Adhyaya 50
अध्याय ५०: उत्तरेण सह अर्जुनस्य रथप्रयाणे ध्वजचिह्नैः कौरवसेनानिर्देशः (Arjuna directs Uttara by identifying Kaurava commanders through banners)
Upa-parva: Gograhaṇa (Cattle-Raid) Episode within Virāṭa-parva
Vaiśaṃpāyana describes the immediate aftermath of Karṇa’s withdrawal as Duryodhana and allied divisions continue a coordinated arrow-assault on the Pandava (Arjuna, still concealed). In response to the approaching formations, Prince Uttara—serving as charioteer—asks Arjuna which enemy division to enter. Arjuna then provides a structured tactical identification of key commanders by their visual insignia: he first points to Kṛpa’s position, then identifies Droṇa by the kamaṇḍalu emblem and prescribes a respectful, non-provocative maneuver (pradakṣiṇā) consistent with guru-ethics. He outlines a conditional engagement protocol—allowing Droṇa to strike first to avoid inciting personal anger—then notes Aśvatthāmā’s proximity. Arjuna proceeds to indicate Duryodhana by the elephant emblem, Karṇa by distinctive standards, and Bhīṣma by radiant armor and senior status, advising sequencing (to avoid obstruction) while maintaining chariot control. The chapter closes with Uttara swiftly driving Arjuna toward Kṛpa’s station, initiating the next phase of the engagement.
Chapter Arc: कौरव-सेना के बीच द्रोणपुत्र अश्वत्थामा का वचन उठता है—वीरता का असली माप शोर नहीं, सामर्थ्य है; जैसे रथकार अपने रथ की दृढ़ता का दावा करता है, वैसे ही युद्ध में पुरुषार्थ का दावा कर्म से सिद्ध होता है। → अश्वत्थामा कर्ण के आत्म-प्रशंसक दर्प को काटता है: बहुत-सी लड़ाइयाँ जीतना, धन पाना, शत्रु-सेना रौंदना—इनसे विद्वान पुरुष अपनी बड़ाई नहीं गाते; अग्नि बिना वाणी के जलती है, सूर्य मौन होकर चमकता है, पृथ्वी चुपचाप जगत धारण करती है। फिर वह कर्ण को चुनौती देता है—किस संग्राम में तुमने युधिष्ठिर को जीता? किसमें भीम को? किसमें इन्द्रप्रस्थ को? यह प्रश्न कर्ण की प्रतिष्ठा पर सीधा प्रहार बनकर सभा