
कूर्मनिवेशो नाम एकोनषष्टितमोऽध्यायः (Kūrmaniveśa-nāma Ekonaṣaṣṭitamo ’dhyāyaḥ)
Markandeya and Vishnu
ဤအধ্যာယတွင် ကမ္ဘာလောက၏ သာသနာရေးဆိုင်ရာ မြေဗေဒကို ဖော်ပြပြီး Bhadrāśva၊ Ketumāla နှင့် မြောက်ဘက် Kuru (Uttara-Kuru) တို့၏ ဝါရ္ෂ (varṣa) များကို ရှင်းလင်းသည်။ ထို့ပြင် ယုဂ (yuga) အစဉ်အလာနှင့် ကာလစည်းကမ်းများ၊ သတ္တဝါတို့၏ သဘောသဘာဝ၊ ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ယုဂအလိုက် အကျိုးအပြစ်တို့ကို သာသနာတရားအရ တင်ပြသည်။
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे कूर्मनिवेशो नामाष्टपञ्चाशोऽध्यायः । ऊनषष्टितमोऽध्यायः- ५९ । मार्कण्डेय उवाच । एवंतु भारतं वर्षं यथावत् कथितं मुने । कृतं त्रेता द्वापरञ्च तथाथिष्यम् चतुष्टयम् ॥
ဤသို့ဖြင့် သရီး မာရကဏ္ဍေယ ပုရာဏ၌ ‘ကူရ္မ-နိဝေသ’ ဟု ခေါ်သော အခန်း ၅၈ ပြီးဆုံး၏။ (ယခု စတင်သည်) အခန်း ၅၉။ မာရကဏ္ဍေယ မိန့်ကြားသည်—“ဤသို့ပင်၊ အို ရှင်မုနိ၊ ဘာရတဝရ္ဿကို မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြပြီးပြီ; ထို့ပြင် ယုဂ်လေးပါး—ကೃတ၊ တ్రేతာ၊ ဒ్వာပရ၊ ထို့အတူ ကလိ—ဟူသည်တို့ကို နားလည်ရမည်” ဟု။
Verse 2
अत्रैवैतद्युगानान्तु चातुर्वर्ण्योऽत्र वै द्विज । चत्वारि त्रीणि द्वे चैव तथैकञ्च शरच्छतम् ॥
ဤဒေသ၌ အို ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) ရှင်၊ လူမှုအဆင့်အတန်း လေးမျိုး (စတုရ္ဝဏ္ဏ) တည်ရှိ၏။ ထို့ပြင် ဤနေရာ၌ ယုဂအလိုက် အသက်တမ်းသည် ကృత၊ တ్రేతာ၊ ဒ్వာပရ၊ ကလိ အစဉ်ဖြင့် ၄၀၀၊ ၃၀၀၊ ၂၀၀၊ ၁၀၀ နှစ် ဖြစ်၏။
Verse 3
जीवन्त्यत्र नरा ब्रह्मन् ! कृतत्रेतादिके क्रमात् । देवकूटस्य पूर्वस्य शैलेन्द्रस्य महात्मनः ॥
ဤနေရာ၌ လူတို့သည် အို ဘြာဟ္မဏ၊ ကృతနှင့် တ్రేతာ ယုဂတို့မှ စတင်သော အစဉ်အတိုင်း နေထိုင်အသက်ရှင်ကြ၏။ ဤဒေသသည် တောင်မင်းကြီး ဒေဝကူဋ (Devakūṭa) ၏ အရှေ့ဘက်၌ တည်ရှိ၏။
Verse 4
पूर्वेण यत् स्थितं वर्षं भद्राश्वं तन्निबोध मे । श्वेतपर्णश्च नीलश्च शैवालश्चाचलोत्तमः ॥
အရှေ့ဘက်၌ တည်ရှိသော ဘဒြာရှွ (Bhadrāśva) ဟု ခေါ်သော ဝර්ෂ (varṣa) ကို ငါထံမှ သိမှတ်လော့။ ထိုနေရာ၌ သာလွန်မြတ်သော တောင်များဖြစ်သည့် Śvetaparṇa၊ Nīla နှင့် Śaivāla တို့ ရှိ၏။
Verse 5
कौरञ्जः पर्णशालाग्रः पञ्चैते तु कुलाचलाः । तेषां प्रसूतिरन्ये ये बहवः क्षुद्रपर्वताः ॥
