Adhyaya 2
भीमस्य बल्लव-प्रतिज्ञा तथा अर्जुनस्य बृहन्नडा-रूप-निर्णयः (Bhīma’s Ballava Vow and Arjuna’s Decision to Become Bṛhannadā)
Upa-parva: Ajñātavāsa-praveśa (Entry into Concealment at Virāṭa’s Court)
The chapter is a planning dialogue during the Pandavas’ transition into Virāṭa’s realm. Bhīma proposes a concealment-identity as “Ballava,” presenting himself as a skilled kitchen specialist (sūpakāra/mahānasa) who can win royal favor through competent service, provisioning, and controlled demonstrations of strength. He outlines a protocol for public contests: if compelled to engage powerful animals or challengers, he will subdue without lethal harm, preserving order while avoiding attention that could compromise secrecy. Yudhiṣṭhira then frames Arjuna’s exceptional martial stature through a series of comparative superlatives, stressing the problem of masking such visible excellence. Arjuna responds with a concrete concealment strategy: he will take a vow to present as a eunuch/third-gender performer-teacher (ṣaṇḍhaka), adopt the name Bṛhannadā, and work within the women’s quarters as an instructor of music, dance, and instrumental arts. He emphasizes practical constraints (notably the difficulty of hiding calluses and marks from archery practice) and commits to sustained role-performance as a disciplined method of self-protection and vow-compliance during ajñātavāsa.
Chapter Arc: पहले अध्याय की गुप्त मन्त्रणा के बाद भीमसेन आगे बढ़कर अपना वेश और सेवा-कार्य स्वयं चुनता है—रसोईघर में, जहाँ शक्ति को साधारण श्रम का मुखौटा पहनना होगा। → भीम अपने कौशल का दावा करता है—महानसे में व्यंजन बनाना, भारी लकड़ियों के गट्ठर उठाना, और सभा-समाज में मल्लों को चुनौती देकर राजा विराट का मनोरंजन बढ़ाना। पर हर वाक्य के साथ खतरा भी बढ़ता है: यदि उसकी असाधारण क्षमता प्रकट हो गई तो पहचान खुल सकती है; यदि अपमान सहना पड़ा तो क्रोध फूट सकता है। → भीम अपने छद्म-जीवन की रणनीति को चरम पर ले जाता है—वह कहता है कि वह ऐसा प्रभाव जमाएगा कि विराट के अन्य सेवक उसे राजा-सा मानेंगे, और जो भी दंगल में उतरेगा उसे वह परास्त करेगा; इसी के समानान्तर अध्याय में ‘छन्न’ रहने की नीति (राख में छिपी अग्नि) और अर्जुन के ‘षण्ढक’ रूप की कठोर प्रतिज्ञा का संकेत (वलयों से भुजाएँ ढँकना) छद्म-धर्म की तीक्ष्णता को उभार देता है। → पाण्डवों की योजना एक ठोस सामाजिक ढाँचे में बैठती है—हर भाई/सखा अपने-अपने कार्य-क्षेत्र में ऐसा स्थान लेता है जहाँ वे उपयोगी भी रहें और छिपे भी; विराट-भवन उनके लिए ‘सुख’ का नहीं, ‘सावधानी’ का निवास बनता है। → असाधारण बल और कौशल के प्रदर्शन से भीम (और आगे चलकर अर्जुन) की पहचान कब और किसके सामने फिसलेगी—यह आशंका अध्याय के अंत में धड़कती रहती है।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्या भारत विराटपर्वके अन्तर्गत पाण्डवप्रवेशपर्वमें गुधिछ्ठिर आदिकी परस्पर मन्त्रणासे सम्बन्ध रखनेवाला पहला अध्याय पूरा हुआ,भीमसेनने कहा--भरतवंशशिरोमणे! मैं पौरोगवः. (पाकशालाका अध्यक्ष) बनकर और बलल्लवः नामसे अपना परिचय देकर राजा विराटके दरबारमें उपस्थित होऊँगा। मेरा यही विचार है
ဤသို့ဖြင့် သီရိမဟာဘာရတ၏ ဝိရာဋပရဝအတွင်းရှိ ပဏ္ဍဝဝင်ရောက်ပရဝ၌ ယုဓိဋ္ဌိရနှင့် အခြားသူတို့၏ အပြန်အလှန် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုကို ဖော်ပြသော ပထမအခန်းသည် ပြီးဆုံးလေ၏။ ထို့နောက် ဘီမစေနက ပြောသည်– «အို ဘာရတဝంశ၏ မဏိမုကွယ်တော်! ငါသည် ရာဇမဟာနသ (တော်ဝင်မီးဖိုချောင်) ၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဝင်ရောက်ကာ ‘ဗလ္လဝ’ ဟူသော အမည်ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို မိတ်ဆက်၍ ရာဇာ ဝိရာဋ၏ နန်းတော်တရားရုံးသို့ တက်ရောက်မည်။ ဤသည်ပင် ငါ၏ အဆုံးအဖြတ်ဖြစ်သည်»။
Verse 2
सूपानस्य करिष्यामि कुशलो5स्मि महानसे । कृतपूर्वाणि यान्यस्य व्यज्जनानि सुशिक्षितै:,इति श्रीमहा भारते विराटपर्वणि पाण्डवप्रवेशपर्वणि युधिष्ठिरादिमन्त्रणे द्वितीयो5ध्याय:
