Shloka 4
जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
न त्वेव बुध्यतेडव्यक्तं सगुणं तात निर्गुणम् कदाचित् त्वेव खल्वेतदाहुरप्रतिबुद्धकम्
na tveva budhyate 'vyaktaṃ saguṇaṃ tāta nirguṇam kadācit | tveva khalv etad āhur apratibuddhakaṃ, tāta ||
ဝသိဋ္ဌက ပြောသည်– ချစ်သား၊ သို့သော် ပရကృతိသည် အမြင့်ဆုံးသော အရာကို အမှန်တကယ် မသိမမြင်နိုင်—မဖော်ပြနိုင်သေးသော အဖြစ်ဟု ဆိုစေကာမူ၊ ဂုဏရှိသည်ဟု ဆိုစေကာမူ၊ ဂုဏကင်းသည်ဟု ဆိုစေကာမူ မသိနိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် သာင်ခယာကို သိမြင်သော ပညာရှိတို့က ဤပရကృతိကို “အပရတိဗုဓ္ဓက” — အသိမရှိ၊ မနိုးထသေးသူ ဟု ခေါ်ကြသည်။
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Prakṛti (material nature) is insentient and cannot ‘know’ the Supreme Reality; hence Sāṅkhya thinkers call Prakṛti ‘apratibuddha’—without awakening or consciousness—while true knowing belongs to the conscious principle (Self/Brahman).
In a didactic dialogue, Vasiṣṭha instructs a younger interlocutor, clarifying a Sāṅkhya-style distinction between insentient Prakṛti and the Supreme/Ātman, emphasizing that ultimate reality is not an object grasped by material nature.