Shloka 110
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
ऊर्ध्व चैकोनविंशत्या कालो नामापरो गुण: । इतीम॑ विद्धि विंशत्या भूतानां प्रभवाप्ययम्,इस उन्नीसवें गुणसे परे काल नामक दूसरा गुण और है। इसे बीसवाँ गुण समझिये। इसीसे प्राणियोंकी उत्पत्ति और लय होते हैं
ūrdhvaṁ caikonaviṁśatyā kālo nāmāparo guṇaḥ | itīmam viddhi viṁśatyā bhūtānāṁ prabhavāpyayam ||
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– «ဆယ့်ကိုးမြောက်သော အခြေခံသဘောတရားကို ကျော်လွန်၍ ‘ကာလ’ ဟု ခေါ်သော အခြားတစ်ပါး ရှိသေးသည်။ ၎င်းကို နှစ်ဆယ်မြောက်ဟု သိမှတ်လော့။ ကာလကြောင့်ပင် သတ္တဝါတို့ ပေါ်ထွန်းလာပြီး နောက်တဖန် လျောကွယ်သွားကြသည်။»
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Time (kāla) is presented as an additional, higher principle beyond the previously enumerated categories; it is the governing factor through which beings arise and into which they dissolve.
In Bhīṣma’s instruction in the Śānti Parva, he continues a philosophical enumeration of principles (tattvas/guṇas), identifying Time as the twentieth and attributing to it the role of causing manifestation and dissolution of living beings.