Shloka 35
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
प्राकारं भृत्यभरणं व्ययं संग्रामतो भयम् । योगक्षेमं च सम्प्रेक्ष्य गोमिन: कारयेत् करम्
prākāraṃ bhṛtyabharaṇaṃ vyayaṃ saṅgrāmato bhayam | yogakṣemaṃ ca samprekṣya gomināḥ kārayet karam ||
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ကာကွယ်ရေးတံတိုင်းများ တည်ဆောက်ရန်လိုအပ်မှု၊ အမှုထမ်းနှင့် စစ်သည်တို့၏ စားဝတ်နေရေး ထောက်ပံ့ရန်၊ အခြားလိုအပ်သော အသုံးစရိတ်များ ဖြည့်ဆည်းရန်၊ စစ်ပွဲမှ ပေါ်ပေါက်လာသော အန္တရာယ်ကို တားဆီးရန်နှင့် လူအားလုံး၏ ယောဂ-ခ္ရှေမ (ကောင်းကျိုးနှင့် လုံခြုံရေး) ကို ထိန်းသိမ်းရန်တို့ကို စိစစ်ပြီးနောက်၊ နွားနှင့် အရင်းအမြစ်များ ပိုင်ဆိုင်သော ချမ်းသာသည့် ဝိုင်ရှျယများထံမှ အခွန်ကို ဘုရင်သည် ကောက်ခံရမည်။ အခွန်ကောက်ခြင်းသည် ပြည်သူကာကွယ်ရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အများအကျိုးအတွက် သက်ဆိုင်ကြောင်း ထင်ရှားစွာ ချိတ်ဆက်ပြသနိုင်သည့်အခါ သမာသမတ်ဖြစ်သည်»။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Taxation is ethically warranted when the king levies it with clear regard to public needs—defense, administration, necessary expenses, and the welfare-security (yoga-kṣema) of the people—rather than for personal indulgence.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises the king on practical governance: after assessing expenses like fortifications, maintenance of staff and troops, and protection from war-related threats, the king should collect taxes from prosperous Vaiśyas (notably those with cattle/wealth) to fund these responsibilities.