
शुम्भवधः (Śumbhavadhaḥ)
Dharma Teachings
ဤအဓ್ಯಾಯတွင် အမ္ဗိကာ/ဒေဝီ ဒုရ္ဂါသည် နိသုမ္ဘကို သတ်ပြီးနောက် သုမ္ဘနှင့် တိုက်ခိုက်သည်။ ဒေဝီက ကာလီ၊ ချာမုဏ္ဍာ စသည့် သက္တိများသည် မိမိ၏ အင်အားတစ်ခုတည်းမှ ပေါ်ထွန်းလာခြင်းသာဖြစ်ကြောင်း ပြသကာ အားလုံးကို အမ္ဗိကာထဲသို့ ပြန်လည်စုပ်ယူသည်။ နောက်ဆုံးတွင် သုမ္ဘကို သတ်ဖျက်၍ ဓမ္မကို ပြန်လည်တည်စေသည်။
Verse 1
ऋषिर्उवाच। निशुम्भं निहतं दृष्ट्वा भ्रातरं प्राणसम्मितम्। हन्यमानं बलं चैव शुम्भः क्रुद्धोऽब्रवीद्वचः॥
ရိရှီက ပြောသည်– မိမိအသက်ကဲ့သို့ ချစ်မြတ်နိုးသော ညီအစ်ကို နိရှုမ္ဘကို သတ်ဖြတ်ခံရသည်ကို မြင်၍၊ မိမိစစ်တပ်လည်း ဖျက်ဆီးခံနေရသဖြင့်၊ ရှုမ္ဘသည် ဒေါသပြည့်ဝကာ ဤစကားများကို ပြောလေ၏။
Verse 2
बलावलेपाद्दुष्टे त्वं मा दुर्गे गर्वमावह । अन्यासां बलमाश्रित्य युध्यसे यातिमानिनी ॥
အို မကောင်းသောမ! သင်၏အားကို အားကိုး၍ မာန်မတက်လေ၊ အို ဒုရ္ဂါ။ သင်သည် အခြားသူတို့၏ အားကို အားထားကာ တိုက်ခိုက်နေသည်၊ အလွန်မာန်ကြီးသော မိန်းမရေ!
Verse 3
श्रीदेव्युवाच । एकैवाहं जगत्यत्र द्वितीया का ममापरा । पश्यैता दुष्ट मय्येव विशन्त्यो मद्विभूतयः ॥
ဒေဝီက ပြောသည်– ဤဘဝလောက၌ ငါတစ်ဦးတည်းသာ ရှိ၏။ ငါ့အပြင် အခြားမည်သူရှိသနည်း။ ကြည့်လော့၊ အို မကောင်းသောမ၊ ငါ၏ ပုံသဏ္ဍာန်များသည် ငါတစ်ဦးတည်းထဲသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သွားသည်ကို။
Verse 4
ऋषिरुवाच । ततः समस्तास्ता देव्यो ब्रह्माणीप्रमुखा लयम् । तस्या देव्यास्तनौ जग्मुरेकावासीत्तदाम्बिका ॥
ရိရှီက ဆိုသည်။ ထို့နောက် ဗြဟ္မာဏီ ဦးဆောင်သော ဒေဝီမများအားလုံးသည် ဒေဝီ၏ ကိုယ်ခန္ဓာထဲသို့ စိမ့်ဝင်ပေါင်းစည်းသွားကြသည်။ ထို့နောက် အမ္ဗိကာ တစ်ပါးတည်းသာ ကျန်ရစ်하였다။
Verse 5
श्रीदेव्युवाच । अहं विभूत्या बहुभिरिह रूपैर्यदास्थिता । तत्संहृतं मयैकैव तिष्ठाम्याजौ स्थिरो भव ॥
ဒေဝီမဟာမိခင်က ဆိုသည်။ «ငါသည် ငါ၏ ဒိဗ္ဗဗိဘူတိ (Vibhuti) အာနုဘော်ကြောင့် ပုံသဏ္ဌာန်များစွာဖြင့် ဤနေရာ၌ တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ထိုအားလုံးကို ငါပင် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းလိုက်ပြီ။ ငါသည် တကယ်တမ်း တစ်ပါးတည်း ရပ်တည်နေသည်။ စစ်ပွဲ၌ တည်ကြည်ခိုင်မာကြလော့!»
