Adhyaya 43
Karna’s Martial Boast and Challenge to Bībhatsu (Arjuna)
Upa-parva: Gogrāharaṇa Upa-Parva (Cattle-Raid Episode)
This chapter presents Karṇa’s assessment of the opposing side as fearful and disorganized, followed by a sequence of confident declarations positioning himself as the principal counter to Bībhatsu (Arjuna). He frames the encounter as a decisive settling of prior obligations to the Dhārtarāṣṭras, articulating a rhetoric of inevitability and superiority. The verses employ dense martial imagery: arrows likened to serpents, swarms, meteors, and storm-clouds; the bowstring’s sound compared to drums; and the sky imagined as filled with golden-feathered shafts. Karṇa asserts parity with Arjuna, anticipates a prolonged and ‘familiar’ combat dynamic, and projects a public spectacle intended for Kaurava observers. The thematic emphasis is not tactical detail but psychological posture—confidence, reputation-management, and the performative dimension of kṣatriya combat speech—within the broader cattle-raid escalation.
Chapter Arc: बृहन्नला (अर्जुन) उत्तरकुमार को उस गुप्त स्थान की ओर ले चलती है जहाँ पाण्डवों के दिव्य आयुध छिपे हैं—और राजकुमार की जिज्ञासा अब भय में बदलने लगती है कि क्या वह सचमुच कुरुओं से भिड़ सकेगा। → बृहन्नला एक-एक कर आयुधों का परिचय देती है—गाण्डीव की अतुल शक्ति, देव-दानव-गन्धर्वों द्वारा पूजित शस्त्र, और पाण्डवों के अस्त्र-शस्त्रों की चमक-दमक; वर्णन जितना भव्य होता जाता है, उत्तर के मन में युद्ध का वास्तविक भार उतना ही भारी उतरता जाता है। → गाण्डीव का महिमामंडन—‘जो अकेला ही एक लाख धनुषों के तुल्य है’—और साथ ही तेजस्वी, शीघ्रगामी बाणों का वर्णन, जो व्यूह में शत्रुओं को चीरते हुए अजेय वीर की अक्षय सम्पदा बनते हैं; यह क्षण उत्तर के सामने पाण्डव-शक्ति का साक्षात् उद्घाटन है। → भीम, युधिष्ठिर, नकुल आदि के खड्ग-बाणों तक का विशद परिचय देकर बृहन्नला यह सुनिश्चित करती है कि उत्तर समझ ले—यह कोई साधारण रथयात्रा नहीं, बल्कि पाण्डव-प्रताप का पुनर्प्रकट होना है। → आयुधों का यह उद्घाटन अगले ही क्षण वास्तविक संघर्ष की देहरी पर ले आता है—अब इन शस्त्रों का प्रयोग किस रूप में होगा, और उत्तर का भय किस तरह टूटेगा?
Shlokas
Verse 1
स्#2 २ “5 (9) स्#2:. 7५ - ये १६
ဘృဟန္နလာက ပြောသည်– «မင်းသား၊ မင်းက အရင်က ငါ့ကို မေးခဲ့သော—ရန်သူတပ်များကို ပျက်စီးစေသော လက်နက်—ဤသည်ပင် ပါရ္ထ (အర్జုန) ၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ နာမည်ကြီး ဂါဏ္ဍီဝ မြားတံ (လေး) ဖြစ်သည်»။
Verse 2
सर्वायुधमहामात्रं शातकुम्भपरिष्कृतम् एतत् तदर्जुनस्यासीद् गाण्डीवं परमायुधम्
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဤသည်ကား အာဂျုန၏ အမြင့်မြတ်ဆုံး လက်နက်ဖြစ်သော ကမ္ဘာကျော် ဂါဏ္ဍီဝ မြားတံတား (လေး) ပင် ဖြစ်၏။ လက်နက်အပေါင်းတို့ထက် အရွယ်အစားကြီးမား၍ သန့်စင်သော ရွှေဖြင့် လှပစွာ အလှဆင်ထားသည်။ ဤသည်ပင် အာဂျုန၏ ကိုယ်ပိုင် လက်နက်ဖြစ်၏»။