को गरमा देता है। → अश्वत्थामा निर्णायक घोषणा करता है कि कुन्तीपुत्र अर्जुन भय से कभी नहीं डिगेगा—न देवों से, न गन्धर्वों से, न असुरों-राक्षसों से। वह कर्ण को स्पष्ट कहता है कि अर्जुन पराक्रम और धनुर्विद्या में उससे विशिष्ट है, और युद्ध में वासुदेव-समान सहायक के साथ उसे कौन न पूजे। फिर दुर्योधन को भी कटाक्ष करता है: जैसे तुमने जुए में छल किया, इन्द्रप्रस्थ छीना, द्रौपदी को सभा में घसीटा—वैसे ही अब युद्ध में भी सौबल (शकुनि) की ‘सुरक्षा’ में लड़ो; यह व्यंग्य कौरव-नीति की नैतिक दरार को उजागर कर देता है। → अश्वत्थामा अंततः अपनी सीमा रेखा खींचता है—‘योधा चाहें तो लड़ें, पर मैं अर्जुन से नहीं लड़ूँगा’; और वह मत्स्य-राज्य के विरुद्ध इस गोहरण-यात्रा को भी तुच्छ ठहराता है, मानो कह रहा हो कि असली संकट मत्स्य नहीं, अर्जुन है। → कौरव-पक्ष के भीतर ही अर्जुन के भय/सम्मान का द्वंद्व तीव्र हो उठता है—अब प्रश्न यह रह जाता है कि अर्जुन के सामने कौन टिकेगा, और कर्ण-द्रोणपुत्र के इस वैचारिक टकराव का प्रभाव रणभूमि पर कैसे फूटेगा।
Shlokas
Verse 1
अऑडज आर (_) ऑपआ अपाय - जैसे कोई रथ बनानेवाला कारीगर रथ लाकर यह कहे कि मैंने इस दिव्य रथका निर्माण किया है। इसका प्रत्येक अंग सुदृढ़ है। इसपर बैठकर युद्ध करनेसे तुम देवताओंपर भी सर्वथा विजय पा सकोगे
အရှ္ဝတ္ထာမာ ပြောသည်– «ကರ್ಣ၊ ငါတို့သည် နွားများကို မအနိုင်ရသေး၊ မတ္စျနိုင်ငံ နယ်စပ်ကိုလည်း မကျော်လွန်သေး၊ ဟာස්တိနာပုရသို့လည်း မရောက်သေး။ ထို့ကြောင့် အဘယ်ကြောင့် အကျိုးမဲ့စွာ ဝါကြွားနေသနည်း။»
Verse 2
संग्रामांश्च बहून् जित्वा लब्धवा च विपुलं धनम् | विजित्य च परां सेनां नाहु: किंचन पौरुषम्
ကೃပက ပြောသည်— «စစ်ပွဲများစွာကို အနိုင်ရပြီး၊ ငွေကြေးဥစ္စာအလွန်များစွာ ရရှိကာ၊ ရန်သူတပ်မဟာကိုပါ အနိုင်ယူပြီးနောက်တောင် ပညာရှိတို့သည် အလဟဿ ကိုယ်ကိုချီးမွမ်းသည့် စကားများကို မပြောကြ။ မီးသည် မိမိကို မကြေညာဘဲ အရာအားလုံးကို မီးခိုးပြာဖြစ်အောင် လောင်ကျွမ်းစေသည်။ နေမင်းသည် တိတ်ဆိတ်စွာပင် တောက်ပသည်။ မြေကြီးသည် စကားမပြောဘဲ လှုပ်ရှားသည့်အရာနှင့် မလှုပ်ရှားသည့်အရာ အားလုံးကို ထမ်းဆောင်ထားသည်။ ထိုနည်းတူ စစ်မှန်သော သတ္တိသည် လုပ်ရပ်ဖြင့်ပင် ထင်ရှားပြီး အော်ဟစ်အ boast စကားဖြင့် မဟုတ်»။