ဘီမစေနက ပြောသည်– «ငါသည် ချက်ပြုတ်သူ၏ အလုပ်ကို ယူမည်။ ငါသည် မဟာနသ (တော်ဝင်မီးဖိုချောင်) တွင် ကျွမ်းကျင်၏။ လေ့ကျင့်ကောင်းမွန်သော ချက်ပြုတ်သူတို့ ပြုလုပ်သည့် အမျိုးမျိုးသော ဟင်းလျာတို့ကိုလည်း ယခင်က ပြုလုပ်ဖူးပြီးသားဖြစ်သည်»။ ဤသို့ ပဏ္ဍဝတို့သည် ဝိရာဋနိုင်ငံသို့ လျှို့ဝှက်ဝင်ရောက်ရန် တိုင်ပင်နေစဉ်၊ ဘီမသည် မာနကိုမထုတ်ဘဲ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် သည်းခံမှုကို အခြေခံသော ဝန်ထမ်းပုံစံ အဖုံးအကွယ်ကို တင်ပြကာ မသိမသာနေထိုင်မည်ဟူသော သစ္စာဓမ္မကို ကာကွယ်လို၏။
Verse 3
आहरिष्यामि दारूणां निचयान् महतो5पि च,इतना ही नहीं, मैं रसोईके लिये लकड़ियोंके बड़े-से-बड़े गट्टोंकी भी उठा लाऊँगा, जिस महान् कर्मको देखकर राजा विराट मुझे अवश्य रसोइयेके कामपर नियुक्त कर लेंगे। भारत! मैं वहाँ ऐसे-ऐसे अद्भुत कार्य करता रहूँगा, जो साधारण मनुष्योंकी शक्तिके बाहर है
ဘီမစေနက မီးဖိုချောင်အတွက် ထင်းတုံးများကို အစုအဝေးကြီးကြီး—အကြီးဆုံးအထုပ်များတိုင်အောင်—သယ်ယူလာမည်ဟု ကြေညာသည်။ သာမန်လူတို့၏ အင်အားမမီနိုင်သော ထိုကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းလှသော အလုပ်ကို လုပ်ပြခြင်းအားဖြင့် မိမိ၏ အင်အားကို ထင်ရှားစေကာ ရာဇာ ဝိရာဋက မီးဖိုချောင်ဝန်ထမ်းအဖြစ် ခန့်အပ်စေလိုသည်။ ဓမ္မဆိုင်ရာ အနက်မှာ မိမိကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်သည့် ယူทธနည်းဖြစ်၍—အသုံးဝင်မှုကို ပြသသော်လည်း အမည်အရင်းကို မဖော်—လျှို့ဝှက်နေထိုင်မည်ဟူသော သစ္စာကို ထိန်းသိမ်းခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
Verse 4
यत् प्रेक्ष्य विपुलं कर्म राजा संयोक्ष्यते स माम् । अमानुषाणि कुर्वाणस्तानि कर्माणि भारत,इतना ही नहीं, मैं रसोईके लिये लकड़ियोंके बड़े-से-बड़े गट्टोंकी भी उठा लाऊँगा, जिस महान् कर्मको देखकर राजा विराट मुझे अवश्य रसोइयेके कामपर नियुक्त कर लेंगे। भारत! मैं वहाँ ऐसे-ऐसे अद्भुत कार्य करता रहूँगा, जो साधारण मनुष्योंकी शक्तिके बाहर है
ဘီမစေနက ပြောသည်– «ငါ၏ အလုပ်၏ အကြီးအကျယ်ကို မြင်လျှင် ရာဇာ ဝိရာဋက ငါ့ကို ထိုရာထူးသို့ မလွဲမသွေ ခန့်အပ်လိမ့်မည်။ အို ဘာရတ၊ ငါသည် သာမန်လူတို့၏ အင်အားမမီနိုင်သော ထူးကဲသည့် လုပ်ရပ်များကို ဆက်လက် ပြုလုပ်နေမည်၊ ငါ၏ တန်ဖိုးကို မရှုပ်မရှင်း ထင်ရှားစေရန်»။
Verse 5
राज्ञस्तस्य परे प्रेष्या मंस्यन्ते मां यथा नृूपम् । भनक्ष्यान्नरसपानानां भविष्यामि तथेश्वर:,इससे राजा विराटके दूसरे सेवक राजाके ही समान मेरा सम्मान करेंगे और मैं भक्ष्य, भोज्य, रस तथा पेय पदार्थोंका इच्छानुसार उपयोग करनेमें समर्थ होऊँगा
ဘီမစေနက ပြောသည်– «ထိုဘုရင်၏ အခြားအမှုထမ်းများသည် ငါ့ကို ဘုရင်ကို ရိုသေသကဲ့သို့ ရိုသေကြလိမ့်မည်။ ထို့ပြင် ငါသည် စားသောက်ရန် အစာအမျိုးမျိုး—ကိုက်စားသည့် အစာ၊ ပြင်ဆင်ပြီး ဟင်းလျာများ၊ အရည်ရသာများနှင့် သောက်စရာများကို စိတ်ကြိုက် သုံးစွဲနိုင်သော အာဏာအပြည့် ရရှိလိမ့်မည်»။
Verse 6
द्विपा वा बलिनो राजन् वृषभा वा महाबला: | विनिग्राह्मा यदि मया निग्रहीष्यामि तानपि,राजन्! बलवान् हाथी अथवा महाबली बैल भी यदि काबूमें करनेके लिये मुझे सौंपे जायँगे तो मैं उन्हें भी बाँधकर अपने वशमें कर लूँगा
ဘီမစေနာက ပြောသည်– «အရှင်မင်းကြီး၊ အင်အားကြီးသော ဆင်များဖြစ်စေ၊ အလွန်ခွန်အားရှိသော နွားထီးများဖြစ်စေ—ထိန်းချုပ်ရန် ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံလာပါက၊ ထိုသူတို့ကိုပင် ကျွန်ုပ်က နှိမ်နင်း၍ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ဆောင်ယူမည်»။
Verse 7
ये च केचिन्नियोत्स्यन्ति समाजेषु नियोधका: । तानहं हि नियोत्स्यामि रतिं तस्य विवर्धयन्,तथा जो कोई भी मल्लयुद्ध करनेवाले पहलवान जनसमाजमें दंगल करना चाहेंगे, राजाका प्रेम बढ़ानेके, लिये मैं उनसे भी भिड़ जाऊँगा
ဘီမစေနာက ပြောသည်– «ထို့ပြင် လူထုအစည်းအဝေးများတွင် လက်ဝှေ့/နပန်းသမားတို့က ထိုးသတ်ချင်ကြလျှင်၊ မင်းကြီး၏ ပျော်ရွှင်မှုကို တိုးစေမည့်အလို့ငှာ ကျွန်ုပ်ကလည်း တကယ်ပင် သူတို့နှင့် ယှဉ်ပြိုင်မည်»။
Verse 8
न त्वेतान् युद्धयमानान् वै हनिष्यामि कथजठ्चन । तथैतान् पातयिष्यामि यथा यास्यन्ति न क्षयम्,परंतु कुश्ती करनेवाले इन पहलवानोंको मैं किसी प्रकार जानसे नहीं मारूँगा; अपितु इस प्रकार नीचे गिराऊँगा, जिससे उनकी मृत्यु न हो
ဘီမစေနာက ပြောသည်– «သို့သော် တိုက်ခိုက်နေစဉ်၌ ဤနပန်းသမားတို့ကို မည်သို့မျှ သတ်မည်မဟုတ်။ ထိုအစား သူတို့ မပျက်စီးမသေစေရန် အလျော်အစားဖြင့် လဲကျစေမည်»။