Verse 3
यत् तच्छतसहस्रेण सम्मितं राष्ट्रवर्द्धनम् । येन देवान् मनुष्यांश्व पार्थो विजयते मृथे
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဤလက်နက်သည် လေးတံတား တစ်သိန်းနှင့် တန်ဖိုးတူ၏။ နိုင်ငံတော်ကို တိုးတက်ခိုင်မြဲစေသော အကြောင်းရင်းလည်း ဖြစ်၏။ ဤလက်နက်ကြောင့်ပင် ပာဋ္ဌ (အာဂျုန) သည် စစ်မြေ၌ လူတို့ကိုသာမက နတ်တို့ကိုပါ အနိုင်ယူလာခဲ့သည်»။
Verse 4
चित्रमुच्चावचैर्वर्णै: श्लक्ष्णमायतमव्रणम् । देवदानवगन्धर्व: पूजितं शाश्वती: समा:
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «၎င်းသည် အံ့ဩဖွယ်ကောင်း၍ အလင်းအမှောင် အရောင်မျိုးစုံဖြင့် တင့်တယ်လှပသည်။ ထိတွေ့လျှင် နူးညံ့ချောမွေ့၍ ရှည်လျားကျယ်ပြန့်ကာ အမာရွတ်တစ်စက်မျှ မရှိ။ မရေတွက်နိုင်သော နှစ်ပေါင်းများစွာ နတ်၊ ဒာနဝ၊ ဂန္ဓဗ္ဗတို့က ဂုဏ်ပြုပူဇော်လာခဲ့သည်»။
Verse 5
एतद् वर्षसहसंत्र तु ब्रह्मा पूर्वमधारयत् । ततो$5नन्तरमेवाथ प्रजापतिरधारयत्
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ရှေးကာလ၌ ဗြဟ္မာသည် ဤအရာကို နှစ်တစ်ထောင်ကြာ ထိန်းသိမ်းကာ ကိုင်ဆောင်ခဲ့၏။ ထို့နောက် ချက်ချင်းပင် ပရဇာပတိက ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်»။
Verse 6
त्रीणि पञज्चशतं चैव शक्रो5शीति च पञ्च च । सोम: पञ्चशतं राजा तथैव वरुण: शतम् । पार्थ: पञ्च च षष्टिं च वर्षाणि श्वेतवाहन:
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ထို့နောက် သုံးရာနှစ်နှင့် ငါးရာနှစ်ကြာ ထိန်းသိမ်းကိုင်ဆောင်ခဲ့ကြ၏။ ထို့ပြီးနောက် သက္က (အိန္ဒြ) သည် ရှစ်ဆယ့်ငါးနှစ်ကြာ ကိုင်ဆောင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒြနောက်တွင် ဆိုမသည် ငါးရာနှစ်ကြာ ကိုင်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ဘုရင် ဝရုဏသည်လည်း တစ်ရာနှစ်ကြာ ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဖြူရထားမြင်းစီး ပာဋ္ဌ—အာဂျုန—သည် ခြောက်ဆယ့်ငါးနှစ်ကြာ ကိုင်ဆောင်လာခဲ့သည်»။
Verse 7
महावीर्य॑ महादिव्यमेतत् तद् धनुरुत्तमम् एतत् पार्थमनुप्राप्तं वरुणाच्चारुदर्शनम्
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဤသည်မှာ အာနုဘော်ကြီးမား၍ တကယ်တမ်း ဒေဝတန်ခိုးပါသော အမြတ်ဆုံး လေးတံပင် ဖြစ်သည်။ မြင်ရလည်း လှပတင့်တယ်၏။ ဤလေးတံပင်ကြောင့် အံ့ဩဖွယ် သတ္တိဗလ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ဤကောင်းကင်လေးတံပင်ကို အာర్జုနသည် ဝရုဏဒေဝထံမှ တိုက်ရိုက် ရရှိခဲ့သည်»။
Verse 8
पूजितं सुरमर्त्येषु बिभर्ति परमं वपु: । सुपार्श्व भीमसेनस्य जातरूपग्रहं धनु: । येन पार्थोडजयत् कृत्स्नां दिशं प्राचीं परंतप:
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဒေဝနှင့် လူတို့အကြားတွင် ပူဇော်ဂုဏ်ပြုခံရသော ဤလေးတံပင်သည် အလွန်တင့်တယ်သော ရုပ်ရည်ကို ဆောင်၏။ ဤသည်မှာ ဘီမစေန၏ လေးတံပင်—ဘေးနှစ်ဖက် လှပစွာ ပြုလုပ်ထားပြီး လက်ကိုင်ကို ရွှေဖြင့် အုပ်ထားသည်။ ဤလေးတံပင်ဖြင့်ပင် ရန်သူကို မီးလောင်စေသကဲ့သို့ တိုက်ခိုက်တတ်သော သူရဲကောင်းသည် အရှေ့ဘက်အရပ်တစ်လျှောက်လုံးကို အောင်မြင်ခဲ့သည်»။
Verse 9
इन्द्रगोपकचित्रं च यदेतच्चारुदर्शनम् । राज्ञो युधिष्ठिरस्यैतद् वैराटे धनुरुत्तमम्
