Adhyaya 287
Karṇa-kuṇḍala-kavaca-jijñāsā; Kuntibhoja’s hospitality and Pṛthā’s appointment (कर्णकुण्डलकवचजिज्ञासा)
Upa-parva: Kuntī–Sūrya–Karna Upākhyāna (Account of Kuntī’s boon and Karṇa’s birth-marks)
Janamejaya questions Vaiśaṃpāyana about the concealed matter concerning Karṇa—specifically, what his kuṇḍalas and kavaca were like and from where they originated. Vaiśaṃpāyana agrees to disclose the secret and begins by narrating an earlier court episode: a formidable, radiant brāhmaṇa ascetic arrives before King Kuntibhoja, requesting permission to reside and take alms-food in the king’s house under conditions of non-interference, freedom of movement, and respectful treatment regarding bed and seat. Kuntibhoja consents and then introduces his virtuous daughter Pṛthā (Kuntī), instructing her to serve and honor the guest without contempt and to grant whatever the ascetic asks, emphasizing the high spiritual power of brāhmaṇas and the dangers of provoking them. He further frames Pṛthā’s lineage and upbringing, urging humility and careful conduct so that pleasing the boon-giving ascetic will yield welfare for the household and avert ruin. The chapter thus sets the ritual-ethical and interpersonal preconditions for the later revelation about Karṇa’s divine paternity and birth-marks.
Chapter Arc: मार्कण्डेय युधिष्ठिर से कहते हैं—जब वानर-सेना शिविर में प्रवेश ही कर रही थी, तभी रावणानुगा राक्षसों की टुकड़ियाँ अचानक धावा बोल देती हैं, मानो अँधेरे से निकली हुई विपत्ति। → राक्षस अन्तर्धान-विद्या से अदृश्य होकर वार करते हैं; विभीषण उनकी चाल पहचानकर ‘अन्तर्धान-वध’ का उपाय करता है। उधर दोनों सेनाओं में जो-जिसे अपने योग्य प्रतिद्वन्द्वी समझता है, वही उससे भिड़ जाता है—युद्ध एक-एक युगल-द्वन्द्व में बँटकर और भी उग्र हो उठता है। → रावण स्वयं राम पर शक्ति-शूल-खड्ग की वर्षा करता है और राम भी रावण पर तीक्ष्ण आयस बाणों से प्रत्याघात करते हैं; साथ ही विभीषण और प्रहस्त के बीच पंखयुक्त बाणों की घोर वर्षा होती है। महास्त्रों का ऐसा समागम होता है कि त्रिलोकी तक कम्पित-सी प्रतीत होती है। → युद्ध का वेग देवासुर-संग्राम जैसा भयावह बनकर स्थिर हो जाता है—कोई पक्ष निर्णायक रूप से टूटता नहीं, पर दोनों ओर की शक्ति और संकल्प की पराकाष्ठा प्रकट हो जाती है। → राम-रावण का द्वन्द्व और महास्त्रों की टक्कर अगले क्षण किस ओर झुकेगी—यह अनिर्णीत रहकर कथा को आगे धकेल देती है।
Shlokas
Verse 1
हि आय न (0) हि २ 7 पज्चाशीर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: श्रीराम और रावणकी सेनाओंका दन्डयुद्ध मार्कण्डेय उवाच ततो निविशमानांस्तान् सैनिकान् रावणानुगा: । अभिजममुर्गणानेके पिशाचक्षुद्ररक्षसाम्
