Shloka 10
अध्याय ७२ — राजधर्मः: प्रजारक्षण, कर-नीति, दण्ड-नीति, अमात्य-नियोजन
Chapter 72 — Royal Duty: protection of subjects, taxation, punishment, and appointments
बलिषष्ेन शुल्केन दण्डेनाथापराधिनाम् । शास्त्रानीतेन लिप्सेथा वेतनेन धनागमम्
baliṣaṣṭhena śulkena daṇḍenāthāparādhinām | śāstrānītena lipsetha vetanena dhanāgamam |
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «မင်းသည် ဥစ္စာဝင်လာမှုကို တရားဝင်နည်းလမ်းများဖြင့်သာ ရှာဖွေစေ။ အခွင့်အရေးတော်မူသော အခွန်ဝေစု (bali) နှင့် သင့်လျော်သော အကောက်ခွန်/အခွန် (śulka) ကို လက်ခံခြင်း၊ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူတို့အပေါ် ငွေဒဏ်ချမှတ်ခြင်း၊ ထို့ပြင် ရှာစတြာအရ ခွင့်ပြုထားသော လစာ/ကောက်ခံခ (ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးနှင့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ) ကို လက်ခံခြင်းတို့ဖြင့်သာ ဖြစ်ရမည်။ ဤအတည်ပြုလမ်းကြောင်းများမှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်သူသည် ဝင်ငွေကို လိုလား၍ ထိန်းသိမ်းရမည်»။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should collect revenue only through dharmic, regulated means—legitimate taxes/dues, lawful fines for wrongdoing, and śāstra-approved fees connected with governance and protection—avoiding arbitrary or exploitative extraction.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises Yudhishthira on how a king should obtain wealth for the state: through proper taxation, penal fines, and sanctioned remuneration tied to administrative duties.