Verse 3
दहत्यग्निरवाक्यस्तु तूष्णी भाति दिवाकर: । तूष्णीं धारयते लोकान् वसुधा सचराचरान्
ကṛပက ပြောသည်— «မီးသည် စကားမပြောဘဲ လောင်ကျွမ်းသည်။ နေမင်းသည် တိတ်ဆိတ်စွာပင် တောက်ပသည်။ မြေကြီးသည် စကားမရှိဘဲ လှုပ်ရှားသည့်အရာနှင့် မလှုပ်ရှားသည့်အရာတို့ပါဝင်သည့် လောကအားလုံးကို ထမ်းဆောင်ထားသည်။ ထိုနည်းတူ ပညာရှိသူသည် စစ်ပွဲများစွာ အနိုင်ရပြီး၊ ဥစ္စာအလွန်ကြီးမားစွာ ရရှိကာ၊ ရန်သူတပ်မဟာကို ချေမှုန်းပြီးနောက်တောင် အလဟဿ ကိုယ်ကိုချီးမွမ်းခြင်းတွင် မလွန်ဆန်။ အင်အားသည် လုပ်ရပ်ဖြင့်ပင် သက်သေပြပြီး အော်ဟစ်အ boast စကားဖြင့် မဟုတ်»။
Verse 4
चातुर्वर्ण्यस्य कर्माणि विहितानि स्वयम्भुवा । धनं यैरधिगन्तव्यं यच्च कुर्वन् न दुष्पति
ကṛပက ပြောသည်— «လူမှုအဆင့် (ဝဏ္ဏ) လေးမျိုး၏ တာဝန်များကို ကိုယ်တိုင်ပေါ်ထွန်းသော ဖန်ဆင်းရှင် (Svayambhū) က သတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုသတ်မှတ်ထားသော အလုပ်များကို ဆောင်ရွက်လျှင် ဥစ္စာလည်း ရနိုင်ပြီး၊ ထိုနည်းဖြင့် လုပ်ဆောင်နေသရွေ့ လုပ်သူသည် သီလအပြစ်ကို မခံရ»။
Verse 5
अधीत्य ब्राह्मणो वेदान् याजयेत यजेत वा | क्षत्रियो धनुराश्रित्य यजेच्चैव न याजयेत्
ကṛပက ပြောသည်— «ဗေဒကို သင်ယူပြီးနောက် ဘြာဟ္မဏသည် မိမိကိုယ်တိုင် ယဇ်ပူဇော်ပွဲကို ဆောင်ရွက်သင့်သကဲ့သို့၊ အခြားသူတို့အတွက်လည်း ယဇ်ပူဇော်ပွဲကို ဦးဆောင်ကျင်းပပေးသင့်သည်။ က္ෂတ္တရိယသည် မြားလက်နက်—ဆိုလိုသည်မှာ စစ်ရေးတာဝန်နှင့် ကာကွယ်ရေးအင်အား—ကို အားထား၍ မိမိအတွက် ယဇ်ပူဇော်ပွဲကို ဆောင်ရွက်သင့်သော်လည်း၊ အခြားသူတို့အတွက် ယဇ်ကို ဦးဆောင်ကျင်းပပေးသော ပုရောဟိတ်အဖြစ် မလုပ်သင့်၊ ထိုတာဝန်သည် ဘြာဟ္မဏတို့၏ အလုပ်ဖြစ်သောကြောင့်»။
Verse 6
वैश्यो5धिगम्य वित्तानि ब्रह्मुकर्माणि कारयेत् । शूद्र: शुश्रूषणं कुर्यात् त्रिषु वर्णेषु नित्यश: । वन्दनायोगविधिभिर्वैतसीं वृत्तिमास्थित:
ကṛပက ပြောသည်— «ဝိုင်ရှျသည် ဥစ္စာရရှိပြီးနောက် ဗေဒအမိန့်ရှိသော အခမ်းအနားများကို ဘြာဟ္မဏတို့မှ ဆောင်ရွက်စေသင့်သည်။ ရှူဒြသည် အထက်တန်း သုံးဝဏ္ဏတို့အပေါ် အမြဲတမ်း ဝန်ဆောင်မှုကို ပြုသင့်သည်။ ‘ဝိုင်တသီ’ ဟုခေါ်သော အပြုအမူ—ကြိမ်ပင်ကဲ့သို့ နူးညံ့၍ နှိမ့်ချ—ကို ခံယူကာ၊ လေးစားစွာ ဦးညွှတ်ခြင်းနှင့် စည်းကမ်းတကျ နာခံခြင်းတို့ဖြင့် သူတို့အနီးတွင် နေထိုင်၍ အစဉ်မပြတ် ဝန်ဆောင်ရမည်»။