Kaurañja နှင့် Parṇaśālāgra—ဤတို့သည် (ယခင်ဖော်ပြခဲ့သည့် တောင်များနှင့်အတူ) အဓိက ‘ကူလာစလ’ (kulācala) မျိုးရိုးတောင်ကြီး ငါးလုံး ဖြစ်ကြ၏။ ထိုတောင်များမှ တောင်တန်းငယ်များ အများအပြား ပေါ်ပေါက်လာ၏။
Verse 6
तैर्विशिष्टा जनपदा नानारूपाः सहस्रशः । ततः कुमुदसंकाशाः शुद्धसानुसुमङ्गलाः ॥
ထိုတောင်များကြောင့် အမျိုးမျိုးသော ပြည်နယ်ဒေသ ထောင်ပေါင်းများစွာ ခွဲခြားထင်ရှားလာ၏။ ထို့နောက် အဖြူရောင် ကြာပန်းနှင့် ဆင်တူသော ဒေသများရှိ၍၊ တောင်စောင်းများ သန့်ရှင်းကာ မင်္ဂလာသဘော အလှတရား ပြည့်စုံ၏။
Verse 7
इत्येवमादयोऽन्येऽपि शतशोऽथ सहस्रशः । सीता शङ्खावती भद्रा चक्रावर्तादिकास्तथा ॥
ထို့အပြင် အခြားသူများလည်း ရာချီ ထောင်ချီ ရှိကြသည်—စီတာ၊ သင်္ခာဝတီ၊ ဘဒ္ဒရာ၊ ထို့အတူ စက္ကရာဝတား နှင့် အခြားသူများကဲ့သို့။
Verse 8
नद्योऽथ बह्व्यो विस्तीर्णाः शीततोयौघवाहिकाः । अत्र वर्षे नराः शङ्खशुद्धहेमसमप्रभाः ॥
ထို့ပြင် ကျယ်ဝန်းသော မြစ်ကြီးများ များစွာ စီးဆင်း၍ အေးမြသော ရေစီးကြောင်းများကို သယ်ဆောင်လာသည်။ ဤ ဝර්ෂ၌ လူတို့သည် ခရုခွံကဲ့သို့၊ သန့်ရွှေကဲ့သို့ စသဖြင့် တောက်ပကြသည်။
Verse 9
दिव्यसङ्गमिनः पुण्या दशवर्षशतायुषः । मन्दोत्तमौ न तेषु स्तः सर्वे ते समदर्शनाः ॥
သူတို့သည် ဒေဝတားတို့နှင့် ဆက်ဆံပေါင်းသင်းကြ၍ ကုသိုလ်ပြည့်ဝကာ နှစ်တစ်ထောင် အသက်ရှင်ကြသည်။ သူတို့အတွင်း၌ ‘မိုက်’ သို့မဟုတ် ‘အလွန်ကောင်း’ ဟူသော အစွန်းနှစ်ဖက် မရှိဘဲ အမြင်အာရုံတူညီကြသည်။
Verse 10
तितिक्षादिभिरष्टाभैः प्रकृत्या ते गुणैर्युताः । तत्राप्यश्वशिरा देवश्चतुर्बाहुर्जनार्दनः ॥
သဘာဝအားဖြင့် သူတို့သည် သည်းခံခြင်းမှ စ၍ အင်္ဂါရပ် ရှစ်ပါးဖြင့် ပြည့်စုံကြသည်။ ထို့ပြင် ထိုဒေသ၌လည်း အရှ္ဝသိရ (Aśvaśiras) ဟူသော ဘုရား—လက်လေးဖက်ရှိသော ဇနာရ္ဒန (Janārdana) ရှိသည်။
Verse 11
शिरोहृदयमेड्ह्राङ्घ्रिहस्तैश्चाक्षित्रयान्वितः । तस्याप्यथैवं विषयाः विज्ञेया जगतः प्रभोः ॥
ခေါင်း၊ နှလုံး၊ မျိုးပွားအင်္ဂါ၊ ခြေထောက်နှင့် လက်တို့ဖြင့် ပြည့်စုံပြီး မျက်စိသုံးလုံးကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်သကဲ့သို့၊ ထိုကမ္ဘာ၏ အရှင်၏ နယ်ပယ်များကိုလည်း ဤသဘောအတိုင်း နားလည်ရမည်။
Verse 12
केतुमालमतो वर्षं निबोध मम पश्चिमम् । विशालः कम्बलः कृष्णो जयन्तो हरिपर्वतः ॥