Verse 9
आरालिको गोविकर्ता सूपकर्ता नियोधक: । आसं युधिष्ठटिरस्याहमिति वक्ष्यामि पृच्छत:,महाराजके पूछनेपर मैं यह कहूँगा कि मैं राजा युधिष्ठिरके यहाँ आरालिक (मतवाले हाथियोंको भी काबूमें करनेवाला गजशिक्षक), गोविकर्ता (महाबली वृषभोंको भी पछाड़कर उन्हें नाथनेवाला), सूपकर्ता (दाल-साग आदि भाँति-भाँतिके व्यंजन बनानेवाला) तथा नियोधक (दंगली पहलवान) रहा हूँ
ဘီမစေနာက ပြောသည်– «မင်းကြီးက မေးမြန်းလျှင်၊ ယုဓိဋ္ဌိရ၏ အမှုတော်တွင် ārālika (ဆင်ထိန်း/ဆင်သင်တန်းပေးသူ)၊ နွားထိန်း (နွားရိုင်းကို ထိန်းချုပ်သူ)၊ ချက်ပြုတ်သူ၊ နပန်းသမား အဖြစ် ကျွန်ုပ်က အမှုထမ်းခဲ့ကြောင်း ပြောမည်»။
Verse 10
आत्मानमात्मना रक्षंक्षरिष्यामि विशाम्पते । इत्येतत् प्रतिजानामि विहरिष्याम्यहं यथा,राजन्! अपने-आप अपनी रक्षा करते हुए मैं विराटके नगरमें विचरूँगा। मुझे विश्वास है कि इस प्रकार मैं वहाँ सुखपूर्वक रह सकूँगा
ဘီမစေနာက ပြောသည်– «ပြည်သူတို့၏ အရှင်၊ ဤအရာကို ကျွန်ုပ်က ကတိပြုသည်။ ကိုယ့်အားကို ကိုယ်ယုံ၍ သတိဝီရိယဖြင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကာကွယ်ကာ ဗိရာဋ္ဌမြို့တွင်း၌ လွတ်လပ်စွာ သွားလာမည်—ထိုသို့ဖြင့် အန္တရာယ်မရှိဘဲ အတားအဆီးမရှိ နေထိုင်နိုင်မည်»။
Verse 11
युधिछ्िर उवाच यमन्निब्रद्यिणो भूत्वा समागच्छन्नणां वरम् । दिधक्षु: खाण्डवं दावं दाशार्हसहितं पुरा,युधिष्ठिर बोले--जो मनुष्योंमें श्रेष्ठ महाबली और महाबाहु है, पहले भगवान् श्रीकृष्णके साथ बैठे हुए जिस अर्जुनके पास खाण्डववनको जलानेकी इच्छासे ब्राह्मणका रूप धारण करके साक्षात् अग्निदेव पधारे थे, जो कुरुकुलको आनन्द देनेवाला तथा किसीसे भी परास्त न होनेवाला है, वह कुन्तीनन्दन धनंजय विराटनगरमें कौन-सा कार्य करेगा?
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ယခင်က ခဏ္ဍဝတောကို မီးရှို့လို၍ ဗြာဟ္မဏအဖြစ် သရုပ်ဖော်ကာ အဂ္နိဒေဝ (တေဇောဓာတ်အမြတ်ဆုံးသော နတ်) သည် ဒါရှာရ္ဟ မျိုးရိုးမှ သီရိကృష్ణနှင့်အတူ ထိုင်နေသော အာర్జုနထံသို့ လာရောက်ခဲ့၏။ ကုရုမျိုးရိုး၏ ဝမ်းမြောက်စရာ၊ မအနိုင်ယူနိုင်သော ဒနဉ္ဇယသည် ဗိရာဋမြို့၌ မည်သည့်တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်မည်နည်း?»
Verse 12
महाबलं महाबाहुमजितं कुरुनन्दनम् । सो<यं कि कर्म कौन्तेय: करिष्यति धनंजय:,युधिष्ठिर बोले--जो मनुष्योंमें श्रेष्ठ महाबली और महाबाहु है, पहले भगवान् श्रीकृष्णके साथ बैठे हुए जिस अर्जुनके पास खाण्डववनको जलानेकी इच्छासे ब्राह्मणका रूप धारण करके साक्षात् अग्निदेव पधारे थे, जो कुरुकुलको आनन्द देनेवाला तथा किसीसे भी परास्त न होनेवाला है, वह कुन्तीनन्दन धनंजय विराटनगरमें कौन-सा कार्य करेगा?
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «မဟာအားကြီး၍ လက်တံရှည်ကာ မအနိုင်ယူနိုင်သော၊ ကုရုမျိုးရိုး၏ ဝမ်းမြောက်စရာဖြစ်သည့် ကုန္တီ၏သား ဒနဉ္ဇယသည် ဗိရာဋမြို့၌ မည်သည့်အလုပ်ကို လုပ်ဆောင်မည်နည်း?»
Verse 13
योडयमासाद्य तं दावं तर्पपामास पावकम् । विजित्यैकरथेनेन्द्रं हत्वा पन्नगराक्षसान्,जिसने खाण्डवदाहके समय वहाँ पहुँचकर एकमात्र रथका आश्रय ले इन्द्रको पराजित कर तथा नागों एवं राक्षसोंको मारकर अग्निदेवको तृप्त किया और अपने अप्रतिम सौन्दर्यसे नागराज वासुकिकी बहिन उलूपीका चित्त चुरा लिया एवं जो सम्मुख युद्ध करनेवाले वीरोंमें सबसे श्रेष्ठ है, वह अर्जुन वहाँ क्या काम करेगा?
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ခဏ္ဍဝမီးလောင်ရာသို့ ရောက်ရှိကာ အဂ္နိကို တရပ်တည်းသော ရထားပေါ်မှ စိတ်ကျေနပ်စေသူ၊ ရထားတစ်စီးတည်းကို အားထား၍ အိန္ဒြကို အနိုင်ယူကာ မြွေများနှင့် ရက္ခသများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သူ—မျက်နှာချင်းဆိုင် တိုက်ခိုက်သော သူရဲကောင်းတို့အနက် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည့် အာర్జုနသည် ထိုနေရာ၌ မည်သည့်အလုပ်ကို လုပ်ရမည်နည်း?»
Verse 14
वासुके: सर्पराजस्य स्वसारं हतवांश्व यः । श्रेष्ठो य: प्रतियोधानां सो<र्जुन: कि करिष्यति,जिसने खाण्डवदाहके समय वहाँ पहुँचकर एकमात्र रथका आश्रय ले इन्द्रको पराजित कर तथा नागों एवं राक्षसोंको मारकर अग्निदेवको तृप्त किया और अपने अप्रतिम सौन्दर्यसे नागराज वासुकिकी बहिन उलूपीका चित्त चुरा लिया एवं जो सम्मुख युद्ध करनेवाले वीरोंमें सबसे श्रेष्ठ है, वह अर्जुन वहाँ क्या काम करेगा?