Verse 7
वर्तमाना यथाशास्त्र प्राप्प चापि महीमिमाम् । सत्कुर्वन्ति महाभागा गुरून् सुविगुणानपि
ကೃပက ပြောသည်– «သတ္တဝါတို့သည် သာස්ထရ၏ အမိန့်အတိုင်း ကျင့်ကြံ၍၊ တရားမျှတစွာ ဤမြေကြီး၏ အာဏာကို ရရှိပြီးနောက်တောင် မဟာဂုဏ်ရှိ၍ ကံကောင်းသောသူတို့သည် ဆရာအကြီးအကဲတို့ကို—သူတို့၌ ဂုဏ်မပြည့်စုံသော်လည်း—ဂုဏ်ပြုလေးစားကြသည်။ သို့ရာတွင် ဤနေရာ၌ မတရားဖြင့် ရရှိသော နိုင်ငံတော်ကြောင့် ဂုဏ်ရှိသော အကြီးအကဲတို့ကိုပင် မထီမဲ့မြင်ပြုနေကြသည်။»
Verse 8
प्राप्य द्यूतिन को राज्यं क्षत्रियस्तोष्टमर्हति । तथा नृशंसरूपो<यं धार्त॑राष्ट्रश्न निर्धण:
ကṛပက ပြောသည်– «လောင်းကစားဖြင့် နိုင်ငံတော်ကို ရရှိပြီးနောက် မည်သည့် က္ෂတ္တရိယက စိတ်ကျေနပ်နိုင်မည်နည်း။ သို့ရာတွင် ဤဓൃതရာଷ္ဌရ၏ သားသည် ထိုအရာတင်ပင် ကျေနပ်နေ၏—အကြောင်းမူကား သူသည် ကြမ်းတမ်း၍ မရဏာမေတ္တာကင်း၊ အောက်တန်းကျသော သဘောရှိသူဖြစ်သည်။»
Verse 9
तथाधिगगम्य वित्तानि को विकत्थेद् विचक्षण: । निकृत्या वज्चनायोगैश्वरन् वैतंसिको यथा
«ဤသို့သောနည်းဖြင့် ငွေကြေးကို ရရှိပြီးနောက် ဉာဏ်ရှိသူ မည်သူက ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဂုဏ်ယူကာ အော်ဟစ်မည်နည်း။ လှည့်စားမှုနှင့် စီမံထားသော လိမ်လည်နည်းလမ်းများဖြင့် ငှက်ဖမ်းသမားက အသက်မွေးသကဲ့သို့၊ လိမ်လည်သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖြင့် စည်းစိမ်ကို ရလျှင် ပညာရှိတို့အနက် မည်သူက ကိုယ့်ပါးစပ်ဖြင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ချီးမွမ်းမည်နည်း။»
Verse 10
कतमद् द्वैरथं युद्ध यत्राजैषीर्धनंजयम् । नकुलं सहदेवं वा धन येषां त्वया हृतम्
ကṛပက ပြောသည်– «သင်သည် ဓနဉ္ဇယကို အနိုင်ယူခဲ့သော တစ်ဦးချင်းစစ်ပွဲသည် မည်သည့်အခါနည်း။ သို့မဟုတ် နကူလ၊ သဟဒေဝတို့ကိုလည်း မည်သည့်အခါ အနိုင်ယူခဲ့သနည်း။ ပाण्डဝတို့၏ ငွေကြေးကို သင်သည် လိမ်လည်သော လောင်းကစားဖြင့် လုယူခဲ့သည်။ ဒုర్యောဓန မင်းကြီး၊ တရားမျှတသော တိုက်ပွဲ၌ သင်က သူတို့ထဲမှ တစ်ဦးကိုတောင် အနိုင်ယူခဲ့ဖူးသလား—ဘယ်အခါနည်း။»
Verse 11
युधिष्ठिरो जित: कस्मिन् भीमश्च बलिनां वर: । इन्द्रप्रस्थं त्वया कस्मिन् संग्रामे निर्जितं पुरा
