Shloka 53
Bhīṣma’s Śara-śayyā Stuti to Vāsudeva and Yogic Preparation for Dehotsarga
Body-Relinquishment
यं च व्यक्तस्थमव्यक्त विचिन्वन्ति महर्षय: । क्षेत्रे क्षेत्रज्ममासीनं तस्मै क्षेत्रात्मने नम:
yaṃ ca vyaktastham avyaktam vicinvanti maharṣayaḥ | kṣetre kṣetrajñam āsīnaṃ tasmai kṣetrātmane namaḥ ||
ဘီရှ္မက ပြောသည်— ထင်ရှားသော လောကအတွင်း၌ မထင်ရှားသော်လည်း တည်ရှိနေသော အမြင့်မြတ်ဆုံး အတ္တမကို နမස්ကာရပြုပါ၏။ မဟာရိရှီတို့သည် ထိုအတ္တမ၏ အမှန်တရားကို အစဉ်မပြတ် စူးစမ်းရှာဖွေကြ၏။ ထိုအတ္တမသည် အတွေ့အကြုံ၏ နယ်ပယ်တိုင်း၌ «နယ်ပယ်ကို သိသူ» အဖြစ် ထိုင်နေသဖြင့်၊ နယ်ပယ်အားလုံး၏ ဝိညာဉ်ဖြစ်သော ထိုအတ္တမအား ရိုသေပါ၏။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse venerates the Supreme as the inner Knower (kṣetrajña) present in every ‘field’ (kṣetra)—the manifest world and embodied experience—while remaining essentially unmanifest; true wisdom is to seek and recognize this indwelling consciousness.
In the Shanti Parva’s instruction on peace and right understanding, Bhishma offers a reverential statement that frames ethical life and dharma as grounded in insight into the inner Self/Paramatman, whom sages investigate and whom one should honor.