Shloka 773
Āścarya-kathana: Brāhmaṇa–Nāga Dialogue on Sūrya (Vivasvat) and the ‘Second Sun’ Phenomenon
रजसा तमसा चैव मानसं समभिप्लुतम् | ऐसा पुरुष जब जन्म लेता है
rajasā tamasā caiva mānasaṃ samabhiplutam |
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «စိတ်သည် ရဇသ (rajas) နှင့် တမသ (tamas) တို့ကြောင့် အပြည့်အဝ နစ်မြုပ်နေ၏»။ ဓမ္မရေးရာအနက်အရ၊ ဤသည်မှာ အတွင်းဘဝကို စိတ်လှုပ်ရှားမှု၊ မတည်ငြိမ်မှုနှင့် မသိမြင်မှုတို့က မောင်းနှင်သဖြင့် ခွဲခြားသိမြင်နိုင်စွမ်း မိုက်မဲကာ ဖုံးကွယ်သွားပြီး၊ အပြင်ဘက်သို့ လှုပ်ရှားသည့် အပြုအမူနှင့် အလျင်အမြန်လိုက်နာမှုတို့သို့ ဦးတည်သွားတတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
That when rajas (passionate agitation) and tamas (deluded inertia) dominate the mind, inner clarity is submerged; ethical life then requires recognizing these forces and cultivating sattva (lucidity) through discipline, right understanding, and self-restraint.
Vaiśampāyana is describing a psychological-ethical condition within the Śānti Parva’s instruction: the mind of a certain type of person is portrayed as overwhelmed by the lower guṇas, setting the stage for guidance about conduct and the paths of action and restraint.