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «နဂါးဘုရင် ဝါစုကီ၏ ညီမ အူလူပီ၏ နှလုံးသားကို ရယူခဲ့သူ၊ မျက်နှာချင်းဆိုင် တိုက်ခိုက်သော စစ်သူရဲတို့အနက် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သူ—ထိုအာర్జုနသည် ထိုနေရာ၌ မည်သို့ ပြုမည်နည်း?»
Verse 15
सूर्य: प्रतपतां श्रेष्ठो द्विपदां ब्राह्मणो वर: । आशीविषश्ष सर्पाणामग्निस्तेजस्विनां वर:,जैसे तपनेवाले तेजस्वी पदार्थोमें सूर्य श्रेष्ठ हैं, मनुष्योंमें ब्राह्मणका स्थान ऊँचा है, जैसे सर्पोमें आशीविष जातिवाले सर्प महान् हैं, तेजस्वियोंमें अन्न श्रेष्ठ हैं, अस्त्र-शस्त्रोंमें वज्ञका स्थान ऊँचा है, गौओंमें ऊँचे कंधेवाला साँड़ बड़ा माना गया है, जलाशयोंमें समुद्र सबसे महान है, वर्षा करनेवाले मेघोंमें पर्जन्य श्रेष्ठ हैं, नागोंमें धृतराष्ट्र तथा हाथियोंमें ऐरावत बड़ा है, जैसे प्रिय सम्बन्धियोंमें पुत्र सबसे अधिक प्रिय है और अकारण हित चाहनेवाले सुहदोंमें धर्मपत्नी सबसे बढ़कर है, जैसे पर्वतोंमें मेरु श्रेष्ठ है, देवताओंमें मधुसूदन भगवान् विष्णु श्रेष्ठ हैं, ग्रहोंमें चन्द्रमा श्रेष्ठ हैं और सरोवरोंमें मानसरोवर श्रेष्ठ है। भीमसेन! अपनी-अपनी जातिमें जिस प्रकार ये पूर्वोक्त वस्तुएँ विशिष्ट मानी गयी हैं, वैसे ही सम्पूर्ण धनुर्धारियोंमें युवावस्थासे सम्पन्न यह गुडाकेश (निद्राविजयी) अर्जुन श्रेष्ठ है
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အပူတောက်လောင်သော အရာတို့အနက် နေမင်းသည် အမြင့်ဆုံး၊ ခြေနှစ်ချောင်းရှိသော သတ္တဝါတို့အနက် ဗြာဟ္မဏသည် အမြတ်ဆုံး။ မြွေတို့အနက် အဆိပ်ပြင်းသော အာရှီဝိသသည် ထင်ရှားဆုံး၊ တေဇောနှင့် အာနုဘော်ရှိသူတို့အနက် မီးသည် အကောင်းဆုံး»။ ထိုသို့ နှိုင်းယှဉ်၍ အမျိုးအစားတိုင်းတွင် ထိပ်တန်းရှိကြောင်းကို ပြသကာ၊ ထိုနည်းတူ လေးသမားအပေါင်းတို့အနက် အာర్జုနသည် အမြင့်ဆုံးဟု ဘီမအား နားလည်စေလိုသည်။
Verse 16
आयुधानां वरं वज्र॑ ककुझी च गवां वर: । हृदानामुदधि: श्रेष्ठ: पर्जन्यो वर्षतां वर:,जैसे तपनेवाले तेजस्वी पदार्थोमें सूर्य श्रेष्ठ हैं, मनुष्योंमें ब्राह्मणका स्थान ऊँचा है, जैसे सर्पोमें आशीविष जातिवाले सर्प महान् हैं, तेजस्वियोंमें अन्न श्रेष्ठ हैं, अस्त्र-शस्त्रोंमें वज्ञका स्थान ऊँचा है, गौओंमें ऊँचे कंधेवाला साँड़ बड़ा माना गया है, जलाशयोंमें समुद्र सबसे महान है, वर्षा करनेवाले मेघोंमें पर्जन्य श्रेष्ठ हैं, नागोंमें धृतराष्ट्र तथा हाथियोंमें ऐरावत बड़ा है, जैसे प्रिय सम्बन्धियोंमें पुत्र सबसे अधिक प्रिय है और अकारण हित चाहनेवाले सुहदोंमें धर्मपत्नी सबसे बढ़कर है, जैसे पर्वतोंमें मेरु श्रेष्ठ है, देवताओंमें मधुसूदन भगवान् विष्णु श्रेष्ठ हैं, ग्रहोंमें चन्द्रमा श्रेष्ठ हैं और सरोवरोंमें मानसरोवर श्रेष्ठ है। भीमसेन! अपनी-अपनी जातिमें जिस प्रकार ये पूर्वोक्त वस्तुएँ विशिष्ट मानी गयी हैं, वैसे ही सम्पूर्ण धनुर्धारियोंमें युवावस्थासे सम्पन्न यह गुडाकेश (निद्राविजयी) अर्जुन श्रेष्ठ है
ယုဓိဋ္ဌိရက မိန့်တော်မူသည်– «လက်နက်တို့အနက် မိုးကြိုးတံ (ဝဇ္ရ) သည် အမြင့်မြတ်ဆုံး၊ နွားတိရစ္ဆာန်တို့အနက် ပခုံးမြင့်သော နွားထီးသည် အကောင်းဆုံး။ ရေကန်ရေတွင်းတို့အနက် သမုဒ္ဒရာသည် အကြီးမြတ်ဆုံး၊ မိုးရွာစေသူတို့အနက် ပရဇဉ္ဉ (Parjanya) သည် အရှေ့ဆုံးဖြစ်၏။» ထိုသို့ နှိုင်းယှဉ်၍ သဘောတရားကို ထင်ဟပ်စေသည်– အမျိုးအစားတိုင်းတွင် ထင်ရှားသော အကောင်းဆုံးတစ်ခုစီရှိသကဲ့သို့၊ မြားပစ်သမားအပေါင်းတို့အနက် အိပ်ခြင်းကို အနိုင်ယူသူ ဂုဍာကေရှ (အာဂျုန) သည် အထက်ဆုံးဖြစ်၍ စမ်းသပ်ကာလ၌ အားထားရမည့် အဓိကတိုင်တန်းဖြစ်၏။
Verse 17