Verse 6
ऋषिह्रुवाच । ततः प्रववृते युद्धं देव्याः शुम्भस्य चोभयोः । पश्यतां सर्वदेवानां असुराणां च दारुणम् ॥
ရိရှီက ဆိုသည်။ ထို့နောက် ဒေဝီနှင့် ရှုမ္ဘဟာ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် စစ်ပွဲကြီးကို စတင်တိုက်ခိုက်ကြပြီး၊ ဒေဝတားများနှင့် အသူရ/ဒေမုန်များ အားလုံးက မြင်တွေ့သက်သေခံကြသည်။
Verse 7
शरवर्षैः शितैः शस्त्रैस्तथा चास्त्रैः सुदारुणैः । तयोर्युद्धमभूद् भूयः सर्वलोकभयङ्करम् ॥
ချွန်ထက်သော မြားမိုးများ၊ လက်နက်များနှင့် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ပစ်လွှတ်လက်နက်များ မိုးရွာသကဲ့သို့ ကျလာရာမှ၊ ထိုနှစ်ဦး [ဒေဝီနှင့် ရှုမ္ဘဟာ] အကြား စစ်ပွဲသည် ထပ်မံဖြစ်ပွား၍ လောကအားလုံးကို ကြောက်လန့်စေ하였다။
Verse 8
दिव्यान्यस्त्राणि शतशो मुमुचे यान्यथाम्बिका । बभञ्ज तानि दैत्येन्द्रस्तत्प्रतीघातकर्तृभिः ॥
အမ္ဗိကာက ရာချီ၍ ပစ်လွှတ်သော ဒိဗ္ဗလက်နက်များ မည်သည့်အရာမဆို၊ ဒိုင်တျယာတို့၏ အရှင်က ထိုတို့ကို တန်ပြန်ဖျက်ဆီးနိုင်သော မိမိလက်နက်များဖြင့် အားလုံးကို ချိုးဖျက်ပစ်하였다။
Verse 9
मुक्तानि तेन चास्त्राणि दिव्यानि परमेś्वरि । बभञ्ज लीलयैवोग्रहुंकारोच्चारणादिभिः ॥
အို အမြင့်မြတ်သော မယ်တော်ရေ—သူက လွှတ်ပစ်သော ဒေဝအာယုဓများကို မယ်တော်သည် ကြမ်းတမ်းသော ဟုမ်ကာရ (huṃkāra) စစ်အော်သံ စသည့် အော်ဟစ်သံများဖြင့် လွယ်ကူစွာ ချိုးဖျက်ပစ်တော်မူ၏။
Verse 10
ततः शरशतैर्देवीमाच्छादयत सोऽसुरः । सा च तत्कुपिता देवी धनुश्चिच्छेद चेṣुभिः ॥
ထို့နောက် အဆုရသည် မယ်တော်ကို မြားရာချီဖြင့် ဖုံးလွှမ်းပစ်၏။ ထိုအပေါ် မယ်တော်သည် ဒေါသထွက်၍ မိမိ၏ မြားများဖြင့် သူ၏ လေးကို အပိုင်းပိုင်း ခုတ်ဖြတ်ပစ်တော်မူ၏။
Verse 11
छिन्ने धनुषि दैत्येन्द्रस्तथा शक्तिमथाददे । चिच्छेद देवी चक्रेण तामप्यस्य करे स्थिताम् ॥
သူ၏ လေးကို ခုတ်ဖြတ်ခံရသောအခါ ဒိုင်တျာတို့၏ အရှင်သည် လှံ (śakti) ကို ကိုင်ယူ၏။ မယ်တော်သည် ထိုလှံကိုလည်း သူ၏ လက်ထဲ၌ပင် ရှိနေစဉ် ချက်ချင်း စက်ဝိုင်းဓား (discus) ဖြင့် ဖြတ်တောက်ပစ်တော်မူ၏။
Verse 12
ततः खड्गमुपादाय शतचन्द्रं च भानुमत् । अभ्यधावत्तदा देवीṃ दैत्यानामधिपेś्वरः ॥
ထို့နောက် ဒိုင်တျာတို့၏ အရှင်သည် ဓားတစ်လက်နှင့် လင်းလက်တောက်ပ၍ လတစ်ရာ အမှတ်အသားပါသော ဒိုင်းကို ကိုင်ကာ မယ်တော်ထံသို့ အလျင်အမြန် တိုက်ခိုက်ရန် ပြေးဝင်လာ၏။
Verse 13
तस्यापतत एवाशु खड्गं चिच्छेद चण्डिका । धनुर्मुक्तैः शितैर्बाणैश्चर्म चार्ककरामलम् ॥
သူ ဝင်တိုက်လာစဉ် ချန်ဍိကာသည် သူ၏ ဓားကို လျင်မြန်စွာ ခုတ်ဖြတ်တော်မူ၏။ ထို့ပြင် မိမိ၏ လေးမှ လွှတ်သော မြားချွန်များဖြင့် နေရောင်ခြည်ကဲ့သို့ တောက်ပသော သူ၏ ဒိုင်းကိုလည်း ထိုးဖောက်တော်မူ၏။
Verse 14