မာရ္ကဏ္ဍေယ မိန့်ကြားသည်– ယုဓိဋ္ဌိရရေ၊ ထိုစစ်သည်တို့ စခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်၍ နေရာချနေစဉ်၊ ရာဝဏ၏ နောက်လိုက်ဖြစ်သော ပိသာချာများနှင့် အဆင့်နိမ့် ရက္ခသများ၏ အဖွဲ့အစုများစွာက ရုတ်တရက် ပြေးဝင်လာကာ သူတို့အပေါ် တိုက်ခိုက်လေ၏။
Verse 2
पर्वण: पतनो जम्भ: खर: क्रोधवशो हरि: । प्ररुजश्चारुजश्चैव प्रघसश्चैवमादय:
မာရ္ကဏ္ဍေယ မုနိက မိန့်တော်မူသည်– «ယုဓိဋ္ဌိရ မင်းကြီး၊ မျောက်တပ်ဖွဲ့များ စခန်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာစဉ် ရာဝဏ၏ စစ်တပ်အတွင်းရှိ ပိသာစနှင့် အောက်တန်းကျ ရာက္ခသတို့၏ အဖွဲ့အစုများ—ပရ္ဝဏ၊ ပတန၊ ဇမ္ဘ၊ ခရ၊ က္ရောဓဝသ၊ ဟရိ၊ ပရရုဇ၊ အရုဇ၊ ပရဂ္ဟသ စသည့်သူတို့—ရှေ့သို့ တိုးထွက်လာကာ ရုတ်တရက် တိုက်ခိုက်ကြ၏»။
Verse 3
ततो$भिपततां तेषामदृश्यानां दुरात्मनाम् । अन्तर्धानवधं तज्ज्ञक्षकार स विभीषण:
ထို့နောက် မမြင်ရအောင် ပျောက်ကွယ်ကာ တိုက်ခိုက်လာသော အကျင့်ဆိုးသူတို့ ရုန်းကန်ဝင်ရောက်သော်လည်း၊ ထိုအနက်ပညာကို ကျွမ်းကျင်သိမြင်သော ဝိဘီရှဏက သူတို့၏ ပျောက်ကွယ်နိုင်စွမ်းကို ဖျက်ဆီး၍ တားဆီးလိုက်၏။
Verse 4
ते दृश्यमाना हरिभिव॑लिभिर्दूरपातिभि: । निहता: सर्वशो राजन् महीं जग्मुर्गतासव:
ထို့နောက် ထိုရာက္ခသတို့သည် အင်အားကြီး မျောက်သူရဲကောင်းတို့၏ မျက်စိရှေ့၌ ထင်ရှားလာကြ၏။ မင်းကြီး၊ မျောက်တို့သည် အလွန်သန်မာ၍ အဝေးသို့ ခုန်ကူးနိုင်ကြသည်။ သူတို့သည် အရပ်ရပ်မှ ခုန်ဝင်ခုန်ထွက် တိုက်ခိုက်ကာ ထိုရာက္ခသတို့ကို သတ်ဖြတ်ကြသဖြင့်၊ ထိုသူတို့အားလုံးသည် အသက်ပျောက်၍ မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွားကြ၏။
Verse 5
अमृष्यमाण: सबलो रावणो निर्ययावथ । राक्षसानां बलैघोंरै: पिशाचानां च संवृतः,रावणके लिये यह बात असह्ाय हो उठी। वह पिशाचों तथा राक्षसोंकी भयंकर सेनासे घिरा हुआ दल-बलके साथ लंकासे बाहर निकला
မာရ္ကဏ္ဍေယ မုနိက မိန့်တော်မူသည်– «မခံနိုင်တော့သဖြင့် ရာဝဏသည် မိမိတပ်အင်အားအပြည့်ဖြင့် ထွက်လာ၏။ ကြောက်မက်ဖွယ် ရာက္ခသတပ်များနှင့် ပိသာစအစုအဝေးတို့ ဝိုင်းရံလျက် သူသည် ရှေ့တန်းသို့ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်—ဒေါသနှင့် ထိခိုက်သွားသော ဂုဏ်မာန်က သူ့ကို သည်းခံခြင်းမဟုတ်ဘဲ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ခြင်းသို့ တွန်းပို့ခဲ့၏»။
Verse 6
युद्धशास्त्रविधानज्ञ उशना इव चापर: । व्यूह्ू चौशनसं व्यूहं हरीनभ्यवहारयत्
မာရ္ကဏ္ဍေယ မုနိက မိန့်တော်မူသည်– «သူသည် စစ်ပညာ၏ စည်းကမ်းနည်းလမ်းတို့ကို ကျွမ်းကျင်သိမြင်သူဖြစ်၍ အခြားသော ဥရှနာ (သုက္ကရာချာရျ) တစ်ပါးကဲ့သို့ပင်။ ဥရှနာ၏ သဘောတရားအတိုင်း စစ်တန်းစီ (ဗျူဟ) ကို ဖွဲ့စည်းကာ မျောက်တပ်ကို ဖိနှိပ်ဝင်ရောက်ပြီး အရပ်ရပ်မှ ဝိုင်းပတ်ပိတ်ဆို့လိုက်၏»။
Verse 7
राघवस्तु विनिर्यान्तं व्यूडानीकं दशाननम् | बा्हस्पत्यं विधिं कृत्वा प्रत्यव्यूहन्निशाचरम्
မာရ္ကဏ္ဍေယက ဆိုသည်— ရာဃဝ (သီရိရာမ) သည် မြို့မှ ထွက်လာ၍ စစ်တန်းစီ (ဗျူဟ) ချထားသော ဆယ်ခေါင်း ရာဝဏကို မြင်သောအခါ၊ ဗြဟ္စပတိ သင်ကြားထားသည့် နည်းလမ်းအတိုင်း ထိုညလှည့်သတ္တဝါ (နိသာချရ) ကို တန်ပြန်ရန် မိမိတပ်ကိုလည်း ဗျူဟဖြင့် စီမံတန်းစီ하였다။