धृतराष्ट्रश्न नागानां हस्तिष्वैरावणो वर: । पुत्र: प्रियाणामधिको भार्या च सुह्ृदां वरा,जैसे तपनेवाले तेजस्वी पदार्थोमें सूर्य श्रेष्ठ हैं, मनुष्योंमें ब्राह्मणका स्थान ऊँचा है, जैसे सर्पोमें आशीविष जातिवाले सर्प महान् हैं, तेजस्वियोंमें अन्न श्रेष्ठ हैं, अस्त्र-शस्त्रोंमें वज्ञका स्थान ऊँचा है, गौओंमें ऊँचे कंधेवाला साँड़ बड़ा माना गया है, जलाशयोंमें समुद्र सबसे महान है, वर्षा करनेवाले मेघोंमें पर्जन्य श्रेष्ठ हैं, नागोंमें धृतराष्ट्र तथा हाथियोंमें ऐरावत बड़ा है, जैसे प्रिय सम्बन्धियोंमें पुत्र सबसे अधिक प्रिय है और अकारण हित चाहनेवाले सुहदोंमें धर्मपत्नी सबसे बढ़कर है, जैसे पर्वतोंमें मेरु श्रेष्ठ है, देवताओंमें मधुसूदन भगवान् विष्णु श्रेष्ठ हैं, ग्रहोंमें चन्द्रमा श्रेष्ठ हैं और सरोवरोंमें मानसरोवर श्रेष्ठ है। भीमसेन! अपनी-अपनी जातिमें जिस प्रकार ये पूर्वोक्त वस्तुएँ विशिष्ट मानी गयी हैं, वैसे ही सम्पूर्ण धनुर्धारियोंमें युवावस्थासे सम्पन्न यह गुडाकेश (निद्राविजयी) अर्जुन श्रेष्ठ है
ယုဓိဋ္ဌိရက မိန့်တော်မူသည်– «နာဂတို့အနက် ဓృతရာෂ္ဌရသည် အရှေ့ဆုံး၊ ဆင်တို့အနက် အဲရာဝဏ (Airāvaṇa) သည် အကောင်းဆုံး။ ချစ်မြတ်နိုးရာအရာတို့အနက် သားသည် အလွန်ချစ်ဖွယ်ကောင်း၏; အကြောင်းမဲ့ အကျိုးကိုသာလိုလားသော မိတ်သဟာယတို့အနက် သာသနာတော်ဇနီး (ဓမ္မပတ္နီ) သည် အထက်ဆုံးဖြစ်၏။ ထိုနည်းတူ—အို ဘီမစေန—မြားပစ်သမားအပေါင်းတို့အနက် အိပ်ခြင်းကို အနိုင်ယူသူ ဂုဍာကေရှ (အာဂျုန) သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်၏။
Verse 18
(गिरीणां प्रवरो मेरुदेवानां मधुसूदन: । ग्रहाणां प्रवरश्नन्द्र: सरसां मानसं वरम् ।।) यथैतानि विशिष्टानि जात्यां जात्यां वृकोदर । एवं युवा गुडाकेश: श्रेष्ठ: सर्वधनुष्मताम्,जैसे तपनेवाले तेजस्वी पदार्थोमें सूर्य श्रेष्ठ हैं, मनुष्योंमें ब्राह्मणका स्थान ऊँचा है, जैसे सर्पोमें आशीविष जातिवाले सर्प महान् हैं, तेजस्वियोंमें अन्न श्रेष्ठ हैं, अस्त्र-शस्त्रोंमें वज्ञका स्थान ऊँचा है, गौओंमें ऊँचे कंधेवाला साँड़ बड़ा माना गया है, जलाशयोंमें समुद्र सबसे महान है, वर्षा करनेवाले मेघोंमें पर्जन्य श्रेष्ठ हैं, नागोंमें धृतराष्ट्र तथा हाथियोंमें ऐरावत बड़ा है, जैसे प्रिय सम्बन्धियोंमें पुत्र सबसे अधिक प्रिय है और अकारण हित चाहनेवाले सुहदोंमें धर्मपत्नी सबसे बढ़कर है, जैसे पर्वतोंमें मेरु श्रेष्ठ है, देवताओंमें मधुसूदन भगवान् विष्णु श्रेष्ठ हैं, ग्रहोंमें चन्द्रमा श्रेष्ठ हैं और सरोवरोंमें मानसरोवर श्रेष्ठ है। भीमसेन! अपनी-अपनी जातिमें जिस प्रकार ये पूर्वोक्त वस्तुएँ विशिष्ट मानी गयी हैं, वैसे ही सम्पूर्ण धनुर्धारियोंमें युवावस्थासे सम्पन्न यह गुडाकेश (निद्राविजयी) अर्जुन श्रेष्ठ है
ယုဓိဋ္ဌိရက မိန့်တော်မူသည်– «တောင်တန်းတို့အနက် မေရုသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး၊ နတ်တို့အနက် မဓုသူဒန (ဝိෂ္ဏု) သည် အထက်ဆုံး၊ ကောင်းကင်ဂြိုဟ်တို့အနက် လသည် အရှေ့ဆုံး၊ ရေကန်တို့အနက် မာနသ (Mānasa-sarovara) သည် အကောင်းဆုံးဖြစ်၏။ ဗೃကိုဒရ (Vṛkodara) ရေ—ဤအရာတို့သည် မိမိမိမိ အမျိုးအစားအလိုက် ထူးချွန်သကဲ့သို့၊ ထိုနည်းတူ ဤလူငယ် ဂုဍာကေရှ (အာဂျုန) သည် မြားပစ်သမားအပေါင်းတို့အနက် အကောင်းဆုံးဖြစ်၏။
Verse 19
सो<यमिन्द्रादनवरो वासुदेवान्महाद्युति: । गाण्डीवधन्वा बीभत्सु: श्वेताश्वः कि करिष्यति,यह देवराज इन्द्र और भगवान् श्रीकृष्णसे किसी बातमें कम नहीं है। श्वेत घोड़ोंवाले रथपर चलनेवाला यह महातेजस्वी गाण्डीवधारी बीभत्सु (अर्जुन) वहाँ कौन-सा कार्य करेगा?
ယုဓိဋ္ဌိရက မိန့်တော်မူသည်– «ဤသူသည် တောက်ပ၍ မဟာသတ္တိရှိသူဖြစ်ကာ နတ်ဘုရင် အိန္ဒြာနှင့်လည်းကောင်း၊ ဝါစုဒေဝ (ကృష్ణ) နှင့်လည်းကောင်း မည်သည့်အရာတွင်မျှ မနိမ့်ကျ။ ဂါဏ္ဍီဝ လေးကို ကိုင်ဆောင်သော ကြောက်မက်ဖွယ် ဘီဘတ္ဆု (အာဂျုန) သည် အဖြူရောင်မြင်းများ ဆွဲသော ရထားပေါ်စီး၍—အဲဒီမှာ မည်သည့်အလုပ်ကို မလုပ်နိုင်မည်နည်း?»