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «‘အိန္ဒြဂိုပက’ ပိုး၏ ရုပ်ပုံဖြင့် အလှဆင်ထား၍ မြင်ရလည်း လှပသော ဤလေးတံပင်သည် ဝိရာဋနိုင်ငံတွင် ရှိသော ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရ၏ အမြတ်ဆုံး လက်နက် ဖြစ်သည်»။
Verse 10
सूर्या यस्मिंस्तु सौवर्णा: प्रकाशन्ते प्रकाशिन: । तेजसा प्रज्वलन्तो वै नकुलस्यैतदायुधम्
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော နေမင်းများက တောက်ပစွာ ထွန်းလင်းနေပြီး ကိုယ်ပိုင်တောက်ပမှုကြောင့် မီးလောင်သကဲ့သို့ ထင်ရသော ဤလက်နက်သည် နကူလ၏ လက်နက် ဖြစ်သည်»။
Verse 11
शलभा यत्र सौवर्णास्तपनीयविचित्रिता: । एतन्माद्रीसुतास्यापि सहदेवस्य कार्मुकम्,जिसके ऊपर सुवर्णजटित मीनेके फतिंगे सुशोभित हैं, वही यह माद्रीनन्दन सहदेवका धनुष है
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဤသည်မှာ မာဒရီ၏ သား စဟဒေဝ၏ လေးတံပင်လည်း ဖြစ်သည်—အလှဆင်ထားသော ရွှေ ‘ရှလဘ’ အလှပစ္စည်းများကို အရောင်အသွေးကွဲပြားသည့် ရွှေကောင်းဖြင့် လှပစွာ တပ်ဆင်ထားသည်»။
Verse 12
ये ल्िमे क्षुरसंकाशा: सहस्रा लोमवाहिन: । एतेअ<र्जुनस्य वैराटे शरा: सर्पविषोपमा:
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဗိရာဋမင်းသားရေ၊ ဓားမြှောင်ကဲ့သို့ ထက်မြက်တောက်ပ၍ အမွှေးတပ်ထားကာ မြွေဗိသကဲ့သို့ အာနိသင်ပြင်းထန်သော မြားထောင်ပေါင်းများစွာ ဤအရာတို့သည် အာర్జုန၏ မြားများပင် ဖြစ်သည်။ ကြည့်ရုံနှင့်ပင် သမ္မာဓမ္မရှိသော လက်နက်ပညာရှင်၏ လက်ရာဟု သိနိုင်ပြီး၊ ကာကွယ်ရန်နှင့် တာဝန်က စစ်ကို တောင်းဆိုသည့်အခါ အောင်မြင်ရန်အတွက် ဖြစ်သည်»။
Verse 13
एते ज्वलन्तः संग्रामे तेजसा शीघ्रगामिन: । भवन्ति वीरस्याक्षय्या व्यूहत: समरे रिपून्
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဤမြားတံများသည် စစ်မြေပြင်တွင် တေဇောဖြင့် တောက်လောင်ကာ အလွန်လျင်မြန်စွာ ပျံသန်းသည်။ သူရဲကောင်းတစ်ဦးက စစ်တန်းစီ၍ ရန်သူကို တိုက်ခိုက်သော် ဤအရာတို့သည် မကုန်ခန်းနိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာပြီး၊ ရန်သူအတွက်တော့ ဖြတ်တောက်၍ မရ၊ တားဆီး၍ မနိုင်သော အရာများပင် ဖြစ်သည်»။
Verse 14
ये चेमे पृथवो दीर्घाश्वन्द्रबिम्बार्धदर्शना: । एते भीमस्य निशिता रिपुक्षयकरा: शरा:
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ထို့ပြင် ဤနေရာရှိ မြားများသည် ကျယ်ဝန်းရှည်လျား၍ လ၏ဝိုင်းတစ်ဝက်ကဲ့သို့ ခေါင်းပိုင်းတောက်ပနေသည်။ ဤတို့သည် ရန်သူကို ဖျက်ဆီးရန် ပြုလုပ်ထားသော ဘီမ၏ ထက်မြက်သော မြားများပင် ဖြစ်သည်»။
Verse 15
नकुलस्य कलापो<यं पज्चशार्दूललक्षण:
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဤသည်မှာ နကူလာ၏ မြားအုံ (quiver) ဖြစ်ပြီး ကျားငါးကောင် (သို့မဟုတ် ခြင်္သေ့ငါးကောင်) အမှတ်တံဆိပ် ပါရှိသည်။ စစ်ပွဲတွင် အနောက်ဘက်ဒေသတစ်လျှောက်လုံးကို အောင်နိုင်ခဲ့စဉ်ကလည်း ဤမြားအုံတစ်လုံးတည်းကိုပင် မာဒရီ၏ သား ပညာရှိ နကူလာက ဆောင်ထားခဲ့သည်»။
Verse 16
येनासौ व्यजयत् कृत्स्नां प्रतीचीं दिशमाहवे । कलापो होष तस्यासीन्माद्रीपुत्रस्य धीमतः