ကṛပက ပြောသည်– «ဓမ္မရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရကို သင်သည် မည်သည့်စစ်ပွဲ၌ အနိုင်ယူခဲ့သနည်း။ သို့မဟုတ် အင်အားကြီးသူတို့အနက် အကောင်းဆုံးဖြစ်သော ဘီမကို မည်သည့်စစ်ပွဲ၌ အနိုင်ယူခဲ့သနည်း။ ယခု သင်အုပ်စိုးနေသော အိန္ဒြပရస్థကိုလည်း ယခင်က မည်သည့်စစ်ပွဲ၌ သင်က အနိုင်ယူခဲ့ဖူးသနည်း။»
Verse 12
तथैव कतमद् युद्ध यस्मिन् कृष्णा जिता त्वया । एकवस्त्रा सभां नीता दुष्टकर्मन् रजस्वला
ကೃပက ပြောသည်— «ဒါဆို ပြောပါဦး—သင် ‘ကೃṣṇā (ဒြೌပဒီ)’ ကို ‘အနိုင်ယူခဲ့တယ်’ လို့ ဆိုတဲ့ စစ်ပွဲက ဘယ်စစ်ပွဲလဲ။ အကျင့်ဆိုးသူရေ! အမှန်တော့ သင်တို့က အဝတ်တစ်ထည်သာဝတ်ထားရတဲ့ အားနည်းသနားဖွယ် မိန်းမကို မင်းရဲ့ အစည်းအဝေးခန်းထဲ ဆွဲခေါ်လာခဲ့တာ၊ ထို့ပြင် သူမ ရာသီလာနေချိန်မှာတောင် ဖြစ်တယ်»။
Verse 13
मूलमेषां महत् कृत्तं सारार्थी चन्दनं यथा । कर्म कारयिथा: सूत तत्र कि विदुरो5ब्रवीत्
ကṛပက ပြောသည်— «သင်တို့က ဒီလူတွေ၏ အမြစ်ကိုပင် ဖြတ်ချလိုက်ပြီ၊ အနှစ်သားကိုလိုချင်သူက စန္ဒကူးပင်ကို ခုတ်သလိုပဲ။ အို စူတရေ! လိမ်လည်တဲ့ အန်စာတုံးကစားပွဲနဲ့ ဒြောပဒီကို အရှက်ခွဲခြင်းကြောင့် ပာဏ္ဍဝတွေကို အတင်းအကျပ် အလုပ်သမားလို လုပ်စေခဲ့တဲ့အခါ၊ အမြတ်တရားရှိသော ဝိဒုရက အဲဒီမှာ ဘာပြောခဲ့သလဲ။ ကုရုမျိုးရိုး ပျက်စီးရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဟာ ဒီလောင်းကစားဖြစ်မယ်လို့ သတိပေးခဲ့တာ—မမှတ်မိဘူးလား»။
Verse 14
यथाशक्ति मनुष्याणां शममालक्षयामहे । अन्येषामपि सत्त्वानामपि कीटपिपीलिकै: । द्रौपद्या: सम्परिकलेशं न क्षन्तुं पाण्डवो5हति
ကṛပက ပြောသည်— «လူသားတို့မှာ ကိုယ့်စွမ်းအားအလိုက် ခံနိုင်ရည်၏ အကန့်အသတ်ရှိတယ်လို့ ငါတို့မြင်တယ်။ အခြား သက်ရှိများလည်း ထိုနည်းတူပဲ—ပိုးမွှားသေးသေးနဲ့ ပုရွက်ဆိတ်တောင် မလွတ်ဘူး။ ဒြောပဒီအပေါ် ခံစားစေခဲ့တဲ့ ပြင်းထန်သော ဒုက္ခကို ပာဏ္ဍဝ (အာర్జုန) က ခွင့်လွှတ်နိုင်မယ့်အရာ မဟုတ်ဘူး»။
Verse 15
क्षयाय धार्रराष्ट्राणां प्रादुर्भूतोी धनंजय: । त्वं पुन: पण्डितो भूत्वा वाचं वक्तुमिहेच्छसि
ကṛပက ပြောသည်— «ဓြတရာෂ္ဍရသားတွေ ပျက်စီးစေရန်အတွက်ပဲ ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) ဒီမှာ ပေါ်ထွန်းလာတာ။ ဒါပေမယ့် သင်ကတော့ ပညာရှိဟန်ဆောင်ပြီး ဒီအစည်းအဝေးထဲမှာ စကားပြောချင်နေသေးတယ်»။
Verse 16
धृतराष्ट्रके पुत्रोंका संहार करनेके लिये ही धनंजय प्रकट हुए हैं और एक तुम हो