Verse 20
उषित्वा पञ्ज वर्षाणि सहस्राक्षस्य वेश्मनि । अस्त्रयोगं समासाद्य स्ववीर्यान्मानुषाद्भुतम् । दिव्यान्यस्त्राणि चाप्तानि देवरूपेण भास्वता,इसने पाँच वर्षोतक देवराज इन्द्रके भवनमें रहकर ऐसे दिव्यास्त्र प्राप्त किये हैं, जिनका मनुष्योंमें होना एक अद्भुत-सी बात है। अपने देवोपम स्वरूपसे प्रकाशित होनेवाले अर्जुनने अनेक दिव्यास्त्र पाये हैं
ယုဓိဋ္ဌိရက မိန့်တော်မူသည်– «သူသည် သဟသ္ရာက္ခ (အိန္ဒြာ) ၏ နန်းတော်၌ ငါးနှစ်နေထိုင်ပြီး ကောင်းကင်အာဝုဓပညာကို ကျွမ်းကျင်စွာ သင်ယူကာ လူသားအတွက် အံ့ဩဖွယ်သော သတ္တိကို ရရှိ하였다။ နတ်တူရောင်ဝါဖြင့် တောက်ပနေသော အာဂျုနသည် ဒိဗ္ဗအာဝုဓများစွာကို ရယူခဲ့၏။» အကြောင်းအရာအရ ဤစကားသည် အာဂျုန၏ အင်အားသည် ရိုင်းစိုင်းသော အကြမ်းဖက်မှုသာမက၊ တပသ္ယာ၊ လေ့ကျင့်မှုနှင့် တရားသဖြင့် ရရှိသော အထောက်အပံ့တို့ကြောင့် စည်းကမ်းတကျ ရရှိလာသည့် နတ်ကောင်းချီးပေးသော စွမ်းရည်ဖြစ်ပြီး၊ ဓမ္မကို ထမ်းဆောင်ရန် အသုံးချရမည့် အင်အားဖြစ်ကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 21
य॑ मन्ये द्वादशं रुद्रमादित्यानां त्रयोदशम् । वसूनां नवमं मन्ये ग्रहाणां दशमं तथा,जिस अर्जुनको मैं बारहवाँ रुद्र और तेरहवाँ आदित्य मानता हूँ, नवम वसु तथा दसवाँ ग्रह स्वीकार करता हूँ
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «ငါသည် သူ့ကို ရုဒ္ဒရတို့အနက် ဒွါဒသမ၊ အာဒိတျတို့အနက် တရိုဒသမဟု ထင်မြင်၏။ ထို့ပြင် ဝသုတို့အနက် နဝမ၊ ဂြဟတို့အနက် ဒသမဟုလည်း ငါ သတ်မှတ်၏»။
Verse 22
यस्य बाहू समौ दीर्घौ ज्याघातकठिनत्वचौ । दक्षिणे चैव सव्ये च गवामिव वह: कृत:,जिसकी दोनों भुजाएँ एक-सी विशाल हैं; प्रत्यंचाके आधातसे उनकी त्वचा कठोर हो गयी है। जैसे बैलोंके कंधोंपर जुआठेकी रगड़से चिह्न बन जाता है, उसी प्रकार जिसकी दाहिनी और बायीं भुजाओंपर प्रत्यंचाकी रगड़से चिह्न बन गये हैं
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «သူ၏ လက်နှစ်ဖက်သည် တူညီစွာ ရှည်လျား၍ အင်အားကြီးကာ၊ မြားကြိုး၏ ထိခိုက်မှုကို မကြာခဏ ခံရသဖြင့် အသားအရေက ခဲမာလာ၏။ ညာလက်နှင့် ဘယ်လက်ပေါ်တွင် နွားတို့၏ ပခုံးပေါ် ယိုက်တံပွတ်ရာမှ အမှတ်အသား ဖြစ်သကဲ့သို့ အမှတ်အသားများ ရှိ၏။ ထိုသူသည် လေ့ကျင့်ပြီးသား မြားပစ်သူ၏ မမှားနိုင်သော လက္ခဏာများကို ဆောင်ထား၏»။
Verse 23
हिमवानिव शैलानां समुद्र: सरितामिव । त्रिदशानां यथा शक्रो वसूनामिव हव्यवाट्,जैसे पर्वतोंमें हिमालय, सरिताओंमें समुद्र, देवताओं में इन्द्र, वसुओंमें हव्यवाहक अग्नि, मृगोंमें सिंह तथा पक्षियोंमें गरुड़ श्रेष्ठ हैं, उसी प्रकार कवचधारी वीरोंमें जिसका स्थान सबसे ऊँचा है, वह अर्जुन विराटनगरमें जाकर कया काम करेगा?
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «တောင်များအနက် ဟိမဝန် (ဟိမလယ) သည် အမြင့်မြတ်ဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့၊ မြစ်များအနက် သမုဒ္ဒရာသည် အထင်ကရဖြစ်သကဲ့သို့၊ ဒေဝတားတို့အနက် သက္က (အိန္ဒြ) သည် အထွဋ်အမြတ်ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ဝသုတို့အနက် ဟဗျဝါဟ (အဂ္နိ) သည် အထက်မြတ်ဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့—ကာဝချ်ဝတ်ဆင်သော သူရဲကောင်းတို့အနက် အာర్జုနသည် အမြင့်ဆုံးနေရာ၌ ရပ်တည်၏။ ထိုကဲ့သို့ မယှဉ်နိုင်သော စစ်သူရဲကောင်းသည် ဗိရာဋမြို့သို့ သွား၍ မည်သည့်အလုပ်ကို လုပ်မည်နည်း»။
Verse 24
मृगाणामिव शार्दूलो गरुड: पततामिव । वर: संनहामानानां सो्र्जुन: कि करिष्यति,जैसे पर्वतोंमें हिमालय, सरिताओंमें समुद्र, देवताओं में इन्द्र, वसुओंमें हव्यवाहक अग्नि, मृगोंमें सिंह तथा पक्षियोंमें गरुड़ श्रेष्ठ हैं, उसी प्रकार कवचधारी वीरोंमें जिसका स्थान सबसे ऊँचा है, वह अर्जुन विराटनगरमें जाकर कया काम करेगा?