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဤမြားအုံဖြင့်ပင် သူသည် စစ်မြေပြင်တွင် အနောက်ဘက်ဒေသတစ်လျှောက်လုံးကို အောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က မာဒရီ၏ သား ပညာရှိ နကူလာ၏ မြားအုံသည် ဤတစ်လုံးပင် ဖြစ်သည်»။
Verse 17
ये त्विमे भास्कराकारा: सर्वपारसवा: शरा: । एते चित्रक्रियोपेता: सहदेवस्य धीमत:
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဤနေရာရှိ မြားများသည် နေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ နေမင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော မြားများဖြစ်ပြီး၊ ရန်သူအုပ်စုကြီးများကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ပျက်စီးစေတတ်သည်။ အံ့ဖွယ်အာနိသင်မျိုးစုံ ပါဝင်သော ဤလက်နက်မြားအားလုံးသည် ပညာရှိ သဟဒေဝ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်သည်»။
Verse 18
ये त्विमे निशिता: पीता: पृथवो दीर्घवासस: । हेमपुड्खास्त्रिपर्वाणो राज्ञ एते महाशरा:
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဤမြားများသည် ထိပ်ချွန်၍ အဝါရောင်တောက်ပကာ ကျယ်ပြန့်လေးလံပြီး အမွှေးတောင်ရှည်များပါသည်။ ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော အမွှေးတောင်တပ်ဆင်မှုပါရှိပြီး၊ အဆစ်သုံးဆစ်ရှိသော ဤမြားအားလုံးသည် ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရ၏ မဟာမြားများဖြစ်သည်»။
Verse 19
यस्त्वयं सायको दीर्घ: शिलीपृष्ठ: शिलीमुख: । अर्जुनस्यैष संग्रामे गुरुभारसहो दृढ:
«ဤရှည်လျားသော လက်နက်သည် ကျောဘက်တွင် ဖားရုပ်အမှတ်အသားရှိပြီး၊ အဖျားပိုင်းလည်း ဖားမျက်နှာကဲ့သို့ ပြုလုပ်ထားသည်။ ဤသည်မှာ အာర్జုန၏ လက်နက်ဖြစ်၍ စစ်မြေပြင်တွင် ပြင်းထန်သော ထိုးနှက်မှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိကာ ခိုင်မာတည်ကြည်သည်»။
Verse 20
वैयाप्रकोश: सुमहान् भीमसेनस्य सायक: । गुरुभारसहो दिव्य: शात्रवाणां भयंकर:
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ကျားအရေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အိမ်အုပ်(မီယန်)ထဲတွင် သိမ်းဆည်းထားသည့် ဤဘီမစေန၏ မဟာလက်နက်သည် အင်အားကြီးမားသည်။ အလွန်လေးလံသော ဖိအားကို ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး၊ ဒေဝတမူလက်ရာဖြစ်ကာ ရန်သူတို့အတွက် ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်သည်»။
Verse 21
सुफलल्रित्रकोशश्व हेमत्सरुरनुत्तम: । निस्त्रिंश: कौरवस्यैष धर्मराजस्य धीमत:
ဥတ္တရာက ပြောသည်– «ဤသည်မှာ အလွန်လှပ၍ အိမ်အုပ်(မီယန်)အလွန်ကောင်းမွန်သည့်၊ ရွှေလက်ကိုင်ပါသော မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သည့် ဓားဖြစ်သည်။ ကုရုမျိုးရိုးမှ ပညာရှိ ဓမ္မရာဇ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်သည်»။
Verse 22
जिसकी धार सुन्दर एवं पतली है, जिसकी म्यान विचित्र और मूठ सोनेकी है, वह तीस अंगुलसे बड़ा सर्वोत्तम खड्ग परम बुद्धिमान् कुरुनन्दन धर्मराजका है ।।