အနောက်ဘက်ဒေသ “ကေတုမာလ-ဝර්ෂ” (Ketumāla-varṣa) အကြောင်းကို ငါထံမှ လေ့လာကြလော့။ ထိုဒေသ၌ ဝိသာလ (Viśāla)၊ ကမ္ဗလ (Kambala)၊ ကೃෂ္ဏ (Kṛṣṇa)၊ ဇယန္တ (Jayanta) နှင့် ဟရိ-ပရဝတ (Hari-parvata) ဟူသော တောင်တန်းများ ရှိသည်။
Verse 13
विशोको वर्धमानश्च सप्तैते कुलपर्वताः । अन्ये सहस्रशः शैला येषु लोकगणः स्थितः ॥
ဝိသောက (Viśoka) နှင့် ဝර්ဓမာန (Vardhamāna) — ဤတို့အပါအဝင် ခုနစ်တောင်သည် ကုလပရဝတ (kulaparvata) ဟူသော မျိုးရိုးတောင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ပြင် သတ္တဝါအစုအဝေးများ နေထိုင်ရာ တောင်တန်းများ အခြားထောင်ပေါင်းများစွာလည်း ရှိသည်။
Verse 14
मौलयस्ते महाकायाः शाकपोतकम्बकाः । अङ्गुलप्रमुखाश्चापि वसन्ति शतशो जनाः ॥
ထိုနေရာ၌ ကိုယ်ခန္ဓာကြီးမားသော မောလယ (Maulaya) များ နေထိုင်ကြပြီး၊ ထို့အပြင် ရှာက (Śāka)၊ ပိုတက (Potaka) နှင့် ကမ္ဘဟက (Kambhaka) တို့လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂုလ-ပရမုခ (Aṅgula-pramukha) ကဲ့သို့သော လူမျိုးများလည်း ရာနှင့်ချီ၍ နေထိုင်ကြသည်။
Verse 15
ये पिबन्ति महानद्यो वङ्क्षुं श्यामां सकम्बलाम् । अमोघां कामिनीं श्यामां तथैवान्याः सहस्रशः ॥
သူတို့သည် မြစ်ကြီးများဖြစ်သော ဝင်္ကṣu (Vaṅkṣu)၊ ရှျာမာ (Śyāmā)၊ သကမ္ဗလာ (Sakambalā)၊ အမောဃာ (Amoghā)၊ ကာမိနီ (Kāminī)၊ ရှျာမာ (Śyāmā) တို့မှ သောက်သုံးကြပြီး၊ ထို့အပြင် အခြားမြစ်များ ထောင်ပေါင်းများစွာလည်း ရှိသည်။
Verse 16
अत्राप्यायुḥ समं पूर्वैरत्रापि भगवान् हरिः । वराहरूपी पादास्यहृत्पृष्ठपार्श्वतस्तथा ॥
ဤနေရာ၌လည်း အသက်တမ်းသည် အရှေ့ဒေသနှင့် တူညီသည်။ ဤနေရာ၌လည်း ဘဂဝန် ဟရိ (Bhagavān Hari) သည် ဝရာဟ (Varāha) အဖြစ်—ခြေ၊ ပါးစပ်၊ နှလုံး၊ ကျောနှင့် ဘေးဖက်တို့အဖြစ် ထင်ရှားစွာ တည်ရှိတော်မူသည်။
Verse 17
त्रिनक्षत्रयुते देशे नक्षत्राणि शुभानि च । इत्येतत् केतुमालान्ते कथितं मुनिसत्तम ॥
ကြယ်စုသုံးစုဖြင့် ပြည့်စုံသော ထိုပြည်၌ ကြယ်များသည် မင်္ဂလာရှိ၏။ ထို့ကြောင့် အရှင်ရဟန်းအကောင်းဆုံး၊ ကေတုမာလာ၏ အကြောင်းအရာကို ဤသို့ ပြောပြီးလေပြီ။
Verse 18
अतः परं कुरून् वक्ष्ये निबोधेह ममोत्तरान् । तत्र वृक्षाः मधुफलाः नित्यपुष्पफलोपगाः ॥
နောက်တစ်ဖန် ကုရုတို့ကို ငါဖော်ပြမည်—ယခု ငါ၏ မြောက်ပိုင်းဒေသကို နားလည်ကြလော့။ ထိုနေရာ၌ သစ်ပင်တို့သည် ပျားရည်ကဲ့သို့ ချိုမြသော အသီးများကို သီး၍ အမြဲတမ်း ပန်းနှင့် အသီးတို့ဖြင့် ပြည့်စုံနေ၏။