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «တိရစ္ဆာန်တို့အနက် ကျားသည် အထွဋ်အမြတ်ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ငှက်တို့အနက် ဂရုဍသည် အထွဋ်အမြတ်ဖြစ်သကဲ့သို့—စစ်အတွက် လက်နက်တပ်ဆင်၍ စီရင်တန်းစီနေသော သူရဲကောင်းတို့အနက် အာర్జုနသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအာర్జုနသည် ဗိရာဋမြို့သို့ သွား၍ မည်သည့်အလုပ်ကို ပြီးမြောက်မည်နည်း»။
Verse 25
अजुन उवाच प्रतिज्ञां पण्ढको5स्मीति करिष्यामि महीपते । ज्याघातौ हि महान्तौ मे संवर्तु नृप दुष्करी
အာర్జုနက ပြောသည်– «အို မြေကြီး၏ အရှင်မင်းကြီး၊ ငါသည် ‘ငါသည် ပဏ္ဍက (အင်္ဂါမပြည့်သူ)’ ဟူသော ကတိသစ္စာကို ပြုမည်။ သို့သော် အို မင်းကြီး၊ ငါ့အတွက် ထိုကတိကို ထိန်းသိမ်းရန် ခက်ခဲလိမ့်မည်၊ အကြောင်းမူကား ငါ့မြားကြိုး၏ တင်းတိမ်သံနှင့် ငါ့လေး၏ အင်အားသည် အလွန်ကြီးမားလှ၏»။
Verse 26
तान्यप्यभिभविष्यामि प्रीति संजनयन्नहम् । मैं रसोई बनानेके काममें चतुर हूँ। अपने ऊपर राजाके मनमें अत्यन्त प्रेम उत्पन्न करनेके उद्देश्यसे उनके लिये सूप (दाल, कढ़ी एवं साग आदि) तैयार करूँगा और पाककलामें भलीभाँति शिक्षा पाये हुए चतुर रसोइयोंने राजाके लिये पहले जो-जो व्यंजन बनाये होंगे, उन्हें भी अपने बनाये हुए व्यंजनोंसे तुच्छ सिद्ध कर दूँगा,कर्णयो: प्रतिमुच्याहं कुण्डले ज्वलनप्रभे मैं दोनों कानोंमें अग्निके समान कान्तिमान् कुण्डल पहनकर हाथोंमें शंखकी चूड़ियाँ धारण कर लूँगा। इस प्रकार तीसरी प्रकृति (नपुंसकभाव)-को अपनाकर सिरपर चोटी गूँथ लूँगा और अपनेको बृहन्नला नामसे घोषित करूँगा
ဘီမစေနက ပြောသည်— «ဘုရင်၏ချစ်ခင်မှုကို ရယူရင်း အရည်အချင်းရှိသော မီးဖိုချောင်သမားတို့ကိုတောင် ကျွန်ုပ်က ကျော်လွန်မည်။ ဘုရင်၏စိတ်ထဲတွင် အလွန်နက်ရှိုင်းသော သဘောကောင်းမှု ပေါက်ဖွားစေရန် ရည်ရွယ်၍ ဟင်းရည်များနှင့် အခြားဟင်းလျာများကို ပြင်ဆင်ပေးမည်။ ထို့ပြင် ယခင်က ဘုရင်အတွက် လေ့ကျင့်သင်ကြားပြီး ကျွမ်းကျင်သော မီးဖိုချောင်သမားတို့ ပြုလုပ်ခဲ့သမျှ အရသာဟင်းလျာများကိုပါ ကျွန်ုပ်၏ဟင်းလျာများအရှေ့တွင် အရေးမကြီးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေမည်»။
Verse 27
पिनद्धकम्बु: पाणिभ्यां तृतीयां प्रकृतिं गत: । वेणीकृतशिरा राजन् नाम्ना चैव बृहन्नला,मैं दोनों कानोंमें अग्निके समान कान्तिमान् कुण्डल पहनकर हाथोंमें शंखकी चूड़ियाँ धारण कर लूँगा। इस प्रकार तीसरी प्रकृति (नपुंसकभाव)-को अपनाकर सिरपर चोटी गूँथ लूँगा और अपनेको बृहन्नला नामसे घोषित करूँगा
အာర్జုနက ပြောသည်— «အရှင်မင်းကြီး၊ ကျွန်ုပ်သည် လက်များတွင် ခရုခွံလက်ကောက်များကို ဝတ်ဆင်မည်။ ထို့နောက် သဘာဝ၏ တတိယအခြေအနေ (နပုংসကအဖြစ်) ကို လက်ခံကာ ဆံပင်ကို ကျစ်လစ်စွာ ကျစ်မည်။ ထိုသို့ဖြင့် ကျွန်ုပ်ကို ‘ဗြဟန္နလာ’ ဟူသော အမည်ဖြင့် သိကြလိမ့်မည်»။
Verse 28
पठन्नाख्यायिकाश्वैव स्त्री भावेन पुन: पुन: । रमयिष्ये महीपालमन्यांश्चान्त:पुरे जनान्
အာర్జုနက ပြောသည်— «မိန်းမအဖြစ်ကို ထပ်ခါထပ်ခါ ယူဆောင်ကာ ပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများကို ဖတ်ကြားမည်။ ထိုသို့ဖြင့် အတွင်းနန်းတော်ရှိ ဘုရင်နှင့် အခြားသူတို့ကို ဖျော်ဖြေမည်»။
Verse 29
सत्रीभावसे अपने स्वरूपको छिपाकर बारंबार पूर्ववर्ती राजाओंके चरित्रोंका गान करके महाराज विराट तथा अन्तःपुरकी अन्यान्य स्त्रियोंका मनोरंजन करूँगा ।। गीत॑ नृत्यं विचित्र च वादित्रं विविध॑ तथा । शिक्षयिष्याम्यहं राजन् विराटस्य पुरस्त्रिय:,राजन! मैं विराटनगरकी स्त्रियोंको गीत गाने, विचित्र ढंगसे नृत्य करने तथा भाँति- भाँतिके बाजे बजानेकी शिक्षा दूँगा
အာర్జုနက ပြောသည်— «အရှင်မင်းကြီး၊ ဗိရာဋနဂရရှိ မိန်းမများကို သီချင်းဆိုခြင်း၊ အလှအပနှင့် မျိုးစုံသော အကအနုပညာများ၊ ထို့ပြင် တူရိယာမျိုးစုံ တီးခတ်ခြင်းတို့ကို ကျွန်ုပ် သင်ကြားပေးမည်။ ထိုသို့ မိမိ၏အမှန်တကယ် အတ္တလက္ခဏာကို ဖုံးကွယ်ထားကာ ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော အလုပ်အကိုင်ဖြင့် နေထိုင်၍ ဓမ္မကို မထိခိုက်စေဘဲ ရာဇအိမ်တော်ကို အမှုထမ်းမည်»။
Verse 30
प्रजानां समुदाचारं बहु कर्म कृतं वदन् छादयिष्यामि कौन्तेय मायया55त्मानमात्मना,कुन्तीनन्दन! प्रजाजनोंके उत्तम आचार-विचार और उनके किये हुए अनेक प्रकारके सत्कर्मोंका वर्णन करता हुआ मैं मायामय नपुंसकवेशसे बुद्धिद्वारा अपने यथार्थ स्वरूपको छिपाये रखूँगा