ဥတ္တရက ပြောသည်– «လက်သည်းငါးချောင်းဖြင့် ချုပ်ထားသကဲ့သို့သော အဖုံး(ဓားအိမ်)ထဲတွင် စစ်အတွက် ထည့်ထားသော ထိုဓားသည် နကူလာ၏ ဓားဖြစ်၏။ ခိုင်မာတည်ကြည်၍ အလေးအနက်သော ဖိအားကိုပင် ခံနိုင်၏»။ လက်နက်များကို ခွဲခြားပြသရာတွင် ဥတ္တရက ပဏ္ဍဝတို့၏ စည်းကမ်းတကျ ပြင်ဆင်ထားမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်– လက်နက်တစ်လက်ချင်းစီကို သေချာစွာ ထိန်းသိမ်းထားပြီး မိမိပိုင်ရှင်ထံသို့ တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားခြင်းသည် စနစ်တကျမှု၊ တာဝန်ယူမှုနှင့် ဓမ္မတရားအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်မှုကို ဖော်ပြသည်။
Verse 23
जो बकरेके चमड़ेकी बनी हुई म्यानमें बंद है तथा नाना प्रकारके युद्धोंमें शस्त्रोंका भारी आघात सहन करनेमें समर्थ और मजबूत है, वह यह नकुलका खडग है ।।
ဥတ္တရက ပြောသည်– «ဆိတ်အရေဖြင့် ပြုလုပ်သော ဓားအိမ်ထဲတွင် ထည့်ပိတ်ထားပြီး စစ်မျိုးစုံတွင် လက်နက်တို့၏ ပြင်းထန်သော ထိုးနှက်မှုကို ခံနိုင်သည့် ဤဓားသည် နကူလာ၏ ဓားဖြစ်၏—ခိုင်မာ၍ ခံနိုင်ရည်ရှိ၏။ ထို့ပြင် နွားအရေ ဓားအိမ်ထဲတွင် ထားသော ဤကျယ်ပြန့်သော ဓားကို စဟဒေဝ၏ ဓားဟု သိမှတ်လော့—အမျိုးမျိုးသော ဖိအားနှင့် ထိခိုက်မှုအားလုံးကို ခံနိုင်သည့် အင်အားကြီး၍ တည်ကြည်သော ဓားဖြစ်၏»။
Verse 43
इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि उत्तरगोग्रहे आयुधवर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशो 5ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ»၏ «ဝိရာဋပရဝ» အတွင်း၊ နွားလုယူမှု အပိုင်း၌—ဤသည်မှာ ဥတ္တရ၏ နွားများကို ပြန်လည်ဖမ်းဆီးသိမ်းယူခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သော အခန်းကဏ္ဍတွင် «လက်နက်ဖော်ပြချက်» ဟု အမည်ပေးထားသော လေးဆယ့်သုံးမြောက် အခန်းဖြစ်သည်။ ဤခေါင်းစဉ်သည် ရန်စတင်ကျူးကျော်မှုကို တုံ့ပြန်ရန် တရားမျှတသော ကာကွယ်ရေး၏ နည်းလမ်းများကို ခွဲခြားသတ်မှတ်၍ ပြင်ဆင်သည့် အချိန်ကာလကို ဘောင်ခတ်ပေးသည်။
Verse 143
हारिद्रवर्णा ये त्वेते हेमपुड्खा: शिलाशिता: । ये जो मोटे
ဥတ္တရက ပြောသည်– «ဤမြားတို့သည် နနွင်းရောင်ကဲ့သို့ အဝါရောင်ဖြစ်၍ ရွှေရောင်အမွှေးတောင်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားကြသည်။ ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိတ်၍ ထက်မြက်အောင် ပြုထားသော ဤမြားတို့သည် ဘီမစေန၏ ထက်ရှသော မြားတံများဖြစ်ပြီး၊ ထူထဲကြီးမားကာ ရန်သူတို့ကို ဖျက်ဆီးသတ်ဖြတ်တတ်၏»။
Frequently Asked Questions
The implied dilemma concerns dharma framed as obligation and repayment: Karṇa presents combat as a duty-bound settlement of promises to the Dhārtarāṣṭras, raising the question of whether pledged loyalty justifies escalating confrontation and personal vows of decisive harm.
The chapter illustrates how self-conception and public speech shape action: rhetoric can function as commitment-device and deterrent, but it also risks binding the speaker to outcome-claims that may conflict with prudence and broader ethical responsibility.
No explicit phalaśruti appears in these verses; the chapter operates as narrative characterization and situational framing, with its significance derived from how it intensifies the episode’s stakes and foreshadows the public contest of reputations.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.