja) — မန္ဒြ (mandra) ဟူသော နိမ့်နက်သံအဆင့်၌ ဖြစ်၏။

Verse 65

धैवतः । अतिस्वार्यः ॥ ६ ॥

ဓိုင်ဝတ (Dhaivata) — (အသံထွက်ရာတွင်) အလွန်မြင့်တင်သော သံဖြင့် ဖြစ်၏။

Verse 66

निषादः । यः सामगानां प्रथमः स वेणोर्मध्यमः स्वरः । यो द्वितीयः स गांधारस्तृतीयस्त्वृषभः स्मृतः ॥ ५९ ॥

နိသာဒ (Niṣāda) — သာမန် (Sāman) ကို သီဆိုရာ၌ ပထမသံသည် ဝီဏာ၏ မဓျမ (madhyama) သံဖြစ်၏။ ဒုတိယသံကို ဂန္ဓာရ (gāndhāra) ဟု ခေါ်ကြ၏။ တတိယသံကို ရိဿဘ (ṛṣabha) ဟု မှတ်ယူကြ၏။

Verse 67

चतुर्थः षङ्ज इत्याहुः पंचमो धैवतो भवेत् । षष्ठो निषादो विज्ञेयः सप्तमः पंचमः स्मृतः ॥ ६० ॥

စတုတ္ထသံကို ရှဒ္ဇ (Ṣaḍja) ဟု ခေါ်ကြ၏။ ပဉ္စမသံသည် ဓိုင်ဝတ (Dhaivata) ဖြစ်၏။ ဆဋ္ဌမသံကို နိသာဒ (Niṣāda) ဟု သိမှတ်ရမည်။ သတ္တမသံကို ပဉ္စမ (Pañcama) ဟု မှတ်ယူကြ၏။

Verse 68

षङ्जं मयूरो वदति गावो रंभंति चर्षभम् । अजाविके तु गांधारं क्रौंचो वदति मध्यमम् ॥ ६१ ॥

ဒေါင်းငှက်သည် «သဋ္ဇ» သံကို ထွက်ဆို၏။ နွားတို့သည် «ဋ္ဋသဘ» သံဖြင့် ဟိန်းမြည်ကြ၏။ ဆိတ်နှင့် သိုးတို့တွင် «ဂန္ဓာရ» သံရှိပြီး၊ ကရောဉ္စ ငှက်သည် «မဓျမ» သံကို ထွက်ဆို၏။