Verse 19
वस्त्राणि च प्रसूयन्ते फलेष्वाभरणानि च । सर्वकामप्रदास्ते हि सर्वकामफलप्रदाः ॥
အဝတ်အစားတို့လည်း ထိုနေရာ၌ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ အလင်္ကာတို့လည်း အသီးအတွင်း၌ ပေါ်ထွန်း၏။ အမှန်တကယ် ထိုအရာတို့သည် လိုအင်ဆန္ဒရှိသမျှကို ပေးကာ ဆန္ဒတိုင်း၏ အကျိုးफलကို ထုတ်ပေး၏။
Verse 20
भूमिर्मणिमयी वायुः सुगन्धः सर्वदा सुखः । जायन्ते मानवास्तत्र देवलोकपरिच्युताः ॥
မြေပြင်သည် ရတနာဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး၊ လေသည် မွှေးကြိုင်၍ အမြဲတမ်း သာယာ၏။ ထိုနေရာ၌ လူတို့ မွေးဖွားကြသည်—နတ်လောကမှ ကျဆင်းလာသူတို့ ဖြစ်၏။
Verse 21
मिथुनानि प्रसूयन्ते समकालस्थितानि वै । अन्योन्यमनुरक्तानि चक्रवाकोपमानि च ॥
အတွဲအဖက်တို့သည် (ထိုနေရာ၌) တစ်ပြိုင်နက်တည်း မွေးဖွားပေါ်ထွန်းကြပြီး၊ စက္ကရဝါက ငှက်တို့ကဲ့သို့ အချင်းချင်း သစ္စာရှိ၍ အပြန်အလှန် ချစ်ခင်မြတ်နိုးကြ၏။
Verse 22
चतुर्दशसहस्राणि तेषां सार्धानि वै स्थितिः । चन्द्रकान्तश्च शैलेन्द्रः सूर्यकान्तस्तथापरः ॥
၎င်းတို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ယောဇန ၁၄,၀၀၀ ဖြစ်၍ အမြင့်လည်း ထိုတူညီကာ ထပ်မံ တစ်ဝက်ပို၍ ရှိသည်။ ထိုနေရာတွင် တောင်မင်း Candrakānta ရှိပြီး ထို့အတူ Sūryakānta ဟု ခေါ်သော တောင်တစ်လုံးလည်း ရှိသည်။
Verse 23
तस्मिन् कुलाचलौ वर्षे तन्मध्ये च महानदी । भद्रसोमा प्रयात्युर्व्यां पुण्यामलजलौघिनी ॥
ထို varṣa အတွင်း၌ နယ်နိမိတ်တောင်များအကြား၊ ထို၏ အလယ်ဗဟိုတိတိ၌ မြေပြင်ပေါ်သို့ မြစ်ကြီးတစ်စင်း စီးဆင်းသည်—Bhadrasomā—သန့်ရှင်း၍ ပူဇော်ထိုက်သော ရေစီးကြောင်းများကို သယ်ဆောင်လာသည်။
Verse 24
सहस्रशस्तथैवान्या नद्यो वर्षेऽपि चोत्तरे । तथान्याः क्षीरवाहिन्यो घृतवाहिन्य एव च ॥
ထိုမြောက်ဘက် varṣa တွင်လည်း အခြားမြစ်များသည် ထောင်ချီ ရှိကြပြီး၊ အချို့သည် နို့ကို သယ်ဆောင်စီးဆင်းကာ၊ အချို့သည် ဂီ (ghee) ကိုပင် သယ်ဆောင်စီးဆင်းကြသည်။
Verse 25
दध्नो ह्रदास्तथा तत्र तथान्ये चानुपर्वताः । अमृतास्वादकल्पानि फलानि विविधानि च ॥
ထိုနေရာတွင် ဒိန်ချဉ်ရေကန်များလည်း ရှိပြီး တောင်တန်းတလျှောက် အခြားအရာများလည်း ရှိသည်။ ထို့ပြင် အမျိုးမျိုးသော အသီးအနှံများ ရှိ၍ ၎င်းတို့၏ အရသာသည် အမృత (nectar) နှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။
