Shloka 5
जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
बुध्यते यदि वाव्यक्तमेतद् वै पजचविंशकम् । बुध्यमानो भवत्येव सज्भात्मक इति श्रुति: । अनेनाप्रतिबुद्धेति वदन्त्यव्यक्तमच्युतम्
budhyate yadi vāvyaktam etad vai pañcaviṁśakam | budhyamāno bhavaty eva saṅghātmaka iti śrutiḥ | anenāpratibuddheti vadanty avyaktam acyutam |
ဝသိဋ္ဌက ပြောသည်– ပရကృతိ (အဗျက္တ) ကလည်း “သိ” သည်ဟု ယူဆမည်ဆိုလျှင်၊ ထိုသိခြင်းသည် ၂၅ မြောက် တတ္တဝ—ပုရုရှ (Puruṣa) နှင့် ပေါင်းစည်းသည့်အခါမှသာ ဖြစ်နိုင်သည်။ ပရကృతိနှင့် ဆက်စပ်မှုကြောင့် တစ်ဦးချင်းအတ္တသည် “သင်္ဃာတ္မက” (saṅghātmaka) — အစုအဖွဲ့များနှင့် ချည်နှောင်နေသူ ဖြစ်လာသည်ဟု ရှရုတိ (Śruti) က ဆိုသည်။ ဤဆက်စပ်မှု၏ အပြစ်ကြောင့်ပင် မဖော်ပြနိုင်သေးသော၊ မပြောင်းလဲသော အတ္တကို လူတို့က “မနိုးထ” သို့မဟုတ် “မောဟ” ဟု ခေါ်ကြသော်လည်း၊ အမှန်မှာ မပြောင်းလဲသော အရာပင် ဖြစ်သည်။
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Cognition and agency are wrongly attributed to Prakṛti; in Sāṅkhya terms, ‘knowing’ pertains to Puruṣa (the 25th principle). The jīva appears bound and ‘deluded’ only due to association (saṅga) with Prakṛti and its aggregates; the Self itself remains unchanging.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Vasiṣṭha clarifies a subtle point about consciousness: if the unmanifest Prakṛti is said to ‘know’, that knowing is actually the reflected/associated knowing of Puruṣa. He explains how misidentification through association leads people to label the immutable Self as ignorant.