ကောန္တേയ၊ ပြည်သူတို့၏ ကောင်းမွန်သော အကျင့်အကြံနှင့် သူတို့ပြုလုပ်ခဲ့သော ကုသိုလ်ကောင်းမှု အမျိုးမျိုးကို ဖော်ပြပြောဆိုရင်း၊ မာယာဖြင့် ဖန်တီးထားသော နပုংসကဝတ်စုံအောက်တွင် ကျွန်ုပ်၏ အမှန်တကယ် ရုပ်သဘောကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် ဖုံးကွယ်ထားမည်။
Verse 31
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ६६ श्लोक मिलाकर कुल ३४३ “लोक हैं।) हः. “5 (9) ४६७६३ - विश्वकोषके अनुसार “कंक' शब्द यमराजका वाचक है। यमराजका ही दूसरा नाम धर्म है और वे ही युधिष्ठिररूपमें अवतीर्ण हुए थे। “आत्मा वै जायते पुत्र:” इस उक्तिके अनुसार भी धर्म एवं धर्मपुत्र युधिष्ठिरमें कोई अन्तर नहीं है। यह समझकर ही अपनी सत्यवादिताकी रक्षा करते हुए युधिष्ठिरने 'कंक' नामसे अपना परिचय दिया। इसके सिवा उन्होंने जो अपनेको युधिष्ठिरका प्राणोंके समान प्रिय सखा बताया, वह भी असत्य नहीं है। युधिष्ठिर नामक शरीरको ही यहाँ युधिष्ठिर समझना चाहिये। आत्माकी सत्तासे ही शरीरका संचालन होता है। अत: आत्मा उसके साथ रहनेके कारण उसका सखा है। आत्मा सबसे बढ़कर प्रिय है ही; अत: यहाँ युधिष्ठिरका आत्मा युधिष्ठिर-शरीरका प्रिय सखा कहा गया है। द्वितीयो&्ध्याय: भीमसेन और अर्जुनद्वारा विराटनगरमें किये जानेवाले अपने अनुकूल कारयोंका निर्देश भीमसेन उवाच पौरोगवो ब्रुवाणो5हं बल्लवो नाम भारत । उपस्थास्यामि राजानं विराटमिति मे मति:,युधिष्ठिरस्य गेहे वै द्रौपद्या: परिचारिका । उषितास्मीति वक्ष्यामि पृष्टो राज्ञा च पाण्डव पाण्डुनन्दन! यदि राजा विराटने मेरा परिचय पूछा, तो मैं कह दूँगा कि मैं महाराज युधिष्ठिरके घरमें महारानी द्रौपदीकी परिचारिकाः रह चुकी हूँ
ဘီမစေနက ပြောသည်– «အို ဘာရတ၊ ငါသည် ပေါရိုဂဝ ဟူသောအမည်ဖြင့်၊ ဘလ္လဝ ဟုခေါ်သောသူအဖြစ် ကိုယ်ကိုမိတ်ဆက်ကာ ဗိရာဋ မင်းကြီး၏ အမှုတော်ထမ်းရန် ဝင်ရောက်မည်။ မင်းကြီးက ငါ့ကို မေးမြန်းလျှင်၊ အို ပाण्डဝ၊ ‘အမှန်တကယ် ငါသည် ယုဓိဋ္ဌိရ၏ အိမ်တော်၌ ဒြောပဒီ၏ အမှုထမ်းအဖြစ် တစ်ခါ နေထိုင်ခဲ့ဖူးသည်’ ဟု ဆိုမည်»
Verse 32
एतेन विधिना छन्न: कृतकेन यथानल: । विहरिष्यामि राजेन्द्र विराटभवने सुखम्,राजेन्द्र! इस प्रकार कृत्रिम वेशभूषासे राखमें छिपी हुई अग्निके समान अपनेको छिपाकर मैं विराटके महलमें सुखपूर्वक निवास करूँगा
အာర్జုနက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ ဤနည်းလမ်းဖြင့် ငါသည် မီးခိုးအောက်တွင် ဖုံးကွယ်ထားသော မီးကဲ့သို့ အယောင်ဆောင်ဝတ်စုံဖြင့် ကိုယ်ကိုဖုံးကွယ်ကာ မဖော်ထုတ်ခံရဘဲ ဗိရာဋ မင်းကြီး၏ နန်းတော်အတွင်း သက်သာစွာ နေထိုင်မည်»
Verse 253
वलयैश्छादयिष्यामि बाहू किणकृताविमौ | अर्जुनने कहा--महाराज! मैं राजाकी सभामें यह दृढ़तापूर्वक कहूँगा कि मैं षण्ढक (नपुंसक) हूँ। राजन! यद्यपि मेरी दायीं-बायीं भुजाओंमें धनुषकी डोरीकी रगड़से जो महान् चिह्न बन गये हैं, उन्हें छिपाना बहुत कठिन है तथापि कंगन आदि आशभूषणोंसे मैं इन ज्याघातचिहल्लित भुजाओंको ढक-लूँगा
အာర్జုနက ပြောသည်– «မဟာမင်းကြီး၊ မင်းကြီး၏ အစည်းအဝေးခန်းမ၌ ငါသည် ငါ့ကိုယ်ကို ဥဏ္ဍက (နပုংসက) ဟု ခိုင်မာစွာ ကြေညာမည်၊ ထိုသို့ဖြင့် အမှန်တရားကို ဖုံးကွယ်နိုင်မည်။ ညာဘက်၊ ဘယ်ဘက် လက်မောင်းနှစ်ဖက်တွင် လေးကြိုးပွတ်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်လာသော အမာရွတ်နှင့် အမှတ်အသားများကို ဖုံးကွယ်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း လက်ကောက်နှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများဖြင့် ဤလက်မောင်းနှစ်ဖက်ကို ဖုံးအုပ်မည်»
Frequently Asked Questions
The dilemma is how to remain effective and protective while bound to concealment: Bhīma must reconcile strength with non-lethal restraint, and Arjuna must reconcile warrior identity with a socially inconspicuous role that preserves the vow and host-kingdom stability.
Ethical agency can be expressed through appropriate roles and timing: disciplined self-control, service competence, and calibrated force allow one to uphold vows and public order even when direct self-assertion is temporarily suspended.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter’s meta-function is pragmatic and structural—establishing concealment protocols that preserve dharma and enable later narrative disclosure without violating the ajñātavāsa condition.