Verse 26
वनेषु तेषु वर्षेषु शतशोऽथ सहस्रशः । तत्रापि भगवान् विष्णुः प्राक्शिरा मत्स्यरूपवान् ॥
ထိုဒေသများ၏ တောအုပ်များအတွင်း၌ ရာချီ ထောင်ချီသော နေရာများတွင်လည်း ကောင်းချီးတော်ရှင် ဗိဿဏု (Viṣṇu) သည် ရှိနေတော်မူသည်—Prākśiras ဟူ၍ ခေါ်ကာ ငါးပုံသဏ္ဌာန်ကို ဆောင်ထားတော်မူ၏။
Verse 27
विभक्तो नवधा विप्र ! नक्षत्राणां त्रयं त्रयम् । दिशस्तथापि नवधा विभक्ता मुनिसत्तम ॥
အို ဗြာဟ္မဏ၊ စနစ်သည် ကိုးပိုင်းခွဲထား၏—နက္ခတ်တို့ကို သုံးသုံးစု၍ ခွဲသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ အရပ်ဒిశများလည်း ကိုးပိုင်းခွဲထား၏၊ အို မုနိမြတ်။
Verse 28
चन्द्रद्वीपः समुद्रे च भद्रद्वीपस्तथापरः । तत्रापि पुण्यो विख्यातः समुद्रान्तर्महामुने ॥
သမုဒ္ဒရာအတွင်း၌ စန္ဒြဒွီပ ရှိ၏၊ ထို့အတူ အခြားတစ်ခုဖြစ်သော ဘဒြဒွီပ လည်းရှိ၏။ ထိုနေရာ၌ပင် ပင်လယ်အတွင်း သန့်ရှင်းမြတ်သော အရပ်တစ်ခုဟု ကျော်ကြား၏၊ အို မဟာမုနိ။
Verse 29
इत्येतत् कथितं ब्रह्मन् ! कुरुवर्षं मयोत्तरम् । शृणु किंपुरुषादीनि वर्षाणि गदतो मम ॥
ထို့ကြောင့် အို ဗြာဟ္မဏ၊ ငါသည် သင်အား ဥတ္တရ-ကုရုဝရ္ෂ ကို ဖော်ပြပြီးပြီ။ ယခု ငါပြောမည့် ကိံပုရုෂ မှ စတင်သော ဝရ္ෂများအကြောင်းကို နားထောင်လော့။
The chapter frames geography as a moral-anthropological map: regions are distinguished not only by mountains and rivers but by the innate virtues, longevity, and social harmony of their inhabitants, implying that cosmic order (dharma-like regularity) is legible through spatial arrangement.
While not narrating a specific Manu’s reign, Adhyāya 59 supplies Manvantara-adjacent cosmography: it stabilizes the world-stage (varṣas, kulaparvatas, rivers, astral divisions) upon which Manvantara histories and dharmic conditions unfold, and it reiterates yuga-sequencing as the temporal logic for Bhārata.
This chapter is not part of the Devī Māhātmya corpus (Adhyāyas 81–93). Its theological emphasis is instead Vaiṣṇava-cosmographic: it associates specific regions with Hari/Viṣṇu’s manifestations (including varāha- and matsya-associated forms), integrating divine presence into the cosmological map.