Shloka 61
Bhīṣma’s Śara-śayyā Stuti to Vāsudeva and Yogic Preparation for Dehotsarga
Body-Relinquishment
यस्य केशेषु जीमूता नद्यः सर्वाड्गसंधिषु । कुक्षौ समुद्राश्चत्वारस्तस्मै तोयात्मने नम:
yasya keśeṣu jīmūtā nadyaḥ sarvāṅga-sandhiṣu | kukṣau samudrāś catvāras tasmai toyātmane namaḥ ||
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «ရေသဘောတရားတော်ကိုယ်တိုင်ဖြစ်သော အမြင့်ဆုံးဘုရားအား နမস্কာရပါ၏။ ကိုယ်တော်၏ ဆံပင်နေရာ၌ မိုးတိမ်များဟု စိတ်ကူးထားကြပြီး၊ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အဆစ်အမြစ်များ၌ မြစ်များရှိကာ၊ ဝမ်းဗိုက်အတွင်း၌ သမုဒ္ဒရာကြီးလေးစင်း တည်ရှိသည်ဟု မြင်ကြသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် ရေဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသော ကောစ्मिकအစီအစဉ်ကို ရိုသေစေပြီး၊ အသက်ပေးသော ဓာတ်တစ်ပါးဖြစ်သည့် ရေကို ဘုရားပူဇော်သကဲ့သို့ တန်ဖိုးထားကာ လူ့အကျင့်၌လည်း ထိန်းချုပ်မှုရှိစေရန် သင်ကြားသည်»။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents water as a cosmic principle worthy of worship: clouds, rivers, and oceans are envisioned as parts of the Divine body. Ethically, it implies gratitude, restraint, and dharmic care toward life-sustaining natural forces, especially water, which upholds the world’s order.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and related disciplines. Here he utters a reverential salutation in the form of a cosmological image, praising the water-essenced Supreme Being by mapping the hydrological world (clouds, rivers, oceans) onto the Divine body.