Shloka 7
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
कदाचिल्लभते प्रीतिं कदाचिदपि शोचति । न सुखेन न दुःखेन कदाचिदिह युज्यते
kadācillabhate prītiṁ kadācid api śocati | na sukhena na duḥkhena kadācid iha yujyate |
ဗျာသက မိန့်ကြားသည်– တစ်ခါတစ်ရံ ၎င်းသည် ချစ်ခင်နှစ်သက်မှုနှင့် ပျော်ရွှင်မှုကို ရရှိတတ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုထဲသို့ ကျရောက်တတ်၏။ ထို့ပြင် တစ်ခါတစ်ရံ ဤလောက၌ ပျော်ရွှင်မှုနှင့်လည်း မပေါင်းစည်း၊ ဒုက္ခနှင့်လည်း မပေါင်းစည်းဘဲ မိုက်မဲမှောင်မိုက်သော အခြေအနေ၌ နေတတ်၏။ ဤကဗျာသည် စိတ်၏ အနေအထားများ (သတ္တဝ၊ ရဇဝ၊ တမဝ) ပြောင်းလဲလှုပ်ရှားမှုကို ညွှန်ပြပြီး ထိုအခြေအနေများနှင့် မျက်စိကန်းစွာ ကိုယ်တိုင်အဖြစ် မသတ်မှတ်ဘဲ ခွဲခြားသိမြင်ရန် တိုက်တွန်းသည်။
व्यास उवाच
Educational Q&A
The mind (or inner disposition) does not remain fixed: it alternates between joy/affection, grief, and a third condition where neither pleasure nor pain is felt due to dullness or delusion. Recognizing these as guṇa-driven fluctuations supports ethical steadiness and non-identification with transient moods.
In Śānti Parva’s instruction-oriented setting, Vyāsa delivers a reflective teaching: he describes how inner experience shifts across different qualities (sattva, rajas, tamas), framing emotional change as a natural pattern to be understood and transcended through discernment.