Verse 8
समेत्य युयुधे तत्र ततो रामेण रावण: । युयुधे लक्ष्मणश्नापि तथैवेन्द्रजिता सह
ထို့နောက် ထိုနေရာ၌ တွေ့ဆုံကြသော် ရာဝဏသည် ရာမနှင့် စစ်တိုက်လေ၏။ တစ်ဖက်တွင်လည်း လက္ခမဏသည် အိန္ဒြဇိတ်နှင့် တပြိုင်နက် စစ်ပွဲကို စတင်လေ၏။
Verse 9
विरूपाक्षेण सुग्रीवस्तारेण च निखर्वट: । तुण्डेन च नलस्तत्र पटुश: पनसेन च
မာရ္ကဏ္ဍေယက ဆိုသည်— ထိုနေရာ၌ သုဂ္ရီဝသည် ဝိရူပါက္ခနှင့် တိုက်ခိုက်လေ၏။ နိခာရဝဋ္ဌ အမည်ရှိ ရက္ခသသည် ဝါနရ တာရာနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့လေ၏။ နလသည် ညလှည့် တုဏ္ဍကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး၊ ပဋုသ အမည်ရှိ ရက္ခသသည် ဝါနရ ပနသနှင့် စစ်တိုက်လေ၏။
Verse 10
विषहां यं हि यो मेने स स तेन समेयिवान् । युयुधे युद्धवेलायां स्वबाहुबलमाश्रित:,जो जिसे अपने जोड़का समझता था, उसीके साथ उसकी भिड़न्त हुई। सबलोग युद्धके समय अपने बाहुबलका आश्रय ले शत्रुका सामना करते थे
မာရ္ကဏ္ဍေယက ဆိုသည်— မည်သူမဆို မိမိနှင့် တန်တူဟု ထင်မြင်သောသူနှင့်ပင် ထိပ်တိုက်တွေ့၍ တိုက်ခိုက်လေ၏။ စစ်ချိန်ရောက်သော် လူတိုင်းသည် မိမိလက်မောင်းအင်အားကို အားထားကာ ရန်သူကို မျက်နှာချင်းဆိုင် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ကြ၏။
Verse 11
स सम्प्रहारो ववृधे भीरूणां भयवर्धन: । लोमसंहर्षणो घोर: पुरा देवासुरे यथा
မာရ္ကဏ္ဍေယက ဆိုသည်— ထိုထိပ်တိုက်တိုက်ပွဲသည် ကြောက်ရွံ့သူတို့၏ ကြောက်စိတ်ကို ပိုမိုတိုးပွားစေကာ တဖြည်းဖြည်း ပြင်းထန်ကြမ်းတမ်းလာ၏။ ရှေးကာလ၌ ဒေဝနှင့် အသူရတို့ကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ကြောက်မက်ဖွယ်၊ ရင်တုန်စရာ စစ်ပွဲကဲ့သို့ပင် ဖြစ်လေ၏။
Verse 12
रावणो राममानर्छच्छक्तिशूलासिवृष्टिभि: । निशितैरायसैस्तीक्ष्ण रावणं चापि राघव:
မာရ္ကဏ္ဍေယ မဟာရသီက ဆိုသည်— ရာဝဏသည် ရာမကို လက်နက်မိုးကဲ့သို့ လှံ၊ တြိသူလ၊ ဓားတို့ဖြင့် တိုက်ခိုက်ကာ ပြင်းထန်သော ဝေဒနာကို ဖြစ်စေ하였다။ သို့ရာတွင် ရာဃဝသည် စစ်မြေ၌ မလှုပ်မရှားဘဲ သံဖြင့်လုပ်သော ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် ရာဝဏကို ပြန်လည် နာကျင်စေ하였다။ ဤပိုဒ်သည် စစ်၏ ကြမ်းတမ်းသော အပြန်အလှန်ကို ထင်ဟပ်စေသည်— အင်အားကြီးသူတို့ပင် နာကျင်မှုကို ခံရသော်လည်း တည်ကြည်မှုနှင့် စည်းကမ်းရှိသော ဝီရိယက သူတို့ကို အကြမ်းဖက်မှုအလယ်၌ ထောက်တည်ပေးသည်။
Verse 13
तथैवेन्द्रजितं यत्तं लक्ष्मणो मर्मभेदिभि: । इन्द्रजिच्चापि सौमित्रिं बिभेद बहुभि: शरै:
မာရ္ကဏ္ဍေယ မဟာရသီက ဆိုသည်— ထိုနည်းတူပင် လက္ရှ္မဏသည် စစ်အတွက် အသင့်ရှိသော အိန္ဒြဇစ်ကို အရေးကြီးသော အင်္ဂါရပ်များကို ထိုးဖောက်သည့် မြားများဖြင့် ထိခိုက်စေ하였다။ အိန္ဒြဇစ်သည်လည်း ဆောမိတ္ရီ (လက္ရှ္မဏ) ကို မြားများစွာဖြင့် ပြန်လည် ထိုးဖောက်하였다။ ထို့ကြောင့် ဤတိုက်ပွဲသည် စစ်၏ ကြမ်းတမ်းသော အပြန်အလှန်ကို ပြသသည်— အင်အားကို အင်အားဖြင့် တုံ့ပြန်ခြင်း— နာကျင်မှုအလယ်၌ သတ္တိနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို စမ်းသပ်ကာ၊ ဓမ္မကို ထမ်းဆောင်သူတို့သည် တာဝန်ကို မစွန့်ဘဲ နာကျင်မှုကို ခံရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