अश्वांश्च पातयामास रथं सारथिना सह । हताश्वः स तदा दैत्यश्छिन्नधान्वा विसारथिः । जग्राह मुद्गरं घोरमम्बिकानिधनodyataḥ ॥
သူမသည် သူ၏မြင်းများနှင့် ရထားကို ရထားမောင်းသူနှင့်တကွ ချေမှုန်းသတ်ဖြတ်하였다။ ထို့နောက် ဒೈတျာသည် မြင်းများသေပြီး၊ လေးကျိုးကာ၊ ရထားမောင်းသူမရှိသဖြင့် ကြောက်မက်ဖွယ် ဂဒါကို ကိုင်၍ အမ္ဗိကာကို သတ်ရန် စိတ်ပြင်းပြနေ하였다။
Verse 15
चिच्छेदापततस्तस्य मुद्गरं निशितैः शरैः । तथापि सोऽभ्यधावत्तां मुṣ्टिमुद्यम्य वेगवान् ॥
သူ ရှေ့တိုးလာစဉ်၊ သူမသည် မြှားချွန်များဖြင့် သူ၏ဂဒါကို ဖြတ်တောက်ပျက်စီးစေ하였다။ သို့ရာတွင် ဒေါသပြင်းထန်၍ လျင်မြန်စွာ သူမထံသို့ ပြေးဝင်လာကာ လက်သီးကို မြှောက်တင်하였다။
Verse 16
स मुṣ्टिं पातयामास हृदये दैत्यपुṅ्गवः । देव्यास्तं चापि सा देवी तलेनोरस्यताडयत् ॥
ဒိုင်တျာတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ အားကြီးသူသည် သူမ၏ရင်ဘတ်ကို လက်သီးဖြင့် ထိုးနှက်하였다။ ထိုနည်းတူ နတ်မယ်တော်လည်း သူ၏ရင်အုံကို လက်ဖဝါးဖြင့် ထိုးနှက်하였다။
Verse 17
तलप्रहाराभिहतो निपपात महीतले । स दैत्यराजः सहसा पुनरेव तथोत्थितः ॥
သူမ၏လက်ဖဝါးထိုးနှက်မှုကြောင့် ဒေမုန်မင်းသည် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျ하였다။ သို့သော် ခဏချင်းပင် သူ ပြန်လည် ထလာ하였다။
Verse 18
उत्पत्य च प्रगृह्योच्चैर्देवीं गगनमास्थितः । तत्रापि सा निराधारा युयुधे तेन चण्डिका ॥
သူသည် ခုန်တက်ကာ နတ်မယ်တော်ကို ဖမ်းဆုပ်ပြီး ကောင်းကင်ထက် မြင့်မားစွာ တက်လှမ်း하였다။ ထိုနေရာ၌ပင် အထောက်အထားမရှိသော်လည်း စဏ္ဍိကာသည် သူနှင့် တိုက်ခိုက်နေ하였다။
Verse 19
नियुद्धं खे तदा दैत्यश्चण्डिका च परस्परम् । चक्रतुः प्रथमं सिद्धमुनिविस्मयकारकम् ॥
ထို့နောက် ဒိုင်တျနှင့် စဏ္ဍိကာတို့သည် ကောင်းကင်၌ အနီးကပ်တိုက်ခိုက်ကြ၍—အစပိုင်းတွင်—အောင်မြင်သည့် ရှင်ရသေ့တို့ကို အံ့ဩစေသော ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှု ဖြစ်하였다။
Verse 20
ततो नियुद्धं सुचिरं कृत्वा तेनाम्बिका सह । उत्पाट्य भ्रामयामास चिक्षेप धरणीतले ॥
ထို့နောက် အမ္ဗိကာနှင့် အနီးကပ်တိုက်ခိုက်နေသည်မှာ ကြာမြင့်ပြီးနောက်၊ သူသည် နတ်မကို ဖမ်းဆုပ်ကာ လှည့်ပတ်ခိုင်းပြီး မြေပြင်သို့ ပစ်ချလိုက်သည်။
Verse 21
स क्षिप्तो धरणीं प्राप्य मुष्टिमुद्यम्य वेगितः । अभ्यधावत दुष्टात्मा चण्डिकानिधनेच्छया ॥
ပစ်ချခံရ၍ သူသည် မြေပြင်သို့ ကျရောက်လာသည်; လက်သီးကို မြှောက်ကာ ဒေါသထန်ထန်ဖြင့် ပြေးဝင်လာပြီး၊ စိတ်ယုတ်မာသူသည် စဏ္ဍိကာကို သတ်လို၍ ရှေ့သို့ တိုးဝင်하였다။
Verse 22
तमायान्तं ततो देवी सर्वदैत्यजनेश्वरम् । जगत्यां पातयामास भित्त्वा शूलेन वक्षसि ॥