ကṛပက ပြောသည်— «ဓနဉ္ဇယက ဓြတရာෂ္ဍရသားတွေကို ဖျက်ဆီးဖို့ပဲ ပေါ်ထွန်းလာတာ။ ဒါပေမယ့် သင်ကတော့ ဒီမှာ ထိုင်ပြီး ပညာရှိဟန်ဆောင်ကာ အမြင့်မားတဲ့ စကားတွေကို လှည့်ပတ်ပြောနေတယ်။ ရန်ငြိုးကို အဆုံးသတ်တဲ့ အပြစ်တင်သူ ဂျိṣṇုက ငါတို့ထဲက တစ်ယောက်တောင် မကျန်အောင် မလုပ်ဘူးလား။ ရန်ပြန်ဆပ်ဖို့ စိတ်ကူးထားတဲ့ အာర్జုနက ငါတို့ကို မရှင်းလင်းပစ်ဘူးလား»။
Verse 17
नैष देवान् न गन्धर्वान् नासुरान् न च राक्षसान् | भयादिह न मुध्येत कुन्तीपुत्रो धनंजय:,यह कभी सम्भव नहीं है कि कुन्तीनन्दन अर्जुन भयके कारण देवता, गन्धर्व, असुर तथा राक्षसोंसे भी युद्ध न करें
ကೃပက ပြောသည်— «ကွန်တီ၏သား ဓနဉ္ဇယသည် ဤနေရာ၌ ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားပျက်ပြားကာ စစ်မတိုက်ဘဲ နေမည်ဟု မဖြစ်နိုင်။ နတ်များ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ အသူရများ၊ ရက္ခသများနှင့်တောင် တိုက်ခိုက်ရန် မငြင်းဆန်နိုင်» ဟု။ ဤစကားသည် အာဂျုန၏ မယိမ်းမယိုင်သော သတ္တိနှင့် က్షတ္တရဓမ္မကို အတည်ပြုသည်။
Verse 18
यं यमेषो5तिसंक्रुद्धः संग्रामे निपतिष्यति । वृक्ष गरुत्मान् वेगेन विनिहत्य तमेष्यति
ကೃပက ပြောသည်— «ယမေဣသ—အာဂျုန—သည် စစ်မြေပြင်၌ အလွန်ဒေါသထွက်ကာ မည်သူ့ကိုမဆို တိုက်ခိုက်ဝင်ရောက်လျှင်၊ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ထိုသူကို ချေမှုန်းပြီး မရပ်မနား ဆက်လက်တိုးတက်သွားမည်။ ဂရုဍသည် သစ်ပင်တစ်ပင်ပေါ် ဆင်းနားရာ၌ မိမိအရှိန်ကြောင့် ထိုသစ်ပင်ကို ချိုးဖျက်ကာ ထပ်မံ ပျံသန်းသွားသကဲ့သို့ပင်၊ အာဂျုနသည် ဒေါသတောက်လောင်လျက် မဟာရထီတို့ကို တစ်ဦးချင်း ချေမှုန်းကာ ရှေ့သို့ ဆက်တိုးမည်» ဟု။
Verse 19
त्वत्तो विशिष्ट वीयेंण धनुष्यमरराट्समम् | वासुदेवसमं युद्धे तं॑ पार्थ को न पूजयेत्
ကೃပက ပြောသည်— «ကာဏ္ဏာ၊ အာဂျုနသည် သတ္တိပညာ၌ သင့်ထက် ထူးချွန်သည်။ မြားလက်နက်ကိုင်တွယ်ရာ၌ နတ်ဘုရင် အိန္ဒြနှင့် တူညီပြီး၊ စစ်ပညာအနုပညာ၌ ဝါစုဒေဝ—ကృష్ణ—ကိုယ်တိုင်နှင့် တူ၏။ ထိုပृथာ၏သားကို မည်သူက မလေးစား မချီးမွမ်းနိုင်မည်နည်း» ဟု။
Verse 20
देवं दैवेन युध्येत मानुषेण च मानुषम् । अस्त्रं हास्त्रेण यो हन्यात् कोर््डर्जुनेन सम: पुमान्
ကೃပက ပြောသည်— «နတ်ကို နတ်သဘောနည်းဖြင့် တိုက်ရမည်၊ လူကို လူသဘောနည်းဖြင့် တိုက်ရမည်။ လက်နက်တစ်မျိုးချင်းကို ၎င်း၏ ဆန့်ကျင်လက်နက်ဖြင့် တားဆီးဖျက်ဆီးနိုင်သော အာဂျုနနှင့် တူညီသူ လူသား မည်သူရှိသနည်း» ဟု။