Verse 14
विभीषण: प्रहस्तं च प्रहस्तश्न विभीषणम् । खगपत्रै: शरैस्तीक्ष्णैरभ्यवर्षद् गतव्यथ:
မာရ္ကဏ္ဍေယ မဟာရသီက ဆိုသည်— ဝိဘီရှဏသည် ပရဟස්တကို အတောင်ပါ ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် မိုးရွာသကဲ့သို့ ပစ်ချခဲ့ပြီး၊ ပရဟස්တသည်လည်း ဝိဘီရှဏကို ထိုနည်းတူ ပြန်လည် ပစ်ချ하였다။ သို့သော် နှစ်ဦးစလုံး နာကျင်မှု သို့မဟုတ် တုန်လှုပ်ခြင်း အရိပ်အယောင် မပြခဲ့ကြ— စစ်မုန်တိုင်းအတွင်း၌ပင် တည်ကြည်စွာ ရပ်တည်ကာ၊ တာဝန်နှင့် သစ္စာတရားကို အမြင့်ဆုံးထားသည့်အခါ စစ်က ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မာကျောစေနိုင်ကြောင်း ပြသ하였다။
Verse 15
तेषां बलवतामासीन्महास्त्राणां समागम: | विव्यथु: सकला येन त्रयो लोकाश्चराचरा:
မာရ္ကဏ္ဍေယ မဟာရသီက ဆိုသည်— ထိုအင်အားကြီး စစ်သူရဲများအကြား၌ မဟာဒေဝလက်နက်ကြီးများ၏ ကြောက်မက်ဖွယ် ဆုံဆည်းမှု ပေါ်ပေါက်လာ하였다။ ထိုတိုက်ခိုက်မှုသည် အလွန်ကြမ်းတမ်းလွန်းသဖြင့် သုံးလောကတစ်လျှောက် လှုပ်ရှားသည့်အရာနှင့် မလှုပ်ရှားသည့်အရာ အပါအဝင် သတ္တဝါအားလုံး တုန်လှုပ်၍ စိတ်ပူပန်ကြရသည်— အကယ်၍ ဖန်ဆင်းမှု၏ စည်းကမ်းတရားကိုပင် ထိန်းမနိုင်သော အကြမ်းဖက်မှု၏ အလေးချိန်က လှုပ်ခတ်စေသကဲ့သို့။
Verse 285
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि रामरावणद्वन्ड्युद्धे पज्चाशीत्यधिकद्वधिशततमो< ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ ဝနပရဝ၌၊ ရာမ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိဖြစ်သော «ရာမောပာခ္ယာန» အပိုင်းအတွင်း၊ ရာမနှင့် ရာဝဏတို့၏ နှစ်ဦးတည်း တိုက်ပွဲကို ဖော်ပြသော နှစ်ရာရှစ်ဆယ့်ငါးမြောက် အခန်းသည် အဆုံးသတ်လေသည်။ ဤအဆုံးသတ်စာကြောင်းသည် ဇာတ်ကြောင်း၏ အပိုင်းတစ်ခု ပြီးဆုံးကြောင်းကို သတ်မှတ်ပေးကာ၊ ထိုတိုက်ပွဲကို ရိုးရိုးမြင်ကွင်းအဖြစ်မဟုတ်ဘဲ ဖျက်ဆီးတတ်သော အင်အားကို ဆန့်ကျင်၍ တရားတော်၏ အစီအစဉ်ကို အတည်ပြုသည့် ဓမ္မဆိုင်ရာ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုအဖြစ် ဖရိမ်ချထားသည်။
Frequently Asked Questions
The court must balance sovereign control of the household with unconditional guest-rights: granting an ascetic freedom and fulfilling requests without resentment, despite the potential risk such power introduces to domestic and political order.
Sustained humility, careful speech, and consistent service toward a boon-bearing guest are presented as practical dharma—protecting the family and enabling auspicious outcomes through disciplined hospitality.
No formal phalaśruti is stated; the chapter instead provides consequential framing—asserting that offense to a powerful brāhmaṇa can destroy a lineage, while proper honor secures welfare—thereby functioning as implicit moral commentary.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.