ထို့နောက် နတ်မသည် မြေပြင်ပေါ်တွင် ချဉ်းကပ်လာသော ဒိုင်တျတပ်စုအပေါင်း၏ အရှင်ကို လှံဖြင့် ရင်ဘတ်ကို ထိုးဖောက်ကာ ချေမှုန်းလိုက်သည်။
Verse 23
स गतासुः पपातोर्व्यां देवीशूलाग्रविक्षतः । चालयन् सकलां पृथ्वीं साब्धिद्वीपां स पर्वताम् ॥
နတ်မ၏ လှံထိပ်ကြောင့် ဒဏ်ရာရသဖြင့် သူသည် မြေပြင်ပေါ်တွင် အသက်မဲ့လဲကျကာ၊ သမုဒ္ဒရာများ၊ ကျွန်းများနှင့် တောင်တန်းများအပါအဝင် ကမ္ဘာလောကတစ်ခုလုံးကို တုန်လှုပ်စေ하였다။
Verse 24
ततः प्रसन्नमखिलं हते तस्मिन् दुरात्मनि । जगत्स्वास्थ्यमतीवाप निर्मलं चाभवन्नभः ॥
ထိုမကောင်းသူကို သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် အရာအားလုံး ငြိမ်သက်သွားသည်။ လောကသည် မဟာကောင်းကျိုးကို ရရှိ၍ ကောင်းကင်လည်း ကြည်လင်သွား၏။
Verse 25
उत्पातमेघाः सोल्का ये प्रागासंस्ते शमं ययुः । सरितो मार्गवाहिन्यस्तथासंस्तत्र पातिते ॥
အရင်က ပေါ်နေသော နိမိတ်ဆိုးဆောင်သော မိုးတိမ်များနှင့် ကြယ်ကျများလည်း ငြိမ်သက်သွား၏။ ထိုသူကို ထိုနေရာ၌ လဲကျစေသတ်ဖြတ်သောအခါ မမှန်ကန်သည့် လမ်းကြောင်းဖြင့် စီးဆင်းနေသော မြစ်များလည်း မိမိတို့၏ သင့်တော်သော လမ်းကြောင်းသို့ ပြန်လည်ရောက်လာ၏။
Verse 26
ततो देवगणाः सर्वे हर्षनिर्भमानसाः । बभूवुर्निहते तस्मिन् गन्धर्वा ललितं जगुः ॥
ထိုသူ သတ်ဖြတ်ခံရသောအခါ နတ်တော်တို့၏ အစုအဝေးအားလုံး ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် ပြည့်နှက်သွား၏။ ဂန္ဓဗ္ဗများလည်း ချိုမြိန်စွာ သီဆိုကြ၏။
Verse 27
अवादयंस् तथैवान्ये ननृतुश्चाप्सरोगणाः । ववुः पुण्यास्तथा वाताः सुप्रभोऽभूद्दिवाकरः ॥
အခြားသူတို့လည်း တူရိယာများကို တီးခတ်ကြ၏။ အပ္စရာများ၏ အစုအဝေးက ကပြကြ၏။ မင်္ဂလာလေများ တိုက်ခတ်လာပြီး နေမင်းသည် တောက်ပလှပသော အလင်းရောင်ဖြင့် ထွန်းလင်း၏။
The chapter addresses the theological challenge of apparent plurality in divine power: Śumbha claims the Goddess depends on others, and she replies with a non-dual assertion that all devīs are her own vibhūtis, collapsing multiplicity into a single sovereign śakti.
Placed within the Sāvarṇika Manvantara setting of the Devīmāhātmya, this Adhyaya functions as a Manvantara-era exemplum: a crisis of asuric rule is resolved by the Goddess, reaffirming cosmic governance and dharmic stability characteristic of Manvantara historiography.
It delivers the Devīmāhātmya’s climactic doctrinal and narrative closure: the devī host is reabsorbed into Ambikā to demonstrate ekatva (oneness) of śakti, and Śumbha’s death by the śūla confirms the Goddess as the supreme, self-sufficient divine agency restoring universal auspiciousness.