Shloka 11
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
यथा हानुदके मत्स्या निराक्रन्दे विहड़मा: । विहरेयुर्यथाकामं विहिंसन्त: पुनः पुनः:
yathā hānudake matsyā nirākrande vihaṅgamāḥ | vihareyur yathākāmaṃ vihiṃsantaḥ punaḥ punaḥ ||
ဝသုမာနာက မိန့်ကြားသည်– «ရေမလုံလောက်သော ရေကန်ထဲက ငါးများနှင့် ကာကွယ်သူမရှိသော တောအုပ်ထဲက ငှက်အုပ်များက မိမိစိတ်ကြိုက် လှည့်လည်သော်လည်း ထပ်ခါထပ်ခါ အပြန်အလှန် ထိခိုက်စေကြသကဲ့သို့—တစ်ခါတစ်ရံ မိမိထိုးနှက်မှုဖြင့် အခြားသူတို့ကို ဖိချေကာ လှုပ်ခတ်ပျက်စီးစေပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံ ကိုယ်တိုင်လည်း ထိုးနှက်ခံရ၍ ဝေဒနာရောက်ကြသကဲ့သို့—အရှင်မင်းကြီး၊ မကြာမီကာလအတွင်း သေဆုံးပျက်စီးနီးပါးသို့ ရောက်ကြမည်မှာ သံသယမရှိ။ ထိုနည်းတူ မင်းမရှိလျှင် ပြည်သူအပေါင်းတို့သည် အပြန်အလှန် အငြင်းပွားတိုက်ခိုက်ကာ လျင်မြန်စွာ ပျက်စီးပြီး၊ နွားထိန်းမရှိသော နွားများကဲ့သို့ ဒုက္ခ၏ ကြောက်မက်ဖွယ် အမှောင်ထုထဲသို့ နစ်မြုပ်ကြလိမ့်မည်»။
वसुमना उवाच
Educational Q&A
The verse argues that kingship (lawful governance) is necessary to prevent society from collapsing into mutual violence; without a ruler, people—like creatures in constrained or unprotected conditions—harm one another and rapidly decline.
Vasumanā addresses a king and uses vivid analogies (fish in scant water, birds in an unguarded grove) to illustrate how, in the absence of protection and restraint, beings fight repeatedly and become ruined—paralleling what happens to subjects when there is no king.