Verse 21
पुत्रादनन्तरं शिष्य इति धर्मविदो विदु: । एतेनापि निमित्तेन प्रियो द्रोणस्य पाण्डव:
ကೃပက ပြောသည်— «ဓမ္မကို သိသူတို့က ‘မိမိသားပြီးနောက် အချစ်ဆုံးမှာ တပည့်’ ဟု သိကြသည်။ ထိုအကြောင်းကြောင့်လည်း ပाण्डဝ—အာဂျုန—သည် ဒ್ರೋဏာ၏ ချစ်ခင်သူဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဒ್ರೋဏာက သူ့ကို ချီးမွမ်းခြင်းသည် သင့်တော်လှသည်» ဟု။
Verse 22
यथा त्वमकरोर््यूतमिन्द्रप्रस्थं यथा55हर: । यथा<5<नैषी: सभां कृष्णां तथा युध्यस्व पाण्डवम्
ကೃပက ပြောသည်— «သင်တို့က အန်ဒရပရသ္ထကို လောင်းကစားဖြင့် စီမံကာ လုယူခဲ့သကဲ့သို့၊ ကృష్ణာ (ဒြောပဒီ) ကို စည်းဝေးခန်းမထဲသို့ ဆွဲခေါ်သွားခဲ့သကဲ့သို့—ထိုစိတ်ဓာတ်တူတူဖြင့်ပင် ဒုర్యೋಧန၊ ပাণ্ডု၏သား (အర్జုန) နှင့် စစ်တိုက်လော့။ ထိုမတရားမှုများကို ပြုစဉ်က ငါတို့၏အကူအညီကို မလိုအပ်ဟု သင်မိမိထင်ခဲ့သဖြင့် ယခုစစ်ပွဲတွင်လည်း ငါတို့ထံမှ အကူအညီကို မမျှော်လင့်နှင့်»။
Verse 23
अयं ते मातुल: प्राज्ञ: क्षत्रधर्मस्य कोविद: | दुर्यूतदेवी गान्धार: शकुनिर्युध्यतामिह
ကೃပက ပြောသည်— «ဤနေရာတွင် သင်၏ မိခင်ဘက်ဦးလေး ရှကునိ ရှိ၏—ပညာရှိ၍ က్షတ္တရိယဓမ္မကို ကျွမ်းကျင်သူ။ လောင်းကစားတွင် လှည့်ကွက်ကျွမ်းကျင်သည့် ဂန္ဓာရနိုင်ငံ၏ ဘုရင် ရှကునိကိုပင် ဤနေရာ၌ တိုက်ခိုင်းလော့»။
Verse 24
नाक्षान् क्षिपति गाण्डीवं न कृतं द्वापरं न च । ज्वलतो निशितान् बाणांस्तांस्तान् क्षिपति गाण्डिवम्
ကೃပက ပြောသည်— «ဂाण्डီဝ မည်သော လက်နက်သည် ကုရတ (Kṛta) သို့မဟုတ် ဒွာပရ (Dvāpara) ဟူသော အန်ကာများကို မပစ်ချေ။ ထိုအစား မီးလောင်တောက်ပ၍ ထက်မြက်သော မြားမိုးကို ထပ်ခါထပ်ခါ ပစ်လွှတ်လျက်ရှိသည်»။
Verse 25
न हि गाण्डीवनिर्मुक्ता गार्ध्रपक्षा: सुतेजना: । नान्तरेष्ववतिष्ठन्ते गिरीणामपि दारणा:
ကೃပက ပြောသည်— «ဂाण्डီဝမှ လွှတ်သော ငှက်ကောင်ပံတောင်ပါသည့် ထက်မြက်တောက်ပသော မြားများသည် လမ်းတစ်ဝက်တွင် မရပ်တန့်ကြ။ ရန်သူ၏ကိုယ်ကို ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ပြီးမှသာ တည်နေကြပြီး၊ တောင်တန်းများကိုပင် ခွဲဖောက်နိုင်စွမ်းရှိသည်»။
Verse 26
अन्तकः पवनो मृत्युस्तथाग्निर्वडवामुख: । कुर्युरेते क्वचिच्छेषं न तु क्रुद्धो धनंजय:
ကೃပက ပြောသည်— «အန္တက (ယမမင်း)၊ လေ၊ သေခြင်း၊ နှင့် မြင်းမုခမီး (ဗဍဝာမုခ) တို့သည် တခါတရံ အချို့ကို ကျန်ရစ်စေနိုင်သော်လည်း၊ ဓနဉ္ဇယ (အర్జုန) သည် ဒေါသထွက်လာလျှင် မည်သည့်အရာမျှ မကျန်စေ»။
Verse 27
यथा सभायां दूत॑ त्वं मातुलेन सहाकरो: । तथा युध्यस्व संग्रामे सौबलेन सुरक्षित:
ကೃပက ပြောသည်– «နန်းတော်အစည်းအဝေးခန်းမ၌ မိခင်ဘက်ဦးလေးနှင့် အန်စာတုံးကစားခဲ့သကဲ့သို့ပင်၊ ယခု စစ်မြေပြင်၌လည်း ထို ဆောဘလ (ရှကುನိ) ၏ကာကွယ်မှုအောက်တွင် တိုက်ခိုက်လော့။ အခြားသူတို့ထံမှ အကူအညီကို မမျှော်လင့်နှင့်»။
Verse 28
युध्यन्तां कामतो योधा नाहं योत्स्ये धनंजयम् । मत्स्यो हास्माभिरायो ध्यो यद्यागच्छेद् गवां पदम्
ကṛပက ပြောသည်– «စစ်သူရဲတို့ စိတ်ကြိုက်တိုက်ချင်လျှင် တိုက်ကြပါစေ။ ငါသည် ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) နှင့် မတိုက်မည်။ ငါတို့၏ရန်ပွဲသည် မత్సျာဘုရင်နှင့်သာ ဖြစ်သည်။ သူသည် နွားတဲစခန်းသို့ ရောက်လာလျှင် ငါသည် သူနှင့်—သို့မဟုတ် အခြားမည်သူနှင့်မဆို—တိုက်နိုင်သည်»။
Verse 50
इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि उत्तरगाग्रहे द्रौणिवाक्यं नाम पज्चाशत्तमोडथ्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သီရိမဟာဘာရတ» ၏ ဝိရာဋပရဝ၌ နွားလုယူခန်း (Go-haraṇa) အတွင်း၊ ဥတ္တရ၏ ဦးဆောင်ချိန်၌ «ဒြောဏိ (အရှွတ္ထာမာ) ၏ မိန့်ခွန်း» ဟု အမည်တပ်ထားသော အခန်းငါးဆယ်မြောက် ပြီးဆုံး၏။
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns how to engage militarily against revered elders and teachers—especially Droṇa—while preserving recognized norms of respect, avoiding needless provocation, and still fulfilling protective duty in an active threat environment.
Competence in action is inseparable from ethical constraint: discernment (who is who, what they signify) and restraint (how to approach a guru/elder) together constitute a disciplined form of dharma-guided strategy.
No explicit phalaśruti appears here; the chapter functions as operational narration, embedding implicit instruction on duty and etiquette through Arjuna’s directives rather than through a formal concluding eulogy.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.