Shloka 54
Bhīṣma’s Śara-śayyā Stuti to Vāsudeva and Yogic Preparation for Dehotsarga
Body-Relinquishment
यं त्रिधा55त्मानमात्मस्थं वृतं षोडशभिय्गुणै: । प्राहु: सप्तदशं सांख्यास्तस्मै सांख्यात्मने नम:
yaṁ tridhātmānam ātmasthaṁ vṛtaṁ ṣoḍaśabhir guṇaiḥ | prāhuḥ saptadaśaṁ sāṅkhyās tasmai sāṅkhyātmane namaḥ ||
ဘီရှ္မက ပြောသည်— သာင်ခယာအယူအဆ၌ ဆယ့်ခုနှစ်မြောက် တတ္တဝါဟု ခေါ်သော ပုရုရှ (Puruṣa) ဖြစ်သည့် အမြင့်မြတ်ဆုံး အတ္တမကို နမස්ကာရပြုပါ၏။ စတ္တဝ၊ ရဇ၊ တမ—ဂုဏ်သုံးပါး၏ ခွဲခြားမှုကြောင့် သုံးမျိုးသဖွယ် ထင်ရသော်လည်း၊ ဂုဏ်တို့မှ ပေါ်ထွန်းလာသော ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ပြောင်းလဲမှုများက ဖုံးလွှမ်းသကဲ့သို့ ဖြစ်နေစဉ်တွင်ပင်၊ ထိုအတ္တမသည် မိမိ၏ သဘာဝတရား၌ပင် တည်မြဲနေ၏။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The Self (Puruṣa) is intrinsically unchanged and self-established, even though it appears conditioned by the three guṇas and their sixteen products. Ethical and spiritual freedom comes from discriminating the witness-Self from the changing field of qualities and effects.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma offers a reverential Sāṅkhya-style description of the Puruṣa, praising the transcendent Self that seems covered by the guṇic evolutes yet remains untouched in essence.